Жыць і памятаць

Менавіта так называецца навукова-даследчы праект, над якім працуюць навучэнцы гімназіі № 45 Гомеля імя Блеза Паскаля. Дзевяць гадоў назад у рамках міжнароднага праекта CORE ў гімназіі быў арганізаваны гурток па радыеэкалогіі пад кіраўніцтвам настаўніцы хіміі Наталлі Мікалаеўны Часнаковай і настаўніцы французскай мовы Вольгі Віктараўны Жытнікавай.

З кампетэнтнай падтрымкай

Заняткі наведваюць ад 10 да 15 навучэнцаў. Яны знаёмяцца з дазіметрычнымі прыборамі, іх прызначэннем, вучацца разбірацца ў асноўных адзінках вымярэння радыяцыі. Усе гэтыя веды служаць асновай для выканання практычных работ, у тым ліку для Інстытута радыялогіі МНС Рэспублікі Беларусь, з якім навучэнцы актыўна супрацоўнічаюць, для французскай асацыяцыі па радыелагічным кантролі (CEPN), якая аказвае актыўную падтрымку гуртку на міжнародным узроўні і мае багаты вопыт грамадскай дзейнасці ў галіне радыелагічнага кантролю і інфармавання насельніцтва.

Дзеці самастойна праводзяць вымярэнні знешняга фону ў будынку гімназіі, у школьным двары. Як паказвае практыка, узровень радыяцыі ў навакольным асяроддзі не перавышае дапушчальнага ўзроўню і не залежыць ад пары года.

Практычныя заняткі ўключаюць у сябе і вызначэнне ступені канцэнтрацыі радыенуклідаў у прадуктах харчавання, паколькі ва ўмовах пражывання на забруджанай тэрыторыі гэтая праблема застаецца актуальнай. Магазінная прадукцыя праходзіць абавязковы радыяцыйны кантроль — гэта значыць рызыка ўжыць прадукты з павышаннай колькасцю цэзію-137 зводзіцца да нуля. Аднак з-за традыцый многія людзі працягваюць займацца паляваннем, рыбнай лоўляй і зборам грыбоў і ягад, не вымяраючы, як правіла, узровень радыяцыі. Менавіта гэтая праблема лягла ў аснову цыкла навукова-даследчых работ навучэнцаў, якія наведваюць гурток.

Мэта адна, задачы розныя

Асноўнай мэтай нашай даследчай работы з’яўляецца вызначэнне колькасці Cs-137 у прадуктах харчавання. За гады нашай дзейнасці навучэнцы даследавалі грыбы, ягады, рыбу і дзічыну.

Калі мэта нашай работы з’яўляецца агульнай і не мяняецца з году ў год, то задачы, якія мы ставім перад кожным даследаваннем, могуць вар’іравацца. Так, даследуючы грыбы, адной з пастаўленых намі мэт было параўнаць розныя грыбы: сабраныя на забруджанай тэрыторыі, дзе збор грыбоў і ягад афіцыйна забаронены; купленыя на рынку; кансерваваныя, сушаныя і г.д. Даследуючы дзічыну, мы паставілі адной з мэт параўнаць вынікі нашага даследавання з вынікамі мінулых гадоў. Як паказалі даныя, колькасць Cs-137 у мясе дзікіх жывёл перавышае дапушчальны ўзровень у большасці проб нават праз 30 гадоў з моманту катастрофы. Неабходна адзначыць важнасць і значнасць гэтага этапу, таму што ён вызначае ўсю далейшую накіраванасць работы. Таму наступная мэта даследавання — вывучэнне спосабаў зніжэння ўзроўню радыенуклідаў у прадуктах харчавання, а таксама інфармаванне насельніцтва. Як вынік — удзельнікі гуртка распрацавалі памяткі па правільным харчаванні ва ўмовах пражывання на забруджанай тэрыторыі.

Два тыдні з індывідуальным дазіметрам

На базе Інстытута радыялогіі кожны год навучэнцы праводзяць вымярэнні ўзроўню радыяцыі ў прадуктах харчавання з наступнай распрацоўкай рэкамендацый па ўжыванні прадуктаў на забруджанай радыенуклідамі тэрыторыі. Свае даследаванні навучэнцы штогод прадстаўляюць на міжнароднай канферэнцыі ў Францыі.

У 2015 годзе разам з навучэнцамі з Японіі, Францыі і Польшчы наша група прыняла ўдзел у міжнародным праекце “Вымярэнне індывідуальнай дозы з дапамогай D-Shuttle”, ініцыіраваным вучонымі з Такійскага ўніверсітэта. Мэтай гэтага праекта было вызначэнне ўзроўню гама-выпраменьвання ў месцах знаходжання школьнікаў. На працягу двух тыдняў навучэнцы насілі індывідуальныя дазіметры, тым самым фіксуючы атрыманую пагадзінную дозу выпраменьвання. Паралельна з гэтым вялі індывідуальныя дзённікі, дзе адзначалі ўсе месцы свайго знаходжання. Расшыфроўку даных праводзілі японскія спецыялісты, вынікі былі пададзены ў цэнтр практычнай і радыелагічнай культуры.

Яшчэ адзін асноватворны прынцып арганізацыі нашай даследчай дзейнасці — гэта інтэграваны падыход. Дзеці вывучаюць усю паняційную базу на дзвюх мовах, што дазваляе ім свабодна прадстаўляць абарону даследавання на французскай мове, адказваць на пытанні спецыялістаў і навучэнцаў з іншых краін.

Развейваючы міфы

Не менш важна для нас захаваць памяць пра чарнобыльскую катастрофу. З моманту катастрофы выраслі новыя пакаленні беларусаў. Сфарміраваліся тры катэгорыі насельніцтва з розным успрыманнем Чарнобыля, адносінамі да яго наступстваў і дзейнасцю па іх пераадоленні: тыя, хто памятае пра катастрофу і непасрэдна прайшоў праз яе; тыя, хто “вырас на Чарнобылі” і пераадоленні яго наступстваў; новае пакаленне, для якога Чарнобыль толькі частка гісторыі.

У цяперашні час меркаванне моладзі пра раёны, якія пацярпелі, фарміруецца спантанна, адэкватнага ўяўлення пра чалавечы, прыродны, культурны патэнцыял тэрыторый, якія пацярпелі, магчымасці прафесійнага росту яны не атрымліваюць. У той жа час сучасныя захапленні маладых людзей спрыяюць укараненню міфаў пра Чарнобыль, якія не маюць нічога агульнага з сапраўднасцю. Прыклад — папулярная камп’ютарная гульня “Сталкер”, сутнасць якой — барацьба з монстрамі ў чарнобыльскай зоне. У сувязі з гэтым сёлета дзейнасць гуртка накіравана на фарміраванне адэкватнага ўяўлення пра тэрыторыі, якія пацярпелі, змяненне адносін да іх з боку насельніцтва незабруджаных раёнаў Беларусі і міжнароднай грамадскасці. Накіраванасць інфармацыйна-асветніцкай работы па чарнобыльскай тэматыцы на маладзёжную катэгорыю садзейнічае выхаванню радыелагічна дасведчанага пакалення, фарміраванню яго актыўнай і творчай грамадзянскай пазіцыі ў справе рэабілітацыі і адраджэння раёнаў Беларусі, якія пацярпелі. Пацвярджэннем сказанага сталі конкурсы, якія праводзяцца ў нашай гімназіі. Гэта конкурсы малюнкаў, вершаў, нарысаў і інш.

Памяць. Менавіта яна з’яўляецца захавальнікам найвышэйшых маральных каштоўнасцей. Праходзяць гады, сціраюцца сляды чарнобыльскай катастрофы. Але гісторыкі і даследчыкі, звычайныя людзі яшчэ не раз будуць вяртацца да падзей вясны 1986 года. І мы, тыя, хто жыве цяпер, і тыя, хто прыйдзе нам на змену, менавіта памяццю будзем вяртацца ў тую агнявую ноч… Мінула ўжо 30 гадоў з моманту катастрофы. Зараз час падвядзення вынікаў, абагульнення вопыту і пачатак новага этапу — этапу захавання памяці пра Чарнобыль для будучых пакаленняў, каб такая страшная трагедыя больш не паўтарылася. Члены гуртка пастаянна дзеляцца сваімі ведамі з бацькамі і сябрамі, праводзяць мерапрыемствы з малодшымі школьнікамі, сустракаюцца з ліквідатарамі і відавочцамі той трагедыі.

“Я лічу, што такія праекты неабходны, — гаворыць Валерыя Бандарчук, навучэнка 11 “А” класа, удзельніца канферэнцыі 2016 года. Яны дапамагаюць жыхарам розных краін аб’яднаць свае намаганні ў рабоце над экалагічнымі праблемамі чалавецтва. Катастрофа на Чарнобыльскай АЭС у многім змяніла наша жыццё, таму важна актыўна ўдзельнічаць у такіх канферэнцыях, каб не дапусціць падобных трагедый у далейшым”.

Наталля ЧАСНАКОВА,
настаўніца хіміі гімназіі № 46
Гомеля імя Блеза Паскаля.
Фота з архіва гімназіі.

Кітай становіцца бліжэйшым…

Усход — справа тонкая. Менавіта так вам скажуць вучні сярэдняй школы № 44 Віцебска, якія наведваюць факультатыўныя заняткі “Бацік”, што праводзіць настаўніца Алена Уладзіміраўна Родзік. З гэтага навучальнага года ў школе арганізаваны заняткі па мастацкім роспісе тканіны, прычым сюжэты работ маюць усходнюю накіраванасць. Такі кірунак выбраны невыпадкова, бо сярэдняя школа № 44 Віцебска ганарыцца сваім даўнім супрацоўніцтвам з Пасольствам КНР у Рэспубліцы Беларусь і тым, што вучні маюць магчымасць вывучаць кітайскую мову як асноўную замежную.

Гэтыя факультатыўныя заняткі з задавальненнем наведваюць вучні 5,6,7 класаў. Творчыя праекты, выкананыя па тэхналогіі баціку, былі прадстаўлены ў снежні 2015 года на гарадской выставе “Зімовыя цуды”, на якой работа вучаніцы 5 “В” класа Настассі Міцкевіч заняла 2 месца.
А 22 лютага 2016 года дэлегацыя педагогаў і вучняў школы прыняла ўдзел у цырымоніі ўзнагароджання пераможцаў конкурсу “Кітай маімі вачамі”, якая праходзіла падчас свята ліхтароў, прысвечанага кітайскаму Новага году і арганізаванага Рэспубліканскім інстытутам Канфуцыя ў Ліцэі БДУ (Мінск). Ганаровым госцем быў Пасол КНР у Рэспубліцы Беларусь спадар Цуй Цымін, які ў сваім выступленні падкрэсліў, што ў апошні час умацоўваюцца сувязі паміж Беларуссю і Кітаем, у тым ліку праз навучанне кітайскай мове ў школах і гімназіях нашай краіны. Пры гэтым ён назваў дзве школы ў Віцебскай вобласці, адна з якіх — сярэдняя школа № 44 Віцебска.
Вучні нашай установы адукацыі былі ўзнагароджаны дыпломамі І ступені (“Сакура” Настассі Міцкевіч) і ІІ ступені (“Драканятка” Алесі Яршовай, “Дракон” Паліны Казачковай). Дырэктар РІК БДУ Аляксандр Мікалаевіч Гардзей павіншаваў пераможцаў і ўручыў ім дыпломы і каштоўныя падарункі. “Такая высокая ацэнка дзіцячай творчасці натхніла нас на стварэнне новых работ з сюжэтамі культуры і мастацтва Кітая. Наперадзе шмат цікавых задум і ідэй, якія з вялікім задавальненнем будзем рэалізоўваць”, — адзначыла Алена Уладзіміраўна Родзік.

Алена НОВІК,
намеснік дырэктара
па вучэбнай рабоце сярэдняй школы № 44 Віцебска.

“Птушыная” вясна

Вясна — час росквіту прыроды і час актыўнага правядзення акцый “Аховы птушак Бацькаўшчыны”. Як даведацца больш пра міграцыю, хто такія кулікі і чаму салавей — індыкатар стану прыроды? Адказы — у вясновых мерапрыемствах найбуйнейшай прыродаахоўнай арганізацыі краіны “Ахова птушак Бацькаўшчыны”.

Сустракаем птушак з “Жывой вясной — 2016”

“Жывая вясна” — міжнародны праект, які ставіць за мэту прыцягнуць увагу і павысіць цікавасць дзяцей і дарослых да прыроды і захавання мігруючых птушак. Пачаўся ён 1 сакавіка і прадоўжыцца да 31 мая. Птушкі, якія адлятаюць у вырай, вясной пераадольваюць тысячы кіламетраў на цяжкім шляху дадому. Кампанія дае адказы на пытанні: якія перашкоды сустракаюцца на шляху птушак і як мы можам ім дапамагчы?
Вестунамі “Жывой вясны” выбраны пяць птушак, якіх адносна лёгка пазнаць: белы бусел, вясковая ластаўка, зязюля, чорны свіргуль, шчурка-пчалаедка. Кожнае назіранне заносіцца на адмысловую карту на сайце агульнаеўрапейскай кампаніі “Жывая вясна” — www.springalive.net. Людзі з розных краін свету разам складаюць анлайн-карту падарожжаў птушак з выраю на Радзіму. Кожны дзень назіранняў будзе ўсё больш, і паступова карта будзе мяняцца. Так мы зразумеем, калі прыйшла сапраўдная вясна.
— Некаторыя людзі дзівяцца, як адно іх назіранне можа дапамагчы і на што яно ўплывае? Але часта менавіта назіранні не звязаных з арніталогіяй людзей становяцца каштоўнай крыніцай інфармацыі пра міграцыю птушак і змены ў іх штогадовых падарожжах. Давайце разам назіраць, як пералётныя птушкі вяртаюцца дадому! Далучайцеся да нас і далучайце сяброў! Калі дагэтуль вы не захапляліся птушкамі, ніколі не позна пачаць. Дарэчы, вясна для гэтага — самы спрыяльны час, — запрашае супрацоўнік па развіцці арганізацыі “Аховы птушак Бацькаўшчыны” і каардынатар праекта “Жывая вясна” па Беларусі Карына Салавей.Шмат маленькіх аматараў прыроды аб’ядналі школьныя клубы “Крылаты дазор”. Нашы сябры ўжо атрымалі дадатковую інфармацыю пра “Жывую вясну” і адмысловыя табліцы. Цяпер дзеткі разам запаўняюць іх і складаюць свае табліцы вяртання птушак з выраю. Па ўсёй краіне працуе больш за 130 клубаў “Крылаты дазор”. Дзякуючы іх актыўнасці, Беларусь у мінулым годзе апынулася на пятым месцы па колькасці назіранняў у межах “Жывой вясны” сярод 54 краін-удзельніц! Ад Беларусі атрымана больш за 3000 назіранняў!
Стаць сябрамі “Аховы птушак Бацькаўшчыны” і “Крылатага дазора” даволі проста: далучайцеся, атрымлівайце карысныя матэрыялы ў дапамогу пазакласным заняткам, факультатывам, выходзьце на першыя экскурсіі, рабіце домікі для птушак па нашых схемах! І дзяліцеся сваімі поспехамі!

Час лічыць салаўёў

У маі ва ўсіх куточках Беларусі пройдзе акцыя “Салаўіныя вечары з “Аховай птушак Бацькаўшчыны”. Яе кульмінацыя прыпадзе на 14—15 мая, але паслухаць салаўя можна будзе на працягу ўсяго месяца. Акцыя ставіць за мэту дапамагчы захаваць салаўёў: яе ўдзельнікі паведамляюць у мясцовыя адміністрацыі пра месцы пражывання салаўёў, і на гэтых тэрторыях да ліпеня не косіцца трава, бо непакоіць птушак у сезон гнездавання нельга. “Салаўіная карта” — унікальны праект, у межах якога кожны жыхар нашай краіны, які цікавіцца прыродай і любіць птушак, можа стаць адным са складальнікаў адмысловай карты. Як гэта працуе? Калі вы пачулі спевы салаўя, адзначце гэтае месца на карце на сайце “Аховы птушак Бацькаўшчыны”. Такім чынам мы разам зможам падлічыць птушак.
Адзначыць салаўя вы можаце ў любым куточку нашай краіны. Для гэтага трэба знайсці на сайце свой горад ці мястэчка і навесці чырвоны маркер на кропку на карце, дзе вы чулі салаўя. Такі фармат дае магчымасць не толькі самастойна ўносіць свае даныя, але і бачыць на карце месцы, дзе салаўі ўжо спяваюць. Вашы назіранні — добрая падказка для іншых людзей і адказ на пытанне, куды пайсці паслухаць салаўя? У 2015 годзе мы назбіралі 256 “салаўіных” кропак на карце. Колькі будзе ў сезоне-2016, залежыць ад кожнага з нас.

Тураўскі “птушыны аэрапорт”

23 красавіка ў Тураве (Жыткавіцкі раён, Гомельская вобласць) пройдзе ўжо сёмы па ліку фестываль кулікоў. Гэта вялікае свята птушак. Тураўскі луг — тэрыторыя, важная для птушак, мае міжнароднае значэнне. Менавіта тут у сакавіку 2014 года быў пастаўлены абсалютны “птушыны” рэкорд: на 1 кв. км налічылі 200 000 птушак! Мы ганарымся “птушыным аэрапортам” і кожны год стараемся яго падтрымаць: вясной славім кулікоў на свяце ў Тураве, у ліпені-верасні арганізоўваем валанцёрскія летнікі і высякаем хмызнякі, каб вызваліць больш месца для кулікоў і выратаваць пойму Прыпяці, якая зарастае. На фестывалі абяцаем назіранні за кулікамі, гаспадарамі “Тураўскага балоння”, экскурсіі на адзіную ў Беларусі станцыю кальцавання, канцэрт, майстар-класы, гульні для дзяцей. Усё прысвечана “гаспадарам” свята — кулікам — і іх улюбёнаму месцу — рэзервату арганізацыі “Ахова птушак Бацькаўшчыны” “Тураўскае балонне”. Завяршыць фестываль канцэрт папулярных беларускіх аўтэнтычных гуртоў.
Акрамя гэтых традыцыйных акцый, можна арганізоўваць сумесныя экскурсіі на прыроду ці далучацца да тых, што праводзіць арганізацыя. Калі вы зробіце цікавы фотаздымак ці заўважыце незвычайную для вас птушку, захочаце даведацца, што гэта за від, ці проста падзяліцца цікавай “птушынай” сустрэчай, зрабіць гэта можна на сайце “Біяразнастайнасць Беларусі” — www.florafauna.by. Рэгіструйцеся, выкладвайце свае фотаздымкі — спецыялісты вам адкажуць на ўсе пытанні! Раптам наступнае арніталагічнае адкрыццё будзе пад вашым прозвішчам?
Запрашайце назіраць за птушкамі і ўсёй прыродай сяброў і сваякоў: разам гэта і весялей, і эфектыўней. Пачніце з двара свайго дома ці з тэрыторыі каля школы. Потым захочацца больш.
Вясна — найлепшы час пазнаёміцца з птушкамі бліжэй. Выкарыстоўвайце кожную магчымасць выйсці ў лес ці поле і сустрэцца з птушкамі: яны непаўторныя!

Вікторыя ЦЕРАШОНАК,
прэс-сакратар ГА «Ахова птушак Бацькаўшчыны».
Фота аўтара.

З марай пра сёмгу з беларускай прапіскай

У Рэспубліканскім цэнтры экалогіі і краязнаўства завяршыўся фінал рэспубліканскага этапу Стакгольмскага юніёрскага воднага конкурсу. Традыцыйна ён праводзіўся 22 сакавіка — у Міжнародны дзень вады. Яго пераможцам стаў Дзяніс Марач, адзінаццацікласнік з гімназіі-інтэрната Мядзела. Юнак прадставіць свой праект і Беларусь на міжнародным фінале ў Стакгольме, дзе і пазмагаецца за галоўны водны прыз планеты.

Сёлета Стакгольмскі юніёрскі водны конкурс пройдзе дзявяты раз і збярэ ўдзельнікаў з больш як 30 краін свету. Гэтымі днямі праходзіць адбор: тысячы юнакоў і дзяўчат спаборнічаюць на нацыянальных этапах у сваіх краінах. У Беларусі ў конкурсе прынялі ўдзел 126 навучэнцаў устаноў агульнай сярэдняй, прафесійна-тэхнічнай і дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі з усёй краіны, з іх у фінал выйшлі 18, прадставіўшы 15 праектаў.
Традыцыйна на адбор праектаў уплывае іх актуальнасць не толькі для пэўнай мясцовасці і нават краіны, але і для сусветнай воднай сістэмы. Так, сёлета ў фінале крыху ўступілі пераможцу Вікторыя Гоманава (гімназія Глуска Магілёўскай вобласці) з даследаваннем “Змяненне таксічнасці актыўнага ілу і яго ўласцівасцей у часе на адкрытых пляцоўках” і Ігар Плотнікаў (Барысаўскі цэнтр экалогіі і турызму Мінскай вобласці) з работай “Стракозы як індыкатары стану вадаёмаў). Яны атрымалі дыпломы II ступені. Бронзу падзялілі выхаванцы сярэдняй школы № 6 Жодзіна Мінскай вобласці Хрысціна Жыгімонт і Артур Панцюхоў з даследаваннем “Прымяненне метадаў біятэсціравання для комплекснай ацэнкі стану ракі Пліса Жодзіна з выкарыстаннем жывёл” і Ягор Сокал з Наваяльнянскай сярэдняй школы Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці з праектам “Штучнае ўзнаўленне карася сярэбранага”. На рыбную тэму і работа Дзяніса Марача, якую журы палічыла лепшай. Юнак разам са сваімі кіраўнікамі Л.К.Шчалкуновай, настаўніцай біялогіі гімназіі-інтэрната, і Ю.К.Верас, кандыдатам біялагічных навук, у якой ён займаецца ў навуковым таварыстве навучэнцаў у РЦЭіК, зрабіў комплексную экалагічную ацэнку стану рэк, прыгодных для нерасту праходных ласасёвых рыб у Беларусі.
Як адзначыла Ганна Анатольеўна Жукава, старшыня журы, дацэнт кафедры агульнай экалогіі і методыкі выкладання біялогіі біялагічнага факультэта БДУ, Дзяніс вельмі пераканаўча расказаў аб такой праблеме, як скарачэнне колькасці балтыйскіх ласосяў, якая ўжо шмат гадоў з’яўляецца актуальнай для шэрагу краін Еўропы. У ходзе даследавання была праведзена ацэнка стану рэк, якія пакуль яшчэ выкарыстоўваюцца гэтымі відамі рыб для нерасту і першых гадоў жыцця. Паспяховасць гэтых этапаў іх жыцця прадвызначае бяспеку і стабільнасць папуляцыі ў Балтыйскім моры і ў канчатковым выніку з’яўляецца ўмовай захавання віду на планеце.
“У гідраэкалагічных даследаваннях высокага навуковага ўзроўню асноўная ўвага ўдзяляецца буйным рачным магістралям з-за іх высокай значнасці не толькі ў межах краіны, але і ў сусветным маштабе, — тлумачыць актуальнасць свайго даследавання Дзяніс Марач. — Дробныя вадацёкі часта застаюцца без належнай увагі. Тым не менш іх значнасць вельмі важная, бо менавіта гэтыя рэкі ўпадаюць у больш буйныя і фарміруюць якасць вады. Дробныя вадаёмы больш схільныя да негатыўнага антрапагеннага ўплыву, іх экасістэмы больш уразлівыя. Але ў Беларусі ёсць унікальная група малых рэк, прытокаў Віліі, у якіх адбываецца нераст ласасёвых рыб, такіх як кумжа і сёмга”.
Па словах Дзяніса, раней гэтыя рыбы падымаліся на нераст у Беларусь па Заходняй Дзвіне, Нёмане і даходзілі нават да вярхоўяў гэтых рэк і іх прытокаў. Ласосі ў басейнах Нёмана і Заходняй Дзвіны лавіліся да пачатку 30-х гадоў. У цяперашні час застаўся адзін шлях міграцыі рыб: па Віліі ў яе прытокі і дробныя ручаі Астравецкага і Смаргонскага раёнаў. Актыўнае будаўніцтва гідраэлектрастанцый на буйных рэках стала непераадольнай перашкодай для гэтых рыб. Акрамя таго, існуе яшчэ шмат іншых цяжкасцей і перашкод на шляху ласасёвых на нераст у Беларусь. Гэта і бабровыя плаціны, і дамбы вадасховішчаў, а таксама браканьерства і пагаршэнне якасці вады ў рэках, бо гэтыя рыбы вельмі ўразлівыя да тэмпературна-кіслароднага рэжыму і забруджвання.

Пачынаючы з 1992 года, калі ААН абвясціла 22 сакавіка Сусветным днём водных рэсурсаў, па ўсім свеце ў гэты дзень праходзяць спецыяльныя мерапрыемствы, накіраваныя на захаванне і асваенне водных рэсурсаў, галоўная мэта якіх — нагадаць усім жыхарам Зямлі аб велізарнай важнасці вады для падтрымання жыцця на планеце. Пры гэтым кожны год і дзесяцігоддзе прысвечаны пэўнай тэме. Перыяд з 2005 па 2015 год быў аб’яўлены Міжнародным дзесяцігоддзем дзеянняў “Вада для жыцця”, тэмай 2015—2025 гадоў выбрана “Вада для ўстойлівага развіцця”. Бягучы год абазначаны тэмай “Вада і працоўныя рэсурсы”, мэта мерапрыемстваў года: вызначэнне значнасці колькасці і якасці вады для забеспячэння занятасці насельніцтва ў сферах, звязаных з выкарыстаннем і аховай водных рэсурсаў.

Пачынаючы з 2013 года, Дзяніс падчас валанцёрскіх лагераў грамадскай арганізацыі “Ахова птушак Бацькаўшчыны” арганізоўваў даследчыя экспедыцыі ў Астравецкім раёне, каб выявіць прытокі Віліі, у якіх ёсць нерасцілішчы праходных ласасёвых рыб, вызначыць паказчыкі, неабходныя для нерасту кумжы і сёмгі, прасачыць змяненні гідрахімічных паказчыкаў на рэках і ўстанавіць дзеянне вадасховішчаў на іх, ацаніць кармавую базу і яе прыгоднасць для ласасёвых.
Акрамя таго, Дзяніс расказаў і пра канкрэтныя мерапрыемствы па паляпшэнні ўмоў для нерасту рыбы, якія праводзіліся падчас валанцёрскай работы па выратаванні балтыйскіх ласосяў у Беларусі. Трэба адзначыць, што Дзяніс добра валодае англійскай мовай, без чаго немагчымы ўдзел у міжнародным конкурсе.
Традыцыйна спаборніцтва пройдзе напрыканцы жніўня ў межах Сусветнага воднага тыдня ў Стакгольме — штогадовым месцы сустрэчы для вырашэння найбольш глабальных актуальных пытанняў, якія тычацца водных рэсурсаў планеты. Фінансавую дапамогу ў арганізацыі паездкі і падрыхтоўцы пераможцы да выступлення на міжнародным конкурсе аказвае адно з унітарных прадпрыемстваў Беларусі. У Стакгольме ў якасці галоўнага прыза аўтар праекта-пераможцы атрымае крышталёвую скульптуру ў выглядзе кроплі вады і грашовы ганарар у памеры 15 тысяч долараў, а яго навучальная ўстанова — 3 тысячы долараў. Тыя, хто крыху ўступіць пераможцы, атрымаюць заахвочвальны прыз у 5 тысяч долараў. Усё экалагічнае таварыства Беларусі жадае Максіму поспехаў на конкурсе.

Святлана НІКІФАРАВА.

Геаграфія без межаў

Не сакрэт, што сёння атрымаць якаснае навучанне па пэўным прадмеце можна не толькі ў профільных класах, але і ў спецыяльных дыстанцыйных школах, створаных пры вядучых універсітэтах краіны. Гэта, несумненна, зручна, бо кожны школьнік, які жыве і ў абласным цэнтры, і ў далёкай вёсцы, можа такім чынам падрыхтавацца да паступлення ва ўстанову вышэйшай адукацыі. З 22 па 24 сакавіка на геаграфічным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта прайшоў вочны тур для навучэнцаў адной з такіх школ — Рэспубліканскай вочна-завочнай (дыстанцыйнай) школы дадатковай геаграфічнай адукацыі дзяцей і моладзі.

Як паведаміла намеснік дырэктара Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства Лідзія Андрэеўна Жур, школа была адкрыта яшчэ ў 2012 годзе РЦЭіК сумесна з геаграфічным факультэтам БДУ, выкладчыкі якога і распрацавалі праграму паглыбленага дыстанцыйнага навучання. Сёння ў гэтай школе, якая працуе штогод з лістапада па май, займаецца больш за 100 навучэнцаў 8—11 класаў з розных куткоў краіны.
Дарэчы, навучанне ў дыстанцыйнай школе цесна звязана з агульнаадукацыйнай праграмай па геаграфіі і з дысцыплінамі геаграфічнага цыкла, але гэта больш пашыранае вывучэнне школьнага прадмета праз разгляд дадатковых пытанняў, якія не ўваходзяць у школьную праграму. Навучэнцы самастойна засвойваюць матэрыял, асабіста яны ўдзельнічаюць толькі ў некаторых занятках і атэстацыі. Усё гэта робіцца, зразумела, з выкарыстаннем сучасных інфармацыйных тэхналогій — камп’ютара з выхадам у інтэрнэт. Дзеці атрымліваюць тэставыя заданні адзін раз у месяц, працуюць з друкаванымі і электроннымі адукацыйнымі рэсурсамі. Да таго ж падчас навучання праводзяцца анлайн-кансультацыі, форумы, канферэнцыі і дыстанцыйныя лекцыі. Удзельнікі, якія паспяхова выканалі заданні, запрашаюцца на вочны тур.“Мы ставім сваёй задачай развіццё ў вучняў навыкаў да самаарганізацыі, самаадукацыі, умення карыстацца тэхналогіямі дыстанцыйнага навучання і працаваць з электроннымі адукацыйнымі рэсурсамі, а таксама вучым рацыянальнаму размеркаванню рабочага часу падчас вучобы”, — заўважыла Лідзія Андрэеўна.
З удзельнікамі вочнага тура сустрэўся дэкан геаграфічнага факультэта БДУ, доктар геаграфічных навук, прафесар Дзмітрый Леанідавіч Іваноў. Ён расказаў патэнцыяльным студэнтам пра геаграфічны факультэт і спецыяльнасці, якія можна тут атрымаць, а таксама нагадаў, што пераможцы вочнага тура пры паступленні на геафак БДУ будуць мець перавагу пры роўнай колькасці балаў.
Пісьмовы тур для фіналістаў вочна-завочнай школы правёў кандыдат геаграфічных навук старшы выкладчык кафедры фізічнай геаграфіі свету і адукацыйных тэхналогій Яўген Анатольевіч Казлоў. Лепшымі ў тэсціраванні сталі навучэнцы дзіцячага сада — сярэдняй школы аграгарадка Чачкава Мінскага раёна Павел Лушчанка, Кацярына Бобер, Дзмітрый Емяльяненка, Мікіта Сокал, Аляксандр Зінкевіч і Кацярына Ярашэвіч. Сярод пераможцаў — і навучэнцы Тальмінавіцкай сярэдняй школы Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці Мікіта Лойка, Максім Варанец і Мікіта Пілецкі, навучэнцы Ліпеньскага дзіцячага сада — сярэдняй школы Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці Арына Казлоўская і Мікалай Кірдун, а таксама Андрэй Скрыпчанка з Беняконскай сярэдняй школы Воранаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Усе пераможцы і ўдзельнікі атрымалі сертыфікаты і пасведчанні аб дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі.
Акрамя пісьмовых заданняў, для школьнікаў былі запланаваны цікавыя практычныя заняткі і экскурсіі. Сярод іх — інтэрактыўныя заняткі ў музеі землязнаўства і на кафедры эканамічнай геаграфіі замежных краін “Глабальныя дэмаграфічныя праблемы”. Асаблівую зацікаўленасць у школьнікаў выклікала наведванне профільных прадпрыемстваў — РУП “Белкартаграфія” і Рэспубліканскага гідраметэаралагічнага цэнтра. Акрамя таго, для юнакоў і дзяўчат правялі пешаходную экскурсію па Мінску і экскурсію ў Нацыянальную бібліятэку Беларусі.

Людміла ГУРСКАЯ.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

“Казачная” казка

Галіна Пятроўна Іванькіна (ініцыятар стварэння і кіраўнік дзіцячай тэатральнай студыі “Казка” Маладзечанскага цэнтра творчасці дзяцей і моладзі “Маладзік”) вучыць падрастаючае пакаленне акцёрскаму майстэрству, ажыўляць казкі, цярпенню і карпатлівай працы, верыць у цуды.

Пачынаўся прафесійны шлях педагога зусім не з акцёрскай дзейнасці. Галіна Пятроўна скончыла Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А.М.Горкага і атрымала спецыяльнасць настаўніка рускай мовы і літаратуры. Па размеркаванні працавала ў Абозскай васьмігадовай школе Любанскага раёна, а пасля выкладала англійскую мову ў Камсамольскай сярэдняй школе Капыльскага раёна. Там і пазнаёмілася з будучым мужам. Падчас працы настаўніцай рускай мовы і літаратуры малады педагог пачала захапляцца тэатрам, ставіла разам з вучнямі сцэнкі, мініяцюры. Праз некаторы час вярнулася ў роднае Маладзечна і пачала сумяшчаць настаўніцкую дзейнасць з творчай працай педагога-арганізатара дзіцячых пакояў па месцы жыхарства. Праз некаторы час была назначана дырэктарам дзіцяча-юнацкага аб’яднання “Пралеска”. Праз самаадукацыю, курсы павышэння кваліфікацыі ішла да сваёй мэты. Каб даведацца больш пра лялечныя спектаклі, прысутнічала на рэпетыцыях Мінскага абласнога тэатра лялек “Батлейка”, уважліва назірала, як акцёры працуюць з люстэркамі, каб ведаць, як лялькі выглядаюць збоку. Цяпер вялізнае люстэрка ў прыгожай разной раме вісіць на сцяне студыі і прываблівае ўвагу ўсіх наведвальнікаў. Па словах Галіны Пятроўны, люстэрка чароўнае: кожны новы вучань, што прыходзіць у “Казку”, загадвае перад ім жаданне, і яно, як сцвярджаюць старэйшыя навучэнцы, абавязкова здзяйсняецца.
Студыя “Казка” была створана ў 1985 годзе. Спачатку лялечны гурток наведвала невялічкая група дзяцей рознага ўзросту. Цяпер заняткі праходзяць для 4 груп школьнікаў — гэта 60 чалавек. У гэтым годзе пачала дзейнічаць яшчэ і група “Малыш”, у якой займаюцца дзеткі ад 3 да 6 гадоў. Студыя “Казка” займаецца пастаноўкай спектакляў, дзе галоўнымі героямі з’яўляюцца лялькі. Сярод іх ёсць пальчыкавыя, пальчаткавыя, батлеечныя, лялькі адкрытага тыпу, або планшэтныя, лялькі ў рост чалавека. Некаторых лялек шылі самі, іншых дарылі батлеечныя тэатры, многіх куплялі, таму педагог прывучае дзяцей беражліва адносіцца да лялек, любіць іх. Спачатку гурткоўцы выступалі з пастаноўкамі вядомых народных казак, пасля шукалі цікавыя, неардынарныя сцэнарыі. Цяпер студыя ганарыцца і аўтарскімі пастаноўкамі, якія дзеці з гордасцю прадстаўляюць на конкурсах. Сярод вучняў Галіны Пятроўны ёсць і акцёры-прафесіяналы: акцёр Мінскага абласнога тэатра лялек “Батлейка” Аляксандр Майрын, рэжысёр дзіцячага тэатра Настасся Бажко, вядучы Белтэлерадыёкампаніі Павел Лазовік і многія іншыя. Галіна Пятроўна мае вышэйшую кваліфікацыйную катэгорыю кіраўніка гуртка і ўжо больш за 5 гадоў працуе на пенсіі — так моцна і аддана любіць сваю працу. Акрамя тэатра, захапляецца лыжным спортам, прычым са школьных гадоў. Да здаровага ладу жыцця прывучае і сваіх навучэнцаў, разам яны выязджаюць на лыжах у маляўнічыя мясціны.

Алеся УШАКОВА.
Фота з архіва “Маладзіка”.

Матуліна пяшчота

Мама — самае прыгожае слова на зямлі! Мама — самы дарагі на свеце чалавек! Ніхто не ўмее так любіць, як мама, не ўмее так цярпець і ахвяраваць сабой, як мама! Мама! Матуля! Заплюшчыце вочы і прыслухайцеся. Дзе б вы ні знаходзіліся, пачуеце матулін голас. Чалавек усё жыццё памятае яго, памятае і матуліны ласкавыя рукі, матуліны прыгожыя песні, матуліны пяшчотныя вочы. Нашай гімназіі пашанцавала: у нас знаходзіцца адметны музей, у якім можна знайсці цікавыя звесткі пра мам, пра знакамітых жанчын Ваўкавышчыны.

Напярэдадні 8 Сакавіка і Дня маці ў гімназіі праводзіцца шмат мерапрыемстваў. І гэта нядзіўна, бо 5 гадоў тут працуе музей жанчыны-маці. За гэты час ён зрабіў вялікі ўклад у выхаванне падрастаючай моладзі, спрыяе павышэнню сацыяльнай ролі і статусу жанчыны-маці ў грамадстве, прэстыжу мацярынства. Пра музей ведаюць не толькі ў Ваўкавыску, але і Шчучыне, Воранаве, Лідзе і інш. У музеі можна паслухаць цікавыя аповеды экскурсаводаў, паглядзець экспанаты, якіх налічваецца ўжо 306, а таксама прэзентацыі. Кіруе музеем настаўніца гісторыі Маргарыта Рыгораўна Апановіч, якая актыўна прапагандуе выхаваўчыя магчымасці музея, праводзіць цікавыя экскурсіі. Хочацца адзначыць і бясцэнную працу першага кіраўніка музея — Соф’і Альфрэдаўны Лантух, якая прымала актыўны ўдзел у адкрыцці музея, пошуку экспанатаў, распрацоўцы прэзентацый і экскурсій, сустракалася са знакамітымі жанчынамі Ваўкавышчыны, іх сем’ямі, запісвала ўспаміны.Музей мае некалькі раздзелаў: “Маці — увесь свет”, “Салдацкія маці”, “Жанчына-працаўніца”, “Жанчына-майстрыха”, “Жанчыны-кіраўнікі”, “Жанчына і вайна”. У музеі праводзяцца ўрокі-лекцыі на тэму “Лёсы, абпаленыя вайной”, “Жанчыны, якія вызвалялі Ваўкавыск”, “Подзвіг мацярынскага сэрца”. Першы раздзел экспазіцыі прысвечаны жанчынам Ваўкавыска, удзельніцам Вялікай Айчыннай вайны. На жаль, яны адыходзяць ад нас, але застаюцца экспанаты, якія апавядаюць пра іх подзвіг і жыццё. Знаёміцца з імі будуць не толькі сённяшнія навучэнцы, але і іх дзеці, і дзеці іх дзяцей. І так ад пакалення да пакалення. Усё гэта магчыма дзякуючы былому дырэктару гімназіі Тамары Іванаўне Навасад, якая з’яўляецца ініцыятарам стварэння музея, і сучаснаму дырэктару — Тамары Васільеўне Федарэнкавай, якая гэтую ідэю ажыццявіла.
У музеі вучні не толькі слухаюць аповеды пра знакамітых жанчын Ваўкавышчыны, але і сустракаюцца з імі, запісваюць успаміны, уручаюць падарункі, віншуюць са святамі. Калектыў гімназіі ганарыцца мамай сацыяльнага педагога Алены Віктараўны, якая падарыла музею ордэн Жукава і медалі сваёй мамы — Марыі Сямёнаўны Гальвідзіс. Побач з узнагародамі ляжаць фотаздымкі, на якіх ёй 16 гадоў, яна скончыла курсы медыцынскіх сясцёр, папрасілася на фронт. Мужная дзяўчына выратавала сотні параненых салдат.
Цікавая экспазіцыя і пра жанчын мірнага часу. У ёй, напрыклад, расказваецца пра дынастыю дактароў — сям’ю Марчук. Хочацца нізка пакланіцца Ганне Мікалаеўне Бурак, якая атрымала “Медаль мацярынства” II ступені, а таксама ордэн “Мацярынская слава”. Гэтая працавітая жанчына нарадзіла і, як гавораць, вывела ў людзі семярых дзяцей, якімі ганарыцца і славіцца наш горад, — 5 кандыдатаў і 1 доктар навук. Не пакідае раўнадушным раздзел “Салдацкія маці”. Уладзіслава Баляславаўна Чарніцкая падарыла музею самыя дарагія яе сэрцу рэчы — медаль “Воіну-інтэрнацыяналісту” і запісную кніжку з адрасамі баявых сяброў сына Яўгена, які праходзіў службу ў Афганістане і загінуў у кастрычніку 1981 года пры выкананні баявога задання. У гэтым раздзеле пад шклом мы бачым грамату Вярхоўнага Савета БССР, якой была ўзнагароджана наша зямлячка кандытар Ганна Мікалаеўна Грышко. Упэўнена, што ўсе жыхары горада каштавалі яе смачныя тарты “Ваўкавыскі” і “Аніта”. Раздзел “Жанчына-майстрыха” таксама прыцягвае ўвагу наведвальнікаў. Тут захоўваюцца вырабы з саломкі і выцінанкі Алы Аляксееўны Суміравай, якая з’яўляецца мастацкім кіраўніком гімназічнага тэатра моды “Спадчына”. Яна не толькі таленавітая настаўніца, але і аўтар калекцыі сцэнічных касцюмаў, якія зроблены з дапамогай бабуліных дываноў, макрамэ, саломы і гліны. Тут можна паглядзець карціны Веры Канстанцінаўны Жолдак, азнаёміцца з творчасцю Надзеі Канстанцінаўны Развадоўскай. Прыдуманыя ёй лялькі захоўваюцца ў розных тэатрах і радуюць маленькіх гледачоў сваёй незвычайнай прыгажосцю.
Яблыньку ўпрыгожваюць яблыкі, а жанчыну — яе дзеці. Пра гэта гавораць вучні-экскурсаводы, пра гэта яны чытаюць вершы. Можна заслухацца іх аповедам і не заўважыць, як праляціць цэлая гадзіна. У нашым музеі выдатна разумееш, што жанчына, маці і мір — галоўныя словы, якія азначаюць жыццё, радасць і шчасце.

Тэрэза КАВАЛЬЧУК,
загадчык бібліятэкі гімназіі № 2 Ваўкавыска.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА і з архіва гімназіі.

Дапамагаем бацькам стаць паспяховымі

У нас, педагогаў і бацькоў, адзіная мэта — выхаванне дзяцей. І мы толькі тады станем паспяховымі ў гэтай справе, калі сумесная работа сям’і і школы будзе ажыццяўляцца ў атмасферы творчасці, узаемадапамогі і добразычлівасці. Але, на мой погляд, у гэтым школьна-сямейным аркестры павінны саліраваць мы, настаўнікі. Мы больш кампетэнтныя ў педагагічных пытаннях, больш вопытныя. Нам самім трэба ісці да бацькоў, паколькі сёння, напэўна, марна чакаць, што яны прыйдуць да нас.

Бацькоў, якія без усялякай навукі ўмеюць правільна выхоўваць сваё дзіця, вельмі мала. Часам назіраеш за адносінамі паміж імі і іх дзеткамі і мімаволі думаеш, што выхаванне патрабуецца перш за ўсё бацьку і маці, ва ўсялякім выпадку, ім дакладна не пашкодзіць педагагічная парада.
Менавіта гэта і лягло ў аснову работы створанага ў нас кансультацыйнага цэнтра “Сям’я”, якім кіруюць сацыяльны педагог і псіхолаг. Кожную суботу тут ладзяцца заняткі на тэмы: “Любоў да дзяцей. Якая яна?”, “Праблемы знаходжання дзіцяці ў школе”, “Сямейныя традыцыі”, “Здароўе нашых выхаванцаў” і інш. Ажыццяўляюцца таксама і кансультацыі па запытах. Часта ў цэнтр заглядваюць спецыялісты гарадскога аддзела псіхолага-педагагічных праблем. Так, вельмі павучальным аказаўся для ўсіх прысутных нядаўні псіхалагічны трэнінг “Настаўнік — вучань — бацькі”.Раз на месяц праходзяць пасяджэнні бацькоўскай гасцёўні, дзе звычайна пануе атмасфера камфортных зносін і даверу. Тэматыка самая розная: “Мой радавод”, “Мая сям’я і мая школа”, “Сучасная моладзь. Якія праблемы?”, “Радзіма і сям’я — лепшыя словы на свеце”. Сюды ж запрашаюцца і сацыяльна праблемныя бацькі, але, на жаль, зрабіць гэта нялёгка. Часам ладзім сумесныя чаяпіцці і дэгустацыі страў, прыгатаваныя членамі гасцёўні. Традыцыйнымі сталі сямейныя конкурсы і спаборніцтвы: “Вас выклікае спартландыя”, “Бацька, маці і я — экалагічная сям’я”, “Бабулі, дзядулі і ўнукі”, “Усёй сям’ёй у краіну здароўя”. Яны аб’ядноўваюць усіх удзельнікаў, даюць ім магчымасць лепш пазнаць адно аднаго. Штогод праводзяцца традыцыйныя святы: Каляды, Масленіца, Дзень маці, Дзень пажылых людзей.Усё большую папулярнасць набываюць бацькоўскія сходы, на якіх прысутнічаюць дзеці, у асноўным вучні сярэдніх і старшых класаў. І тут ужо ідзе гаворка не толькі аб адзнаках і паводзінах, але і аб такіх сур’ёзных рэчах, як наркаманія, алкаголь, курэнне, правапарушэнні, дзіцячы траўматызм. На сходах нярэдка прысутнічаюць работнікі міліцыі, прадстаўнікі аддзела наркакантролю, МНС і, вядома ж, урачы, псіхолагі і сацыяльныя педагогі. Трэба адзначыць, што размова звычайна атрымліваецца канструктыўнай і карыснай.
Аддаючы павагу маці, неабходна сказаць: маці не заменіць бацьку, бо ён іграе вялікую ролю ў станаўленні асобы дзіцяці. З мэтай павышэння мужчынскага патэнцыялу ў сям’і мы практыкуем круглыя сталы “Без добрага бацькі няма добрага выхавання”.Напрыканцы некаторых бацькоўскіх сходаў праводзім дзіцячыя выставы мастацкіх вырабаў: вышыванак, малюнкаў, кветак, рэчаў з саломкі і другаснай сыравіны, праходзяць і канцэрты нашых выхаванцаў.
Наша школа робіць многае для сваіх выхаванцаў, у яе добрая будучыня, ёсць цікавыя задумкі і планы. І, я лічу, яны могуць здзейсніцца, калі мы здолеем пераканаць нашых бацькоў у тым, што іх удзел у школьным жыцці важны не таму, што так хоча настаўнік, а таму, што гэта неабходна для ўсебаковага развіцця іх дзяцей.

Алена ІВАШНЁВА,
дырэктар сярэдняй школы № 28 Магілёва.

Сямейная дарога да здароўя!

Ва ўсе часы чалавек імкнуўся да здаровага ладу жыцця, жадаў пазнаць межы сваіх магчымасцей, не баючыся кінуць выклік лёсу. І часта выходзіў пераможцам. А спорт — гэта і ёсць жыццё, здароўе, рызыка, пошук, перамога. Таму педагогі дадатковай адукацыі Цэнтра творчасці дзяцей і моладзі “Спектр” Гродна традыцыйна праводзяць круглагадовую спартакіяду “Гуляем за Беларусь!”, дзе сувязным звяном з’яўляюцца сямейныя спаборніцтвы.

Так, нядаўна ў нас прайшла спартландыя “Сямейная дарога да здароўя!” сярод сямейных каманд. Мы працягваем сябе ў дзецях. Якімі яны вырастуць, залежыць у першую чаргу ад нас, бацькоў… Да таго ж нішто так не аб’ядноўвае каманду, як імкненне да перамогі.
Старэйшыя ў сям’і — таты — бадзёрыя, падцягнутыя і нават у нечым непераможныя. А ў чым іменна, мы даведаліся пазней. Таты далі такі зарад энергіі, што спаборніцтвы прайшлі на адным дыханні.
Мамы стараліся не адставаць ад сваіх моцных і непераможных мужчын. Пастаянныя трэніроўкі ў жаночым трохбор’і — пліта, бег па магазінах, прыбіранне — зрабілі сваю справу: мамы былі ў форме. Яны задалі тон сваім камандам у спаборніцтвах, і ўжо без сумнення можна сцвярджаць: сям’я трымаецца на трох кітах — жанчына, жанчына і яшчэ раз жанчына!І, нарэшце, капітаны каманд! Гэта малодшыя ўдзельнікі сямейнай спартландыі, якія яшчэ з пялёнак аб’ядноўвалі сваіх бацькоў у дружную каманду, ставячы перад ёй усё новыя і новыя задачы.Былі створаны ўсе ўмовы, каб зацікавіць кожнага ўдзельніка: і дарослага, і дзіця. Дух саперніцтва лунаў над спартыўнай залай на працягу ўсяго спартыўнага мерапрыемства. Мамы і таты разам са сваімі дзецьмі дэманстравалі сваю хуткасць, з азартам бегалі і скакалі, “утаймоўвалі” непаслухмяны абруч. Сем’і стойка трымалі абарону сваіх каманд і актыўна атакавалі сапернікаў у эстафетах: бегалі ў мяшках, скакалі праз скакалку, складвалі сонейка, прымервалі незвычайны абутак вялікага памеру — самаробныя сланцы, у якіх неабходна было пераадолець перашкоду.
Сямейныя каманды дружна і згуртавана падышлі да фінішнай рысы. Перамогу атрымала сям’я Ленец, 2-е месца падзялілі дзве сям’і: Дзесюкевіч і Танчык, 3-е — сям’я Гаевых.
Напрыканцы ўсе атрымалі дыпломы цэнтра і прызы ад суарганізатараў. Спартландыя скончылася, але самым важным і галоўным у гэтым спартыўным свяце было не занятае месца, а сумеснае правядзенне сямейнага вольнага часу і камандны настрой.

Наталля ТАРАШЧЫК,
метадыст ЦТДіМ “Спектр” Гродна.

Бацькі і настаўнікі: старая песня на новы лад

Педагогіка — навука для ўсіх: і для настаўнікаў, і для бацькоў. Школа дае напрамкі для выхавання, але трэба памятаць, што сям’я прыўносіць у школу свой стыль выхавання. Сёння, як ніколі, актуальныя ідэі аднаўлення статусу сям’і і бацькоў у грамадстве. Але разам з тым бацькоў трэба вучыць быць бацькамі. У адукаваных бацькоў — паспяховыя дзеці і шчаслівая сям’я.

Хочаш выхаваць дзіця — пачні з бацькоў

За гады работы ў школе ў мяне ўжо склалася сістэма работы з бацькамі. У першую чаргу выкарыстоўваю разнастайныя формы работы з бацькамі. Напрыклад, у 1 класе акцэнтую іх увагу на тым, што паміж імі і іх дзецьмі яшчэ ёсць адзінства, а чым старэйшыя дзеці, тым больш неразумення. У гэтым мне дапамагаюць “Урокі сямейнай любові”, распрацаваныя Аленай Уладзіміраўнай Бачавай. Кніга даўно вядомая, але для мяне актуальнай стала толькі зараз. На гэтых уроках дзеці з бацькамі ствараюць эмблемы і гербы сваіх сем’яў.
У 2 класе ва “Урокі сямейнай любові” я ўключаю тэмы “Ці цяжка быць бацькамі?”, “Дзіця — гэта свята, якое пакуль са мной” і інш. Перад кожным з іх абавязкова праводзяцца з дзецьмі ўрокі-разважанні “Які я сын (дачка)?”, “Ці лёгка быць дарослым?”, “Ці лёгка быць бацькамі?”. Падчас гэтых урокаў мы запаўняем анкеты, складаем партрэты ідэальнага дарослага, бацькі, школьніка, сына, дачкі.Тэматыку адной з нядаўніх класных гадзін вызначыла пытанне “Што такое любоў?”. Дзеці выказваліся па гэтым пытанні і прыйшлі да высновы, што любоў мае розныя грані, што без яе жыць нельга, гаварылі пра катастрофу чалавечай маралі, калі любоў знікне зусім. Зроблены відэазапісы выказванняў дзяцей, малюнкі. Працяг — на бацькоўскім сходзе ў другой чвэрці, тэма якога “Сакрэты сямейнай любові”.
Адной з самых эфектыўных пазнавальных форм работы з сям’ёй застаецца бацькоўскі сход. Аднак з вопыту работы мы ведаем, што на непасрэднае правядзенне сустрэч у выглядзе справаздач і павучальных размоў бацькі адгукаюцца неахвотна, што цалкам зразумела. Я знайшла выхад з гэтага становішча ў змяненні форм і метадаў правядзення. Паспрабавала наладзіць зносіны не на маналогу, а на дыялогу. Гэты падыход запатрабаваў больш стараннай і працяглай падрыхтоўкі, але і вынік стаў больш адчувальным.
Падрыхтоўка да бацькоўскага сходу пачынаецца задоўга да яго правядзення. Важную ролю адыгрывае анкетаванне. Для гэтага ў нас працуе паштовая скрыня. Гэта канверты, у якія бацькі могуць класці запіскі са сваімі ідэямі і прапановамі, звяртацца з пытаннямі да спецыялістаў. Зададзеныя пытанні асвятляюцца на бацькоўскіх сходах, становяцца тэмай пасяджэння бацькоўскага клуба, часам спецыялісты адказваюць на іх пісьмова. Да папярэдняй падрыхтоўкі адносяцца таксама выраб памятак, запрашэнняў на сход, афармленне падзяк.Сходы праводжу ў форме дыскусій, круглых сталоў, КВЗ. Часта выкарыстоўваю відэазапісы дзейнасці дзяцей, фрагменты заняткаў, конкурсных выступленняў. У выніку бацькі наведваюць амаль усе бацькоўскія сходы і школьныя мерапрыемствы, збліжаюцца настаўнікі, бацькі і дзеці. Бацькі вучацца правільна дапамагаць дзецям дома, бачаць узровень ведаў, актыўнасць сваіх дзяцей, а паміж настаўнікам і бацькамі знікаюць крыўды і недамоўкі.
Рэгулярна праводзяцца трэнінгі дзіцяча-бацькоўскіх адносін у сям’і пад кіраўніцтвам псіхолага “Пагода ў доме”, “Зразумей мяне”, якія дазваляюць бацькам паглядзець на сябе вачамі дзіцяці, скарэкціраваць погляды некаторых бацькоў на выхаванне ўласных дзяцей. Трэнінгі атрымалі высокую ацэнку бацькоў і карыстаюцца вялікай папулярнасцю.
Кожную чвэрць праходзяць пасяджэнні сямейнага клуба, працуе “Клуб сямейнага чытання”, дзе дзеці і дарослыя дзеляцца адно з адным уражаннямі аб прачытаных дома кнігах.

Па здароўе — разам

Нішто так не збліжае, як сумесная цікавая справа, накіраваная на карысць дзяцей, іх развіццё. Для нас часта такой справай становяцца экскурсіі. Штогод плануецца іх некалькі. Заўсёды першымі памочнікамі ў іх арганізацыі выступаюць бацькі, яны ж з намі і суправаджаюць дзяцей. Зразумела, што без фінансавай бацькоўскай падтрымкі ажыццявіць гэта практычна немагчыма.Як вядома, экскурсіі, акрамя дадатковых звестак, вучаць дзяцей мець зносіны ў калектыве, выказваць свой пункт гледжання, дзяліцца сваім меркаваннем, дзеці самі стараюцца растлумачыць аднакласніку тое, што той не разумее. Галоўнае — дзеці вучацца выказвацца пра адносіны да навакольнага свету, аналізаваць, працаваць разам, дапамагаць іншым. Не менш важна, што побач з імі бацькі — тата і мама, з якімі так проста дзяліцца сваімі ўражаннямі. Лічу арганізацыю экскурсій сумесна з бацькамі адной з самых эфектыўных форм выхавання — эмацыянальна насычаных, пазнавальных, яркіх падзей у жыцці дзіцяці. Па іх выніках заўсёды выдаецца буклет з фотаздымкамі, па магчымасці робіцца відэазапіс.
Што ж да вольнага часу ў школе, то тут найбольш поўна раскрываюцца магчымасці для супрацоўніцтва, праяўлення творчасці. З вопыту работы ведаю, што бацькі найбольш ахвотна ідуць на кантакт, выказваюць жаданне супрацоўнічаць са школай менавіта тады, калі гаворка ідзе непасрэдна пра іх дзіця. Менавіта гэты інтарэс я выкарыстоўваю пры арганізацыі выстаў вырабаў, малюнкаў. Традыцыйна бацькі ўдзельнічаюць у спаборніцтвах і забавах, якія праходзяць у дні канікул. Па іх выніках таксама выпускаюцца газеты, альбомы з фотаздымкамі. З гэтымі матэрыяламі знаёмяцца іншыя сем’і на бацькоўскіх сходах, што выклікае жаданне ў многіх паўдзельнічаць у сумесных мерапрыемствах наступны раз. Усе ўдзельнікі спаборніцтваў, выстаў, конкурсаў абавязкова ўзнагароджваюцца прызамі і граматамі на агульных ранішніках, сходах.Праект “Букет здароўя” прыцягвае ўвагу бацькоў да фарміравання патрэбы ў здаровым ладзе жыцця ў дзяцей не толькі ў школе, але і дома. Калі дзіця не мае перад сабой дома пазітыўнага прыкладу ў здаровым ладзе жыцця, то яно ніколі свядома не будзе клапаціцца пра сваё здароўе.
Работа з бацькамі па вырашэнні гэтай праблемы праводзілася ў рамках шостага школьнага дня, у працэсе чаго бацькі выявілі асноўныя негатыўныя прычыны, якія перашкаджаюць правільнаму выхаванню дзяцей у сям’і ў адпаведнасці з нормамі здаровага ладу жыцця. Гэта няправільнае харчаванне школьніка, невыкананне рэжыму дня, малая фізічная актыўнасць, шкодныя звычкі бацькоў, негатыўны эмацыянальны фон у сям’і.
Бацькі разам з класным кіраўніком выпрацавалі рэкамендацыі для сямейнага выхавання. Адначасова з бацькамі навучэнцы разам з настаўнікамі падбіралі і апрацоўвалі матэрыял для правядзення кірмашу здароўя. Дзеці і дарослыя правялі конкурс малюнкаў “Школа — тэрыторыя здароўя”, таварыскія сустрэчы па гульнявых відах спорту, зімой каталіся на санках і лыжах.
Вынікі праектнай дзейнасці былі падведзены на кірмашы здароўя, дзе клас прарэкламаваў асноўныя прынцыпы фарміравання здаровага ладу жыцця, а бацькі прадставілі свае рэкамендацыі.
Гэтая ж тэма стала галоўнай на спартыўных спаборніцтвах — як сямейных, так і выключна для татаў.

Тэрыторыя творчасці

У рабоце з бацькамі добрыя вынікі дае арганізацыя праектнай дзейнасці. Як правіла, любы праект — як маленькі, на ўзроўні школы, так і маштабны — уключае ў сябе блок работы з сям’ёй. Сюды можна аднесці стварэнне агітбрыгады. Пры такім комплексным падыходзе бацькі становяцца самымі актыўнымі памочнікамі і вернымі паплечнікамі ў любой справе: таты дапамагаюць рабіць дэкарацыі; мамы шыюць касцюмы для выступлення, малююць эмблемы, запісваюць музыку, рэпеціруюць з дзецьмі вершы, песні, танцы. Удалыя выступленні агітбрыгады “Выток” прывялі да стварэння ў класе тэатральнай групы. Ужо два гады запар на конкурсе агітбрыгад яна займае першыя месцы ў раёне, ёсць у скарбонцы і 2-е месца на абласным этапе.Зусім нядаўна я авалодала навыкам стварэння мультфільма — адной з самых даступных для ўспрымання і дзейсных форм на эмацыянальную сферу дарослага і дзіцяці. Мультыплікацыя — мастацтва калектыўнае, працяглае па часе і вельмі працаёмкае, нягледзячы на ўсе сучасныя тэхналогіі. Для таго каб стварыць мультфільм, патрэбна цэлая каманда: сцэнарысты, рэжысёр-мультыплікатар, мастакі-аніматары, мастакі, аператар, гукарэжысёр, акцёры для агучвання персанажаў. Іх ролі паспяхова прымяралі на сябе нашы дзеці і іх бацькі.
Спасцігнуўшы асноўныя сакрэты стварэння мультфільмаў, мы разам навучыліся ствараць уласныя мультфільмы. Іх у нас ужо два дзясяткі. У мінулым годзе на Рэспубліканскім конкурсе “Энергамарафон” наш мультфільм заняў 2-е месца. Цяпер серыю мультфільмаў “Цёплы дом” выкарыстоўваюць для агітацыі, каб прыцягнуць увагу дарослых, напрыклад, да ўцяплення дамоў у асенне-зімовы перыяд.
Такім чынам, сям’я і школа — гэта два звяны ў адным ланцужку. Іх агульная задача — адукацыя і выхаванне будучага пакалення, стварэнне камфортных умоў для паўнавартаснага развіцця асобы. Значыць, школа і сям’я ў цесным узаемадзеянні павінны не толькі вучыць і выхоўваць сваіх дзяцей, але і клапаціцца пра тое, каб стварыць усе ўмовы для іх радаснага і творчага жыцця. У працэсе такога жыцця дзеці і падрыхтуюцца да дарослага жыцця, да працы і стварэння.

Людміла БАГДАНОВІЧ,
настаўніца пачатковых класаў сярэдняй школы № 3 Ашмян.