Імідж педуніверсітэта — у клопаце пра студэнта

Адыходзячы год для Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка быў вельмі насычаны на розныя мерапрыемствы міжнароднага, рэспубліканскага і ўніверсітэцкага ўзроўняў. Як заўважыў рэктар Аляксандр Іванавіч Жук, усе яны сталі важнымі крокамі ў развіцці ўніверсітэта, павышэнні яго іміджу як вядучай педагагічнай вышэйшай установы ў нашай краіне, а таксама ў міжнароднай адукацыйнай прасторы. Сёння мы з Аляксандрам Іванавічам праводзім некаторыя вынікі 2016 года.

Калі гаварыць пра нашы ўнутраныя падзеі, то мы вельмі актыўна працавалі па развіцці вучэбна-навукова-інавацыйнага кластара бесперапыннай педагагічнай адукацыі, які ўзначальвае наш універсітэт і ў які ўваходзяць усе ўніверсітэты краіны, якія рыхтуюць педкадры, абласныя інстытуты развіцця адукацыі, педкаледжы, а таксама (што вельмі важна) педагагічныя класы.

Дарэчы, сетка педкласаў пастаянна пашыраецца. Калі ў 2015 годзе іх было 102, то ў 2016 годзе іх стала 319 (больш за 3,5 тысячы чалавек). Сёння і школьнікі, і бацькі разумеюць, што прэстыж педпрафесіі ў грамад­стве павышаецца, што гэта вельмі важная для краіны прафесія, і што немалаважна — педагога падтрымлівае дзяржава.

Зараз мы працуем над завяршэннем прафесійнага кваліфікацыйнага стандарту педагога. Час ідзе, патрабаванні да настаўніка мяняюцца (узрастаюць), і сёння ад педагога патрабуюцца новыя кампетэнцыі. Напрыклад, уменне працаваць з рознымі тыпамі сем’яў, не адставаць ад ІТ-тэхналогій. Настаўнік павінен умець працаваць у новых інфармацыйных асяроддзях. Актуальнымі з’яўляюцца і пытанні інклюзіўнай адукацыі, таму нашы выпускнікі павінны ўмець працаваць з рознымі катэгорыямі дзяцей ва ўмовах аднаго класа ці адной вучэбнай групы”, — пачаў размову Аляксандр Іванавіч.

У гэтым годзе ў БДПУ стварылі два інстытуты. На базе факультэта спецыяльнай адукацыі адкрылі Інстытут інклюзіўнай адукацыі, на базе факультэта псіхалогіі — Інстытут псіхалогіі. І гэта не проста змена шыльды, а значнае ўзмацненне навукова-даследчага складніка ў падрыхтоўцы сучасных спецыялістаў. На базе Інстытута інклюзіўнай адукацыі ідзе работа па стварэнні рэсурснага цэнтра інклюзіўнай адукацыі пры падтрымцы Дзіцячага фонду ЮНІСЕФ. Плануецца, што ён адкрыецца ў лютым новага года.

На факультэце спецыяльнай адукацыі пачаў дзейнічаць Рэспубліканскі рэсурсны цэнтр сацыяльна-педагагічных тэхналогій. Тут створана база відэа-, аўдыяматэрыялаў, інавацыйных распрацовак, якія дазволяць палепшыць падрыхтоўку будучых сацыяльных педагогаў, практычных псіхолагаў, стануць базай для перападрыхтоўкі працуючых спецыялістаў, для правядзення навуковых даследаванняў.

Знакавай падзеяй для ўніверсітэта стала адкрыццё галерэі “Асветнікі зямлі беларускай” з партрэтамі выбітных беларускіх дзеячаў. Гэтая экспазіцыя мае іміджавую накіраванасць, бо яе заўсёды навед­ваюць замежныя госці, першакурснікі, навучэнцы педкласаў. Такім жа знакавым стала адкрыццё абноўленай экспазіцыі музея БДПУ. Музей атрымаўся з акцэнтам на інтэрактыўнасць, што дазваляе з гісторыяй універсітэта пазнаёміцца самастойна.

“Мы вельмі актыўна працавалі над паляпшэннем нашай матэрыяльна-тэхнічнай базы, інфармацыйна-адукацыйнага і культурнага асяроддзя. Напрыклад, на факультэце дашкольнай адукацыі адкрылі дашкольнае кафэ, якое стала не толькі месцам грамадскага харчавання, але і цэнтрам культурна-масавых мерапрыемстваў. Сёлета мы пасля рэканструкцыі адкрылі стадыён БДПУ, стварылі спартыўна-трэнажорны комплекс, які размешчаны ў галоўным корпусе. Хутка пасля рамонту і рэканструкцыі ў нас адкрыецца яшчэ адно кафэ-сталовая, дзе нашы студэнты змогуць харчавацца якасна і танна.

Пачалі рэалізацыю важнага спартыўна-адукацыйнага праекта “Беларусіяда”, які ўключае беларускія народныя спартыўныя гульні. Падрыхтавалі неабходныя метадычныя рэкамендацыі, і студэнты факультэта фізічнага выхавання пачнуць рэалізацыю гэтага праекта ў школах, гімназіях Мінска і Мінскай вобласці, у тых навучальных установах, з якімі склаліся найбольш цесныя кантакты. “Беларусіяда” — форма патрыятычнага выхавання школьнікаў і далучэнне да здаровага ладу жыцця.

Яшчэ мы рэалізавалі цікавы праект “Дзеці сталіцы”. Летам нашы студэнты бясплатна ў свой вольны час працавалі са школьнікамі, якім не было куды дзецца. Праект ахопліваў тры сталічныя раёны, у ім удзельнічалі амаль 100 валанцёраў з нашага ўніверсітэта. У выніку праект “Дзеці сталіцы” атрымаў гран-пры на Рэспубліканскім конкурсе “Валанцёр года”.

Вельмі важна і тое, што па даручэнні прэзідэнта ўзмацняем практыкаарыентаванасць падрыхтоўкі нашых студэнтаў. Валанцёрская практыка ў нас з першага курса, педпрактыка — з другога, калі адзін дзень у тыдзень студэнты дапамагаюць настаўнікам, класным кіраўнікам. Такое пагружэнне ў адукацыйны працэс дапамагае студэнтам зразумець, навошта вывучаць педагогіку, псіхалогію, методыкі. Акрамя таго, у студэнтаў фарміруецца зусім іншая матывацыя да набыцця прафесіі”, — працягваў рэктар.

Былі некаторыя мерапрыемствы, якія ў БДПУ імя Максіма Танка праводзіліся ўпершыню, але мелі рэзананс. Ва ўніверсітэце актыўна развіваецца студэнцкая навука. Неабходна, каб выпускнікі, будучыя педагогі, актыўна займаліся даследчай, інавацыйнай дзейнасцю. Для гэтага адпаведны вопыт павінен з’явіцца менавіта ва ўніверсітэце. У БДПУ развіваецца сетка навукова-даследчых лабараторый. Калі 2 гады назад іх было 12, то зараз 35. Па 2—3 лабараторыі працуе на кожным факультэце. Упершыню ў гэтым годзе была праведзена дэкада студэнцкай навукі. “Нам прыемна, што сёлета ў нас было 6 аспірантаў, лаўрэатаў спецыяльнага фонду прэзідэнта нашай краіны, і фактычна ўсе яны абаранілі дысертацыі ці выйшлі на шлях абароны. Гэта ўнікальны стапрацэнты вынік”, — заўважыў А. І. Жук.

Яшчэ Аляксандр Іванавіч быў абраны віцэ-прэзідэнтам Асацыяцыі рэктараў педагагічных універсітэтаў Еўропы, што гаворыць аб прызнанні ролі БДПУ ў міжнароднай адукацыйнай еўрапейскай прасторы. “Вельмі важна, каб настаўнікі Еўропы (а мы таксама члены еўрапейскай супольнасці) маглі працаваць ва ўмовах полікультурнага асяроддзя. Актуальнасць набывае ўменне працаваць са школьнікамі розных краін, культур, рэлігій. Педагогі павінны вучыць талерантнасці, каб у будучым народы жылі ў згодзе.

Акрамя таго, у гэтым годзе мы падалі заяўку ў выканкам СНД аб прысваенні БДПУ статусу базавай арганізацыі краін — удзельніц СНД па падрыхтоўцы, перападрыхтоўцы і павышэнні кваліфікацыі спецыялістаў у галіне інклюзіўнай і спецыяльнай адукацыі.

Актыўна развіваем супрацоўніцтва з вядучымі ўніверсітэтамі Расіі. Напрыклад, мы пакуль адзіныя ў Беларусі рэалізуем праграму сеткавай магістратуры. На факультэце дашкольнай адукацыі сумесна з Расійскім педуніверсітэтам імя А.І.Герцэна рэалізуецца сумесная двухгадовая праграма па экспертызе якасці дашкольнай адукацыі, што з’яўляецца прыкладам павышэння акадэмічнай мабільнасці студэнтаў”, — адзначыў рэктар БДПУ імя Максіма Танка.

Не сумняваюся, што 2017 год будзе ў пед­універсітэце не менш насычаным. Напрыканцы нашай сустрэчы Аляксандр Іванавіч агучыў навагоднія віншаванні: “Усім настаўнікам і педагогам жадаю веры ў тое, што мы выконваем вельмі важную місію для краіны, гістарычна значную, бо працуем з будучыняй нашай краіны, фарміруем будучае пакаленне. Усведамленне гэтай высокай місіі, адказнасці за нашу дзейнасць павінна надаваць нам аптымізму і дадатковай энергіі. Мой аптымізм заснаваны на дзяржаўнай падтрымцы педагогаў. Імідж педагагічнай прафесіі ўзрастае. Гэта адчуваецца і па танальнасці матэрыялаў прэсы, і па адчуванні саміх педагогаў. Усіх з Новым годам!”

Вольга ДУБОЎСКАЯ.

Сучасна — пра традыцыі

Візітоўкай любой установы адукацыі, як вядома, з’яўляецца музей. А музею вядучай педагагічнай альма-матар краіны проста наканавана быць узорнай візітоўкай, сумяшчаць лепшыя традыцыі музейнай педагогікі з дасягненнямі сучасных інфармацыйных тэхналогій. Менавіта такі музей і быў урачыста адкрыты 21 лістапада ў Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя Максіма Танка па ініцыятыве рэктара Аляксандра Іванавіча Жука.

21 лістапада 1914 года — адкрыццё Мінскага настаўніцкага інстытута. 1936 год — Мінскаму дзяржаўнаму педагагічнаму інстытуту прысвоена імя А.М.Горкага. 2 верасня 1944 года — аднаўленне дзейнасці МДПІ. 1966 год — І Зорны паход студэнтаў і выкладчыкаў па месцах баявой і працоўнай славы. 1995 год — прысваенне Беларускаму дзяржаўнаму педагагічнаму ўніверсітэту імя народнага паэта Беларусі Максіма Танка. 2007 год — уступленне ў Еўразійскую асацыяцыю ўніверсітэтаў…

Гэта толькі невялікая частка асноўных вех гісторыі БДПУ. А колькі такіх вех у асабістым студэнцкім жыцці можа назваць кожны з выпускнікоў? Першая лекцыя, першы залік, першы экзамен, першая практыка, першы дзяржаўны экзамен… Пра ўсе гэтыя вехі (агульнаўніверсітэцкія і асабістыя) расказваюць фотаздымкі, архіўныя матэрыялы, пісьмы і ўспаміны, разнастайныя прадметы. Экспазіцыя арыентавана на выпускнікоў і выкладчыкаў розных пакаленняў, але ў першую чаргу сённяшніх студэнтаў.

— Наша альма-матар адзначае Дзень універсітэта, а ў святы прынята рабіць падарункі. Абноўленая экспазіцыя музея — гэта своеасаблівае падарожжа ў часе, аповед пра дзейнасць сучаснай навучальнай установы, якая набыла дзяржаўнае і міжнароднае прызнанне. У музеі прадстаўлены ўнікальныя экспанаты, якія раскрываюць дынаміку развіцця і станаўлення ўніверсітэта на гістарычным фоне развіцця краіны і ўклад ВНУ ў развіццё адукацыі Беларусі. Гэта жывая памяць пра людзей і падзеі, пра студэнтаў, выкладчыкаў і рэктараў, чые імёны ўпісаны ў летапіс універсітэта. Мы па праве ганарымся дасягненнямі нашых выпускнікоў, вядомых дзеячаў навукі, культуры, адукацыі. Музейны матэрыял паказвае наведвальнікам пераемнасць пакаленняў, захаванне традыцый, — адзначыў Аляксандр Іванавіч Жук.

Кожны стэнд музея — гэта дзесяцігоддзе жыцця ўстановы. Значная частка фондаў даступна наведвальнікам у электронным выглядзе. У інфакіёсках размешчаны не толькі гістарычныя дакументы, але і сучасныя фота- і відэаматэрыялы, якія адлюстроўваюць насычанае вучэбнае, культурнае, грамадскае і спартыўнае жыццё флагмана педагагічнай адукацыі краіны. У кожнага экспаната ёсць QR-код, які дае наведвальнікам магчымасць пры дапамозе гаджэтаў і спецыяльнага дадатку атрымаць падрабязную інфармацыю аб тым ці іншым дакуменце. Абноўленая экспазіцыя разам з мастацкай галерэяй “Асветнікі зямлі беларускай” стане асновай музейна-адукацыйнай прасторы ўніверсітэта і будзе цікавая не толькі студэнтам, але і навучэнцам профільных педагагічных класаў, абітурыентам, гасцям універсітэта.

Адкрыццё музея прайшло ў цёплай сямейнай атмасферы, паколькі сённяшнія выкладчыкі і студэнты, а таксама прадстаўнікі розных пакаленняў выпускнікоў — гэта адна вялікая педагагічная сям’я. “Мне заўсёды радасна пераступаць парог роднай альма-матар, я ніколі не бываю тут госцем. Ва ўніверсітэце робіцца многае, каб захаваць і перадаць лепшыя традыцыі педагагічнага майстэрства будучым пакаленням. Экспазіцыя будзе расказваць пра гэтыя традыцыі і выхоўваць студэнцкую моладзь”, — адзначыў акадэмік-сакратар аддзялення гуманітарных навук і мастацтваў НАН Беларусі, член-карэспандэнт, доктар гістарычных навук, прафесар, выпускнік 1975 года Аляксандр Аляксандравіч Каваленя.

102 гады — гэта цэлая эпоха, гэта прыкладна 20 пакаленняў студэнтаў, якія разам з выкладчыкамі дзякуючы сваёй плённай вучобе, навуковай дзейнасці, актыўнаму грамадскаму жыццю стваралі летапіс універсітэта. Традыцыі працягваюцца, летапіс дапаўняецца, экспазіцыя ўзбагачаецца…

Ігар ГРЭЧКА.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Актыўныя, эфектыўныя, крэатыўныя

Менавіта так ахарактарызаваў студэнтаў Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка рэктар гэтай навучальнай установы Аляксандр Іванавіч Жук. А прагучалі гэтыя словы ў Дзень ведаў, падчас акцыі “БДПУ: новы час — шануй кожную хвіліну!”, з якой пачаліся святочныя мерапрыемствы ў гэтай навучальнай установе.


…Перад уваходам у галоўны корпус педуніверсітэта разаслана чырвоная дывановая дарожка, якую агароджваюць залацістыя стойкі. Студэнты ў майках з надпісамі “Я люблю БДПУ” вітаюць кожнага, хто праходзіць па дарожцы, здымаюць на камеры студэнтаў і выкладчыкаў, прапаноўваюць першакурснікам сфатаграфавацца на фоне скульптурнай кампазіцыі “Настаўніца першая мая”, аб’ёмных літар “БДПУ”, што ўстаноўлены на пляцоўцы перад будынкам, жывой скульптуры “Гадзіншчык”.

Так пачалося свята для кожнага, а прадоўжылася яно на шматлікіх інтэрактыўных пляцоўках: “Педагагічнае лато”, “Тэрыторыя культуры”, “Студэнцкае ТБ” і інш. Падышоў да іх і рэктар універсітэта. Дзіўна, але з лататрона А.І.Жук выцягнуў пытанне аб самім сабе: “Школай кіруе дырэктар, а ўніверсітэтам ..?” — вядома, рэктар. А пра тое, хто кіруе дзіцячым садком, дакладна ведаюць выхаванцы падшэфнага БДПУ сада № 35 Мінска. Дружным хорам яны адказваюць: “Ніна Леанідаўна!”

Акрамя гэтых, самых маленькіх сяброў педагагічнага ўніверсітэта, яго студэнтаў і выкладчыкаў прыйшлі павіншаваць навучэнцы педагагічных класаў сталічнай гімназіі № 20, беларускія артысты. Ды і самі студэнты — і сталыя, і тыя, хто толькі пачынае вучыцца ў БДПУ, — прадэманстравалі свае таленты падчас святочнага канцэрта.

Зразумела, звярнуўся да прысутных і рэктар установы вышэйшай адукацыі:

— 1 верасня — усенароднае свята, бо да адукацыі, да ведаў мае адносіны кожная сям’я, кожны дарослы і кожнае дзіця. Для нас, педагогаў, і для вас, студэнтаў, будучых педагогаў, гэтае свята з’яўляецца або стане прафесійным. І я хачу, каб кожны раз 1 верасня, калі вы будзеце ісці на сваю работу, у дзіцячы сад, школу, іншую ўстанову адукацыі, вы адчувалі, што гэты дзень для вас сапраўды святочны. А значыць, вы павінны быць прафесіяналамі, такімі педагогамі, якіх любяць і паважаюць бацькі, вучні. Для гэтага вам неабходна і многа, і нямнога: добра вучыцца ў вядучым педагагічным універсітэце краіны. Нашы выкладчыкі і студэнты старшых курсаў дапамогуць першакурснікам стаць прафесіяналамі.


Прагучалі пажаданні і ў адрас навучэнцаў педагагічных класаў. На свята ва ўніверсітэце, зразумела, прыйшлі не ўсе, бо навучэнцы 20-й гімназіі прадстаўляюць толькі малую долю такіх школьнікаў: усяго ў краіне зараз больш за сто педагагічных класаў, у іх атрымліваюць веды паўтары тысячы юнакоў і дзяўчат. Гэтыя маладыя людзі жадаюць стаць педагогамі і, спадзяёмся, імі і стануць.

Сёлета, дарэчы, у Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт паступілі 2,5 тысячы чалавек на дзённае і завочнае аддзяленні.

— У гэтым годзе ў нас цудоўны набор, — сказаў у размове з карэспандэнтам “Настаўніцкай газеты” Аляксандр Іванавіч Жук. — Да нас прыйшлі 170 медалістаў і чырвонадыпломнікаў, 315 выпускнікоў ліцэяў і гамназій — гэта намнога больш, чым у папярэднія гады. На факультэт прыродазнаўства паступіла каля 30% юнакоў, на фізмат і гістфак — 40%, на факультэт фізвыхавання — 60%. Як бачна, педагагічная прафесія становіцца не толькі жаночай, чым мы вельмі задаволены. Першакурснікі крэатыўныя, хочуць вучыцца, і мы ўпэўнены, што з іх вырастуць цудоўныя педагогі. Мы гэтага і жадаем, каб з універсітэта выходзілі педагогі самага высокага ўзроўню, самага высокага класа, як пераможца конкурсу “Настаўнік года — 2014” Віктар Жук, наш выпускнік, настаўнік 11-й школы Маладзечна.

Між іншым, асобная сустрэча рэктара з першакурснікамі і супрацоўнікамі педуніверсітэта адбылася пазней, а свята ведаў у БДПУ 1 верасня не закончылася, яно прадоўжылася спектаклем “Паўлінка” ў актавай зале ўніверсітэта.

Марына ХІДДЖАЗ.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Выхоўваць на асабістым прыкладзе

Днямі ў Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя Максіма Танка адкрыўся новы спартыўны цэнтр. Будучыя педагогі павінны выхоўваць падрастаючае пакаленне асабістым прыкладам, упэўнены рэктар установы Аляксандр Іванавіч Жук. Удзел у адкрыцці цэнтра ўзяў міністр адукацыі Міхаіл Анатольевіч Жураўкоў.

Рэканструкцыя спартыўных залаў была зроблена за кошт пазабюджэтных сродкаў універсітэта. Усяго на стварэнне спартыўнага цэнтра выдаткавана каля трох мільярдаў беларускіх рублёў.
“Для нас гэта вялікая падзея, — адзначае А.І.Жук. — Мы адкрываем залу атлетычнай гімнастыкі, залу аэробікі і фітнесу, а таксама залу адзінаборстваў. Студэнты ўніверсітэта павінны далучацца да здаровага ладу жыцця менавіта ў яго сценах”.Рэктар БДПУ падкрэсліў, што апошнім часам было зроблена нямала для развіцця матэрыяльна-тэхнічнай базы ўстановы вышэйшай адукацыі. У прыватнасці, праводзіцца рамонт універсітэцкага стадыёна, бытавых і адміністрацыйных памяшканняў, ужо ўсталяваны новыя трыбуны на 712 пасадачных месцаў. Летам будзе абноўлена і футбольнае поле, якое набудзе высакаякаснае штучнае пакрыццё.“За апошнія паўтара года мы адрамантавалі некалькі трэнажорных залаў у інтэрнатах №№ 1, 2 і 6, — дадае рэктар. — Абсталявалі іх сучаснымі трэнажорамі. Цяпер студэнты могуць наведваць там як вучэбныя заняткі па фізічнай культуры, так і трэніравацца ў вольны ад вучобы час.
Дарэчы, цікавасць да новых спартыўных залаў праяўляюць не толькі студэнты, але і выкладчыкі. Таксама нам бы хацелася запрашаць сюды навучэнцаў педагагічных класаў сталіцы і Мінскай вобласці. Гэта нашы будучыя абітурыенты, яны павінны бачыць патэнцыял універсітэта. Тут яны атрымаюць магчымасць вучыцца і трэніравацца”.Аляксандр Іванавіч падкрэсліў, што створаныя ўмовы, а таксама высокапрафесійная работа педагагічнага і трэнерскага калектыву БДПУ дазваляюць ужо сёння спартсменам і камандам установы займаць верхнія пазіцыі спартыўных рэйтынгаў. Значную ўвагу ва ўніверсітэце ўдзяляюць і фарміраванню карпаратыўнай культуры. 110 выкладчыкаў факультэта фізічнага выхавання, кафедры фізічнага выхавання і спорту ўніверсітэта атрымалі новую спартыўную форму з сімволікай БДПУ.
“Новы цэнтр вельмі камфортны, — адзначае прызёр чэмпіянату свету па кікбоксінгу сярод студэнтаў і студэнтка БДПУ Алена Мішчук. — Залы невялікія, але зручныя, тут ёсць усе, каб развіваць сябе. Думаю, я буду не толькі сама сюды заходзіць, але і запрашаць сябровак па факультэце. Я цяпер і трэніраваць магу”.

Наталля АЛЁХІНА.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Беларусь — Казахстан: супрацоўніцтва працягваецца

Днямі ў Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя Максіма Танка прайшоў круглы стол з удзелам рэктара Аляксандра Іванавіча Жука і казахскіх педагогаў. Мерапрыемства адбылося ў межах міжнароднага супрацоўніцтва паміж Беларуссю і Казахстанам у галіне дадатковай адукацыі дарослых.

Ва ўніверсітэт прыбылі спецыялісты сістэмы адукацыі Казахстана з Алматы, Астаны і Заходне-Казахстанскай вобласці — кіраўнікі ўпраўленняў адукацыі, дырэктары навучальных устаноў, настаўнікі-практыкі, загадчыкі вучэбна-метадычных кабінетаў — у межах рэалізацыі на базе Інстытута павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі БДПУ імя Максіма Танка адукацыйнай праграмы стажыроўкі “Сучасныя тэхналогіі навучання дысцыплінам фізіка-матэматычнага профілю. Вопыт Рэспублікі Беларусь, Германіі і Францыі”.
З прывітальным словам да гасцей звярнуўся рэктар БДПУ імя Максіма Танка А.І.Жук. Ён выказаў задаволенасць супрацоўніцтвам паміж Беларуссю і Казахстанам па ўсіх напрамках дзейнасці, у тым ліку і ў адукацыйнай сферы — у плане арганізацыі навучання, стажыровак, абмену вопытам.Аляксандр Іванавіч адзначыў, што пытанням адукацыі ў нашай краіне ўдзяляецца самая пільная ўвага. Ёсць разуменне важнасці прафесіі настаўніка і педагагічнай адукацыі для будучыні краіны.
— У Беларусі такіх багатых прыродных рэсурсаў, як у Расіі ці Казахстане, няма, а таму наш галоўны рэсурс — гэта чалавечы капітал. І зараз мы прыкладаем намаганні для таго, каб даць магчымасць гэтаму капіталу расці, — сказаў А.І.Жук. — Ад настаўніка залежыць якас ць падрыхтоўкі школьнікаў, а значыць, і якасць падрыхтоўкі спецыялістаў у сістэме прафесійнай, вышэйшай, паслядыпломнай адукацыі і г.д. У сувязі з гэтым прэзідэнтам нашай краіны было дадзена даручэнне распрацаваць канцэпцыю развіцця педагагічнай адукацыі на наступную пяцігодку. Мы гэта зрабілі. У канцэпцыі прадугледжана цэлая сістэма мер, пачынаючы з навуковых даследаванняў па актуальных педагагічных праблемах у сістэме адукацыі ў цэлым і педагагічнай адукацыі ў прыватнасці. Падтрымана і рэалізоўваецца кластарная мадэль развіцця педагагічнай адукацыі. Гэта значыць, у краіне створаны вучэбна-навуковы інавацыйны кластар педагагічнай адукацыі, які ўключае не толькі сярэднюю прафесійную адукацыю, УВА, сістэму дадатковай адукацыі, але і школьную адукацыю. Мы пачынаем падрыхтоўку педагогаў яшчэ ў сценах школы. З гэтага года ў краіне адкрыта больш за 100 профільных класаў педагагічнай накіраванасці.
Для навучэнцаў, якія выказалі жаданне вучыцца ў гэтых класах, прадугледжаны абавязковы факультатыў “Уводзіны ў педагагічную прафесію”. Праграма факультатыўнага курса разлічана на 2 гады — 140 гадзін. Заняткі праводзяцца 2 разы на тыдзень педагогамі-псіхолагамі школы або выкладчыкамі ССНУ, УВА. Па заканчэнні ўстановы адукацыі навучэнцам робіцца адпаведны запіс у атэстат. Каб атрымаць ільготы пры паступленні (а зараз уносіцца прапанова, каб выпускнікі педагагічных класаў, якія вучацца на “добра” і “выдатна”, паступалі ў педагагічныя УВА без экзаменаў), школьнікі павінны будуць атрымаць рэкамендацыю педагагічнага савета школы. Прычым мяркуецца, што гэта будзе не фармальная рэкамендацыя, а разгорнутая характарыстыка, у якой будзе напісана, што за два гады навучэнец зрабіў у плане паглыблення ў педагагічную прафесію. Ён, напрыклад, можа выступіць у якасці памочніка важатага, памочніка класнага кіраўніка, педагога-арганізатара.
— Агульнавядома, што можна выдатна ведаць прадмет, перамагчы на рэспубліканскай алімпіядзе, але пры гэтым не стаць добрым настаўнікам, — адзначыў А.І.Жук. — Думаю, адкрыццё педкласаў дазволіць пэўным чынам змяніць якасць падрыхтоўкі педагогаў. Мы атрымаем падрыхтаваных абітурыентаў, плюс гэта будуць матываваныя людзі. Спрабуючы сябе ў якасці настаўніка, паглыбляючыся ў гэтую прафесію, яны вызначацца, ці іх гэтая сфера дзейнасці. Такім чынам мы ствараем магутны фундамент падрыхтаваных абітурыентаў, каб яны ў будучыні сталі прафесіяналамі сваёй справы.
Па словах А.І.Жука, універсітэт імкнецца ісці ў нагу з часам. Пільная ўвага тут удзяляецца стварэнню сучаснага інфармацыйна-адукацыйнага асяроддзя з шырокім доступам у інтэрнэт, якое аб’ядноўвае ўсе вучэбныя карпусы, інтэрнаты. Гэта робіцца для таго, каб студэнт з любого пункта меў доступ да электроннай бібліятэкі, якая зараз ствараецца і ўжо налічвае вялікую колькасць электронных сродкаў навучання (каля 500 вучэбна-метадычных комлексаў). У планах — падключэнне да сеткі ўніверсітэтаў свету з мэтай выкарыстання адкрытых адукацыйных рэсурсаў. Плануецца стварэнне так званай акадэміі педагогікі электроннага навучання (з выкарыстаннем воблачных тэхналогій, вэбінараў, анлайн-кансультацый і інш.). Зараз ва ўніверсітэце вядзецца перападрыхтоўка кадраў. Кожны выкладчык павінен ведаць сучасныя магчымасці, сучасныя тэхналогіі, умець карыстацца інтэрактыўнай дошкай, праводзіць вэбінары, кансультацыі і г.д. Як мяркуе Аляксандр Іванавіч, сёння іншай альтэрнатывы няма.
А.І.Жук выказаў спадзяванне, што ў казахскіх педагогаў застануцца самыя цёплыя ўражанні ад наведвання Беларусі, ад яе сістэмы адукацыі і што супрацоўніцтва паміж дзяржавамі з агульнай гісторыяй, традыцыямі ў сферы адукацыі будзе толькі паглыбляцца і пашырацца.
Начальнік абласнога ўпраўлення адукацыі Заходне-Казахстанскай вобласці Айгул Адзільгерэеўна Мынбаева паведаміла, што ў Казахстане таксама існуе праблема павышэння прэстыжу настаўніцкай прафесіі, хаця ў краіне адукацыі ўдзяляецца пільная ўвага. У 2010 годзе ўказам прэзідэнта прынята Дзяржаўная праграма развіцця адукацыі на 2011—2020 гады, у якой ахоплены ўсе ступені навучання. Асобны раздзел прысвечаны статусу педагога. Так, для павышэння прэстыжу педагагічнай прафесіі кожны год праводзіцца конкурс “Лепшы настаўнік”, пераможца якога атрымлівае значную грашовую ўзнагароду (каля 7 тысяч долараў). Настаўнікі школ навучаюцца на курсах павышэння кваліфікацыі па трохузроўневай сістэме (Кембрыджская праграма). Так, педагогу, які адвучыўся на ІІІ узроўні, даплата да заработнай платы складае 30%, на ІІ узроўні — 70% , на ІІІ узроўні — 100%.
Актыўна развіваецца ў Казахстане і сетка прыватных устаноў адукацыі. Практыка паказвае, што якасць выкладання там вышэйшая. Ды і педагогі атрымліваюць зарплату, у 2,5 разу вышэйшую, чым іх калегі ў дзяржаўных установах.
Падчас сустрэчы былі абмеркаваны праблемныя пытанні ў фізіка-матэматычнай адукацыі абедзвюх краін, у прыватнасці пытанне нізкага ўзроўню фізіка-матэматычнай падрыхтоўкі маладых настаўнікаў. Адна з прычын такой сітуацыі — нізкі ўзровень абітурыентаў і залічэнне ва УВА па астаткавым прынцыпе. Яшчэ адна прычына — слабая арыентацыя на практыку. У БДПУ імя Максіма Танка для ўзмацнення практычнай накіраванасці навучання з другога курса ўводзіцца абавязковая практыка для ўсіх студэнтаў, і адзін дзень у тыдзень студэнт будзе знаходзіцца ў школе ці ў дзіцячым садку. На першым курсе прадугледжана валанцёрская практыка.
Казахскія педагогі мелі магчымасць задаць пытанні рэктару. Іх цікавілі дзейнасць у рэспубліцы ўстаноў адукацыі для адораных навучэнцаў, маніторынг якасці адукацыйных паслуг, пытанні профільнага навучання. Калегам з Казахстана быў прадстаўлены вопыт падрыхтоўкі, павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі ў Беларусі. Падчас абмену меркаваннямі было адзначана, што садзейнічанне развіццю супрацоўніцтва ў падрыхтоўцы кадраў у галіне адукацыі, абмен вопытам паміж зацікаўленымі ведамствамі і арганізацыямі дапамагае ўстанаўленню, пашырэнню і паглыбленню цесных кантактаў і прамых сувязей паміж дзяржаўнымі ўстановамі і грамадскімі арганізацыямі сферы адукацыі Беларусі і Казахстана.
Удзельнікі стажыроўкі прынялі ўдзел у рабоце канферэнцыі “Матэматычная адукацыя: мэты, дасягненні і перспектывы”, наведалі гімназію № 13 Мінска, а таксама абмеркавалі з калегамі актуальныя пытанні ў межах семінараў “Сучасныя тэхналогіі ў выкладанні дакладных навук” і “Матывацыйныя аспекты фізіка-матэматычнай адукацыі”.

Наталля КАЛЯДЗІЧ.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Настаўніцкая самаідэнтыфікацыя

Увесці школьнікаў у педагагічную прафесію дапаможа новы факультатыў

На пачатку чэрвеня бягучага года была адобрана і рэкамендавана прэзідыумам навукова-метадычнага савета пры Міністэрстве адукацыі па дашкольнай, агульнай сярэдняй і спецыяльнай адукацыі вучэбная праграма факультатыўных заняткаў “Уводзіны ў педагагічную прафесію”. Як падкрэсліла намеснік міністра адукацыі Раіса Сідарэнка, гэтая праграма з’яўляецца абавязковай для вывучэння ў профільных педагагічных класах, ідэя адраджэння якіх належыць рэктару Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка Аляксандру Жуку.
Аляксандр Іванавіч з’яўляецца ідэйным натхняльнікам аўтарскага калектыву, які працаваў над факультатыўнай праграмай. Гэтая акалічнасць і паслужыла інфармацыйнай нагодай, каб сустрэцца з Аляксандрам Іванавічам і даведацца пра перспектывы развіцця педкласаў у краіне на пачатку новага навучальнага года, а таксама пагутарыць пра рэалізацыю новай факультатыўнай праграмы.

— Аляксандр Іванавіч, перш чым звяртацца да факультатыўнай праграмы, хочацца даведацца, якая сітуацыя на сённяшні дзень з арганізацыяй профільных педагагічных класаў у школах краіны.
— Як вы ўжо ведаеце, у верасні 2014 года запрацавалі 4 педагагічныя класы фізіка-матэматычнага і філалагічнага напрамку ў гімназіі № 20 Мінска, а цяпер профільныя класы педагагічнай накіраванасці адкрываюцца ва ўсіх рэгіёнах краіны.У прыватнасці, у Мінскай вобласці створана 18 класаў і 38 педагагічных груп, у якіх будуць вучыцца дзеці розных профіляў, але ўсе яны будуць вывучаць факультатыў “Уводзіны ў педпрафесію”. Мы працягваем праводзіць работу па прафесійнай арыентацыі навучэнцаў агульнаадукацыйных школ на педагагічныя спецыяльнасці. Да цяперашняга часу заключаны пагадненні аб супрацоўніцтве і адкрыты педагагічныя класы ў 9 раёнах вобласці: Слуцкім, Нясвіжскім, Салігорскім, Чэрвеньскім, Капыльскім, Лагойскім, Клецкім, Смалявіцкім і ў Жодзіне.
У Віцебскай вобласці ў чэрвені было створана 29 педкласаў. У Гродзенскай вобласці дзейнічаюць 123 педагагічныя класы. У 2015/2016 навучальным годзе плануецца адкрыць профільныя класы педагагічнай накіраванасці ва ўстановах агульнай сярэдняй адукацыі ўсіх абласцей рэспублікі.

— Значыць, можна лічыць, што ідэя адраджэння профільных педагагічных класаў знайшла сваіх прыхільнікаў у кожным рэгіёне нашай краіны?
— Так. І гэта абсалютна заканамерна. Пытанне павышэння прэстыжу педагагічнай прафесіі ў беларускім грамадстве, і асабліва ў моладзі, сёння вельмі актуальнае. Пераадолець глабальныя выклікі сучаснасці, у ліку якіх рост спажывецкіх, страта каштоўнасных арыенціраў, можа грамадства з трывалай, гнуткай, эфектыўнай адукацыйнай сістэмай, у якой закладзены магутны інавацыйны патэнцыял, сарыентаваны на праблемы будучага, а не мінулага. І ключавой фігурай тут выступае педагог. Ад таго, як будзе адукавана і выхавана падрастаючае пакаленне жыхароў Беларусі, залежыць дабрабыт і росквіт краіны. Значыць, найважнейшая стратэгічная задача — знайсці, вырасціць, падрыхтаваць такіх педагогаў, а шукаць будучых каменскіх і песталоці трэба ўжо сёння ў школах і гімназіях нашай краіны. Гэта разумеюць усе. Больш за тое, сёння паспяхова працуюць школы, дзе 50—60% педагогаў — былыя выпускнікі гэтых навучальных устаноў.
Акрамя таго, патрэба ў педагагічных кадрах у нашай краіне пастаянна ўзрастае. Так, напрыклад, толькі ў Мінскай вобласці ў 2014 годзе былі патрэбны 429 педагагічных работнікаў, а ў 2015 годзе, — ужо 728! Мы ж пакуль задавальняем вобласць у кадрах толькі на трэцюю частку (а Мінск — на 20%), таму ў наступным годзе будзем прасіць Міністэрства адукацыі павялічыць кантрольныя лічбы прыёму, асабліва на дашкольныя спецыяльнасці і на пачатковую школу. Гэтыя лічбы яшчэ раз пацвярджаюць, што выбраны намі курс на павышэнне прэстыжу педагагічнай прафесіі ў грамадстве, у тым ліку за кошт прыцягнення на педагагічныя спецыяльнасці найбольш матываваных выпускнікоў устаноў агульнай сярэдняй адукацыі, — стратэгічна важны і актуальны напрамак.

— Акрамя таго, выпускнікі педкласаў маюць сур’ёзныя прэферэнцыі пры паступленні.
— Так. Каб паступіць ва ўніверсітэт на педагагічныя спецыяльнасці, выпускніку профільнага педагагічнага класа трэба добра вучыцца (ад 7 да 10 балаў), абавязкова засвоіць праграму факультатыву “Уводзіны ў педагагічную прафесію” (прычым адпаведны запіс будзе зроблены ў атэстаце) і мець рэкамендацыю той навучальнай установы, дзе ён вучыўся. У сувязі з гэтым цяпер на першы план павінна выходзіць тлумачальная работа з бацькамі і дзецьмі, патэнцыяльнымі навучэнцамі педкласаў. Яны павінны ведаць перавагі навучання ў такім класе.
Імпульсам для актывізацыі дзейнасці па стварэнні сістэмы дапрафесійнай падрыхтоўкі навучэнцаў стала даручэнне Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь аб разглядзе магчымасці ўвядзення асаблівага парадку прыёму ва ўстановы вышэйшай адукацыі для атрымання адукацыі па педагагічных спецыяльнасцях асоб, якія прайшлі навучанне ў профільных класах педагагічнага напрамку, дадзенае ў лістападзе 2014 года пры наведванні БДПУ ў дзень яго стагоддзя.
Стварэнню сістэмы адбору лепшых і матываваных вучняў на педагагічныя спецыяльнасці паспрыяла і адкрыццё на базе БДПУ ў 2014 годзе вочна-завочнай педагагічнай гімназіі для вучняў 10—11 класаў. У мінулым навучальным годзе ў гімназіі вучыліся 220 вучняў, для якіх у перыяд восеньскай, зімовай і вясновай сесіі былі арганізаваны заняткі па вучэбных прадметах. У выніку ўсіх нашых дзеянняў сёлетняя прыёмная кампанія ва ўніверсітэты, якія рыхтуюць педагогаў, была паспяховай.
Сутнасць профільнай падрыхтоўкі заключаецца ў вывучэнні навучэнцамі пэўных вучэбных прадметаў (матэматыкі, фізікі, гісторыі і інш.) на павышаным узроўні, а таксама факультатыўных заняткаў “Уводзіны ў педагагічную прафесію”, якія прызваны выхоўваць каштоўнаснае стаўленне да педагагічнай дзейнасці і педагагічнай прафесіі.

— Аляксандр Іванавіч, праграма факультатыву ўражвае глыбінёй зместу і разнастайнасцю форм работы, якія прапаноўваюцца. Яна сапраўды стварае адпаведны настрой на педагогіку і мае велізарны выхаваўчы аспект.
— Прапанаваныя факультатыўныя заняткі накіраваны на развіццё ў вучняў матывацыі да педагагічнай дзейнасці, педагагічных здольнасцей, сацыяльнай кампетэнтнасці, псіхалагічнай культуры і будуць спрыяць фарміраванню асобы, арыентаванай на засваенне прафесійна значных кампетэнцый, здольнай да саманавучання, самавыхавання і самаўдасканалення. Акрамя таго, факультатыўныя заняткі дадуць магчымасць навучэнцам ажыццявіць першасную самадыягностыку сваіх педагагічных здольнасцей, а педагагічнаму калектыву ўстановы агульнай сярэдняй адукацыі — аб’ектыўна ацаніць прафесійную прыдатнасць навучэнцаў да педагагічнай дзейнасці.
Змест праграмы факультатыўных заняткаў уключае тэмы, актуалізуе пошук старшакласнікамі адказаў на шэраг пытанняў: што такое педагагічная прафесія? якое яе месца ў свеце іншых прафесій? як і калі яна ўзнікла? у чым яе спецыфіка? што такое педагагічная дзейнасць? якія патрабаванні прад’яўляюцца да настаўніка? што ён павінен умець? якімі якасцямі павінен валодаць? ці магу я быць настаўнікам? ці ёсць у мяне патрэбныя прафесійна важныя якасці? што неабходна зрабіць, каб развіць гэтыя якасці? ці магу я ўжо сёння паспрабаваць сябе ў ролі настаўніка? і інш. Гэтае змястоўнае поле структуравана ў чатыры модулі: “У свеце педагагічнай прафесіі” (10 клас), “Чалавек, які пазнае: практычная псіхалогія пазнання” (10 клас),
“Я ў педагагічнай прафесіі” (11 клас), “Пазнай самога сябе” (11 клас).
Вучэбная праграма факультатыўных заняткаў “Уводзіны ў педагагічную прафесію” разлічана на 140 гадзін. У 10 класе плануецца паралельнае засваенне зместу модуля 1 (35 гадзін) і модуля 2 (35 гадзін); у 11 класе — паралельнае засваенне зместу модуля 3 (35 гадзін) і модуля 4 (35 гадзін).

— А якія настаўнікі, на ваш погляд, павінны выкладаць гэты факультатыўны курс?
— Зразумела, што весці факультатыўныя заняткі “Уводзіны ў педагагічную прафесію” могуць і павінны тыя педагогі (настаўнікі, школьныя псіхолагі, выкладчыкі педагагічных каледжаў і інш.), якія любяць сваю прафесію, валодаюць ведамі па педагогіцы і псіхалогіі, сучаснымі адукацыйнымі тэхналогіямі, якія творча падыходзяць да вырашэння педагагічных задач, імкнуцца да прафесійнага самаразвіцця, карыстаюцца аўтарытэтам у навучэнцаў і калег.
Па запытах устаноў агульнай сярэдняй адукацыі да правядзення факультатыўных заняткаў могуць прыцягвацца і прадстаўнікі прафесарска-выкладчыцкага складу ўстаноў вышэйшай адукацыі: навукоўцы, спецыялісты ў галіне педагогікі і псіхалогіі, добра знаёмыя не толькі са спецыфікай прадмета, але і з патрабаваннямі да арганізацыі адукацыйнага працэсу на трэцяй ступені агульнай сярэдняй адукацыі.
Магчыма, прагучыць пафасна, але місія педагога, які будзе весці факультатыўныя заняткі, — выклікаць цікавасць старшакласнікаў да педагагічнай прафесіі і ўмацаваць іх рашэнне стаць педагогам. Для настаўнікаў, якія будуць працаваць з факультатыўнымі заняткамі “Уводзіны ў педагагічную прафесію”, плануецца арганізацыя мэтавых курсаў павышэння кваліфікацыі на базе ІПКіП БДПУ, універсітэтаў, якія рыхтуюць педкадры і абласных ІРА. Па пытаннях забеспячэння прадукцыйнага і эфектыўнага функцыянавання педагагічных класаў ва ўсіх рэгіёнах краіны плануецца арганізацыя семінараў, круглых сталоў, індывідуальных кансультацый.
Мы абавязкова будзем дапамагаць. Напрыклад, цяпер разам з расіянамі працуем над праектам па прафарыентацыйнай рабоце. Расійская кінакампанія “Парамульт” стварыла мультсерыял па розных рабочых прафесіях. Цяпер такі ж прадукт рыхтуецца і па педпрафесіях. Мяркую, што ён стане добрым дапаможнікам для настаўнікаў. Яшчэ вельмі важна, каб настаўнікаў, якія будуць выкладаць гэты факультатыў, падтрымалі фінансава. Сёння дырэктары маюць такую магчымасць за кошт прэміяльнага фонду.

— Аляксандр Іванавіч, і апошняе: ці магчымы нейкія змены ў дзейнасці педагагічных класаў?
— Калі весці гаворку пра ўзмацненне адбору матываваных менавіта на педагагічную прафесію, то, безумоўна, трэба прыкладаць пэўныя намаганні, удасканальваць прафарыентацыйную работу. Напрыклад, сёння мэтанакіравана працаваць па ўзмацненні педагагічнага профілю гатовы такія ўстановы агульнай сярэдняй адукацыі, як сярэднія школы №№ 126, 2, 6 Мінска, гімназіі № 2 Бабруйска Магілёўскай вобласці, № 1 Стоўбцаў, № 1 Салігорска, № 7 Маладзечна Мінскай вобласці, № 1 Іўя Гродзенскай вобласці і інш. Усе названыя ўстановы адукацыі паспяховыя ў алімпіядным руху, на цэнтралізаваным тэсціраванні, у арганізацыі профільнага навучання, інавацыйныя, матываваныя.
Шэраг школ рэспублікі ўжо выказалі гатоўнасць адрадзіць такую форму дапрофільнай падрыхтоўкі, як педагагічная гімназія, якая прадугледжвае арыентацыю школьнікаў на педагагічную прафесію пачынаючы з 5 класа. Неабходна ўжо з сярэдняй школы пераходзіць на адрасную, мэтавую падрыхтоўку будучых настаўнікаў, знаходзячы, адбіраючы таленавітых дзяцей, здольных і гатовых прысвяціць сябе настаўніцкай прафесіі, мэтанакіравана рыхтаваць іх да паступлення на педагагічныя спецыяльнасці.
Тут ёсць вялікія патэнцыяльныя магчымасці не толькі ў засваенні зместу факультатыўных заняткаў, але і ў арганізацыі рознага роду педагагічных практык і педагагічных проб: правядзенне выхаваўчых мерапрыемстваў, урокаў у пачатковай школе, гульняў на перапынках, практыка ў школьным лагеры, валанцёрская дзейнасць і г.д. Вельмі важна даць магчымасць прымераць на сябе ролю педагога. Мы выдатна ведаем, што настаўнік найперш павінен любіць дзяцей. Нават калі нейкіх ведаў у яго і не хапае, ён давучыцца, бо будзе адчуваць такую неабходнасць.
Удасканаленне сістэмы прафесійнай арыентацыі навучэнцаў на педагагічныя спецыяльнасці дазволіць у далейшым стварыць дзейсную сістэму бесперапыннай педагагічнай адукацыі, якая будзе ўключаць педагагічныя класы, гімназіі, сярэднюю спецыяльную адукацыю, павышэнне кваліфікацыі і перападрыхтоўку спецыялістаў адукацыі.
А ў мэтах выканання даручэння кіраўніка дзяржавы аб разглядзе магчымасці ўвядзення асаблівага парадку прыёму ва ўстановы вышэйшай адукацыі для атрымання адукацыі па педагагічных спецыяльнасцях асоб, якія прайшлі навучанне ў профільных класах педагагічнага напрамку, дадзенага ў лістападзе 2014 пры наведванні Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка, намі ў Міністэрства адукацыі была накіравана прапанова па ўнясенні змен у Правілы прыёму. Прапанова дапоўніць пункт 24 “Без уступных іспытаў залічваюцца” наступным абзацам:
“Асобы, якія прайшлі навучанне ў профільных класах педагагічнага напрамку ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі, якія атрымалі адзнакі 7 (сем) і вышэй балаў па ўсіх прадметах вучэбнага плана, пры наяўнасці рэкамендацыі педагагічнага савета ўстановы адукацыі, якую яны скончылі, пры паступленні на педагагічныя спецыяльнасці, пералік якіх устанаўліваецца Міністэрствам адукацыі”.
Гэтае рашэнне павінна быць прынята ўжо ў верасні. У перспектыве гэта дазволіць прыцягнуць на педагагічныя спецыяльнасці найбольш падрыхтаваных і матываваных абітурыентаў.

— Згодна з вамі. Дзякуй за размову і поспехаў у рэалізацыі вашых планаў.

Гутарыла Вольга ДУБОЎСКАЯ.

Пад зоркай Перамогі

У аўторак ва ўнутраным дворыку галоўнага корпуса БДПУ імя Максіма Танка каля помніка студэнтам і выкладчыкам, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, прайшоў урачысты мітынг, прысвечаны старту юбілейнага 50-га Зорнага паходу — своеасаблівага падарожжа сённяшніх студэнтаў і выкладчыкаў па месцах баявой і працоўнай славы беларускага народа.

Традыцыяй правядзення зорных паходаў ганарацца многія ўстановы вышэйшай адукацыі, аднак у Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце яна налічвае ўжо паўстагоддзя. Паходы з удзелам будучых педагогаў праводзяцца заўсёды ярка, маштабна, запамінальна. Праз гэтую своеасаблівую школу патрыятычнага выхавання і сяброўства прайшлі тысячы студэнтаў. Кожны паход — гэта не толькі новыя маршруты, новыя ўдзельнікі, новыя ўражанні, але і новыя маленькія традыцыі. Сёлетнім новаўвядзеннем стаў інтэрнацыянальны характар паходу. Разам з беларускімі, казахскімі, туркменскімі і кітайскімі студэнтамі педуніверсітэта з канцэртамі ў школы, дамы культуры, на сустрэчы з вучнямі і настаўнікамі, ветэранамі вайны і працы, да адметных мясцін баявой славы Салігорскага, Асіповіцкага, Глыбоцкага, Ашмянскага, Смаргонскага, Смалявіцкага раёнаў адправіліся і студэнты Маскоўскага гарадскога педагагічнага ўніверсітэта, а таксама Казахскага нацыянальнага аграрнага ўніверсітэта (усяго 6 інтэрнацыянальных атрадаў і больш за 150 чалавек).
— Мы з вамі працягваем добрыя традыцыі зорных паходаў і сімвалічна пачынаем падарожжа каля помніка студэнтам і выкладчыкам нашага ўніверсітэта, якія змагаліся на франтах, у тыле, падпольных групах, самааддана працавалі, уносячы свой уклад у набліжэнне Вялікай Перамогі. У юбілейны год Перамогі мы адраджаем традыцыю інтэрнацыянальных зорных паходаў. Вы, лепшыя прадстаўнікі студэнцтва, з’яўляецеся носьбітамі памяці пра Вялікую Перамогу. На вас ускладзена адказная місія захоўваць і перадаваць гістарычную праўду будучым пакаленням, таму сёння мы закладзём памятную капсулу з пасланнем да студэнтаў 2045 года, якія будуць удзельнічаць у паходзе з нагоды 100-годдзя Вялікай Перамогі, — звярнуўся да “зорнікаў” рэктар БДПУ імя Максіма Танка Аляксандр Іванавіч Жук.
Сімвалічнасць інтэрнацыянальнага характару 50-га Зорнага паходу ў год, калі ў краінах СНД шырока адзначаецца 70-годдзе Перамогі, падкрэсліў у прывітальным слове і міністр адукацыі Міхаіл Анатольевіч Жураўкоў.
— Сваім прыкладам вы павінны сведчыць пра тое, што мы былі магутнай сям’ёй і заўсёды будзем заставацца сябрамі, вернымі адно аднаму, вернымі традыцыям нашых бацькоў і дзядоў. У Год моладзі беларускія студэнты павінны паказаць прыклад сваім равеснікам з іншых краін, як трэба праводзіць гэты год, як трэба адпачываць і як трэба з розумам, карысцю праводзіць падобныя мерапрыемствы, паказваць, якія душэўныя людзі жывуць у Беларусі, як мы любім і цэнім інтэрнацыянальнае сяброўства, — адзначыў Міхаіл Анатольевіч.
Гісторыю зорных паходаў стваралі тысячы студэнтаў і выкладчыкаў, сярод іх і ганаровы госць урачыстага мітынгу, удзельнік і арганізатар зорных паходаў з 1985 па 2004 гады, выпускнік БДПУ, намеснік старшыні Мінгарвыканкама Ігар Васільевіч Карпенка. 30 гадоў назад, будучы студэнтам гістарычнага факультэта тады яшчэ Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А.М.Горкага, ён удзельнічаў у 20-м Зорным паходзе. Па словах Ігара Васільевіча, з таго часу многае змянілася, аднак традыцыя, звязаная з героіка-патрыятычным, грамадзянскім выхаваннем падрастаючага пакалення, развіваецца і набывае сучаснае гучанне. Зорныя паходы сталі сапраўднай школай мужнасці, школай жыцця.
— Вы пойдзеце па тэрыторыі нашай краіны, будзеце сустракацца з насельніцтвам, працоўнымі калектывамі, наведаеце школы, дашкольныя ўстановы, у вас будуць незабыўныя хвіліны размоў адно з адным і з людзьмі, якія ствараюць сучасную гісторыю нашай незалежнай Беларусі. Жадаю вам правесці канікулы ў цікавых сустрэчах, атрымаць новыя веды, новую інфармацыю, што для будучых педагогаў, сапраўдных грамадзян нашай краіны вельмі важна, — звярнуўся да студэнтаў Ігар Васільевіч.
Пра важнасць інтэрнацыянальнага сяброўства, пра захаванне гістарычнай памяці, пра нашу агульную Перамогу гаварылі і прадстаўнікі пасольстваў Казахстана, Расіі і Туркменістана, якія нібыта ў агульнай малітве ўшанавалі хвілінай маўчання памяць пра тых, хто са студэнцкіх аўдыторый пайшоў на фронт і ніколі ў сваім жыцці не пачуў гукі выпускнога балю, не атрымаў запаветны дыплом.
У звароце да ўдзельнікаў 80-га Зорнага паходу, які на спецыяльным аркушы ў спецыяльнай капсуле будзе захоўвацца каля помніка, сённяшнія студэнты выказалі ўпэўненасць, што памяць пра Вялікую Айчынную вайну перажыве стагоддзі і ў 2045 годзе іх равеснікі збяруцца ў дворыку педагагічнай альма-матар і гэтаксама пасля ўрачыстага мітынгу адправяцца па беларускай зямлі, каб аддаць даніну павагі воінам-пераможцам.

Ігар ГРЭЧКА.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Аляксандр Іванавіч ЖУК: “Дзеці, як і раней, вераць настаўніку. Але настаўніку-прафесіяналу”

Любы юбілей — гэта нагода спыніцца, азірнуцца назад, каб ацаніць пройдзены шлях, зверыць гадзіннік і вызначыць, куды і як рухацца далей. Што і казаць пра 100-гадовы юбілей, калі за спінай — вопыт некалькіх пакаленняў і нават гістарычных эпох?
Доўгае жыццё, калі яно было ў працы і пошуку, узнагароджваецца мудрасцю. Мудрасцю ў ацэнках мінулага і прыняцці рашэнняў на будучыню. Мудрасцю любую сітуацыю бачыць з пункту гледжання яе значнасці ў плыні часу. Мудрасцю выкарыстоўваць багаты жыццёвы вопыт так, каб быць, тым не менш, сучасным.
Пра тое, чым жыве Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка на 100-гадовым рубяжы, нам расказаў рэктар, доктар педагагічных навук, прафесар Аляксандр Іванавіч ЖУК.

— Юбілей — гэта заўсёды важная падзея ў жыцці ўніверсітэта, але 100-годдзе — дата, безумоўна, асаблівая. У нашай краіне няшмат устаноў могуць пахваліцца такім узростам, і мы разумеем, што знаходзімся зараз на вельмі важным гістарычным этапе.
З аднаго боку, мы азіраемся на багатую гісторыю станаўлення педагагічнай адукацыі і педагагічных універсітэтаў нашай краіны, асэнсоўваючы пройдзены шлях. А з другога боку, разглядаем юбілей як старт БДПУ ў новае стагоддзе.
Мы разумеем, што настаўнік з’яўляецца ключавой фігурай у грамадстве ведаў, і менавіта ад яго залежыць адукацыя і выхаванне пакаленняў, а значыць, і будучыня нашай краіны. Таму наша задача — стварыць ва ўніверсітэце сучасную адукацыйную прастору, што забяспечыць творчае супрацоўніцтва выкладчыкаў і студэнтаў і бесперапынны асобасны і прафесійны рост усіх удзельнікаў адукацыйнага працэсу.

— Зараз ва ўніверсітэце выкрышталізоўваецца новая стратэгія педагагічнай адукацыі — ад якаснага прыёму да якаснага выпуску. Першыя захады ўжо зроблены (актывізавалася прафарыентацыйная работа, створана вочна-завочная педагагічная гімназія). Зараз стаіць на мэце стварэнне вучэбна-навукова-інавацыйнага кластара ў галіне педагагічнай адукацыі. Скажыце, Аляксандр Іванавіч, якім вам бачыцца БДПУ ў найбліжэйшай будучыні, скажам, праз адно-два дзесяцігоддзі?
— Сапраўды, мы выпрацавалі новую стратэгію развіцця нашага ўніверсітэта, з якой азнаёмлены ўвесь калектыў. Ставіцца задача якаснага абнаўлення ўсіх бакоў жыцця: адукацыйнага працэсу, навукова-даследчай, інавацыйнай дзейнасці. Таксама будзе пашырацца і паглыбляцца міжнароднае супрацоўніцтва з прыярытэтам акадэмічнай мабільнасці студэнтаў і выкладчыкаў.
Таму ў хуткай будучыні мы бачым універсітэт як магутны перадавы вучэбна-навукова-інавацыйны цэнтр развіцця педагагічнай адукацыі, які вядзе фундаментальныя, прыкладыя, практыка-арыентаваныя даследаванні. Ужо зараз тут ствараецца сучасная інфармацыйна-адукацыйная прастора, якая ўключае не толькі традыцыйныя крыніцы навуковых ведаў на папяровых носьбітах, але і электронны кантэнт у выглядзе электронных вучэбна-метадычных комплексаў, сучаснай электроннай бібліятэкі, рэпазіторыя, з магчымасцю доступу да навукова-адукацыйных рэсурсаў лепшых універсітэтаў свету.
Як вядома, любы ўніверсітэт моцны сваімі прафесарамі, таму задача падрыхтоўкі навукова-педагагічных кадраў сфарміравана ў выглядзе адпаведнай праграмы. Мы зробім усё, каб БДПУ быў забяспечаны найлепшымі кадрамі.
Што да студэнтаў, то вельмі важна, каб яны ва ўніверсітэце не толькі атрымлівалі якасныя веды і кампетэнцыі, але каб ім было цікава. Будучыя педагогі павінны развівацца як асобы, таму плануецца яшчэ больш актыўнае ўключэнне студэнтаў у спартыўнае, культурнае, творчае жыццё ўніверсітэта.

— Універсітэт — гэта перш за ўсё людзі, якія тут працуюць, выкладаюць і вядуць навуковыя даследаванні, а таксама студэнты. Менавіта дзякуючы ім універсітэт такі, які ён ёсць, і менавіта на іх вы абапіраецеся, будуючы амбіцыйныя планы на будучыню. Верагодна, гэтыя планы таму і будаваліся, што ёсць людзі, якія могуць іх ажыццявіць?
— Безумоўна, універсітэт багаты сваімі традыцыямі. Тут дзейнічае цэлы шэраг навукова-педагагічных школ, працуюць вядомыя вучоныя, дактары навук, прафесары, у якіх шмат вучняў.
Некаторыя навукоўцы, працуючы ва ўніверсітэце ўжо больш за 35 гадоў, падрыхтавалі не адно пакаленне даследчыкаў. Вынікі знайшлі адлюстраванне ў стварэнні фундаментальных навуковых напрамкаў. У галіне педагогікі гэта прафесары Ірына Аляксандраўна Новік і Іван Іванавіч Цыркун, у галіне псіхалогіі — прафесары Якаў Львовіч Каламінскі і Лілія Мікалаеўна Рожына, у галіне айчыннай гісторыі — прафесары Віталь Міхайлавіч Фамін і Анатоль Міхайлавіч Люты. Можна назваць цэлы шэраг выбітных вучоных, якія шмат зрабілі і шмат робяць на карысць універсітэцкай навукі.
Мы са свайго боку ўсяляк стараемся ствараць спрыяльныя ўмовы для маладых выкладчыкаў, каб яны найхутчэй завяршылі свае навуковыя дысертацыі і атрымалі адпаведную кваліфікацыю.
Увогуле, у нас робіца вялікая стаўка на моладзь. Напрыклад, актыўна ажыццяўляем пошук рэзерву сярод студэнтаў старшых курсаў — тых, хто сур’ёзна праявіў сябе ў грамадскай рабоце і прадэманстраваў лідарскія якасці. Так, выхавальнікамі ва ўніверсітэцкіх інтэрнатах працуюць афіцыйна аформленыя на работу старшакурснікі. І хачу адзначыць, працуюць вельмі эфектыўна. Вельмі важна і тое, што ў працэсе работы гэтыя маладыя выхавальнікі набываюць каштоўны практычны вопыт, фарміруюцца як будучыя лідары, кіраўнікі.

— Вядома, што БДПУ — гэта цэнтр педагагічнай навукі. Але я, напрыклад, была прыемна здзіўлена, што вашы вучоныя даследуюць не толькі псіхолага-педагагічныя праблемы, але і ўдзельнічаюць у выкананні дзяржаўных праграм па хіміі, фізіцы, распрацоўцы новых матэрыялаў…
— Сапраўды, нашы вучоныя вядуць фундаментальныя даследаванні ў рамках тых прадметаў, якія выкладаюць. І мы стымулюем іх удзел у розных дзяржаўных праграмах, а таксама ў міжнародных праектах. Вельмі важна, каб будучыя педагогі ведалі сучасны ўзровень развіцця адпаведных навуковых галін.
Што да педагагічнай навукі, то моцны штуршок да яе развіцця дасць стварэнне вучэбна-навукова-інавацыйнага кластара бесперапыннай педагагічнай адукацыі, над якім мы зараз працуем. Плануецца, што ў гэтым кластары аб’яднаюцца ўсе рэгіянальныя ўніверсітэты, якія займаюцца падрыхтоўкай педагагічных кадраў. Будзе распрацавана праблемнае поле фундаментальных і прыкладных даследаванняў у галіне псіхолага-педагагічных навук, што ахопіць усю сістэму адукацыі — ад дашкольнай да адукацыі дарослых. У рамках гэтага поля будзе весціся кааператыўная навуковая дзейнасць усіх універсітэтаў і навуковых устаноў, што дапаможа рэальна вырашаць праблемы.
Тэматыка курсавых і дыпломных работ студэнтаў, магістарскіх, кандыдацкіх і доктарскіх дысертацый таксама павінна фармулявацца ў рамках гэтага праблемнага поля. А вынікам могуць стаць канкрэтныя рэкамендацыі і распрацоўкі ў выглядзе вучэбных і метадычных дапаможнікаў, падручнікаў, электронных вучэбна-метадычных комплексаў, абноўленых методык, якія дазвалялі б паляпшаць якасць адукацыі на ўсіх узроўнях. Гэта стратэгічная задача, і сваю ролю БДПУ бачыць як у вырашэнні канкрэтных праблем на навуковай аснове, так і ў падрыхтоўцы навуковых кадраў вышэйшай кваліфікацыі з практыка-арыентаванымі вынікамі.

— Падрыхтоўка спецыялістаў у педагагічным універсітэце ў розныя часы прадугледжвала розныя суадносіны фундаментальнай і практыка-арыентаванай адукацыі. Сёння, напрыклад, усё большы ўхіл робіцца на карысць апошняй. Скажыце, Аляксандр Іванавіч, наколькі гэта ўплывае на эфектыўнасць падрыхтоўкі педагогаў? Вось толькі што быў школьнік, абітурыент, першакурснік, а праз 8 семестраў — ужо настаўнік… Як гэта ўвогуле адбываецца?
— Каб праз 4 гады са сцен універсітэта выйшаў настаўнік, студэнта трэба як мага раней уключаць у рэальнае жыццё ўстановы адукацыі, дзе ён будзе працаваць. Мы павінны не толькі даць яму тэорыю, але і стварыць умовы для яе практычнай апрабацыі. Усё, што вывучана, павінна быць замацавана ў выглядзе ўменняў, навыкаў ці, як сёння кажуць, кампетэнцый.
Кампетэнцыі — гэта сплаў ведаў і ўменняў прымяняць гэтыя веды ў розных сітуацыях, у тым ліку нестандартных. Пад іх сёння перабудоўваецца сістэма арганізацыі адукацыйнага працэсу, якая павінна інтэграваць навуковыя даследаванні, уласна адукацыйны працэс і практыку.
Напрыклад, з наступнага навучальнага года на трох факультэтах (фізічным, матэматычным і факультэце прыродазнаўства) мы будзем праводзіць эксперымент. Ён прадугледжвае арганізацыю практыкі не з трэцяга, як зараз, а з другога курса. Прычым мы хочам спланаваць расклад так, каб адзін дзень на тыдзень студэнтам выдзяляўся выключна на практыку ў школе.
Будуць стварацца міні-групы, у якія ўвойдуць 3—5 студэнтаў, якія ў рамках гэтай практыкі пачнуць рэалізоўваць вучэбна-даследчыя праекты. Напрыклад, нейкая міні-група матэматыкаў можа ўзяцца за стварэнне электроннага дапаможніка па выкладанні курса геаметрыі ў 7 класе. У выніку работы яна паспрабуе цалкам “закрыць” вучэбны курс, стварыўшы сістэму задач, заданняў для фарміравання адпаведных уменняў, тэставых заданняў. Так, пад кіраўніцтвам выкладчыка будзе з’яўляцца якасны прадукт, які можна на базе гэтых жа ўстаноў апрабоўваць, дапрацоўваць, шліфаваць.
Такім чынам мы зможам ахапіць усё поле метадычных, адукацыйных, выхаваўчых праблем ва ўстановах адукацыі і паспрабаваць вырашыць іх за кошт выкарыстання калектыўнага інтэлектуальнага патэнцыялу студэнтаў. Вельмі важна, што і курсавыя, і дыпломныя работы будуць грунтавацца на канкрэтных праблемах галіны.
Гэтая работа можа істотна павысіць якасць падрыхтоўкі спецыялістаў. Выпускнікам педагагічнага ўніверсітэта не спатрэбіцца ніякага перыяду адаптацыі, ужо на выхадзе яны будуць прафесійна падрыхтаваны.

— Выхаваўчая работа са студэнтамі ў педагагічным універсітэце, напэўна, важная як нідзе. Нават урач можа быць у душы цынікам, а настаўнік — не можа, бо ён працуе з дзецьмі і ў многім уплывае на іх лёсы. Скажыце, Аляксандр Іванавіч, што вы робіце, каб выхаваць у кожным будучым педагогу асобу, здольную да развіцця і самаўдасканалення?
— Я лічу, што пачынаць трэба здалёк. Гэта значыць, што ў педагагічны ўніверсітэт павінны прыходзіць не толькі падрыхтаваныя па адпаведных прадметах абітурыенты, але, самае галоўнае, матываваныя на работу ў сістэме “чалавек — чалавек”. Калі абітурыент не любіць дзяцей, не разумее іх і не гатовы працаваць з імі, то яму з самага пачатку лепш не ісці ў педагагічны ўніверсітэт. Па гэтай прычыне зараз мы разгортваем прынцыпова новую сістэму прафарыентацыі, якая будзе пачынацца не на старшай ступені школы, а значна раней.
Мы думаем, што работу з абітурыентамі трэба пачынаць з 7—8 класа, калі ў падлеткаў фарміруецца цікавасць да асобных галін навуковых ведаў. Ужо ў гэтым узросце можна выявіць школьнікаў, якім падабаецца займацца з равеснікамі ці з малодшымі дзецьмі. Насамрэч, такіх навучэнцаў даволі многа, трэба толькі ўбачыць іх, падтрымаць і матываваць на атрыманне педагагічнай прафесіі.
Зараз мы адраджаем адкрыццё педагагічных класаў. Ужо дзейнічаюць 4 такія класы ў сталічнай гімназіі № 20. І мы лічым, што адпаведную работу трэба разгарнуць ва ўсіх рэгіёнах, і ў абласных, і ў раённых цэнтрах, магчыма нават у аграгарадках, у залежнасці ад сітуацыі і традыцый.
Напрыклад, мы пачалі вывучаць геаграфію школ, у калектывах якіх больш чым трэць настаўнікаў з’яўляюцца выпускнікамі гэтых школ. У ашмянскай школе № 1 амаль палова педагогаў — былыя выпускнікі, у Ліцэі БДУ чвэрць такіх выкладчыкаў, у сталічнай гімназіі № 20 — кожны дзясяты. Нам трэба прааналізаваць вопыт гэтых устаноў і зразумець, чаму выпускнікі вяртаюцца. Спрацоўвае добры прыклад педагогаў? Спрыяльны маральна-псіхалагічны клімат у калектыве? Творчая нязмушаная атмасфера для работы? Зарплата ў гэтых установах не вышэйшая, чым у іншых, а значыць, ёсць іншыя матыватары, якія стымулююць выпускнікоў атрымаць педагагічную адукацыю, а потым вярнуцца ў родную школу і працаваць у якасці настаўнікаў. І мы імкнёмся гэта зразумець, каб знайсці правільныя словы для іншых абітурыентаў.
Адкрыццё педагагічных класаў паказвае нам, што трэба ісці далей і адраджаць педагагічныя гімназіі. Першая вочна-завочная гімназія пры ўніверсітэце пачала ўжо сваю работу.
Мы перакананы, што калі працаваць са школьнікамі сістэмна, пачынаючы з сярэдняга ўзросту, то да выпуску мы атрымаем дастатковы кантынгент абітурыентаў, якія не проста будуць мець добрыя веды па школьных прадметах, але і моцную матывацыю да педагагічнай прафесіі.
Дарэчы, у дзяржаве ёсць адпаведнае разуменне. Так, у правілах прыёму прадастаўлены льготы медалістам, якія паступаюць у педагагічныя ўніверсітэты. Калі гэтае рашэнне прымалася, было нямала скептыкаў, але мы бачым вынік: сёлета ў нас у пяць разоў павялічылася колькасць медалістаў і ўладальнікаў дыпломаў ССНУ з адзнакай. Быццам спецыяльна да юбілею, іх аказалася роўна 100.
Што да выхаваўчай работы са студэнтамі, то яе важнасць разумеюць усе супрацоўнікі педагагічнага ўніверсітэта. Будучы настаўнік павінен быць гарманічнай асобай, каб ён не толькі заклікаў сваіх вучняў весці здаровы лад жыцця, а асабістым прыкладам увасабляў сучаснага маладога чалавека. Таму мы і разгарнулі ва ўніверсітэце масавы рух “Будучыя педагогі — за здаровы лад жыцця!”. Гэта мае на ўвазе поўнае адмаўленне ад курэння студэнтаў і выкладчыкаў.
Да 100-годдзя ўніверсітэта мы арганізавалі велапрабег, правялі плавальны марафон, у якіх прынялі ўдзел тры пакаленнні: выкладчыкі, студэнты і навучэнцы педагагічных класаў гімназій. Мы адчулі вялікую зацікаўленасць з іх боку, а таму прынялі рашэнне тым, хто будзе плаваць у нашым басейне тры і больш разоў на тыдзень, устанавіць 50-працэнтную зніжку на абанемент.
Ва ўніверсітэце вельмі многа калектываў мастацкай самадзейнасці, дзе студэнты могуць рэалізаваць свае разнастайныя здольнасці. У гэтым творчым асяроддзі цынікі не выжываюць.

— Скажыце, Аляксандр Іванавіч, калі паглядзець з пункту гледжання 100-гадовай гісторыі, што змянілася ў прафесіі педагога за гэты час?
— Калі казаць пра далёкае мінулае, то раней настаўнік быў ключавой фігурай у грамадстве. Але тады структура насельніцтва была іншая, людзі жылі пераважна ў вёсцы, і там настаўнік быў галоўным носьбітам ведаў, яго паважалі і перад ім знімалі капелюшы.
Сёння сітуацыя змянілася: інтэрнэт па сіле ўплыву на маладых людзей істотна пераўзыходзіць магчымасці сучаснага настаўніка. І гэта трэба прызнаць. Таму аўтарытэт настаўніка можа базіравацца не столькі на ведах, колькі на асабістых якасцях. Настаўнік павінен быць не проста транслятарам ведаў, а кансультантам, памочнікам, сябрам дзяцей. Падручнік перастаў быць галоўным сродкам навучання. З’явілася шмат іншых магчымасцей атрымаць, пашырыць, паглыбіць веды. Таму задача настаўніка — даць аснову, а таксама навучыць вучня самастойна здабываць веды, аналізаваць, рабіць правільныя высновы і, магчыма, самае важнае — сфарміраваць стрыжань асобы дзіцяці.
Гісторыя развіваецца па спіралі. У Беларусі, дзе галоўным рэсурсам і гарантам устойлівага развіцця з’яўляецца чалавечы патэнцыял, настаўнік зноў становіцца ключавой фігурай. Гэта самы блізкі да дзяцей чалавек, які павінен умець растлумачыць, што такое “добра”, што такое “дрэнна”. Гэта вельмі тонкая работа, якая не робіцца напралом. І вельмі важна, што нашы дзеці па-ранейшаму вераць настаўніку. Але настаўніку-прафесіяналу.
Вось чаму нам трэба ўсім разам — дзяржаве і грамадству — зрабіць важныя захады і матэрыяльнага, і, галоўнае, сацыяльнага парадку, каб узняць аўтарытэт настаўніка. Удзячнасць — гэта тое, што падтрымлівае настаўніка ў складаныя моманты жыцця. Калі адчуваеш удзячнасць з боку дзяцей і бацькоў, то разумееш, што ўсё робіш правільна. І гэта прыносіць велізарнае маральнае задавальненне, дае сілы працаваць і ствараць.

— Дзякуй, Аляксандр Іванавіч, за размову. І прыміце нашы шчырыя віншаванні з юбілеем!

Гутарыла Галіна СІДАРОВІЧ.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Аляксандр ЖУК: “Абітурыенты паверылі нам. І мы зробім усё, каб яны яшчэ больш упэўніліся ў сваім выбары”

Уступная кампанія ва ўстановы вышэйшай адукацыі наблізілася да завяршэння. Універсітэты ажыццявілі набор абітурыентаў на бюджэтную форму навучання, а потым яшчэ і дадатковы набор. А сёння, 31 ліпеня, — апошні дзень, калі прымаюцца дакументы на платнае навучанне.
Нягледзячы на складаную дэмаграфічную сітуацыю, вялікую канкурэнцыю ў сістэме вышэйшай адукацыі і не вельмі спрыяльныя прагнозы, Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка завяршае прыёмную кампанію з даволі добрымі вынікамі. Тут не проста выкананы кантрольныя лічбы прыёму, але на большасць спецыяльнасцей значна ўзраслі прахадныя балы, а колькасць медалістаў у параўнанні з мінулым годам павялічылася ў чатыры разы.
Пра тое, як праходзіў сёлетні прыём і якія першакурснікі прыйшлі ва ўніверсітэт, нам расказаў рэктар БДПУ імя Максіма Танка прафесар Аляксандр Іванавіч ЖУК.

— Скажыце, Аляксандр Іванавіч, вы задаволены сёлетнім наборам?
— Так, вынікі сёлетняга прыёму ў параўнанні з мінулым годам істотна палепшыліся. Па 17 спецыяльнасцях (а набор вёўся на 25) прахадны бал быў 200 і больш, а па 11 спецыяльнасцях — вышэй за 240 балаў. Напрыклад, на “Выяўленчае мастацтва і камп’ютарную графіку” прахадны бал быў 302, на “Сацыяльную псіхалогію” — 292, на “Выяўленчае мастацтва, чарчэнне і народныя мастацкія промыслы” — 288, на “Беларускую мову і літаратуру” — 261 і г.д.
Калі параўнаць з мінулым годам, то па большасці спецыяльнасцей прахадныя балы павялічыліся на 25–67 пунктаў. Прыемна, што больш за чвэрць першакурснікаў — гэта выпускнікі ліцэяў і гімназій. Акрамя таго, сёлета мы прынялі 82 чалавекі, якія скончылі школы і гімназіі з залатым або сярэбраным медалём, а таксама сярэднія спецыяльныя навучальныя ўстановы з дыпломам з адзнакай. Гэта ў 4 разы больш, чым летась.

— Сёлета на бюджэтныя месцы, якія пасля залічэння засталіся вакантнымі, праводзіўся дадатковы набор. Пры гэтым парог у параўнанні з асноўным патокам быў зніжаны. Скажыце, якія вынікі дадатковага набору ў вашым універсітэце?
— Рашэнне аб дадатковым наборы было адназначна правільным. У нас у выніку гэтага набору з’явіліся яшчэ тры медалісты. І, нягледзячы на тое, што парогавыя значэнні пры дадатковым наборы былі зніжаны, прахадныя балы тут аказаліся нават большымі, чым у асноўным патоку.
Мы дадаткова набіралі на дзённае бюджэтнае навучанне 68 чалавек па трох спецыяльнасцях: “Матэматыка і інфарматыка” — 26, “Фізіка і інфарматыка” — 25, “Пачатковая адукацыя” — 17. У конкурсе ўдзельнічалі 132 абітурыенты — гэта значыць, амаль 2 чалавекі на месца.
У выніку пры дадатковым наборы на “Матэматыку і інфарматыку” прахадны бал склаў 158, на “Пачатковую адукацыю” — 153, на “Фізіку і інфарматыку” — 144. Нам вельмі прыемна, што абсалютная большасць абітурыентаў (напрыклад, па матэматыцы) не толькі не апусціліся да 10 балаў, што дазвалялася пры дадатковым наборы, а маюць звыш 20 балаў. Больш за 60% абітурыентаў спецыяльнасцей “Пачатковая адукацыя”, “Матэматыка і інфарматыка” і амаль палова абітурыентаў спецыяльнасці “Фізіка і інфарматыка” маюць сярэдні бал атэстата ад 8 да 10.

— І ўсё ж было б лепш, каб будучыя настаўнікі паступалі ва ўніверсітэт з больш высокімі баламі…
— А гэта, хачу сказаць, не такія ўжо нізкія балы, бо на ЦТ звыш 30-ці балаў набірае не больш як трэць экзаменуемых. І я лічу, што ў тых абітурыентаў, якіх мы залічылі, ёсць усе шансы стаць добрымі настаўнікамі.
Вядома, хацелася б, каб ва ўніверсітэт прыходзілі выбітныя фізікі і матэматыкі, але тут цягне на сябе коўдру ІТ-галіна. Да таго ж фізіка і матэматыка — складаныя прадметы, якія патрабуюць сістэматычнай работы. Таму зараз нашая задача — максімальна дапамагчы першакурснікам і шляхам абагульнення і замацавання школьнага матэрыялу вывесці іх на больш высокі ўзровень.
Дарэчы, гэта тычыцца не толькі фізікаў і матэматыкаў. Мы павінны ўдзяліць увагу кожнаму першакурсніку, каб ён змог адаптавацца да ўніверсітэцкай сістэмы навучання і паспяхова вучыцца.
Напрыклад, у школах Фінляндыі (а там найлепшая сістэма адукацыі) паняцця “адсталы” ўвогуле не існуе. Як толькі ў некага здараюцца негатыўныя праяўленні ў вучобе, тут жа з’яўляюцца куратар і старэйшыя таварышы, якія дапамагаюць яму ліквідаваць недахопы. Гэтак жа і нам, калі ў студэнта выяўляюцца недахопы і ён не можа справіцца сам, трэба дапамагаць. Здараецца, чалавеку не хапае волі ці ўседлівасці. Першая сесія — і яго выкінулі. Мы гэтага не павінны дапусціць, бо кожны студэнт, які прыйшоў ва ўніверсітэт, каштоўны для нас. Хоць сёння хтосьці і гаворыць: “Адвучуся, адпрацую два гады і сыду”. Але ж не факт, што сыдзе: так ён думае зараз. А пачне вучыцца, пойдзе на практыку, трапіць у добрую школу, у добры калектыў — і зразумее, як шмат цікавага навокал і як многа задавальнення прыносіць прафесія, калі раптам усё пачынае атрымлівацца. І ён можа пераасэнсаваць свае адносіны да педагогікі. Ідуць жа людзі з іншых прафесій выкладаць у школу! Цяжка сказаць: прызванне гэта, дар Божы ці штосьці іншае. Але калі ў чалавека гэта ёсць, то ён павінен гэта рэалізаваць!

— Сёлета ва ўніверсітэт прыйшла рэкордна вялікая колькасць медалістаў. Як вы думаеце, Аляксандр Іванавіч, яны выбралі педагагічную прафесію свядома ці проста скарысталіся дадзенай ім ільготай паступаць без экзаменаў?
— Магчыма, не ўсе медалісты, гэтак жа як і тыя абітурыенты, якія прыйшлі да нас у выніку дадатковага набору, у першую чаргу марылі аб педагагічнай прафесіі. Але мы пастараемся стварыць для іх атмасферу педагагічнай творчасці, арганізуем цікавае студэнцкае жыццё — і яны пранікнуцца нашай прафесіяй, звернуцца ў нашу веру.
У той жа час мы спадзяёмся, што пераважная большасць нашых абітурыентаў прыйшлі ў педагагічны ўніверсітэт свядома. Яны паверылі нам. І мы зробім усё, каб за час вучобы ва ўніверсітэце яны яшчэ больш упэўніліся ў сваім выбары.

— Матывацыя да прафесіі — гэта, напэўна, самае важнае, што павінна быць у студэнта і спецыяліста. Калі гэта ёсць, то ён будзе імкнуцца да вучобы, самаўдасканалення і развіцця. Як фарміраваць і падтрымліваць гэтую матывацыю?
— Мы прадумалі цэлую сістэму работы і абмяркуем яе ўжо на першым пасяджэнні Савета ўніверсітэта. Задумак шмат.
Па-першае, трэба пачынаць работу з абітурыентамі не ў старшай школе, а значна раней. Таму мы падрыхтавалі цэлы пакет прапаноў для раённых аддзелаў адукацыі, пачынаючы работай школ юных, школьных навуковых таварыстваў і заканчваючы падрыхтоўкай да алімпіяд і ЦТ. Аддзелы адукацыі ў сваю чаргу могуць выяўляць школьнікаў, здольных да педагагічнай дзейнасці, і праводзіць з імі прафарыентацыйную работу.
Калі ў кожнай школе знойдзецца хоць адзін матываваны да педагагічнай прафесіі абітурыент, то мы штогод зможам выпускаць тысячу педагогаў самага высокага ўзроўню. І гэта не такая ўжо складаная задача, трэба толькі ўбачыць гэтых дзяцей і правільна скіраваць.
Мы маем намер ствараць у розных школах і гімназіях краіны педагагічныя класы, а з 1 верасня адкрываем вочна-завочную педагагічную гімназію. Будзем запрашаць ва ўніверсітэт дзяцей, здольных да педагагічнай прафесіі, і праводзіць з імі майстар-класы, курсы і іншыя цікавыя заняткі.
Маладыя людзі павінны зразумець, што вучыцца ў педагагічным універсітэце цікава, а прафесія, якую яны атрымліваюць, — запатрабаваная ў грамадстве. З гэтай мэтай мы плануем стварыць вучэбна-навукова-інавацыйны кластар у галіне педагагічнай адукацыі, да якога далучацца ўсе педагагічныя ўніверсітэты, педагагічныя каледжы, гімназіі і педкласы. Кластар будзе займацца фундаментальнымі і прыкладнымі даследаваннямі ў галіне педагагічных навук, а таксама выконваць арганізацыйна-метадычныя функцыі — абнаўленне вучэбных планаў і праграм, распрацоўка інавацыйных тэхналогій падрыхтоўкі педагогаў і г.д. Акрамя таго, мы хочам адкрыць дзіцячы сад пры ўніверсітэце і рэалізоўваць там найлепшыя адукацыйныя тэхналогіі.

— На жаль, матывацыя да педагагічнай прафесіі часта не вытрымлівае сутыкнення з рэчаіснасцю, і многія людзі, якім, здаецца, сам Бог даў талент выхоўваць дзяцей, ідуць у іншыя сферы… І пра гэта абітурыенты таксама павінны ведаць.
— Разумееце, нідзе ў свеце настаўнікі не зарабляюць больш, чым фінансісты ці бізнесмены, і не ўсё вызначаецца памерам зарплаты. Жыццё настаўніка няпростае, але цікавае, бо ён фарміруе ў дзецях асобу. І калі, пакідаючы школу, яны гавораць табе “дзякуй”, гэта вельмі дорага каштуе.
Іншая справа, што трэба скарачаць функцыі, якія многія ведамствы перакладаюць на школу, загружаючы настаўнікаў. Калі я працаваў у Міністэрстве адукацыі, мы аналізавалі гэтую праблему, і магу сказаць, што ўся гэтая паператворчасць (справаздачы, запыты і г.д.) з боку міністэрства займае не больш як 20%, а ўсё астатняе прыдумваецца на месцах. Прычым вельмі шмат мерапрыемстваў праводзіцца нават не па лініі адукацыі. Усе рады перакласці свае клопаты на школу, арганізуючы мерапрыемствы, якія ў рэальнасці праводзяць настаўнікі. Але тады або даплачвайце настаўнікам за іх работу, або праводзьце свае мерапрыемствы самі.
Справа ў тым, што школа — самая арганізаваная сістэма ў рэгіёнах, і ўсе звароты з кожнай нагоды ідуць туды. Але нельга так эксплуатаваць настаўнікаў і прымушаць іх рабіць усё. Яны цягнуць гэты воз, але пры гэтым марнуюць сілы і час, якія маглі б траціць на самаадукацыю, на асабістае развіццё, на больш глыбокую падрыхтоўку да заняткаў і г.д.
Акрамя таго, я лічу, што трэба павышаць адказнасць бацькоў за выхаванне дзяцей. Сёння, калі нешта дрэнна, усе ківаюць на школу: настаўнікі вінаваты! А што ж робяць бацькі? Якая іх мера адказнасці? Над гэтым таксама трэба працаваць.

— Аляксандр Іванавіч, ідэалогія, якую вы прасоўваеце, вельмі імпануе. І вынікі сёлетняй уступнай кампаніі пацвярджаюць, што абітурыенты вам паверылі. Але гэта вялікая адказнасць…
— Сапраўды, мы ўскалыхнулі сітуацыю. І зараз нам трэба арганізаваць сваю работу так, каб студэнтам было цікава ва ўніверсітэце, каб яны пранікаліся нашай ідэалогіяй, а ў грамадстве пачаў фарміравацца культ настаўніка.
Сёння мы замахнуліся на тое, каб зрабіць новы віток у развіцці ўніверсітэта, каб тут зарадзіўся новы дух і ў змястоўным, і ў арганізацыйным плане. Мы хочам фарміраваць сучаснага настаўніка, з захаваннем лепшых традыцый педагагічнай адукацыі і адначасова самадастатковага, упэўненага ў сабе прафесіянала. Каб ён разумеў сучасных дзяцей, а яны разумелі яго і бачылі, што ён “у тэме”. Гэта выклікае давер, павагу, узаемны клопат.
Восенню наш універсітэт будзе святкаваць 100-гадовы юбілей. Гэта вельмі значная падзея (у краіне не так шмат устаноў, якія могуць пахваліцца такім узростам). І мы ідзём у новае стагоддзе з новай стратэгіяй развіцця.

— Дзякуй, Аляксандр Іванавіч, за інтэрв’ю.

 

Гутарыла Галіна СІДАРОВІЧ.

Адукацыйныя праекты для жыцця

У Мінску на базе Акадэміі паслядыпломнай адукацыі прайшла заключная канферэнцыя праекта “Партнёрская сетка школ устойлівага развіцця: міжрэгіянальнае супрацоўніцтва і ўстойлівыя змяненні”, арганізатарамі якой сталі АПА, Мінскі міжнародны цэнтр імя Ёханеса Рау, гімназія № 19 Мінска і Магілёўскі дзяржаўны абласны інстытут развіцця адукацыі.

У цэнтры ўвагі ўдзельнікаў канферэнцыі аказаліся праблемы і перспектывы адукацыі для ўстойлівага развіцця, а таксама ўнікальныя праекты, якія ажыццяўляюцца ў рэгіёнах.
Першы намеснік міністра адукацыі Аляксандр Іванавіч Жук, адкрываючы канферэнцыю сваім выступленнем, адзначыў, што Беларусь сёння паслядоўна інтэгруецца ў міжнародную супольнасць для забеспячэння ўстойлівага развіцця краіны і сусветнай супольнасці ў цэлым. А гэта значыць, што і нацыянальная сістэма адукацыі павінна быць інтэгравана ў працэсы ўстойлівага сацыяльна-эканамічнага развіцця краіны, забяспечыць апераджальнае развіццё выхавання і падрыхтоўку кадраў.
Аляксанд Іванавіч акрэсліў паняцце і асноўныя прынцыпы адукацыі для ўстойлівага развіцця, зазначыўшы, што “яна павінна рыхтаваць чалавека не толькі жыць у эпоху перамен, але і будаваць будучыню сваімі рукамі”. (Поўны тэкст выступлення чытачы “Настаўніцкай газеты” змогуць знайсці ў дадатку “Адукацыя: дакументы і каментарыі”, які выйдзе ў наступным нумары газеты.)

Разам з тым першы намеснік міністра акрэсліў у святле ўзнятай тэмы і найбольш вострыя праблемы сістэмы адукацыі. Напрыклад, праблемнай выступоўца назваў прапаганду ў сістэме адукацыі рэжыму эканоміі: “Мы спрабуем зрабіць гэта, кожны год даводзячы паказчыкі па эканоміі паліўна-энергетычных рэсурсаў. Аднак не ўсё атрымліваецца, бо робім гэта адміністратыўнымі метадамі. Думаецца, калі закладваць паняцці эканоміі з дзяцінства, то і паказчыкі будуць рэалізоўвацца аўтаматычна. Пакуль жа яны намнога пераўзыходзяць паказчыкі спажывання іншых еўрапейскіх краін”.
Важным аспектам устойлівага развіцця А.І.Жук назваў павышэнне культуры абслугоўвання насельніцтва, у прыватнасці, развіццё сэрвісу, у тым ліку і шляхам правядзення ў сістэме адукацыі конкурсаў раённага, гарадскога, абласнога і рэспубліканскага маштабу.
У цэнтры ўвагі аказалася падрыхтоўка педагагічных кадраў для развіцця ідэй устойлівай адукацыі, а таксама пытанне распрацоўкі адпаведных праграм, праектаў, тэхналогій, методык і інш.
“Самае галоўнае, каб праекты былі не толькі на паперы. Таму трэба пераходзіць ад намераў да дзеянняў, што, па сутнасці, і робяць удзельнікі канферэнцыі”, — падкрэсліў першы намеснік міністра.
Таксама Аляксандр Іванавіч звярнуўся да пытання незалежнай ацэнкі якасці адукацыі:
“Сёння ў Міністэрстве адукацыі мы абмяркоўваем унясенне змяненняў у Кодэкс аб адукацыі Рэспублікі Беларусь. Разумеем: важна не тое, дзе чалавек атрымаў адукацыю, а якую адукацыйную праграму засвоіў і якімі кампетэнцыямі валодае ў выніку. Абмяркоўваем пытанні незалежнай ацэнкі якасці адукацыі, асабліва прафесійнай. Прывяду ў прыклад Германію па той прычыне, што ў мінулым годзе ўважліва вывучаў вопыт менавіта гэтай краіны. Там на ўзроўні прафесійна-тэхнічнай адукацыі рэалізуецца сістэма так званай дуальнай адукацыі. Адукацыйны працэс складаецца з тэарэтычнай і практычнай часткі. Тэарэтычная рэалізуецца на базе ўстаноў адукацыі, а практычная — на базе рэсурсных цэнтраў ці ўвогуле на базе прадпрыемстваў. На выхадзе малады чалавек атрымлівае не толькі дакумент аб адукацыі, але і сертыфікат аб кваліфікацыі, прычым ацэньвае яго кваліфікацыю незалежная камісія.
Існуюць нават асобныя сертыфікацыйныя цэнтры, дзе незалежныя эксперты, якія не належаць да сістэмы адукацыі, ажыццяўляюць ацэнку ўзроўню падрыхтаванасці. Яны выдаюць дакумент, які прызнаецца любой арганізацыяй Германіі, — гэта гарантыя знакамітай “нямецкай якасці”.

Усё правяраецца на практыцы. Напрыклад, ты будучы спецыяліст аўтасэрвісу, а таму тут і цяпер павінен выканаць увесь комплекс работ, каб пацвердзіць сваю адукацыю. І ніякіх прадметных білетаў, пасля якіх людзі прыходзяць на работу і не ведаюць, з якога боку падысці да машыны”.
Выступоўца падкрэсліў, што ў Германіі нікога не пужае, што з 1500 набраных на курс УВА студэнтаў дыплом атрымліваюць толькі 500, а ва ўстановах ПТА адлічваецца 30—40 працэнтаў навучэнцаў. Больш важным з’яўляецца той факт, што дыплом нямецкага спецыяліста прызнаны і запатрабаваны ва ўсім свеце, а якасць нямецкіх тавараў не выклікае сумненняў, што і з’яўляецца гарантам устойлівага развіцця.
У Беларусі ж, на думку першага намесніка міністра, сёння нямала праблем на ўзроўні міжведамаснага ўзаемадзеяння, што замінае вырашэнню канкрэтных задач. У прыватнасці, А.І.Жук звярнуў увагу на той факт, што сёння ў нашай краіне выпускаецца шырокая лінейка трактарнай тэхнікі, абсталяванай электронікай, а для навучання ва ўстановах адукацыі выкарыстоўваецца тэхніка “ўчарашняга дня”.
Актуальнай прадстаўнік міністэрства назваў эканамічную падрыхтоўку сучасных кіруючых кадраў у сістэме адукацыі.
“Скажам прама, сёння не кожны дырэктар школы, гімназіі, ліцэя гатовы ўпэўнена адчуваць сябе ў кіраванні фінансамі і эфектыўным іх выкарыстанні,” — падкрэсліў ён.
Канферэнцыю працягнула прэзентацыя праекта “Партнёрская сетка школ устойлівага развіцця: міжрэгіянальнае супрацоўніцтва і ўстойлівыя змяненні”. Надзея Уладзіміраўна Самерсава, адзін з каардынатараў праекта, прадставіла гісторыю развіцця практык адукацыі ў інтарэсах устойлівага развіцця і школьных мясцовых павестак — 21.
Удзельнікі канферэнцыі паглыбіліся ў пытанні сеткавага ўзаемадзеяння, а таксама міжнароднага супрацоўніцтва і партнёрства як рэсурсу інтэграцыі ідэй адукацыі ў інтарэсах устойлівага развіцця ў практыку рэгіянальнага супрацоўніцтва.

Інфармацыйна насычанай і цікавай аказалася практычная частка канферэнцыі, дзе свой вопыт работы дэманстравалі прадстаўнікі самых розных рэгіёнаў Беларусі. Гімназія Добруша прадставіла вопыт работы “Малой акадэміі павышэння прафесійных кампетэнцый”. “Здзітаўскі фальварак” — так назвалі свой праект шматфункцыянальнага цэнтра педагогі і школьнікі Здзітаўскай сярэдняй школы Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці. Прадстаўнікі сярэдняй школы № 16 Оршы сёння працуюць над праектам “Масты пакаленняў”. Інтэрнэт-праект “Сам сабе ратавальнік”, комплексна-мэтавая праграма “Крыніца Веткаўшчыны”, “Інтэлектуальная майстэрня ўстойлівых перамен” — без сумненняў, гэтыя і іншыя праекты патрабуюць асобнай увагі. Для таго каб не абысціся проста іх пералічэннем, мы прапануем на старонках газеты невялікі экскурс у некаторыя з праектаў. Спадзяёмся, што з часам прадставім нашым чытачам як мага больш цікавых знаходак і ідэй, над якімі працуюць педагогі партнёрскай сеткі школ устойлівага развіцця.

 

Наталля АЛЁХІНА.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.