Ірына КІРЫК: “Удзел у інавацыях і захаванне якасці адукацыі — наша галоўная задача”

Гімназія № 3 Барысава заслужана з’яўляецца адной з прэстыжных сярэдніх навучальных устаноў горада. Паглыбленае вывучэнне англійскай мовы, а таксама распрацоўка і рэалізацыя ўласных інавацыйных праектаў надаюць установе яшчэ больш папулярнасці. Нездарма паступаць у гімназію прыходзяць навучэнцы з розных раёнаў горада, але стаць гімназістамі могуць толькі самыя лепшыя.

Пра асноўныя кірункі навуковай дзейнасці, інавацыі, а таксама пра тое, як адбываецца павышэнне якасці адукацыі гімназістаў згодна з запытамі і патрэбамі сучаснага грамадства, нам расказала дырэктар гімназіі № 3 Ірына Валер’еўна КІРЫК.

— Ірына Валер’еўна, што прывяло вас у прафесію?

— Я з сям’і педагогаў і заўсёды ведала, што менавіта з настаўніцкай дзейнасцю будзе звязана і маё жыццё. Мама працавала настаўніцай матэматыкі ў сярэдняй школе № 12 Барысава. Гэтую ж школу заканчвала і я. І адразу пасля навучання ў школе пачалася мая педагагічная дзейнасць. Атрымаўшы сярэднюю адукацыю, я паступіла на завочнае навучанне ў БДУ на геаграфічны факультэт. Адначасова з гэтым працавала піянерважатай у сваёй школе. Пасля вучобы ў БДУ засталася там працаваць, а праз некаторы час стала намеснікам дырэктара па выхаваўчай рабоце. 13 гадоў назад была прызначана дырэктарам сярэдняй школы № 15.

— Гімназіі № 3 усяго 6 гадоў. Раскажыце, калі ласка, якой сёння з’яўляецца ваша навучальная ўстанова?

— У 2008 годзе школа № 15 з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы была рэарганізавана ў гімназію № 3 Барысава. І менавіта тады перад намі ўзнікла пытанне захавання кантынгенту навучэнцаў. Нам неабходна было выходзіць на новы ўзровень развіцця. Дзеці ў нас вучыліся і вучацца толькі самыя лепшыя. Яны не падводзяць. Нашы гімназісты штогод прывозяць са шматлікіх алімпіяд і конкурсаў як мінімум 100 дыпломаў.

Увогуле, падрыхтоўка ў гімназіі заўсёды была на высокім узроўні. Штогод мы набіраем 5 першых класаў. Конкурс пры паступленні да нас у 5 клас складае 1,6 чалавека на месца. На сёння ў гімназіі вучыцца 1046 дзяцей.

На цяперашні момант у нашай гімназіі працуюць 99 настаўнікаў, 91,9 працэнта з якіх маюць вышэйшую адукацыю. Першую і вышэйшую кваліфікацыйную катэгорыю маюць 81,9 працэнта настаўнікаў. 100 працэнтаў педагогаў з’яўляюцца сертыфікаванымі карыстальнікамі інфармацыйных тэхналогій. Што тычыцца навучэнцаў, іх дасягненняў у вучобе, то хочацца адзначыць, што ў нас сярэдні бал па ЦТ складае 58,5. Наша вучаніца Дар’я Цябус сёлета атрымала 100 балаў на ЦТ па рускай мове. Акрамя гэтага, на працягу трох гадоў яшчэ адна наша навучэнка Надзея Лазерка перамагала ў Рэспубліканскай алімпіядзе па беларускай мове. На вобласці яна на працягу трох гадоў была першай, а з рэспубліканскага этапу алімпіяды прывозіла тры гады запар дыплом ІІІ ступені. Сёлета наша вучаніца 11 класа Марыя Чапрасава атрымала дыплом ІІІ ступені на Абласной канферэнцыі даследчых работ (кіраўнік работы Юлія Уладзіміраўна Сцяпанава).

— Гімназія № 3 з’яўляецца Асацыіраванай школай ЮНЕСКА. Наколькі неабходны навучальнай установе такія міжнародныя сувязі?

— Дзякуючы таму, што гімназія з’яўляецца Асацыіраванай школай ЮНЕСКА, мы прымалі ўдзел у такіх мерапрыемствах, як, напрыклад, міжнародныя канферэнцыі па мадэляванні ААН сярод школьнікаў GYMUN, Дзень японскай культуры “PRO Японію”, які праводзіцца пры падтрымцы Пасольства Японіі ў рамках фестывалю “Японская восень у Беларусі”. З мэтай грамадзянска-патрыятычнага выхавання гімназістаў восенню 2015 года было наладжана міжнароднае супрацоўніцтва з сярэдняй школай № 5 Надыма (Расійская Федэрацыя). Выкарыстоўваліся інавацыйныя формы зносін з калегамі і вучнямі са школы Надыма: тэлемасты, скайп-канферэнцыі.

— Ваша гімназія першая ў вобласці і адна з першых у краіне пачала развіваць інавацыйныя праекты. Што падштурхнула выкарыстоўваць такое новаўвядзенне ў адукацыйным працэсе?

— На працягу трох гадоў — з 2010 па 2013 — мы прымалі ўдзел у праекце па рабоце з высокаматываванымі навучэнцамі. Калі работа над праектам была завершана, мы даведаліся, што Акадэмія паслядыпломнай адукацыі прапаноўвае новую тэму для інавацыйнай дзейнасці — “Укараненне мадэлі суправаджэння інтэлектуальна адоранай моладзі ў працэсе яе прафесійнага станаўлення”. Нас гэтая тэма зацікавіла. Калектыў падтрымаў ідэю прыняць удзел у праекце. Мэтай нашай маштабнай інавацыйнай работы з’яўляецца фарміраванне ключавых кампетэнцый інтэлектуальна адораных навучэнцаў з дапамогай іх псіхолага-педагагічнага і цьютарскага суправаджэння ў працэсе прафесійнага станаўлення. У 2015/2016 навучальным годзе пасля падрыхтоўчага этапу быў рэалізаваны дыягнастычны этап інавацыйнага праекта, падчас якога была праведзена псіхолага-педагагічная дыягностыка для вызначэння інтэлектуальных здольнасцей і прафесійных задаткаў высокаматываваных і адораных навучэнцаў. Былі распрацаваны 8 індывідуальных маршрутаў і адукацыйных праграм па фарміраванні ключавых кампетэнцый навучэнцаў, а таксама забяспечана псіхолага-педагагічнае і цьютарскае суправаджэнне навучэнцаў.

— Вы ўзгадалі пра адукацыйныя маршруты, па якіх працуюць навучэнцы, уключаныя ў інавацыйную дзейнасць. У чым іх сутнасць?

— Дзеці, якія задзейнічаны ў праектах, працуюць па асобных адукацыйных маршрутах. Гэтыя маршруты яны складаюць разам з бацькамі і настаўнікам. Наш педагог-псіхолаг Лілія Канстанцінаўна Арлоўская праводзіла анкетаванне, вывучала, што цікавіць навучэнцаў. І ўжо на аснове ўсіх даных: інтарэсаў, здольнасцей дзіцяці, запытаў бацькоў, зацікаўленасці навучэнца — складаўся гэты маршрут. Нам было вельмі важна зразумець, што сам навучэнец хоча атрымаць ад удзелу ў праекце, якія веды імкнецца набыць, каб гэта дапамагло павысіць узровень яго ўласнай самаадукаванасці. Паколькі наш праект называецца “Укараненне мадэлі суправаджэння інтэлектуальна адоранай моладзі ў працэсе яе прафесійнага станаўлення”, то ўдзел у ім павінен у будучыні прывесці дзіця да той прафесіі, пра якую яно марыць. Зразумела, каб наблізіцца да сваёй мэты, гімназіст на паглыбленым узроўні вывучае тыя прадметы, якія яму неабходны для паступлення на выбраную спецыяльнасць. Займаюцца дзеці і на факультатывах, і на індывідуальных занятках з настаўнікам.
Псіхалагічнае даследаванне праводзіцца для таго, каб вызначыць першапачатковы ўзровень кампетэнцыі навучэнца. Удзельнічаць у даследаваннях, як правіла, дзеці павінны з 9 класа, але ў гімназіі такое ўзаемадзеянне пачынаецца з 8 класа. І гэта сапраўды важна — як мага раней выявіць, наколькі добра дзеці самі для сябе вырашылі, з якой прафесіяй ім хочацца звязаць сваю будучыню. Настаўнікі бачаць, якія здольнасці мае вучань. А гэта значыць, мы можам, калі навучэнец, напрыклад, не ўпэўнены ў сваім выбары, дапамагчы яму ў самым пачатку прыняць правільнае рашэнне і не дапусціць сур’ёзнай памылкі — выбраць не тую спецыяльнасць.

Калі гаварыць пра педагогаў, то, дзякуючы праекту, яны маглі вызначыць, на якім этапе прафесійнага самавызначэння знаходзіцца дзіця. І ўжо зыходзячы з гэтых даных, спланаваць далейшае развіццё навучэнца. Такім чынам, галоўная мэта настаўніка — зрабіць так, каб дзіця не нарабіла памылак у выбары прафесіі. Дарэчы, дзякуючы праекту, адбываецца развіццё навучэнца як асобы, развіццё яго пэўных кампетэнцый.

Важна, што ў праекце задзейнічаны не толькі настаўнікі, выкладчыкі пэўных дысцыплін, але і педагог-псіхолаг, а таксама загадчык школьнай бібліятэкі. З нашымі навучэнцамі праводзяцца лекцыі, семінары, адбываецца выезд у шматлікія ўстановы вышэйшай адукацыі, дзе дзеці могуць разабрацца з асаблівасцямі будучай прафесіі.

Адметнасцю праекта з’яўляецца тое, што ў ім задзейнічаны не ўсе дзеці. У нас выбраны кантрольная і экспертная групы, сутнасць якіх заключаецца ў тым, што з адной групай займаюцца нашы спецыялісты-выкладчыкі, а другая развіваецца самастойна. Праз пэўны час мы будзем параўноўваць гэтыя групы і ўбачым, ці ёсць эфект ад заняткаў. Будзе зразумела, наколькі важнай у такой сур’ёзнай дзейнасці з’яўляецца падтрымка спецыяліста.

— Як вы лічыце як кіраўнік, ці ёсць сэнс прымушаць настаўнікаў удзельнічаць у інавацыйных праектах, навуковых распрацоўках?

— Безумоўна, каб работа прыносіла поспех, педагог сам павінен быць зацікаўлены ва ўзаемадзеянні з навучэнцамі. Увогуле, далучаць настаўнікаў да работы ў інавацыйным праекце няпроста, таму што гэта патрабуе з боку самога настаўніка дадатковага і вялікага аб’ёму работы. А гэта значыць, што настаўнік павінен мець добраахвотнае жаданне атрымліваць новыя веды і развівацца ў выбраным кірунку разам са сваімі навучэнцамі. Адметнай рысай удзелу ў інавацыйным праекце з’яўляецца тое, што педагог на працягу года рыхтуе педагагічнае даследаванне. Напрыканцы навучальнага года даследаванне выносіцца на абмеркаванне. Разам з гэтым настаўнік выдае пэўную колькасць распрацовак заняткаў, на аснове якіх ён працаваў разам з дзецьмі на працягу навучальнага года. Дарэчы, важным з’яўляецца і тое, што настаўнік павінен весці дзённік, у якім дэталёва будуць распісаны і адлюстраваны праблемы і задачы, якія ставяцца перад навучэнцамі. У гэтым дакуменце павінны таксама быць і вывады наконт таго, ці былі дасягнуты пастаўленыя мэты і што яшчэ неабходна зрабіць, каб палепшыць выніковасць работы.

На лета навучэнцы атрымліваюць заданне ад свайго цьютара, і ўжо на пачатку верасня цьютары і цьютаранты збіраюцца і разам думаюць аб тым, якія праблемы яшчэ хацелася б вырашыць. На аснове гэтага складаюцца новыя адукацыйныя маршруты.

— Якія абавязкі, акрамя непасрэднага ўдзелу ў інавацыйных праектах, ускладваюцца на навучэнцаў, што вырашылі паспрабаваць сябе ў навуковым эксперыменце?

— Калі гаварыць пра навучэнцаў, кожны з удзельнікаў адукацыйнага маршруту складае сваё партфоліа, у якім апісвае не толькі мэты і задачы, пастаўленыя перад сабой. Партфоліа — гэта ўласная творчая скарбонка. Усе дзеці, якія прымаюць удзел у праекце, распрацоўваюць свае маршруты па розных прадметах. Супадзенняў няма. Некаму цікавая матэматыка, хтосьці аддаў перавагу чарчэнню. Карацей кажучы, дзеці робяць усвядомлены выбар.

Зараз ідзе другі этап праекта, а гэта значыць, што цяпер перад намі стаяць новыя мэты і задачы. Плануем, што праз год будзе сабраны ўвесь матэрыял адносна распрацоўкі педагагічных маршрутаў. Такая з’ява ў сістэме школьнай адукацыі, як педагагічны маршрут, для нашай краіны з’яўляецца пакуль што нечым нязведаным. А гэта значыць, што яшчэ адной задачай, якая стаіць перад намі, з’яўляецца распаўсюджванне інфармацыі наконт “пракладвання” гэтых маршрутаў.

У нашай гімназіі зацікаўленасць у рабоце над маршрутамі выказваюць і маладыя педагогі. Напрыклад, педагагічны экалагічны праект пад назвай “Фарміраванне экалагічнай культуры навучэнцаў у працэсе вывучэння зместу прыродазнаўчанавуковых прадметаў” курыруюць педагогі прыродазнаўчанавуковага цыкла. Іх задача — развіваць у навучэнцаў экалагічную культуру. Адным з “рухавікоў” праекта з’яўляецца малады настаўнік фізікі Ягор Аляксеевіч Мандрык, які ў 2013 годзе заняў 2-е месца ў конкурсе “Настаўнік года”.

Яшчэ адной навуковай распрацоўкай, якая аказалася вартай увагі, стаў сацыяльны праект, распрацаваны маладой настаўніцай пачатковых класаў Юліяй Аляксандраўнай Несцярук. Гэты праект заняў 1-е месца ў Мінскай вобласці.

— Ірына Валер’еўна, выканання якіх задач вы як дырэктар патрабуеце ад свайго калектыву?

— Галоўная задача, якую павінен ставіць дырэктар перад сваім калектывам, — гэта захаванне якасці адукацыі, павышэнне якасці ведаў навучэнцаў і ўдзел як педагогаў, так і навучэнцаў у інавацыях. Я ўпэўнена ў тым, што настаўнік усё жыццё павінен вучыцца і сам, а не толькі вучыць дзяцей. Усе навінкі адукацыі мы павінны падхопліваць і ўкараняць у нашай гімназіі. Мы ў сваім развіцці павінны быць заўсёды на крок наперадзе, чым школы. Увогуле, ад дырэктара заўсёды павінны гучаць новыя ідэі, ініцыятывы. І менавіта ад дырэктара залежыць, якая атмасфера будзе панаваць у калектыве. Любы кіраўнік, у падначаленні якога знаходзіцца многа людзей, павінен быць у першую чаргу чалавекам, а пасля ўжо кіраўніком. Усе спрэчныя пытанні, якія ўзнікаюць у калектыве, павінны вырашацца канструктыўна і без канфліктаў.

— Бацькі, збіраючыся аддаваць сваіх дзяцей у 1 клас, імкнуцца знайсці ідэальную ва ўсіх сэнсах установу адукацыі. Як вы лічыце, ці існуюць сёння ідэальныя школы?

— Любой установе адукацыі ёсць да чаго імкнуцца. Я лічу, што ні адна са школ, гімназій не можа быць ідэальнай. Таму што, калі назавёмся ідэальнымі, мы перастанем расці. А гэтага нельга дапускаць. Развівацца павінны і настаўнікі, і вучні, і бацькі. Увогуле, ідэальная школа для кожнага свая. Для бацькоў яна адна, для дзяцей ідэал заключаецца зусім у іншым. А для настаўніка такога паняцця існаваць не павінна. Каб нечага дасягнуць і падняць сваю навучальную ўстанову вышэй за астатнія, трэба, безумоўна, імкнуцца да нейкага ідэалу, а, дайшоўшы да яго, крочыць далей, расці і памнажаць свой вопыт у выкладанні дысцыплін і выхаванні таленавітых і адораных навучэнцаў.

Гутарыла Наталля САХНО.
Фота з архіва гімназіі № 3.

Інфармацыйныя арыенціры

На працягу многіх стагоддзяў пісьменным чалавекам лічыўся той, хто ўмеў чытаць і пісаць. Аднак сучаснае грамадства патрабуе ад нас і іншых уменняў. Акрамя традыцыйных сродкаў масавай інфармацыі (тэлебачанне, радыё, перыядычны друк, інтэрнэт), мы вылучаем і іншыя сродкі, якія нясуць інфармацыйны ці эмацыянальны пасыл да масавай аўдыторыі: рэклама, плакаты, лагатыпы на розных спажывецкіх таварах, музыка і пахі ў краме, сацыяльныя сеткі. Усё гэта ўплывае на паводзіны і настрой чалавека.

Таму няма нічога дзіўнага ў тым, што перад сучаснай сістэмай адукацыі паўсталі праблемы, звязаныя з выхаваннем медыйных кампетэнцый не толькі на ўроках, але і пазаўрочнай дзейнасцю. На настаўніка ў наш час ускладзена адказнасць не толькі за навучанне свайму прадмету, але і за выхаванне свядомага грамадзяніна, які займае актыўную пазіцыю, арыентуецца ў імклівай рэчаіснасці і крытычна яе ацэньвае. Мы стараемся не толькі перадаць вучням веды, але і ператварыць іх ва ўменні.

Існуе даволі аб’ёмны спіс медыйных кампетэнцый, якімі павінны валодаць вучні пачатковых, сярэдніх і старшых класаў. Аднак, на маю думку, неабходна не толькі вучыць дзяцей, як адрозніваць падман ад праўды ў сродках масавай інфармацыі, але і абараніць сябе ад негатыўнага ўплыву, які можа нам пагражаць. Мы часам нават і не здагадваемся, якая небяспека чакае падлеткаў у розных сацыяльных сетках ці на некаторых інтэрнэт-сайтах. Апошнім часам з’яўляюцца жудасныя навіны, у якіх дзеючыя асобы — падлеткі. Прычыны, якія падштурхоўваюць іх на здзяйсненне злачынстваў, розныя, аднак галоўная — недахоп увагі з боку дорослых.

Мы можам сябе як настаўнікаў апраўдваць тым, што дзеці павінны выхоўвацца ў сям’і. Але хіба вінаваты некаторыя з іх, што бацькам няма часу пагаварыць з дачкой ці сынам-падлеткам аб самым патаемным? Бацькі зарабляюць грошы, злоўжываюць алкаголем ці наркотыкамі, займаюцца ўладкаваннем свайго асабістага жыцця або адкупляюцца ад дзіцяці грашыма. Дзе тады шукаць аднадумцаў ці сяброў па няшчасці? Вядома ж, у інтэрнэце! А дзецям можа і трэба была толькі ўвага да сябе. Як паказвае практыка, амаль усе неабыякавыя настаўнікі — добрыя псіхолагі. Праблемы, якія звязаны з эмацыянальным і псіхалагічным настроем, не ўзнікаюць раптоўна. Мы можам заўважыць, што з вучнем адбываецца нешта незвычайнае: ён прапускае заняткі, замыкаецца ў сабе, ад яго могуць гучаць выказванні, якія разыходзяцца з агульнапрынятымі прынцыпамі маралі і этыкі. Галоўнае — не заставацца ўбаку, а паразмаўляць з вучнем.

У гэтым артыкуле хацелася б паразважаць аб тым, як можна садзейнічаць выхаванню медыйных кампетэнцый на ўроках замежнай мовы.

У параўнанні з настаўнікамі іншых прадметаў настаўнікі замежнай мовы маюць больш магчымасцей для медыяадукацыйнай дзейнасці на ўроку. Для ўвядзення вучняў у іншамоўную камунікатыўную сітуацыю, адпрацоўкі актыўнай лексікі, развіцця навыкаў вуснай мовы нам можна выкарыстоўваць любы фрагмент тэлеперадачы, ролік з інтэрнэту, вытрымку з артыкула, цэлы артыкул ці цытату вядомага чалавека. Можна дыскутаваць, абменьвацца думкамі па розных праблемах у класе, у сацыяльных сетках або пісаць на электронную скрыню. У кожным класе, нават пачынаючы з трэцяга і чацвёртага і заканчваючы адзінаццатым, можна з поспехам выкарыстоўваць формы навучання, якія будуць накіраваны на павышэнне медыйнай граматнасці вучняў, жадання чытаць, даведвацца аб новым, крытычна ставіцца да інфармацыі, быць аўтарамі медыяпаведамленняў.

На ўроках у пачатковых класах настаўнік развівае асноўныя медыйныя ўменні вучняў: карыстацца слоўнікамі, як электроннымі, так і друкаванымі; рэсурсамі школьнай бібліятэкі, самастойна выбіраючы літаратуру і ўсе неабходныя крыніцы для вырашэння канкрэтнай задачы. Вучні пачатковай школы разумеюць, што для станоўчага выніку пошуку патрэбнай інфармацыі неабходна граматна сфармуляваць запыт. Яны могуць з недаверам аднесціся да розных паведамленняў. Калі такое здараецца, ведаюць, што інфармацыю неабходна праверыць. Разумеюць, што для рознай аўдыторыі можа быць розны характар паведамлення: для сяброў, настаўнікаў, бацькоў.

Асноўны від дзейнасці, які стымулюе развіццё адукацыйных і выхаваўчых кампетэнцый у “пачаткоўцаў”, — гэта гульня. Чым цікавейшая гульня і чым больш падабаюцца дзецям іх ролі ў ёй, тым больш эфектыўным будзе дасягненне мэты. Дзеці, не асэнсоўваючы таго, што яны гуляюць, вучацца. Давайце прапануем ім стварыць уласны мультыплікацыйны фільм. У гэтым нам дапаможа сайт http://goanimate.com/, на якім даецца месяц свабоднага карыстання пасля рэгістрацыі. Відэа, якое ствараецца, захоўваецца там, як на ютубе, і яго заўсёды можна паглядзець анлайн. Спасылку на яго можна ўстаўляць на любы сайт і ў сацыяльныя сеткі.

Акрамя гэтага, можна прапанаваць вучням параўнаць казку, якую чыталі, і мультыплікацыйны фільм, зняты па гэтым творы. Якое будзе адрозненне, на што не звяртаецца ўвага ў мультфільме, ці ўсе станоўчыя і адмоўныя рысы герояў супадаюць, калі не, то чаму? Вельмі важна будзе прааналізаваць хуткасць падачы інфармацыі, а таксама апісанне герояў і мясцовасці. Вынікам работы можа быць вылучэнне станоўчых і адмоўных бакоў мультыплікацыйнага фільма. Безумоўна, на замежнай мове цяжка знайсці мультфільм, які будзе адпавядаць моўнаму праграмнаму матэрыялу 3 ці 4 класа. Аднак нават тэматычныя кароткія ролікі без мовы могуць несці велізарны выхаваўчы патэнцыял.

У сярэднім школьным узросце вельмі важна развіваць такія медыйныя ўменні, як асэнсаваны пошук інфармацыйнай крыніцы з улікам запытаў, разуменне наступстваў ад карыстання неправеранай інфармацыяй, уменне ажыццяўляць пошук у традыцыйных і электронных крыніцах, такіх як вэб-сайты, блогі, парталы і друкаваныя матэрыялы, уменне дакладна фармуляваць запыт. Абавязкова трэба звярнуць увагу на ўменне граматна карыстацца інфармацыяй: дзеці вучацца правільна афармляць прэзентацыю, пазбягаць перагружанасці тэкстам і малюнкамі, а таксама граматна будаваць сваё выступленне.

З 5 класа актыўна ўводзім камунікацыю ў сацыяльных сетках ці праз асабістую перапіску. Нават калі няма такой тэмы па праграме, як “Знаёмства”, не лішнім будзе яшчэ раз “пазнаёміцца” з вучнямі. Мы даём інфармацыю аб сабе і задаём асабістыя пытанні, яны адказваюць на нашы. Некаторыя дзеці саромеюцца пісаць на замежнай мове па прычыне страху дапусціць памылку. Калі мы карэктна выпраўляем памылку ў асабістай перапісцы, то больш ніхто аб ёй не даведаецца. Па розных тэмах, якія прапануюцца з 5 па 11 класы, можна выклікаць вучняў на дыскусію і прапанаваць абмеркаванне ў інтэрнэце. Гэта можа быць і абавязковае дамашняе заданне, і простая прапанова падтрымаць дыскусію.

Якая карысць ад такой формы работы? Дзякуючы сацыяльным медыя, наступае разуменне, што кожны можа выказаць сваю думку і падзяліцца ёй з іншымі для таго, каб дасягнуць пастаўленай перад сабой мэты. Мы можам параўноўваць, ацэньваць, што добра, а што дрэнна, і ў выніку прымаць уласнае рашэнне. Мы можам каментаваць, абмяркоўваць і сумесна ствараць новую ідэю. Медыяадукацыя адкрывае новыя магчымасці і для настаўнікаў, і для вучняў у плане асэнсавання сучаснай рэальнасці і нашай ролі ў ёй.

Вучні 5—6 класаў, як правіла, шмат чым цікавяцца, дапытліва пазнаюць навакольны свет і лёгка ідуць на кантакт. Гэтым мы з задавальненнем можам скарыстацца. Часта настаўнікі, якія былі класнымі кіраўнікамі ў 11 класе, на наступны год пачынаюць працаваць з пяцікласнікамі. Сувязі са сваімі “мінулымі” першыя год-два пасля заканчэння школы яшчэ моцныя, таму давайце запросім студэнтаў-першакурснікаў на ўрок да малых. Яны раскажуць, дзе вучацца, што змянілася ў іх жыцці, ці любяць яны па-ранейшаму сваю школу. А потым прапануем вучням 5 класа напісаць ліст любому са студэнтаў, які іх зацікавіў (вядома ж, на замежнай мове). Расказаць што-небудзь аб сабе і задаць некалькі асабістых пытанняў. Хутчэй за ўсё студэнты адгукнуцца на такую прапанову. Па-першае, не захочуць адмовіць у просьбе свайму настаўніку, па-другое, ім таксама будзе карысна папрактыкавацца ў пісьмовай замежнай мове. Галоўная ўмова — ліст павінен быць напісаны ад рукі, ніякай электроннай перапіскі! Звычайны ліст накладае некаторыя абавязкі на аўтара і адрасата. Яго не так лёгка праігнараваць і аднесціся да напісання абыякава. Трэба сачыць і за арфаграфіяй (камп’ютар памылкі не выправіць), і за разборлівым і старанным почыркам. Такім чынам, у нас атрымліваецца сінтэз прафарыентацыйнай работы і медыяадукацыі.

Цікавай для дзяцей сярэдняга школьнага ўзросту з’яўляецца работа з коміксамі (іх можна знайсці тут: http://www.washingtonpost.com/entertainment/comics/?hpid=z16). Пажадана падбіраць на ўрок коміксы, якія складаюцца не больш як з дзесяці малюнкаў і са зразумелым сюжэтам. Спачатку мы не чытаем подпісы, а спрабуем спрагназаваць змест сітуацыі. Затым чытаем дыялогі і коратка, ужываючы не больш за чатыры сказы, пераказваем змест. Такая форма работы вучыць выдзяляць галоўнае, пераказваць дыялогі пры дапамозе ўскоснай мовы і граматна фармуляваць вуснае выказванне на аснове прачытанага тэксту.

У кожным класе праграмай прапануюцца такія тэмы, па якіх даволі лёгка знайсці цікавы артыкул у любой замежнай газеце. Аднойчы мне сустрэўся вельмі цікавы матэрыял пра конкурс, які праводзіўся ў Англіі сярод звычайных сем’яў. Мэтай задання было акунуць вучняў у атмасферу жыцця ХІХ стагоддзя. Ніякіх тэлевізараў, пыласосаў, камп’ютараў.

Мы праходзілі з шасцікласнікамі тэму “Хатняе абсталяванне”, і я прапанавала абмеркаваць гэты тэкст. Добра папрацавалі над лексікай, адказалі на пытанні. Затым я прапанавала вучням паспрабаваць пераканаць мяне ў тым, што вельмі добра, калі дома няма звыклых для нас прадметаў, якія робяць наша жыццё больш лёгкім і камфортным. Дзеці так актыўна ўключыліся ў гульню, столькі нечаканых аргументаў знайшлі, каб мяне пераканаць, што я вымушана была “прызнаць сваё паражэнне”. Дзеці адчулі сябе пераможцамі, а я радавалася, што яны не баяцца выказваць свае думкі на англійскай мове.

У параўнанні з пачатковай і сярэдняй школай вучні старшых класаў разумеюць, што інфармацыю можна выбіраць з улікам дадатковых крытэрыяў: актуальнасць, эфектыўнасць і ўзровень складанасці ў карыстанні. Яны вучацца авалодваць рознымі стратэгіямі пошуку, улічваючы мадэлі інфармацыйных паводзін. Разумеюць, што здольнасць крытычна ацэньваць інфармацыю мае рашаючы ўплыў у працэсе выканання задання, а таксама ўсведамляюць наступствы іншага падыходу. Вельмі важна на прыкладах паказаць вучням, што пры аналізе палітычных сітуацый пазіцыя аўтара можа мець уплыў на аўдыторыю, такім чынам, уменне крытычна аналізаваць інфармацыю — адно з самых галоўных медыйных уменняў выпускнікоў сучаснай школы.

Асноўны матэрыял, з якім настаўніку прасцей за ўсё працаваць на дасягненне вышэйпералічаных мэт, — гэта друкаваныя і электронныя версіі замежных газет. У старшых класах мы тлумачым: прачытаўшы толькі загаловак, цяжка спрагназаваць, пра што будзе артыкул. Гэтым таксама можна садзейнічаць дасягненню адукацыйнай мэты. Ёсць такія загалоўкі, па якіх, на першы погляд, амаль што немагчыма прадказаць змест. Але тым яны і цікавыя: http://kephriralm.hubpages.com/hub/funniest-headlines.

У старшых класах вучні асвойваюць шэраг кампетэнцый, якія складаюць крытычнае мысленне. Падзеі, што адбываюцца ў свеце, вельмі часта асвятляюцца з розных бакоў, нават з процілеглых. Дзе знайсці зерне праўды? Каму верыць? Настаўнік можа прапанаваць параўнаць два артыкулы па адной праблематыцы, знайсці ў кожным з іх аргументы, на якія аўтары акцэнтуюць увагу. Зрабіць выснову, чые аргументы гучаць больш пераканаўча і чаму. Задача настаўніка ў такім выпадку будзе заключацца ў тым, каб паказаць вучням, што існуюць розныя пункты гледжання на адну і тую ж праблему. І, каб арыентавацца, трэба ўмець адшукаць праўду, зрабіць правільныя высновы. Бывае, што задача газеты складаецца менавіта ў тым, каб навязаць чытачам выгадныя для аўтара вывады і перакананні. Таму трэба найперш навучыцца ацэньваць надзейнасць і крыніцы інфармацыі, адшукаць звесткі пра рэпутацыю аўтара.

Вельмі важна патлумачыць вучням, што існуюць факты і меркаванні, і навучыць іх адрозніваць першае ад другога. Хутчэй за ўсё настаўнік будзе працаваць у такім выпадку з электроннымі выданнямі англамоўных газет. Самыя папулярныя сярод іх наступныя: The Guardian, The Herald, Daily Express, The Independent, The Observer, The Times, The Sun.

Немагчыма не адзначыць яшчэ адно, даволі цікавае выданне Positive news (http://positivenews.org.uk/). Гэта даволі маладая брытанская газета, якая з’явілася ў 1993 годзе, друкуе толькі пазітыўныя навіны. Яе дэвіз — “Натхняць і мяняцца да лепшага”. Таму тут друкуюцца невялікія артыкулы па рознай тэматыцы: мастацтва, культура, падарожжа, ежа, грамадства, навакольнае асяроддзе, навука, здароўе (па тэматыцы поўнае супадзенне з праграмай старшых класаў па замежнай мове).

У заключэнне хочацца сказаць, што існуе незлічоная колькасць магчымасцей зацікавіць вучняў замежнай мовай, навучыць іх крытычна ставіцца да інфармацыі і матываваць на пошук новай. Давайце самі будзем цікаўнымі і творчымі, а наша энергія абавязкова перадасца дзецям!

Наталля КАТЧАНКА,
настаўніца англійскай мовы Нясвіжскай гімназіі.

Дзень падзякі vs Дажынкі

На працягу 8 гадоў у сярэдняй школе № 1 Ганцавіч дзейнічае культурна-лінгвістычнае аб’яднанне “Англійскі клуб”, кіраўніком якога з’яўляецца настаўніца англійскай мовы Юлія Васільеўна Забароўская. За час яго існавання вучні неаднаразова выязджалі за мяжу, прымалі ў сябе замежных гасцей, рэалізавалі шэраг цікавых праектаў. Самы любімы аб’ект вывучэння школьнікаў — традыцыі англамоўных краін.

— У апошні чацвер лістапада жыхары ЗША адзначаюць Дзень падзякі, — расказвае Ю.В.Забароўская. — Вучні не раз пыталіся, ці ёсць сярод беларускіх традыцый аналаг гэтага дня. У выніку дзіцячая цікаўнасць вылілася ў маштабны праект па вывучэнні падабенства двух свят. Школьнікі вырашылі даведацца, наколькі апраўдана параўноўваць Дзень падзякі і Дажынкі, зыходзячы з таго, што іх аб’ядноўвае толькі збор ураджаю.
Па словах Ю.В.Забароўскай, рэалізацыя праекта павінна была паказаць, што, нягледзячы на значную геаграфічную аддаленасць ЗША і Беларусі, іх розніцу ў палітычных і рэлігійных поглядах, можна дасягнуць узаемаразумення паміж народамі шляхам пазнання нацыянальных культур з падобнымі рысамі.

— Сёлета споўнілася 20 гадоў з моманту афіцыйнага заснавання Рэспубліканскага фестывалю-кірмашу працаўнікоў сяла “Дажынкі” і 395 гадоў з дня першага святкавання Дня падзякі ў ЗША, — гаворыць Ю.В.Забароўская. — Спачатку вучні вызначылі 3 аспекты, па якіх праводзіць параўнальны аналіз: гісторыя, традыцыі і сімвалы свят. Удзельнікі праекта працавалі над тэмай больш за год: вывучалі літаратуру і інтэрнэт-рэсурсы, апрацоўвалі і аналізавалі атрыманыя даныя, пісалі эсэ і даклады па-англійску, стваралі макеты паштовак з атрыбутамі Дажынак. Акрамя таго, дзеці правялі сацыялагічнае апытанне, каб вызначыць падабенства поглядаў беларускага і амерыканскага народаў на галоўную ідэю свят, іх асноўныя сімвалы і традыцыі. Вучняў цікавіла, наколькі дакладныя ўяўленні нашых суайчыннікаў пра Дзень падзякі і што ведаюць амерыканцы пра Дажынкі. Рэспандэнтамі выступілі 136 грамадзян Беларусі (вучні школ Ганцавіччыны, іх бацькі і настаўнікі), 38 грамадзян ЗША і 14 прадстаўнікоў беларускай дыяспары ў Чыкага (ЗША). Поўныя адказы амерыканцаў мы размясцілі на школьным сайце.

Свае работы дзеці дасылалі на суд міжнароднага журы, у склад якога ўваходзілі сябры “Англійскага клуба” з ЗША, Германіі, Чэхіі і Люксембурга. Пасля завяршэння праекта яго ўдзельнікі атрымалі шмат цудоўных падарункаў ад замежных суддзяў. Пераможцай праекта стала дзевяцікласніца Дзіяна Забароўская, якая прэзентавала вынікі даследавання на раённай навукова-практычнай канферэнцыі і атрымала дыплом І ступені.

— Падчас даследчай работы вучні даказалі, што Дзень падзякі і Дажынкі з’яўляюцца аналагічнымі святамі, хаця гаварыць пра іх поўную ідэнтычнасць усё ж нельга, — адзначае Ю.В.Забароўская. — Існуючыя адрозненні абумоўлены прыналежнасцю да розных народаў і культур, асаблівасцямі гістарычнага развіцця, прыроднымі ўмовамі і вырошчваннем пэўных сельскагаспадарчых культур. Дзень падзякі і Дажынкі максімальна падобныя толькі ля сваіх вытокаў. Сёння гэтыя святы нясуць розную сэнсавую нагрузку і маюць розныя мэты. Беларускія Дажынкі вельмі самабытныя, чым і прыцягваюць увагу турыстаў.

Важна, што матэрыялы праведзенага даследавання не толькі садзейнічаюць папулярызацыі беларускіх народных традыцый сярод школьнікаў і замежных гасцей, але і з’яўляюцца дадатковай крыніцай краіназнаўчай інфармацыі, якую можна выкарыстоўваць на ўроках англійскай мовы і ў пазакласнай дзейнасці. Так, аўтарскія паштоўкі “Дажынкі”, распрацаваныя ганцавіцкімі школьнікамі, карыстаюцца папулярнасцю сярод удзельнікаў міжнароднага інтэрнэт-праекта “Посткросінг”. Завязалася сяброўства з прадстаўнікамі беларускай дыяспары ў Чыкага (ЗША), дзякуючы чаму ў вучняў фарміруецца этнічная самасвядомасць. Акрамя таго, праведзеная работа стала часткай беларуска-амерыканскага праекта “Паміж намі акіян магчымасцей”, які рэалізоўваецца да сённяшняга часу і мае шэраг цікавых перспектыў.

— Гэта добры прыклад эфектыўнага культурнага абмену, накіраванага на ўмацаванне міжнародных сувязей, сяброўства і ўзаемаразумення паміж народамі, што вельмі актуальна ў сучасным свеце, — упэўнена Ю.В.Забароўская.

Сяргей ГРЫШКЕВІЧ.

З прызнаным аўтарытэтам

Пра Вольгу Анатольеўну Сікорскую гавораць, што яна патрабавальная і прынцыповая, але мне здаецца, што для настаўніка гэта проста выдатныя якасці. Дзеці заўсёды за справядлівасць. А яшчэ яны любяць сучасных настаўнікаў, якія ўдала спраўляюцца з усімі гаджэтамі. І тут яна аўтарытэтны карыстальнік.

У сталічнай гімназіі № 22 В.А.Сікорская працуе з 2005 года. Выкладае англійскую мову і вельмі любіць свой прадмет. Яна глыбокі і рознабаковы педагог, пастаянна пашырае і ўдасканальвае свае прафесійныя кампетэнцыі. Ёй удаецца спалучаць разнастайныя формы і метады работы. Вольга Анатольеўна — мабільны настаўнік, які ўключае ў свае ўрокі праблемныя, творчыя моманты.
Асаблівую ўвагу ўдзяляе арганізацыі самастойнай работы навучэнцаў. Умее цікава падаць вучэбны матэрыял, захапіць уласнай радасцю ад пазнання. Урокі Вольгі Анатольеўны заўсёды адметныя, бо ёй удаецца добразычлівую атмасферу спалучаць з добрым тэмпам работы. У выніку дзеці працуюць з задавальненнем і без адчування стомленасці. Настаўніца заўсёды ў пошуку. Яе цікавяць інавацыйныя формы арганізацыі навучання на ўроках англійскай мовы з улікам канкрэтных асаблівасцей этапу навучання, зместу і ўзроўню ведаў вучняў.
На занятках увесь час звяртаецца да інфармацыйна-камунікацыйных тэхналогій, інтэрактыўных метадаў, шырока выкарыстоўвае рэсурсы сеткі інтэрнэт, адаптуючы іх да патрэб сваіх навучэнцаў, выкарыстоўвае магчымасці сэрвісаў вэб 2.0, інтэрактыўнай дошкі. Актыўна прымяняе тэхналогію “перавернутага ўрока” пры падтрымцы вэб-сэрвісаў, а таксама магчымасці мабільнага класа і мультымедыйнага асяроддзя Sanako 1200.
Яшчэ Вольга Анатольеўна з 2008 года з’яўляецца кіраўніком рэсурснага цэнтра гімназіі па англійскай мове. Праводзіць індывідуальныя кансультацыі для маладых спецыялістаў гімназіі і студэнтаў-практыкантаў, аказвае дапамогу ў падрыхтоўцы адкрытых урокаў, наведвае ўрокі і пазакласныя мерапрыемствы калег.
Настаўніца прымала ўдзел у гарадскім конкурсе “IT-рэгіён: Minsk.edu.by” ў намінацыі “IT-педагог”. Вольга Анатольеўна ахвотна дзеліцца з калегамі сакрэтамі свайго майстэрства. Яе артыкулы публікаваліся ў зборніку Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі “Дарожная карта інфарматызацыі: ад мэты да выніку”, у зборніку тэзісаў дакладаў гарадской навукова-практычнай канферэнцыі “Педагагічная культура: праблемы станаўлення і развіцця”, у “Настаўніцкай газеце”, часопісе “Замежныя мовы”.
Удзельнічала ў XI Міжнароднай навуковай канферэнцыі “Выкладанне англійскай мовы і літаратуры: тэкст і кантэкст” з майстар-класам “IT-тэхналогіі на ўроку”. Па выніках X Рэспубліканскага конкурсу “Камп’ютар. Адукацыя. Інтэрнэт” Вольга Анатольеўна атрымала дыплом ІІ ступені.
Настаўніца правяла каля 20 дэманстрацыйных і вучэбных семінараў, майстар-класаў для настаўнікаў раёна, горада, рэспублікі па выкарыстанні сучасных адукацыйных тэхналогій. Вольга Анатольеўна прымае актыўны ўдзел у рабоце кансалтынгавага цэнтра гімназіі і ажыццяўляе інавацыйную дзейнасць у рамках інавацыйнага праекта гімназіі “Укараненне мадэлі Рэспубліканскага інавацыйнага цэнтра як кампанента адзінай адукацыйнай прасторы”, “Удасканаленне прафесійных кампетэнцый педагогаў з дапамогай навучання сучасным падыходам да падрыхтоўкі і правядзення вучэбных заняткаў”.
Акрамя таго, Вольга Анатольеўна ўдзяляе асаблівую ўвагу рабоце з адоранымі дзецьмі. Яе навучэнцы рэгулярна займаюць прызавыя месцы на раённых, гарадскіх і рэспубліканскіх навукова-практычных канферэнцыях і алімпіядзе па англійскай мове.
І вось нядаўна новая перамога — прэмія Мінгарвыканкама за выкарыстанне сучасных інфармацыйных тэхналогій як сродку стымулявання вучэбнай дзейнасці па англійскай мове на ІІІ ступені навучання.

Вольга ДУБОЎСКАЯ.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Для эфектыўнасці навучання — сэрвісы Web 2.0

Сучасныя камп’ютарныя тэхналогіі праніклі ва ўсе сферы нашага жыцця, у тым ліку і ў адукацыю. Настаўнікі англійскай мовы знаходзяць у сродках ІКТ не толькі спосаб дасягнення мэты навучання замежнай мове дзяцей рознага ўзросту, але і выгадныя варыянты прадстаўлення творчых ідэй. Канечне, формы і метады, якія выкарыстоўваліся раней, засталіся актуальнымі, але цяпер да іх дабавіліся новыя — з прымяненнем ІКТ. Выкарыстанне сучасных тэхналогій на ўроку мяняе адносіны навучэнцаў да прадмета і настаўніка, павышае пазнавальны інтарэс і матывацыю, дазваляе інтэнсіфікаваць працэс навучання, як вынік — павысіць якасць навучання.

У падрыхтоўцы да ўрокаў сродкі ІКТ дапамагаюць сачыць за зменамі ў мове, якая выкладаецца, традыцыях, культуры англамоўных краін, методыцы выкладання англійскай мовы ў нашай краіне і за мяжой, выкарыстоўваць вопыт іншых педагогаў і прадстаўляць свае распрацоўкі. Разгледзім некаторыя сучасныя інфармацыйныя тэхналогіі, якія дапамагаюць зрабіць вучэбны працэс больш яркім, якасным і цікавым.
Web 2.0 — гэта платформа сацыяльных сэрвісаў і службаў, якая дазваляе шырокаму колу карыстальнікаў сеткі інтэрнэт быць не толькі атрымальнікамі інфармацыі, але, што асабліва важна, яе стваральнікамі і суаўтарамі. Слова “сацыяльны” (сайт або сэрвіс) з’яўляецца ключавым і ўяўляе сабой адметную характарыстыку. Рэсурсы Web 2.0 ствараюцца людзьмі, для людзей і стымулююць сінхронныя і асінхронныя зносіны ў сетцы. Асноўнымі перавагамі Web 2.0, на мой погляд, з’яўляюцца эфектыўнасць сэрвісаў і прастата прымянення. Выкарыстоўваючы шаблоны і абалонкі сэрвісаў, настаўнікі і навучэнцы могуць ствараць тэматычныя форумы, блогі, запісваць аўдыя- і відэаматэрыялы і размяшчаць іх у інтэрнэце для ўсеагульнага або абмежаванага доступу.У сваёй практыцы я актыўна выкарыстоўваю такія сэрвісы, як:
• http://learningapps.org. З дапамогай гэтага сэрвісу можна стварыць граматычныя і лексічныя заданні для навучэнцаў і сумесна з навучэнцамі. Мэтай гэтага сэрвісу з’яўляецца таксама збіранне інтэрактыўных блокаў і магчымасць рабіць іх агульнадаступнымі. Карыстацца гэтым сэрвісам вельмі проста і цікава.
• http://www.playcast.ru — сеткавы сэрвіс, з дапамогай якога можна сумясціць словы або тэкст, карцінку і кранальную музыку. З дапамогай гэтага сэрвісу можна стварыць запрашэнне, паштоўку або віншаванне.
• http://wikiwall.ru — сэрвіс для стварэння сумеснай анлайн-газеты, які дазваляе групе людзей размяшчаць на агульнай старонцы інфармацыю і рэдагаваць блокі з тэкстамі, карцінкамі і відэа. Пачынаючы работу з віртуальнай інтэрактыўнай дошкай, карыстальнікі атрымліваюць у сваё распараджэнне пустую старонку, якая ў WikiWall называецца насценгазетай. Па ўмаўчанні старонка мае разметку, якую можна пры жаданні прыняць. На свабодным полі насценгазеты можна размясціць тэкставы фрагмент у сярэдзіне тэкставага прамавугольнага блока, а таксама відэа з сеткі і карцінкі ў фарматах JPG, GIF, PNG. Усе блокі, якія размяшчаюцца на насценгазеце, атрымліваюць свой нумар — па парадку іх размяшчэння на сайце. Блокі можна перацягваць па старонцы, мяняць іх памер. Акрамя таго, на панэлі інструментаў насценгазеты размешчаны кнопкі доступу да іншых функцый (інструменты малявання: аловак, лінейка, гумка). З дапамогай кнопкі “Глядзець” можна адкрыць створаную старонку ў рэжыме прагляду — рэдагаванне старонкі не будзе даступна.
Сэрвіс FotoPeach таксама вельмі цікавы. У ім адначасова выкарыстоўваюцца фотаздымкі, гук і тэкст, што дазваляе, мяняючы параметры кожнага з інфармацыйных аб’ектаў (хуткасць тэксту, паслядоўнасць фотаздымкаў, розныя музычныя фрагменты), ствараць рознае сэнсавае поле і дабівацца разумення таго або іншага зместу на ўзроўні эмоцый і пачуццяў. У гэтага сэрвісу шмат пераваг: з яго дапамогай можна ствараць і віртуальныя (завочныя) экскурсіі, праводзіць урокі-падарожжы пры вывучэнні творчасці паэтаў і пісьменнікаў (гэта так зручна, наглядна і цікава!), практыкаваць агляды твораў, праводзіць выставы дзіцячых работ, складаць справаздачы аб правядзенні тэматычных тыдняў, конкурсаў, розных мерапрыемстваў.
Сэрвіс добры яшчэ тым, што створаны прадукт можна рэдагаваць колькі хочаш: дабаўляць і рэдагаваць фотаздымкі, мяняць тэкст і музыку. У ім ёсць магчымасць знайсці музыку праз YouTube, выкарыстоўваць прапанаваную класічную або інструментальную музыку, дабаўляць уласныя музычныя файлы.
Вучэбны блог або сайт з’яўляецца інструментам эфектыўнай арганізацыі і сістэматызацыі вучэбнага працэсу. Выкладчык стварае свой блог або сайт, на якім размяшчае вучэбны матэрыял, заданні да яго і форум для абмеркавання. Потым ён запрашае вучняў або студэнтаў на свой блог або сайт з мэтай азнаямлення з дадатковай інфармацыяй па тэме, выканання задання ў выглядзе адказаў на пытанні, выказвання свайго меркавання або абмеркавання тэмы ў форуме. Канечне, такі від дзейнасці мэтазгодна ажыццяўляць у пазаўрочны час, аднак пры пастаноўцы пэўных дыдактычных задач (навучанне чытанню, пісьму, пісьмоваму маўленню) і рацыянальным выкарыстанні часу аўдыторных заняткаў такі від дзейнасці не выключаецца і на занятках у класе або аўдыторыі.
Для чаго выкарыстоўваць блог у вучэбным працэсе? Па-першае, для практыкі чытання; па-другое, для развіцця пісьмовага маўлення; па-трэцяе, для даследавання інтэрнэт-рэсурсаў, якія адпавядаюць узросту і тэме; па-чацвёртае, для абмену інфармацыяй і згуртавання вучэбнага калектыву. Акрамя таго, для арганізацыі анлайн- і афлайн-дыскусій, для стварэння анлайн-партфоліа навучэнцаў і інш.
Сэрвісы Google ўключаюць у сябе прэзентацыі, дакументы, формы, табліцы і малюнкі.
Сеткавыя суполкі. Удзел у прафесійных сеткавых суполках дазваляе настаўнікам, якія жывуць у розных кутках адной краіны і за мяжой, мець зносіны адно з адным, вырашаць прафесійныя пытанні, рэалізоўваць сябе і павышаць свой прафесійны ўзровень. Навучэнцам адкрываецца магчымасць удзельнічаць у розных конкурсах і віктарынах. Тым самым удасканальваецца іх валоданне моўнай кампетэнцыяй і павышаецца цікавасць да вывучэння англійскай мовы.
Што ж дае ўдзел у сеткавых суполках навучэнцу?
• Выкарыстанне лічбавых тэхналогій і сродкаў камунікацыі для адбору, кіравання, аб’яднання, ацэнкі і стварэння інфармацыі для работы.
• Выкарыстанне ІКТ у якасці інструмента для пазнання, даследавання і праектнай дзейнасці.
• Развіццё ініцыятыўнасці і самастойнасці.
• Узнікненне жадання выйсці за межы асноўных уменняў і вучэбнай праграмы для пашырэння ўласных ведаў і магчымасці набыцця свайго вопыту.
• Навучанне эфектыўнаму выкарыстанню часу і кіраванню рабочай нагрузкай, прадукцыйнаму супрацоўніцтву з іншымі людзьмі.
• Праяўленне стараннасці і станоўчых маральных якасцей у рабоце.
Удзельнічаючы ў педагагічных сеткавых суполках, настаўнік мае магчымасць:
• вучыцца і набываць веды, уменні і якасці, неабходныя настаўніку XXI стагоддзя;
• атрымліваць самую сучасную інфармацыю па тэме, якая цікавіць;
• атрымліваць кваліфікаваныя кансультацыі і парады экспертаў;
• мець доступ да метадычнай базы распрацовак;
• мець зносіны з калегамі на розных форумах;
• публікаваць свае матэрыялы;
• удзельнічаць у абмеркаванні апублікаваных матэрыялаў;
• удзельнічаць у прафесійных конкурсах.
У прафесійнай дзейнасці выкладчыкі могуць паспяхова выкарыстоўваць і шэраг іншых сацыяльных сэрвісаў, напрыклад:
— http://www.surveymonkey.com — сервер для распрацоўкі анкет, правядзення апытанняў;
— http://delicious.com — сервер для захоўвання спасылак (закладак) у адным месцы, прагляду калекцый спасылак, сабраных калектыўна;
— http://youtube.com — сервер для захоўвання, прагляду і абмеркавання лічбавых відэазапісаў;
— http://Flickr.com, http://picasaweb.google.com — сацыяльныя фотасэрвісы, якія дазваляюць захоўваць, класіфікаваць, абменьвацца лічбавымі фотаздымкамі, абмяркоўваць рэсурсы і інш.
Як бачна, выкарыстанне сэрвісаў Web 2.0 у працэсе выкладання замежных моў становіцца звычайнай з’явай. Такім чынам, інтэграцыя ІКТ у працэс выкладання замежных моў у агульнаадукацыйнай школе — гэта не даніна модзе, а надзённая неабходнасць для настаўнікаў замежных моў, якія імкнуцца аптымізаваць працэс навучання, зрабіць яго больш эфектыўным, плённым і матываваным для навучэнцаў.

Кацярына ЗАЯЦ,
настаўніца англійскай мовы гімназіі імя І.М.Ерашова Лепеля Віцебскай вобласці.

Англічанка

Не, гэта не мянушка, як вы, магчыма, падумалі. Хаця вучні і называюць яе так паміж сабой, але ўкладваюць у гэтае слова зусім іншы сэнс. У іх інтанацыі адчуваецца піетэт. Яны ёй зачараваны, і гэтага дастаткова, каб палюбіць англійскую мову.

У палоне зачараванасці аказалася і я. Пачуццё захаплення ўзнікла літаральна на першых хвілінах гутаркі, а ў канцы размовы Ніна Уладзіміраўна Плашкевіч, настаўніца сярэдняй школы № 2 Капыля, канчаткова скарыла маё сэрца. Спачатку яна, сумеўшыся, захвалявалася, але потым яе голас выраўняўся, і пачалася наша размова, спакойная і разважлівая.
Гэты навучальны год для Ніны Уладзіміраўны юбілейны — саракавы. І яе душу па-ранейшаму саграваюць вучні, цяперашнія і былыя. Многія натхніліся прыкладам гэтай настаўніцы, таксама звязаўшы свой прафесійны лёс з педагогікай. Цяпер некаторыя з іх працуюць побач, у 2-й капыльскай школе, а некаторых лёс раскідаў па ўсім свеце, але не сумняваюся, што ўсе яны памятаюць сваю англічанку. Ніна Уладзіміраўна ганарыцца сваімі вучаніцамі, такімі дасціпнымі, сучаснымі настаўніцамі. Гэтак жа па-чалавечы цёпла і з задавальненнем гаварыла яна і пра Дашу Маліноўскую, выпускніцу гэтага года, якая, таксама натхніўшыся педагогікай Ніны Уладзіміраўны, стала студэнткай Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка. І гэта пры тым, што Дар’я — медалістка, якая, апроч усяго, падчас ЦТ здолела набраць прыстойную колькасць балаў (341).
— Мая цяга да педагогікі таксама пачалася ў школе. У нас выкладала настаўніца англійскай мовы, пра якую цяпер сказалі б: вельмі матываваная на педагагічную дзейнасць. Яна лічыла, што англійскую мову павінен ведаць кожны вучань класа. І калі хто-небудзь з настаўнікаў хварэў ці ад’язджаў у камандзіроўку, то замест іх урокаў абавязкова была англійская мова. Яна шмат увагі ўдзяляла нам і развіццю свайго прадмета, таму ў выніку мы атрымалі выдатныя веды, а я — яшчэ і жаданне стаць педагогам.
Акрамя таго, мая родная цётка вучылася ў гэтай настаўніцы, а пасля сама пачала выкладаць англійскую мову, што таксама аказала адпаведны ўплыў. Вось так на мой прафесійны выбар паўплывалі два чалавекі, дзве выдатныя жанчыны. Я закончыла Мінскі інстытут замежных моў і з таго часу працую ў школе, — расказала Ніна Уладзіміраўна.
Свае першыя крокі ў прафесіі настаўніца ўспамінае з лёгкай усмешкай.
— Канечне, было страшнавата. Перад табой — праграма, падручнік, а ў класе — дзеці з чакаючымі вачыма. Ты разумееш, што іх трэба вучыць. Спачатку ставішся да дзяцей як да навучэнцаў, а пасля ўжо можаш у кожным разгледзець асобу. Далей пачынаецца вывучэнне гэтай асобы, яе звычак, схільнасцей, інтарэсаў. І перад табой адкрываецца чалавек. Яшчэ дзіця, а ўжо чалавек, таму падыходы ў навучанні і ў фарміраванні матывацыі мяняюцца.
Безумоўна, на пачатку ўсяго гэтага я не ведала. На жаль, у інстытуце не вучылі, як будаваць адносіны з вучнямі, арганізаваць цікавы ўрок. Усё прыйшло паступова, з вопытам. Ключык можна знайсці да кожнага вучня, але на гэта патрэбен час, таму вельмі добра, што ёсць магчымасць весці дзіця з 3 па 11 клас. Мы ідзём побач шмат гадоў, і рана ці позна знаходзіцца прыём, які дапамагае вучню палюбіць твой прадмет, зразумець яго неабходнасць і прыняць гэтую думку спакойна і ўзважана. А цяпер замежная мова патрэбна ўсім і ўсюды.
Так яно і ёсць, і для настаўнікаў замежнай мовы такі прыярытэт з’яўляецца вялікім матывацыйным бонусам. Тым не менш гэта зусім не азначае, што цяперашнія школьнікі вельмі хутка ўсё ўсвядомяць і пачнуць з задавальненнем вывучаць замежную мову. Каб запусціць неабходны працэс, настаўніку трэба прыкласці намаганні, прычым немалыя. Улюбіць у свой прадмет не проста. Хаця калі ты сам улюбёны, то не заўважаеш, што прыкладваеш намаганні. Усё адбываецца неяк незаўважна, само сабой. Прынамсі, гэтыя думкі цябе не абцяжарваюць, бо ты проста займаешся любімай справай. Так і з Нінай Уладзіміраўнай. Некаторыя мае пытанні былі для яе нечаканымі, але яна старалася растлумачыць, што поспех дзіцяці непасрэдна залежыць ад настаўніка, яго прафесіяналізму і чалавечых якасцей.
— Дзіця трэба настройваць на пазітыў, фарміраваць станоўчае стаўленне да сябе. Я ніколі не ставіла і не стаўлю нізкіх балаў. Заўсёды размаўляю з вучнямі, прапаноўваю сваю дапамогу. Калі нешта не вывучыў ці кепска засвоіў, значыць даю магчымасць давучыць і адказаць так, як трэба. Такія адносіны фарміруюць нашу з вучнем узаемапавагу. І мае навучэнцы ведаюць, што калі яны не падрыхтуюцца, то я буду засмучанай. Мы стараемся ісці адно аднаму насустрач, — адзначыла Ніна Уладзіміраўна.
У размове з настаўніцай не раз лавіла сябе на думцы, што сапраўды яна — англічанка. Выхаваная, стрыманая, ветлівая, добразычлівая і свабодна валодае англійскай мовай. Мяркую, што і ўрокі яе такія ж, бо манеры, паводзіны настаўніцы настройваюць на адпаведны лад. Яшчэ мне здаецца, што яе вучні нават не падазраваюць, што іх англічанка рыхтуецца да ўрока, прыдумвае маўленчыя сітуацыі з безліччу пытанняў і адказаў, распрацоўвае цікавыя заданні на картках. Ім здаецца, што яна сама па сабе такая і ёй нічога не трэба прыдумляць.
Але Ніна Уладзіміраўна ўвесь час займаецца самаадукацыяй, не лянуецца прыдумаць яшчэ адно заданне. З галавы не выходзяць вучні, а дакладней, тыя асобы, якіх яна здолела разгледзець у кожным. І вось цяпер трэба падумаць, што сказаць аднаму і як заахвоціць другога. Яна ўвесь час у дынаміцы, у развіцці. Ёй падабаецца новая канцэпцыя выкладання замежнай мовы, тое, што з’явіўся выпускны экзамен. Усё гэта, на яе думку, зрабіла прадмет больш цікавым, прыцягальным.
Мяркую, што Даша — не апошняя вучаніца Ніны Уладзіміраўны, якая натхніцца яе прыкладам. Такія вучні — працяг настаўніка. Магчыма, гэта самае высокае дасягненне для кожнага педагога.
— Мне вельмі камфортна працаваць з маімі былымі вучнямі. З іх атрымаліся выхаваныя людзі і высакакласныя спецыялісты. Каб стаць сапраўдным настаўнікам, трэба прыкласці шмат намаганняў. І пачынаць трэба з універсітэцкай лаўкі, таму не толькі Дашы, але і ўсім студэнтам педуніверсітэта жадаю поспехаў. Развівайце ў сабе крэатыўнасць, што дапаможа вам самарэалізавацца, адкрые ў вас новыя якасці, а вучні будуць чакаць сустрэчы з вамі. Але спачатку трэба выхаваць асобу ў сабе, навучыцца паважаць сябе. Толькі тады ты зразумееш, як гэтаму можна навучыць астатніх, — рэзюмавала Ніна Уладзіміраўна.

Вольга ДУБОЎСКАЯ.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Залатая формула поспеху

Юрый Аляксандравіч Базыкін, настаўнік англійскай мовы сярэдняй школы № 5 Салігорска, заняў 1 месца ў Міжнародным конкурсе педагагічных праектаў “Залатая формула”.

Гэты конкурс з’яўляецца дыстанцыйным, журы працуе ў Парыжы і Лондане, а работы дасылаюцца з усяго свету праз інтэрнэт. Удзельнікі прадстаўляюць на конкурс тэкставыя апісанні праектаў, а таксама відэасправаздачы аб іх рэалізацыі. Галоўная мэта конкурсу — выяўленне эфектыўнага вопыту педагогаў у распрацоўцы праектаў, арыентаваных на павышэнне якасці адукацыі, абмен вопытам і падтрымка творчых ініцыятыў.
Юрый Аляксандравіч прадставіў на конкурс два праекты. Праект “Дзякуй за Перамогу” прысвечаны 70-годдзю перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне і зараз рыхтуецца да рэалізацыі. А праект “Імёны” паспяхова рэалізоўваецца з 2010 года і ўжо атрымаў высокую ацэнку ў нашай краіне — ён быў адзначаны дыпломам І ступені рэспубліканскага конкурсу на лепшы праект па арганізацыі шостага школьнага дня.
Нагадаем чытачам, што праект “Імёны” — гэта цыкл з шасці тэматычных праектаў, прысвечаных вялікім творцам Р.Тагору, Янку Купалу, А.Пушкіну, М.Гогалю, Х.К.Андэрсену і Лопэ дэ Вега. Гэты праект дазваляе школьнікам праз прызму творчасці знакамітых людзей раскрываць свой творчы патэнцыял. Дзеці паглыбляюцца ў атмасферу мінулых эпох і розных культур, а потым ствараюць свой аўтарскі твор. Пры дапамозе розных мастацкіх сродкаў вучні на сцэне ўвасабляюць свае ўражанні і думкі ў прадстаўленні, дзе гарманічна пераплятаюцца песні і танцы, дэкламацыя і акцёрскае майстэрства. “Імёны” — гэта калектыўна-творчая справа, якая аб’яднала вучняў, педагогаў і бацькоў. У рамках рэалізацыі праектаў таксама праводзіліся конкурсы, акцыі, экскурсіі — адным словам, усё, што магло раскрыць тэму, зацікавіць вучняў і абудзіць іх творчы патэнцыял.
Гэты праект маштабны, варты ўвагі і, што самае галоўнае, сапраўды падабаецца дзецям, прыцягвае іх да сябе. Вось і на міжнародным конкурсе прызналі яго каштоўнасць і паспяховасць. А Юрый Аляксандравіч Базыкін кажа, што ўдзельнічае ў конкурсах не дзеля прызнання і прызоў, а для таго, каб падзяліцца вопытам з як мага большай колькасцю педагогаў, каб калегі маглі выкарыстоўваць яго напрацоўкі і каб як мага болей дзяцей змаглі з агеньчыка сваіх здольнасцей распаліць полымя таленту.

Дар’я РЭВА
Фота з асабістага архіва Ю.А.БАЗЫКІНА.

Здзейсні свой квест!

Чаму нашу краіну называюць сінявокай? Якое адзенне насілі нашы продкі? Якія нацыянальныя сімвалы мае Беларусь? На гэтыя і многія іншыя пытанні навучэнцы ў цікавай і займальнай форме на англійскай мове атрымаюць адказ дзякуючы электроннаму сродку навучання Learn English! Discover Belarus! Do Your Quest!, які распрацаваны творчым калектывам педагогаў сталічнай гімназіі № 2 — намеснікам дырэктара па вучэбнай рабоце настаўніцай геаграфіі Кацярынай Дзмітрыеўнай Хаменка, настаўніцай англійскай мовы Ганнай Алегаўнай Грышчук, настаўніцай беларускай мовы і літаратуры Інесай Станіславаўнай Андрыянавай. ЭСН з’яўляецца ўнікальным па змесце, бо ў ім прадстаўлены пазнавальныя вучэбныя матэрыялы па геаграфіі, гісторыі і культуры Беларусі, адаптаваныя для вывучэння англійскай мовы. Асаблівасцю электроннага сродку з’яўляецца яго пошукавы характар і арыгінальная форма — квест.

— У курсе замежнай мовы ў 7—9 класах па вучэбнай праграме прадстаўлены тэмы пра Беларусь, для вывучэння якіх адводзіцца дзесьці 5—15% ад агульнай колькасці вучэбных гадзін, — адзначае Ганна Алегаўна Грышчук. — Дзеці нават лепш могуць расказаць пра якую-небудзь замежную краіну, чым пра сваю родную. Прычым пра Беларусь яны паведамляюць неяк манатонна, без асаблівых эмоцый. І нам хацелася зрабіць урокі, прысвечаныя гэтай тэме, яркімі, насычанымі, нестандартнымі, запамінальнымі, каб вучні сапраўды зацікавіліся інфармацыяй пра сваю краіну і расказвалі з такім жа энтузіязмам і захапленнем пра Мінск, як расказваюць, напрыклад, пра Лондан, умелі дастойна прадстаўляць Беларусь.
У склад аўтарскага калектыву па стварэнні праграмнага прадукту ўвайшлі настаўнікі англійскай мовы, геаграфіі і беларускай мовы і літаратуры, бо ЭСН задумваўся як комплексная распрацоўка. Сярод яго асноўных задач — паглыбленне ведаў навучэнцаў па англійскай мове і краязнаўстве, рэалізацыя магчымасцей міжпрадметных сувязей, фарміраванне інфармацыйнай граматнасці дзяцей, выхаванне ў навучэнцаў культуры зносін і супрацоўніцтва.
— І вось неяк мы сабраліся разам і пачалі думаць, якую ж праграму нам распрацаваць. Трэнажор? Тэставую? Але гэта ўсё неяк проста і традыцыйна, — расказвае Кацярына Дзмітрыеўна Хаменка. — У выніку вырашылі, што праграма будзе мець пошукавы характар і арыгінальную форму — квест. Яна накіравана на тое, каб навучэнец паслядоўна (ад простага да складанага) выконваў інтэрактыўныя заданні. Ён набірае пэўны багаж ведаў, а ключы, якія атрымлівае на кожным заданні, спатрэбяцца для выканання фінальнага творчага задання. Наш электронны прадукт атрымаў назву Learn English! Discover Belarus! Do Your Quest! Дарэчы, форма квеста стварае правільную матывацыю: вучні набываюць упэўненасць у сваіх сілах, у іх знімаецца псіхалагічны бар’ер перад цяжкасцямі і адкрываецца магчымасць адчуць сябе паспяховым.
Аўтары-стваральнікі праграмнага прадукту дастаткова сур’ёзна папрацавалі. Арыгінальныя тэматычныя тэксты на падставе гістарычных крыніц, энцыклапедый, слоўнікаў складала Інеса Станіславаўна Андрыянава, потым іх перакладала Г.А.Грышчук на англійскую мову, адаптаваную для старшакласнікаў, і перасылала ў Злучаныя Штаты Амерыкі носьбіту мовы ІТ-спецыялісту Заку Маккорміку, які рабіў аўдыёзапісы тэкстаў. К.Д.Хаменка манціравала відэа, накладвала на яго голас — у рэшце рэшт атрымліваўся відэафрагмент з агучаным тэкстам. Дарэчы, пры стварэнні відэаролікаў выкарыстоўваліся фрагменты з навін, дакументальных і мастацкіх фільмаў “Людзі на балоце”, “Брэсцкая крэпасць” , “Паляванне на гаўляйтара”, “Вызваленне Беларусі” і інш.
Электронны сродак навучання складаецца з пяці раздзелаў, якія ўключаюць у сябе пэўныя тэмы і заданні. У раздзеле Culture разглядаюцца пытанні, звязаныя з нацыянальнымі традыцыямі беларусаў, святамі і культурнымі асаблівасцямі. Апісанне фізіка-геаграфічных і эканаміных асаблівасцей Беларусі прадстаўлена ў раздзеле Nature (“Прырода”). Раздзел Art and architecture (“Мастацтва і архітэктура”) знаёміць вучняў з развіццём мастацтва ў Беларусі. У ім раглядаюцца віртуальныя сеткавыя адукацыйныя рэсурсы і новыя падыходы да фарміравання камп’ютарнай граматнасці. Раздзел The Great Patriotic War накіраваны на выхаванне ў навучэнцаў пачуцця гонару і памяці да падзей, якія адбыліся на тэрыторыі Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Сталіцы Беларусі — гораду Мінску, яго культурным, навуковым і спартыўным дасягненням прысвечаны раздзел Minsk.
Кожны з пяці блокаў мае свае падтэмы. Напрыклад, блок “Культура” складаецца з пяці падтэм: “Характарыстыка”, “Касцюмы”, “Сімвалы”, “Ежа”, “Святы”; а блок “Мінск” утрымлівае падтэмы “Віртуальны тур”, “Музеі і тэатры”, “Мінск спартыўны”, “Навука і адукацыя”.
Спачатку навучэнцам прапануецца прагледзець агучаны відэаролік. Калі яны штосьці не зразумелі ў тэксце на слых, то адкрываюць тэкставую версію, каб прачытаць і асэнсаваць яе. Усе новыя словы знаходзяцца тут жа, у слоўніку. Практычная частка ЭСН уключае інтэрактыўныя, тэставыя і творчыя заданні. Навучэнец выконвае інтэрактыўныя заданні і тым самым у гульнявой форме запамінае словы, а потым пераходзіць да выканання тэста. Калі ён набірае менш за 70 працэнтаў балаў, то не мае магчымасці падысці да творчага задання — ён не атрымлівае ключавое слова. Набраўшы патрэбную колькасць ключавых слоў, старшакласнік прыступае да творчага задання. Так, напрыклад, у блоку “Культура” вучням прапануецца не поўнасцю выкананая прэзентацыя. На слайдах прадстаўлены тэкст, але не хапае карцінкі, ёсць карцінка — не хапае тэксту і г.д. У блоку “Мінск” старшакласнікам неабходна з дапамогай праграмы DeepZoom стварыць карту і на яе нанесці розныя аб’екты. І калі паменшыць памер карты, то можна будзе ўбачыць Мінск і яго абрысы, а калі павялічыць — з’явяцца аб’екты, націскаючы на якія можна прачытаць, што гэта за аб’екты. Пасля заканчэння работы па ўсіх раздзелах навучэнцам прапаноўваецца выканаць заключнае творчае заданне — стварэнне і абарона праекта па тэме “Беларусь маімі вачыма”.
— У такіх заданнях мы імкнуліся да таго, каб дзеці маглі адкрыць свае творчыя здольнасці, а таксама прадэманстраваць уменні працаваць з інфармацыйнымі тэхналогіямі, — заўважае І.С.Андрыянава. — Гэта значыць, мы абазначалі, што ў пэўным заданні навучэнцам неабходна будзе выкарыстоўваць той альбо іншы сэрвіс у інтэрнэце альбо інфармацыйную праграму (Photostory, DeepZoom, Autocollage), з дапамогай якой яны змаглі б зрабіць калаж, плакат, старонку ў інтэрнэце.
Практыка паказвае, што выкарыстанне электроннага сродку навучання павышае матывацыю вучняў да вывучэння тэм па роднай Беларусі, у іх пашыраецца кругагляд, яны паглыбляюць свае веды па англійскай мове, выкарыстоўваючы розныя віды маўленчай дзейнасці, вучацца граматна выкладаць свае думкі, ідэі (у вуснай, пісьмовай формах), творча выкарыстоўваць ІКТ для стварэння праектаў. ЭСН можа быць выкарыстаны для вывучэння новага матэрыялу на занятках у 7—9 класах, пры падрыхтоўцы для экзамену ў 10—11 класах, на факультатыўных занятках.

Наталля КАЛЯДЗІЧ.

У магічнае падарожжа

Знаёмцеся — Кацярына Уладзіміраўна Лаўрэнава, настаўніца англійскай мовы гімназіі № 24 Мінска. У 2007 годзе скончыла Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, потым — магістратуру пры МДЛУ, па размеркаванні вярнулася ў родны горад Асіповічы Магілёўскай вобласці і два гады выкладала англійскую мову ў гімназіі № 1. Ужо чацвёрты год Кацярына Уладзіміраўна працуе з навучэнцамі гімназіі № 24. У суаўтарстве з інжынерам-праграмістам гэтай навучальнай установы Паўлам Сяргеевічам Патапенкам настаўніца распрацавала вучэбную камп’ютарную праграму Magic Tour 8, якая на сёлетнім Рэспубліканскім конкурсе “Камп’ютар. Адукацыя. Інтэрнэт” была адзначана дыпломам ІІ ступені. Пра перавагі гэтага праграмнага прадукту і асаблівасці яго выкарыстання ў адукацыйным працэсе наш карэспандэнт гутарыць з К.У.ЛАЎРЭНАВАЙ.

— Кацярына Уладзіміраўна, на вашу думку, наколькі эфектыўным з’яўляецца выкарыстанне інфармацыйных тэхналогій на ўроках англійскай мовы пры камунікатыўным падыходзе, які сёння пакладзены ў аснову навучання замежнай мове?
— Яшчэ падчас вучобы ва ўніверсітэце ў мяне была спецыялізацыя “Камп’ютарная лінгвістыка”, таму з камп’ютарам я добра знаёма і з першага года работы з дзецьмі выкарыстоўвала яго на ўроках. Калі на некаторых прадметах, магчыма, і дастаткова вучэбнага дапаможніка і настаўніка з яго фонавымі ведамі, то без камп’ютарных тэхналогій у навучанні замежнай мове, лічу, сёння немагчыма абысціся. Кожны ўрок замежнай мовы павінен быць накіраваны на практычны вынік, на дасягненне камунікатыўнай кампетэнтнасці, гэта значыць, пэўнага ўзроўню моўных, краіназнаўчых ведаў, камунікатыўных уменняў і маўленчых навыкаў, якія дазволяць ажыццяўляць іншамоўныя зносіны. Выкарыстанне на ўроках ІКТ дазваляе разнастаіць працэс навучання, прадставіць вучэбны матэрыял больш наглядным і даступным для ўспрымання навучэнцамі. Любая схема, ілюстрацыя, анімацыя, гуказапіс, якія выкарыстоўваюцца пры арганізацыі вучэбнага працэсу, становяцца не проста аздабленнем урока, а робяць яго больш змястоўным.

— Як узнікла ідэя стварыць вучэбную камп’ютарную праграму? З якой мэтай яна распрацоўвалася?
— У мінулым годзе я працавала ў 8 класах, у адным з якіх яшчэ была і класным кіраўніком. Мне хацелася разнастаіць заняткі і зрабіць для навучэнцаў дадатковы дыдактычны матэрыял. А, як гаворыцца, апетыт прыходзіць падчас яды. І назапашаны матэрыял разам з інжынерам-праграмістам гімназіі Паўлам Патапенкам мы аформілі ў закончаны прадукт. Асноўная яго мэта — замацаванне лексічнага і граматычнага праграмнага матэрыялу, развіццё ўменняў чытання, успрымання і разумення маўлення на слых па тэмах, прадугледжаных падручнікам і вучэбнай праграмай. Так з’явілася камп’ютарная вучэбная праграма. Тым больш, што сёння стаіць праблема забеспячэння прадмета якасным электронным суправаджэннем.
Наша праграма ўяўляе сабой электроннае суправаджэнне да ВМК па англійскай мове Magic Tour для восьмых класаў гімназій (аўтар Н.Юхнель) і ўключае фанетычныя і граматычныя даведнікі, лексічныя, граматычныя заданні і моўныя гульні, тэксты для ўспрымання і разумення маўлення на слых і чытання, якія пашыраюць і дапаўняюць матэрыялы падручніка і рабочага сшытка, садзейнічаюць фарміраванню навыкаў аўдзіравання, аблягчаюць запамінанне і адпрацоўку новай лексікі і граматыкі. Праграма прызначана як для індывідуальнай работы вучня на персанальным камп’ютары, так і для работы з інтэрактыўнай дошкай, відэапраектарам у класе з падключэннем калонак і камп’ютара, а таксама яна можа быць эфектыўна выкарыстана ў якасці дамашняга рэпетытара. Настаўнік можа прымяніць праграму як з падручнікам, так і без яго пры вывучэнні асобных тэм у розных класах у залежнасці ад узроўню падрыхтоўкі навучэнцаў.

— Якія змястоўныя лініі і структурныя кампаненты змяшчае Magic Tour 8?
— Галоўнае меню праграмы ўключае 9 тэматычных раздзелаў (так званых юнітаў), 3 даведнікі (па гуках англійскай мовы, правілах чытання і няправільных дзеясловах — гэта значыць, тым моўным матэрыяле, які складае аснову ведаў любога чалавека, які вывучае замежную мову) і кнопку выхаду з праграмы. Даведнік па гуках уяўляе сабой інтэрактыўную табліцу, у якой па групах прадстаўлены галосныя, зычныя і дыфтонгі англійскай мовы. Пры навядзенні на значок транскрыпцыі ён павялічваецца, пры націсканні — агучваецца з прыкладам. У табліцы па правілах чытання прадстаўлены тыя літары і літараспалучэнні англійскай мовы, якія паддаюцца правілам, іх фанетычная транскрыпцыя і прыклады, агучаныя намі пры дапамозе сінтэзатараў маўлення і знаёмыя з дзяцінства практычна ўсім, хто вывучае мову. Апошні даведнік складаецца са 138 няправільных дзеясловаў (таксама агучаных) — даецца тры формы і пераклад.
Што тычыцца юнітаў, то структура кожнага з іх аднолькавая і ўключае ў сябе наступныя раздзелы: “Слоўнік”, “Граматыка”, “Успрыманне і разуменне маўлення на слых” і “Чытанне”. Для кожнага юніта падабраны свой фон і музычнае суправаджэнне, якое адпавядае тэме ў мэтах павышэння матывацыі навучэнцаў. Музычная тэма таксама абыграна ў так званым бонусе ў кожным уроку — уяўляе сабой караоке музычнай тэмы юніта. У слоўніку па кожным юніце прадстаўлены слоўнікавыя артыкулы па лексіцы па пэўнай тэме. Кожны слоўнікавы артыкул уключае ў сябе слова, яго агучку, транскрыпцыю, пераклад, прыклад ужывання.
Раздзел “Граматыка” складаюць розныя тыпы практыкаванняў з інструкцыяй: на выбар з двух варыянтаў адказу, на множны выбар, на запаўненне (як элементарнае запаўненне літары — так званы matching, так і на запаўненне словам, словазлучэннем). Як жа працуе зваротная сувязь? Кожнае практыкаванне ўключае кнопкі “Праверка”, “Пачаць спачатку” і “Выхад”. Пры націсканні кнопкі “Праверка” выдаецца вынік — колькасць правільных адказаў з агульнай колькасці заданняў. Націсканне кнопкі “ОК” дазваляе навучэнцу прагледзець свае памылкі, прааналізаваць іх і пры жаданні паўтарыць практыкаванні, націснуўшы кнопку Restart.
Раздзел “Успрыманне і разуменне маўлення на слых” уяўляе сабой аўдыёзапісы да ўрокаў юніта, прадстаўленыя ў выглядзе аўдыёплэера, з якім навучэнцы могуць працаваць у свабодным рэжыме, а таксама скрыпт, які старшакласнікі могуць прагледзець толькі праслухаўшы тэкст як мінімум два разы. А вось раздзел “Чытанне” змяшчае дадатковыя тэксты (не з падручніка!) па тэме з практыкаваннямі тыпу true/false, matching, gap-fill і крыжаванкамі.
Што тычыцца тэхнічных асаблівасцей, то для распрацоўкі інтэрфейсу праграмы выкарыстоўваўся Adobe Photoshop CS 5. Сам праграмны прадукт напісаны на мове праграмавання Delphi ў асяроддзі распрацоўкі Red Studio Delphi-2010.

— Кацярына Уладзіміраўна, ці апрабавалі вы вучэбную праграму ў класе?
— Так, своеасаблівая апрабацыя праграмы праходзіла ў 8-х класах нашай гімназіі і паказала вялікую зацікаўленасць навучэнцаў. І самае галоўнае — тое, што ёсць магчымасць праслухоўваць запісы некалькі разоў, неаднаразова выконваць заданні, якія зацікавілі альбо, наадварот, выклікалі цяжкасці, займацца дома ў свабодным рэжыме. Усё гэта надае вучням упэўненасць у тым, што ў іх усё атрымаецца.

— А ці плануеце распрацаваць штосьці яшчэ?
— У планах — заняцца распрацоўкай уласнага сайта. У першую чаргу ён патрэбен для падтрымання зваротнай сувязі з бацькамі, каб яны былі ў курсе школьных спраў сваіх дзяцей, а таксама для ўзаемадзеяння дзяцей у вучэбных мэтах. Гэтая ідэя пакуль лунае ў паветры, аднак мы падумваем ушчыльную падысці да яе рэалізацыі.

— Дзякуй за размову! Поспехаў вам у рэалізацыі планаў!

Гутарыла Наталля КАЛЯДЗІЧ.
Фота аўтара.

У гармоніі з педагогікай

Ганне Земчанка не давялося задавацца спрадвечным пытаннем “Кім быць?”. Яна нарадзілася ў сям’і з педагагічнымі традыцыямі, таму жаданне стаць настаўніцай для Ганны абсалютна гарманіравала з яе натурай і характарам. Цяпер Ганна Пятроўна Земчанка — настаўніца англійскай мовы гімназіі № 5 Віцебска. І калі запыталася ў маладой настаўніцы пра цяжкасці і праблемы, якія напачатку суправаджаюць кожнага пачынаючага педагога, то яна без роздуму адказала: “Ведаеце, нават няма на што паскардзіцца!”

“Не можа такога быць”, — падумалася ў той жа момант, але мая суразмоўніца так бадзёра гаварыла пра свае педагагічныя здабыткі, што на змену сумненням хутка прыйшлі іншыя думкі, бо дынамічная размова вымагала такой жа дынамічнай рэакцыі: новых журналісцкіх пытанняў.
— Я нарадзілася і вырасла ў педагагічным асяроддзі. Мая мама, дзед і бабуля — настаўнікі. Мая матуля Алена Іванаўна Земчанка выкладае геаграфію ў сярэдняй школе № 14 Віцебска. Бабуля Настасся Аляксандраўна Земчанка была настаўніцай матэматыкі, а дзядуля Іван Парамонавіч Тышкевіч выкладаў фізіку. А я выбрала больш сучасны прадмет — англійскую мову. Вучылася ў Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя Пятра Машэрава з адной мэтай — стаць настаўніцай.
І мае спадзяванні ў гэтым плане апраўдаліся. Я атрымліваю задавальненне ад сваёй работы, а гэта самае галоўнае. Валоданне замежнай мовай сёння — гэта не толькі магчымасць зносін з прадстаўнікамі іншых краін, але і культурамі, традыцыямі іншых народаў. У мяне ёсць унікальная магчымасць не толькі самой карыстацца сваімі ведамі, але і перадаваць іх іншым, — пачала нашу гаворку Ганна Пятроўна.
У гімназіі № 5 Віцебска мая гераіня адпрацавала ўжо тры гады. За гэты час яна здолела стаць сапраўднай настаўніцай і дарадчыкам сваім вучням. Ганна Пятроўна вельмі ўдзячна адміністрацыі гімназіі і тым настаўнікам, якія ёй пастаянна дапамагалі і падтрымлівалі ў першыя працоўныя тыдні і месяцы. Мы ўжо неаднаразова пісалі пра неабходнасць такой падтрымкі ў адаптацыйны перыяд маладога настаўніка, калі вельмі важна яго прыняць (нават з усімі недахопамі) і падтрымаць. Не падаўляць сваім аўтарытэтам, а тактоўна і цярпліва ўзгадоўваць у ім педагога. Гледзячы на Ганну Пятроўну, можна меркаваць, што калектыў пятай гімназіі Віцебска не толькі настроены на маладзёжную педагагічную хвалю, а поўнасцю гатовы да сумеснай працы.
— Дзякуючы дапамозе маіх калег, на свой першы ўрок я ішла поўнасцю падрыхтаванай. Маім старшым настаўнікам была Ірына Уладзіміраўна Ізмайловіч. І менавіта дзякуючы ёй я ўжо шмат чаго дасягнула ў прафесіі, — адзначыла Ганна Пятроўна.
І паслужны спіс маладой настаўніцы сапраўды дастаткова сур’ёзны. Яна з’яўляецца членам каманды маладых педагогаў Віцебскай вобласці, якая дзейнічае пад кіраўніцтвам Таццяны Васільеўны Арэхавай. Мае Ганаровую грамату раённага аддзела адукацыі, шматлікія падзякі адміністрацыі сваёй гімназіі. Акрамя таго, Ганна Земчанка — настаўніца другой кваліфікацыйнай катэгорыі.
Але самымі галоўнымі ацэншчыкамі дзейнасці педагога з’яўляюцца вучні, дзеля якіх, зрэшты, і прыкладваюць намаганні настаўнікі. Першымі вучнямі Ганны Пятроўны сталі старшакласнікі, якія ў гімназіях адрозніваюцца высокай матывацыяй і нацэленасцю на добрыя вынікі. Адсюль і адпаведныя патрабаванні да педагога. Звычайна ў старшых класах выкладаюць больш вопытныя педагогі, таму можа падацца, што Ганну Пятроўну “кінулі” на старшакласнікаў заўчасна. Але яна не проста выстаяла, а яшчэ і здолела займець аўтарытэт сярод сваіх старшакласнікаў.
— Я настаўнік патрабавальны, і “дзясятку” атрымаць у мяне досыць скаладана. У мяне на ўроку дзеці актыўныя. Я не дапускаю пасіўнасці. Заўсёды стараюся рабіць дыферэнцыраваныя заданні, каб свае высокія адзнакі маглі атрымаць усе. Настаўнік на ўроку выступае ў ролі каардынатара, які накіроўвае кожнага вучня і ўвесь клас адначасова. А каб урок атрымаўся, да яго трэба рыхтавацца, таму да кожнага ўрока рыхтую план-канспект. Гэта вельмі дапамагае не заблытацца і не збіцца з неабходнага тэмпу і настрою на працягу ўсяго ўрока.
Формы ўрока залежаць ад матываванасці дзяцей, ад іх жадання спасцігаць новыя веды. Напрыклад, мае вучні любяць чытаць англамоўную літаратуру. Мы або нейкі час для гэтага выдзяляем на ўроку, або ўвогуле прысвячаем урокі менавіта чытанню. Канечне, гэта не проста чытанне. Мы абавязкова абмяркоўваем прачытанае, арганізуючы цэлыя дыскусіі. Маім любімым творам з’яўляецца “Партрэт Дарыяна Грэя” Аскара Уайльда. Чытаць яго трэба ў арыгінале, чым, дарэчы, мы і займаліся ў мінулым годзе з маімі вучнямі. Ён напісаны выдатнай мовай і пакідае вельмі моцнае ўражанне.
Акрамя таго, займаемся вывучэннем замежнай мовы сродкамі інтэрнэту, у прыватнасці, перапісваемся з дапамогай электронных лістоў. Ну і, канечне, шмат слухаем аўтэнтычных англамоўных тэкстаў, выконваем адпаведныя заданні, бо ўсе гэтыя веды і навыкі спатрэбяцца на выпускным экзамене па замежнай мове.
Калі гаварыць пра метадычны складнік, то асновай маіх урокаў з’яўляецца класічны ўрок. Я імкнуся ад традыцыйнага “шкілета” не адыходзіць, але кожны пункт стараюся зрабіць максімальна цікавым для дзяцей і для сябе. Урок павінен быць цікавым і выніковым для абодвух бакоў. А нядаўна пазнаёмілася з сістэмай актыўнай ацэнкі. У мінулым годзе паспрабавала яе прымяніць на сваіх уроках. Мне спадабаўся яе эфект. У прыватнасці, яна знімае ўсе вучнёўскія пытанні наконт ацэньвання іх ведаў. Увогуле, сістэма актыўнай ацэнкі прадукцыйная і спрашчае работу настаўніка, таму планую прымяняць яе і ў гэтым навучальным годзе, — расказала Ганна Пятроўна.
Актыўная педагагічная пазіцыя і гарманічнасць з гэтай прафесіяй дазваляюць маёй гераіні быць і добрым класным кіраўніком. Канечне, гэта дадатковая нагрузка, якая вымагае траціць час не толькі на арганізацыю і правядзенне цікавых мерапрыемсваў, але і на запаўненне безлічы рознай дакументацыі. Апошняе, безумоўна, не проста засмучае, а забірае час, які можна было б патраціць на рэальныя стасункі са сваімі падапечнымі.
Пра сваё класнае кіраўніцтва маладая настаўніца сказала проста: “Я прыняла гэтую ролю з годнасцю і спраўляюся з ёй, як мне здаецца, гэтак жа”.
— У класнага кіраўніцтва ёсць свае плюсы. Мы з дзецьмі, а яны ўжо шасцікласнікі, ходзім у тэатры, кіно. І гэта здорава, бо сама я, напэўна, і не здолела б так часта наведваць тэатры і кінатэатры, — адзначыла Ганна Земчанка.
Разам з тым, нягледзячы на працоўную нагрузку, Ганна Пятроўна знаходзіць час і на свае захапленні. У прыватнасці, вывучае іспанскую мову, бо яна “проста вельмі падабаецца”. У будучыні марыць наведаць Іспанію і, натуральна, Англію. Што ж, жадаем, каб гэтыя мары сталі рэальнасцю. З надыходзячым святам! З Днём ведаў!

Вольга ДУБОЎСКАЯ.