Аптымізаваць сетку ўстаноў адукацыі і тэрміны навучання

Змяненні і дапаўненні, якія плануецца ўнесці ў новую рэдакцыю Кодэкса аб адукацыі ў частцы прафесійна-тэхнічнай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі прадстаўляе кансультант упраўлення прафесійнай адукацыі Міністэрства адукацыі Таццяна Рыгораўна Арцем’ева.

Пачынаючы з 2006 года ў сістэме прафесійна-тэхнічнай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі актыўна ідзе працэс аптымізацыі сеткі навучальных устаноў. Ён знайшоў адлюстраванне і ў праекце кодэкса. Згодна з новымі нормамі, будзе скарочаны пералік відаў устаноў прафесійнай адукацыі, і на кожным яе ўзроўні застанецца толькі адзін від навучальнай установы. Так, на ўзроўні прафесійна-тэхнічнай адукацыі будзе функцыянаваць толькі від установы — прафесійны ліцэй. Ён будзе рэалізоўваць адукацыйныя праграмы прафесійна-тэхнічнай адукацыі, якія забяспечваюць атрыманне прафесіі рабочага і атрыманне, альбо без атрымання агульнай сярэдняй адукацыі. На ўзроўні сярэдняй спецыяльнай адукацыі будзе дзейнічаць таксама адзін від навучальнай установы — каледж, які будзе рэалізоўваць усе вышэйназваныя праграмы прафесійнага ліцэя і адукацыйныя праграмы сярэдняй спецыяльнай адукацыі, у тым ліку і інтэграваныя.

Акрамя таго, плануецца аптымізаваць тэрміны атрымання прафесійна-тэхнічнай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі, што прывядзе да скарачэння тэрміну навучання на ўзроўні ПТА на аснове агульнай сярэдняй адукацыі і на аснове спецыяльнай адукацыі на паўгода. Калі сёння гэты тэрмін складае ад аднаго да двух гадоў, то згодна з новымі нормамі кодэкса, гэты тэрмін складзе ад паўгода да аднаго года. Таксама на паўгода будзе зменшаны тэрмін навучання на ўзроўні сярэдняй спецыяльнай адукацыі. Калі цяпер ніжняя мяжа ў тэрміне навучання на базе 9 класаў складае 3 гады, то па новых нормах, якія плануецца прыняць, тэрмін навучання будзе складаць 2 гады і 6 месяцаў. На аснове агульнай сярэдняй адукацыі новы тэрмін складзе ад 2 да 3 гадоў (існуючая норма — ад 2,5 да 4 гадоў). На аснове ПТА тэрмін атрымання сярэдняй спецыяльнай адукацыі застанецца без змяненняў. Такі падыход па аптымізацыі тэрмінаў навучання дазволіць у значнай меры сэканоміць бюджэтныя сродкі.

Яшчэ адным новаўвядзеннем, якое плануецца ўнесці ў новую рэдакцыю кодэкса, стане прадастаўленне магчымасці атрымання адукацыі ў дыстанцыйнай форме і рэалізацыі праграм сеткавага навучання. Дыстанцыйная форма навучання сёння вельмі запатрабавана як на міжнародным узроўні, так і ў нашай краіне. Дзякуючы сучасным тэхналогіям, дыстанцыйная форма навучання выйшла на такі ўзровень, што прыраўноўваць яе толькі да завочнай формы навучання ўжо нельга. У сувязі з гэтым мэтазгодна было ўнесці ў новую рэдакцыю кодэкса тыя нормы, якія прадугле­джваюць яе развіццё як самастойнай формы.

Акрамя таго, у мэтах забеспячэння даступнасці прафесійна-тэхнічнай адукацыі прадугледжана адмена дзеючай цяпер нормы па наяўнасці ўступнага іспыту па асобных спецыяльнасцях такіх профіляў адукацыі, як мастацтва і дызайн, архітэктура і будаўніцтва. Пры існуючай дэмаграфічнай сітуацыі мэтазгодна прадаставіць большы даступ нашых грамадзян для паступлення ва ўстановы прафесійна-тэхнічнай адукацыі, што і прапаноўваюць новыя нормы кодэкса.

Таксама ў новай рэдакцыі кодэкса на ўзроўнях прафесійна-тэхнічнай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі будуць уведзены такія паняцці, як прамежкавая і бягучая атэстацыя, якія будуць уніфікаваны для ўсіх узроўняў прафесійнай адукацыі, што дазволіць праводзіць атэстацыю навучэнцаў больш якасна і дасканала.

Хацелася б адзначыць яшчэ адзін важны момант праекта кодэкса. У мэтах сацыяльнай абароны выпуск­нікоў з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця, выпускнікоў, якія з’яўляюцца дзецьмі-сіротамі, дзецьмі, якія засталіся без апекі бацькоў, што атрымалі прафесійна-тэхнічную і сярэднюю спецыяльную адукацыю, устанаўліваецца браніраванне рабочых месцаў для іх працаўладкавання, калі месца працы не можа быць прадастаўлена ў адпаведнасці з атрыманай спецыяльнасцю і прысвоенай кваліфікацыяй шляхам размеркавання ў сувязі з яго адсутнасцю. Пры гэтым прадугледж­ваецца ўнясенне адпаведных норм і ў заканадаўства аб занятасці насельніцтва. Важна адзначыць, што выпускнікі, якія будуць працаўладкоўвацца за кошт броні, не згубяць статус маладога спецыяліста, маладога рабочага. Увядзенне такой нормы дазволіць у большай меры сацыяльна абараніць  выпускнікоў устаноў прафесійнай адукацыі, якія не могуць на роўных умовах канкурыраваць на рынку працы.

Запісала Ала КЛЮЙКО.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Новыя гарызонты супрацоўніцтва

Дэлегацыя Мінскай вобласці наведала з рабочым візітам Літоўскую Рэспубліку. У склад дэлегацыі ўвайшлі першы намеснік упраўлення адукацыі Мінаблвыканкама Таццяна Валянцінаўна Апраніч, прадстаўнікі Мінскага абласнога ІРА, кіраўнікі і намеснікі кіраўнікоў устаноў прафесійнай адукацыі вобласці. У краіне-суседцы прадстаўнікі Беларусі азнаёміліся з вопытам літоўскіх калег па арганізацыі прафесійнай адукацыі навучэнцаў.

Візіт быў арганізаваны па ініцыятыве і пры падтрымцы Пасольства Рэспублікі Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы. Гасцей з Беларусі чакала насычаная праграма, якая пачалася сустрэчай за круглым сталом у Міністэрстве адукацыі і навукі Літоўскай Рэспублікі. Замежныя калегі расказалі аб рэалізацыі стратэгіі навучання, функцыянаванні і фінансаванні сістэмы прафесійнай адукацыі, міжнароднай ацэнцы вынікаў вучэбнай дзейнасці ў Літве, асаблівасцях фарміравання дзяржаўнага заказу на прафесійнае навучанне ў Літве, метадах ацэнкі эканамічнай патрэбы ў працоўных кадрах. Беларускія госці даведаліся, што большасць літоўскіх прафтэхшкол абноўлена і забяспечана сучасным абсталяваннем для практычнага навучання, а іх цеснае супрацоўніцтва з работадаўцамі і рэгіянальнымі ўладамі, новыя вучэбныя праграмы даюць выпускнікам найлепшыя перспектывы працаўладкавання. Далей дэлегацыя ад нашай краіны наведала шэраг літоўскіх устаноў, дзе ўсё ўбачыла на свае вочы.

У Вільнюскім цэнтры прафесійнага навучання тэхналогіям і бізнесу былі прадэманстраваны найбольш эфектыўныя падыходы да арганізацыі практычнага навучання, абазначана роля дзяржавы і Еўрапейскага саюза ў фінансавым развіцці матэрыяльна-тэхнічнай базы ўстановы адукацыі.

У Вільнюскай школе аўтамеханікі і бізнесу гасцей азнаёмілі з праграмамі па падрыхтоўцы аўтамеханікаў і электрамеханікаў, а таксама паказалі магчымасці матэрыяльна-тэхнічнай базы ўстановы. Асаблівую ўвагу прыцягнуў сучасны аўтасэрвіс з поўным цыклам абслугоўвання і аднаўлення легкавых аўтамабіляў. Падчас практычнай работы з навучэнцамі педагогі шырока выкарыстоўваюць электронныя сродкі навучання, у тым ліку распрацаваныя асабіста імі. Акрамя таго, тут дзейнічае камп’ютарызаваная сістэма апытання, ацэнкі і ўліку ведаў вучняў.

Наведаўшы Вільнюскую школу бізнесу ў галіне турызму і гандлю, беларускія спецыялісты звярнулі ўвагу на падрыхтоўку работнікаў у сферы гандлю і лагістыкі. Як і ўстановы адукацыі Мінскай вобласці, Вільнюская школа актыўна прымае ўдзел у Міжнародным конкурсе WorldSkills па прафесіі кухара.

Аб асаблівасцях работы ўстановы адукацыі, размешчанай у сельскай мясцовасці, расказалі ў Аланцкай школе тэхналогій і бізнесу. Яе калектыў захаваў і прымножыў спадчыну вучэбнай базы, якая засталася яшчэ з даўніх часоў. Так, цікавае прымяненне знайшлі гістарычнай сядзібе, якая знаходзіцца на тэрыторыі ўстановы. Зацікавіў спецыялістаў і вопыт па выкарыстанні альтэрнатыўных крыніц энергіі.

Падчас візіту ў Каўнаскі цэнтр прафесійнага тэхнічнага навучання прадстаўнікоў Мінскай вобласці азнаёмілі з практыкай выкарыстання ў адукацыйным працэсе модульнай сістэмы падрыхтоўкі спецыялістаў і магчымасцямі дыстанцыйнага навучання. Супрацоўнікі цэнтра расказалі, што тут навучэнцы на практыцы вывучаюць поўны цыкл дрэваапрацоўкі — ад зрубленых бярвён да вытворчасці мэблі.

Пытанням арганізацыі практычных заняткаў была прысвечана сустрэча ў Прафесійным вучэбным цэнтры імя караля Міндаўгаса. У гэтай установе ўкаранілі і паспяхова выкарыстоўваюць сучасную практычную базу па аказанні паслуг здароўя і прыгажосці Modus. Заняткі праводзяцца ў спецыяльна абсталяваных студыях прыгажосці, фларыстыкі, артапедычнай студыі, цырульні для сабак. Шмат увагі ў адукацыйным працэсе ўстановы ўдзяляецца выхаванню духоўных каштоўнасцей і развіццю ключавых кампетэнцый.

Падчас азнаямлення з установамі адукацыі Літвы асаблівая ўвага была звернута на практычную падрыхтоўку навучэнцаў. Зацікавіў той факт, што найчасцей яна вядзецца па модульнай сістэме. Паралельна ідзе практычная падрыхтоўка навучэнцаў і іх стажыроўка. У вучэбны план уключаецца 70% гадзін вытворчага навучання ад агульнай колькасці. Навучанне ў асноўным суправаджаецца вырабам прадукцыі, якая выкарыстоўваецца для ўласных патрэб і рэалізоўваецца іншым навучальным установам і мясцоваму насельніцтву.

Цікавы і вопыт правядзення выніковай атэстацыі з прыцягненнем толькі незалежных камісій, што павышае адказнасць навучэнцаў пры здачы выпускных квалiфiкацыйных экзаменаў. Прысваенне ўзроўняў кваліфікацый (разрадаў) адбываецца на вытворчых прадпрыемствах пасля заканчэння навучальных устаноў. Гэта дазваляе правесці ацэнку кампетэнтнасці выпускнікоў незалежнымі кваліфікаванымі зацікаўленымі камісіямі.

Амаль кожны дэлегат звярнуў увагу на распаўсюджанасць у навучальных установах дыстанцыйнага навучання. Яно дае магчымасць атрымаць прафесію навучэнцам з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця. З дапамогай дыстанцыйных форм работы праводзіцца падрыхтоўка і перападрыхтоўка дарослых. Ва ўсіх навучальных установах вядуцца электронныя журналы вучэбных заняткаў.

Візіт беларускіх спецыялістаў у суседнюю краіну завяршыўся сустрэчай з Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы Аляксандрам Міхайлавічам Каралём. Падчас гутаркі з ім узнімаліся пытанні супрацоўніцтва ў сферы адукацыі. Была дасягнута дамоўленасць аб падпісанні пагаднення паміж Міністэрствам адукацыі і навукі Літоўскай Рэспублікі і ўпраўленнем адукацыі Мінаблвыканкама аб супрацоўніцтве ў сферы адукацыі. Акрамя таго, былі абазначаны асноўныя напрамкі ўзаемадзеяння ўстаноў прафесійнай адукацыі дзвюх краін. Кіраўнікі ўстаноў прафесійнай адукацыі Мінскай вобласці падзяліліся сваім станоўчым вопытам у падрыхтоўцы рабочых кадраў, а таксама выказалі шчырую зацікаўленасць у наладжванні супрацоўніцтва з літоўскімі калегамі і ўпэўненасць, што такое ўзаемадзеянне адкрые новыя гарызонты для развіцця ўстаноў адукацыі Беларусі і Літвы.

Дар’я РЭВА.

Крэатыўна, па-сучаснаму

Яшчэ за 500 гадоў да нашай эры Канфуцый вывеў простую формулу прафесійнага шчасця для чалавека: “Выберыце сабе работу па душы, і вам не давядзецца працаваць ні дня ў сваім жыцці”. Гучыць проста і геніяльна. Аднак рэалізаваць гэтую думку не так проста, як здаецца на першы погляд.

Зладжаная сістэма

Прафесій і спецыяльнасцей мноства, выбар ускладняюць уплыў на чалавека бацькоў, сяброў, соцыуму, уздзеянне стэрэатыпаў і многае-многае іншае. Выбраць прафесію складана нават сталаму чалавеку, што ўжо казаць пра падлеткаў. Таму прафарыентацыі ўдзяляецца такая пільная ўвага ўсюды, у тым ліку на Міншчыне.

У мінулым навучальным годзе больш за 13 тысяч школьнікаў сталі ўдзельнікамі прафарыентацыйных мерапрыемстваў, арганізаваных установамі прафесійна-тэхнічнай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі Міншчыны. Работа праводзілася з навучэнцамі 1126 устаноў агульнай сярэдняй адукацыі, у тым ліку ў шосты дзень з навучэнцамі 349 устаноў. Для іх праведзена больш за 250 мерапрыемстваў і каля 30 дзён адкрытых дзвярэй. Каб усё гэта ажыццявіць, папрацавалі каля 2200 навучэнцаў і больш за 1000 педагогаў устаноў прафесійнай адукацыі. Колькасць заключаных дагавораў паміж установамі ПТА і ССА і ўстановамі агульнай сярэдняй адукацыі аб правядзенні прафарыентацыйнай работы склала 473.

Падчас арганізацыі прафарыентацыйнай работы ва ўстановах прафесійнай адукацыі Мінскай вобласці вялікая ўвага ўдзяляецца пошуку і выкарыстанню сучасных форм і метадаў інфармавання школьнікаў аб прафесіях і фарміраванню ў іх матывацыі для атрымання прафесійнай адукацыі. Важны напрамак работы — узаемадзеянне з арганізацыямі — заказчыкамі кадраў у рамках сацыяльнага партнёрства пры правядзенні прафарыентацыйнай работы. Стварэнне інфармацыйнага асяроддзя прафарыентацыі — яшчэ адзін важны момант і абавязковая ўмова паспяховай дзейнасці. Акрамя таго, спецыялісты працуюць над арганізацыяй ранняй прафарыентацыі школьнікаў з выкарыстаннем рэсурсаў вытворчага навучання, бізнес-кампаній, аб’яднанняў па інтарэсах.

Прыкладаў паспяховай прафарыентацыйнай работы ва ўстановах ПТА і ССА Міншчыны мноства. Усе гэтыя ўстановы праводзяць дні адкрытых дзвярэй, супрацоўнікі каледжаў і ліцэяў прымаюць удзел у школьных бацькоўскіх сходах, сустракаюцца са школьнікамі, каб расказаць аб сваёй установе і спецыяльнасцях, якія яна прапаноўвае. Рыхтуюцца прэзентацыі, буклеты, відэаролікі аб установах, актыўна выступаюць агітбрыгады. Некаторыя ўстановы, акрамя звычайных мерапрыемстваў, прыдумваюць нестандартныя формы прафарыентацыі. Па цікавы вопыт варта завітаць у Вілейку, Дзяржынск, Маладзечна і Нясвіж. У кожнай з устаноў, аб якіх пойдзе гаворка, пабудавана зладжаная сістэма прафарыентацыйнай работы, праводзіцца шэраг мерапрыемстваў рознага кшталту. Расказаць пра ўсё проста немагчыма, таму прапаноўваем вашай увазе некаторыя моманты.

Прафарыентацыйныя шоу

Вілейскі дзяржаўны каледж — самы яркі прыклад крэатыўнага падыходу да прафарыентацыйнай работы. Святы, што праводзяцца ў каледжы, сталі яго візітнай карткай, ці, як сказалі б сучасныя падлеткі, фішкай. У каледжы выкарыстоўваецца такая форма работы, як дні актыўнага прафарыентавання, у рамках якіх праводзяцца мерапрыемствы “Дзень судака”, “Дранік-шоу”, “Дзень малака”, “Энергія прыгажосці” і многія іншыя. Гэта цікавыя шоу-праграмы, куды запрашаюцца навучэнцы школ і гімназій раёна. Тут дзеці весела бавяць час і незаўважна для сябе даведваюцца больш аб прафесіях і каледжы. Падчас мерапрыемстваў навучэнцы дзеляцца на дзве каманды і на вачах у гасцей гатуюць незвычайныя стравы, а таксама паказваюць свае тэматычныя творчыя выступленні. Школьнікі выступаюць у якасці гледачоў і дэгустатараў. Многія з іх потым прыходзяць у каледж ужо ў якасці навучэнцаў. Арганізаваць цікавы адпачынак для маладых людзей, праверыць прафесійныя навыкі навучэнцаў цяперашніх, а таксама прыцягнуць увагу патэнцыяльных — не на кожным мерапрыемстве ўдаецца справіцца з усімі гэтымі задачамі. Аднак усё гэта з лёгкасцю ажыццяўляюць на шоу-праграмах у Вілейскім дзяржаўным каледжы.

Таксама на базе Вілейскага каледжа арганізаваны курс дапрофільнага навучання “Уводзіны ў прафесію”. Навучэнцы 8-х і 9-х класаў школ горада і раёна ў шосты школьны дзень прыязджаюць ва ўстанову і знаёмяцца з дапамогай педагогаў з асновамі прафесій слесара, цырульніка, вадзіцеля аўтамабіля, зваршчыка. Гэта цудоўная магчымасць паглядзець на прафесію знутры, каб мець аб ёй правільнае ўяўленне і скласці асабістае меркаванне.

Аб прафесіях — з дзіцячага сада

У Маладзечанскім дзяржаўным каледжы прафарыентацыйная работа актыўная і разнастайная. Хочацца звярнуць увагу на вопыт работы па раннім інфармаванні дзяцей аб свеце прафесій, працоўным выхаванні. Адметна, што пачынаюць працаваць з дзецьмі ўжо ў дашкольным узросце.

Трэці год запар супрацоўнікі і навучэнцы Маладзечанскага дзяржаўнага каледжа праводзяць ва ўстановах дашкольнай адукацыі горада Тыдзень прафесійнага майстэрства. Так, сёлета яны завіталі ў яслі-сад № 31 Маладзечна. Каб малышам было цікава, прафарыентацыйная праграма была адначасова і забаўляльнай. У яслях-садзе з’явіліся тры парсючкі, якія прапанавалі дзецям разам будаваць дом. А дапамагалі ім у гэтым навучэнцы каледжа — прадстаўнікі розных спецыяльнасцей. Кожны дзень быў прысвечаны пэўнай прафесіі, спецыяльнасці, і навучэнцы каледжа рыхтавалі для дашкольнікаў цікавае мерапрыемства. У першы дзень муляры паказвалі інструменты і матэрыялы, расказваючы, чым яны адрозніваюцца і для чаго патрэбны. У наступны дзень разам з цеслярамі дзеці даведваліся, як у доме з’яўляюцца дзверы і вокны. Дзяўчаты-швачкі навучылі, як упрыгожыць дом фіранкамі, посцілкамі, фартухамі і іншымі тэкстыльнымі вырабамі. Электрыкі паказалі макет ахоўна-пажарнай сігналізацыі і звярнулі ўвагу на тое, што электрычны ток карысны і небяспечны адначасова. Апошнімі да дзетак завіталі будучыя кухары і афіцыянты, каб навучыць дашкольнікаў гатаваць і прыгожа падаваць смачныя стравы для гасцей, якія прыйдуць у новы дом на наваселле. У гульнявой форме дзеці паспрабавалі сябе ў кожнай з прапанаваных прафесій.

Навучэнцы каледжа з задавальненнем прымаюць удзел у Тыдні прафесійнага майстэрства. Яны старанна і адказна рыхтуюцца, прыдумваюць гульні, загадкі, рэпеціруюць пастаноўкі, вучаць вершы і песні, каб выхаванцам ясляў-сада было цікава, і абавязкова дораць дзецям падарункі, якія дапамогуць ім больш даведацца аб прафесіях. І яшчэ адзін цудоўны падарунак сваім малодшым сябрам падрыхтавалі навучэнцы каледжа: яны добраўпарадкавалі адну з гульнявых веранд. За іх работай пільна сачылі малышы, такім чынам яшчэ бліжэй знаёмячыся з будаўнічымі прафесіямі. Пазней супрацоўнікі і навучэнцы каледжа паўдзельнічалі ў святкаванні выпуску групы ясляў-сада, арганізаваўшы святочную праграму. Мерапрыемствы тыдня мелі вялікі рэзананс у горадзе, і цяпер многія дашкольныя ўстановы жадаюць супрацоўнічаць з каледжам.

Рэклама — рухавік прафарыентацыі

У Абласным аграрна-тэхнічным прафесійным ліцэі ў мэтах прафарыентацыі разгарнулі маштабную рэкламную кампанію, а таксама зрабілі стаўку на сродкі пазавучэбнай дзейнасці.

Педагогі ліцэя ўдзяляюць вялікую ўвагу супрацоўніцтву з установамі адукацыі, установамі дадатковай адукацыі і іншымі сацыяльнымі інстытутамі ў рабоце па прафесійнай арыентацыi вучняў. На працягу некалькіх гадоў ліцэй цесна ўзаемадзейнічае з Дзяржынскім цэнтрам творчасці дзяцей і моладзі, эколага-турыстычным цэнтрам “Станькава” ў сферы дадатковай адукацыі. У 2015/2016 навучальным годзе на базе ліцэя працавалі чатыры аб’яднанні па інтарэсах: студыя эстрадных спеваў “Сузор’е талентаў”, студыя танца “Віраж”, аб’яднанне па інтарэсах дэкаратыўна-прыкладной творчасці “Глорыя”, аб’яднанне ваенна-патрыятычнай накіраванасці “Меткі стралок”. У іх былі заняты 60 чалавек, сярод якіх былі як навучэнцы каледжа, так і навучэнцы школ Дзяржынска. Наведваючы аб’яднанні, школьнікі бліжэй знаёміліся з ліцэем, яго атмасферай, а таксама шмат даведваліся пра яго ад сваіх сяброў — навучэнцаў ліцэя, разам з якімі займаліся. Некалькі школьнікаў, якія ў мінулым годзе наведвалі аб’яднанні па інтарэсах на базе ліцэя, сёлета сталі яго навучэнцамі.

Рэклама — рухавік не толькі прагрэсу, але і прафарыентацыі. Для таго каб прыцягнуць дзяцей да паступлення ў ліцэй, яго супрацоўнікі стараюцца ствараць станоўчы імідж установы, а таксама максімальна распаўсюджваць інфармацыю аб ёй у горадзе і рэгіёне. Так, відэаролік аб ліцэі дэманструецца перад пачаткам кінасеансаў у гарадскім кінатэатры, рэкламныя лісты размешчаны ва ўсіх установах раёна і найбліжэйшых рэгіёнаў, інфармацыя пра ліцэй ёсць на шчытах на базавых прадпрыемствах, на прыпынках аўтатранспарту і чыгуначных станцыях, інфармацыйна-рэкламныя паведамленні часта з’яўляюцца ў прэсе і на папулярных інтэрнэт-парталах. Добры імідж установе ствараюць і яе навучэнцы — удзельнікі аб’яднанняў па інтарэсах мастацкага профілю, чые выставы і выступленні праходзяць на высокім узроўні. Так, навучэнцы нават замахнуліся на мюзікл і стварылі пастаноўку “Вечары на хутары каля Дзіканькі”, якая была высока ацэнена гледачамі.

Яшчэ адным напрамкам прафарыентацыі Абласнога аграрна-тэхнічнага прафесійнага ліцэя з’яўляецца работа з установамі адукацыі горада па дагаворах аб прафесійным супрацоўніцтве. Так, быў заключаны дагавор паміж ліцэем і гімназіяй № 1 Дзяржынска. Цяпер праводзяцца заняткі са старшакласнікамі, якія забяспечваюць дапрофільную падрыхтоўку, сумесныя творчыя конкурсы і сустрэчы, майстар-класы на базе ліцэя, мэтавыя семінары, бацькоўскія сходы ў гімназіі з удзелам прадстаўнікоў ліцэя. Хлопчыкі і дзяўчынкі з гімназіі паспелі ўжо непасрэдна азнаёміцца з прафесіямі зваршчыка, кухара, трактарыста — пабывалі на майстар-класах навучэнцаў ліцэя, а потым і самі спрабавалі нешта рабіць. Гэта дае магчымасць дзецям рэальна ацаніць усе плюсы і мінусы пэўнай прафесіі і зрабіць свой выбар. Дзякуючы праведзенай рабоце, у 2016 годзе 10 вучняў гімназіі № 1 сталі навучэнцамі ліцэя.

Дні актыўнага адпачынку і прафарыентацыі

Дзень актыўнага адпачынку прапаноўваюць правесці ў Нясвіжскім дзяржаўным каледжы імя Якуба Коласа. Менавіта так называецца мадэль дапрофільнай прафарыентацыі школьнікаў, якая рэалізоўваецца ў каледжы. Для гасцей установы кожную суботу праводзяць тэматычныя мерапрыемствы, накіраваныя на знаёмства з навучальнай установай, са спецыфікай педагагічнай дзейнасці. Адначасова гэтыя мерапрыемствы дапамагаюць фарміраваць камунікатыўныя якасці, развіваць арганізатарскія здольнасці, уменне ўзаемадзейнічаць, праяўляць ініцыятыву і творчасць. Асобным блокам прадстаўлены заняткі, накіраваныя на ацэнку ўласных магчымасцей у асваенні замежных моў і фізічнай культуры.

Як працуе мадэль? Кожную суботу ў каледж прыязджаюць навучэнцы школ Нясвіжскага і найбліжэйшых раёнаў. План мерапрыемстваў складзены на паўгоддзе і загадзя быў дасланы ў аддзелы адукацыі, спорту і турызму розных раёнаў. Навучэнцы і педагогі каледжа рыхтуюць для гасцей разнастайныя мерапрыемствы. Кожны тыдзень выбіраецца новая тэма, і суботнія мерапрыемствы актуалізуюць пэўныя кампетэнцыі, якія адпавядаюць адной са спецыяльнасцей каледжа. Мерапрыемствы разлічаны на вучняў 6—9 класаў, носяць творчы і гульнявы характар і праводзяцца ў трох кірунках: спартыўны блок, творчыя заняткі, сацыяльныя актыўнасці. Падчас мерапрыемстваў непасрэдна аб прафесіях не расказваецца, не даецца інфармацыя аб іх, але, удзельнічаючы ў конкурсах, выконваючы заданні, школьнікі развіваюць у сабе кампетэнцыі, неабходныя для той ці іншай спецыяльнасці. Такім чынам прафарыентацыя праводзіцца не яўна, а апасродкавана.

Напрыклад, у мінулую суботу мерапрыемствы ў каледжы былі аб’яднаны тэмай “Фестываль нацыянальных культур” і мелі мэту актуалізаваць кампетэнцыі настаўніка фізічнай культуры і настаўніка замежнай мовы. Для дзяцей, якія прыехалі ва ўстанову, быў праведзены спартыўна-пазнавальны дайджэст “Варыяцыі з мячом”. У якасці творчых заняткаў прайшлі музычны кірмаш “Ад Нясвіжа да Парыжа” і лінгвістычны квест “Па краінах і кантынентах”. У канцы для гасцей арганізавалі ролевую гульню “Наведванне штаб-кватэры ААН”.

Наколькі карысная для ўстановы такая форма работы, у каледжы ўжо адчулі. Вынікі мінулага года паказалі, што ва ўстанову прыйшлі матываваныя і зацікаўленыя навучэнцы, гатовыя працаваць і вучыцца.

Прафарыентацыя займае важнае месца ў дзейнасці ўстаноў адукацыі, бо яна звязвае сістэму адукацыі з эканомікай, патрэбы навучэнцаў — з іх будучыняй. Для дабрабыту грамадства неабходна, каб кожны выпускнік знаходзіў найбольш поўнае прымяненне сваім інтарэсам, схільнасцям, не губляў дарэмна час, сілы ў пошуках свайго месца ў сістэме грамадскай вытворчасці, месца, на якім мог бы прыносціь найбольшую карысць і атрымліваць вялікае задавальненне ад сваёй працы. Паспяховы вопыт работы ўстаноў адукацыі Міншчыны можа быць карысным у дасягненні гэтай мэты.

Дар’я РЭВА.
Фота прадастаўлена Вілейскім дзяржаўным каледжам.

Мацней трымацца за баранку

На базе Уздзенскага сельскагаспадарчага прафесійнага ліцэя Асацыяцыя “БАМАП” і Міністэрства адукацыі правялі круглы стол аб развіцці ўзаемадзеяння ўстаноў прафесійнай адукацыі, якія ажыццяўляюць падрыхтоўку вадзіцеляў-міжнароднікаў, з базавымі арганізацыямі. У мерапрыемстве прынялі ўдзел прадстаўнікі Асацыяцыі “БАМАП”, міністэрстваў адукацыі, працы і сацыяльнай абароны насельніцтва, Рэспубліканскага інстытута прафесійнай адукацыі, упраўленняў адукацыі рэгіёнаў, кіраўнікі прадпрыемстваў, навучальных устаноў.

Тэма круглага стала для яго ўдзельнікаў гучала не ўпершыню. Рэгулярна па ініцыятыве асацыяцыі, органаў кіравання адукацыі праводзіцца своеасаблівы маніторынг супрацоўніцтва, дзе вызначаюцца ўсё новыя і новыя шляхі для яго ўдасканалення, улічваючы пры гэтым сённяшнія рэаліі жыцця і запатрабаванні рынку працы. Узаемадзеянне паміж заказчыкамі кадраў у сферы міжнародных перавозак і навучальнымі ўстановамі мае свой працяг, становіцца ўсё больш эфектыўным, глыбокім, чаму спрыяе падпісаны паміж асацыяцыяй і Міністэрствам адукацыі План сумесных мерапрыемстваў па ўдасканаленні падрыхтоўкі вадзіцеляў міжнародных перавозак на найбліжэйшыя гады. Да гэтага часу такому цеснаму ўзаемадзеянню паміж заказчыкамі кадраў і ўстановамі прафесійнай адукацыі няма аналагаў. Гэта пакуль унікальны прыклад, калі словазлучэнне “заказчык кадраў” цалкам адпавядае свайму сэнсу.

М.І.Баравой, старшыня Асацыяцыі “БАМАП”, нагадаў, што сёння падрыхтоўка вадзіцеляў-міжнароднікаў вядзецца ўжо ў 10 установах прафесійнай адукацыі. Штогадовы набор вадзіцеляў-міжнароднікаў складае больш за 330 навучэнцаў, а ў гэтым годзе — нават 357. У некаторых установах у час прыёму назіраўся конкурс, які склаў амаль 2 чалавекі на месца, што сведчыць аб папулярнасці гэтай прафесіі сярод моладзі.

Гэта пацвердзіў і А.Г.Грыгаровіч, загадчык рэсурснага цэнтра Магілёўскага прафесійнага агралесатэхнічнага каледжа імя К.П.Арлоўскага.

— Мы шмат папрацавалі ў прафарыентацыі школьнікаў, — заявіў Анатоль Генадзьевіч. — Таму колькасць навучэнцаў, якія хацелі б паступіць на гэтую прафесію, з кожным годам павялічваецца. Сёлетні план прыёму цалкам выкананы, у тым ліку за кошт выпускнікоў, якія маюць даволі высокі сярэдні бал атэстата.Сярод навучэнцаў ёсць такія, у каго гэты бал складае 8 і вышэй.

Галоўны спецыяліст аддзела персаналу і кантролю Асацыяцыі “БАМАП” Т.А.Ястраб паведаміла, што матывацыя вучыцца па прафесіі вадзіцеля-міжнародніка вывучаецца ў час анкетавання, якое праводзіцца на 1 курсе. Як сведчаць вынікі, у сваёй большасці кантынгент навучэнцаў усвядомлена зрабіў выбар, таму выпадковых маладых людзей ва ўстановах няма.

Агульнымі намаганнямі як з боку асацыяцыі, так і з боку сістэмы прафесійнай адукацыі навучальныя ўстановы забяспечаны метадычнымі і нагляднымі дапаможнікамі, неабходным сучасным абсталяваннем, вузламі аўтамабіляў розных марак. Выдадзены асноўны падручнік для навучання будучых вадзіцеляў-міжнароднікаў “Міжнародныя аўтамабільныя перавозкі” з грыфам Міністэрства адукацыі. У хуткім часе будзе выдадзены і другі падручнік — па ўстройстве і эксплуатацыі сучасных грузавых аўтамабіляў.

Для павышэння прафесійнага ўзроўню педагогаў навучальных устаноў штогод у вучэбным цэнтры “БАМАП-ВЕДЫ” праводзіцца семінар-стажыроўка з улікам прапаноў саміх выкладчыкаў. Праграмы семінараў скіраваны на практычную частку навучання, калі педагогі вывучаюць праходжанне пагранічнага і мытнага кантролю транспарту і грузаў у пунктах пропуску з выездам на дзяржаўную мяжу, праходжанне вагагабарытнага кантролю непасрэдна на пункце кантролю, мытнага афармлення на ўнутраных пунктах мытнага афармлення, арганізацыю работы лагістычных і сэрвісных цэнтраў па тэхнічным абслугоўванні аўтамабіляў. Штотыдзень да ўсіх устаноў прафесійнай адукацыі, якія займаюцца падрыхтоўкай кадраў для сферы міжнародных перавозак, даводзіцца актуальная інфармацыя пра змены ў нарматыўных прававых актах, якія рэгламентуюць гэтую сферу, з мэтай своечасовага ўнясення змяненняў у змест навучання. Тэарэтычнае навучанне ва ўстановах праходзіць пры ўдзеле прадстаўнікоў Асацыяцыі “БАМАП”. Яны выкладаюць у тым ліку такія прадметы, як “Арганізацыя міжнародных перавозак”, “Асновы мытнага заканадаўства”, “Эксплуатацыя транспартных сродкаў”.

Як паведаміла начальнік упраўлення навукова-метадычнага забеспячэння прафесійнай адукацыі РІПА А.М.Пятрова, інстытут працуе ў цесным кантакце з Асацыяцыяй “БАМАП”, непасрэдна з канкрэтнымі прадпрыемствамі і арганізацыямі. Каб падтрымліваць ініцыятыву і творчасць сярод педагогаў, былі падрыхтаваны і праведзены конкурсы на лепшую метадычную распрацоўку па прадмеце “Арганізацыя міжнародных перавозак”, што дазволіла выдаць яшчэ адзін падручнік у дапамогу выкладчыку. Вынікам конкурсу на лепшы прафарыентацыйны праект па прафесіі вадзіцеля-міжнародніка стала стварэнне ў кожнай з 10 устаноў сваёй своеасаблівай прэзентацыі прафарыентацыйнай работы ў папулярызацыі прафесіі. Сумесна вядзецца работа і над выданнем вучэбна-метадычнай літаратуры, змест якой пастаянна абнаўляецца з улікам змяненняў, якія адбываюцца ў сферы міжнародных перавозак.

— Далейшае ўдасканаленне і пашырэнне кола прафесійных ведаў і практычных уменняў адбываецца праз сістэму метадычнай работы на ўзроўні самой навучальнай установы, — заўважыла А.Я.Яўсюк, дырэктар Уздзенскага сельскагаспадарчага прафесійнага ліцэя. — Гэта дзейнасць педагагічнага калектыву ліцэя, работа метадычных камісій і сістэма самаадукацыі. Наша ўстанова ў метадычным забеспячэнні навучання па прафесіі вадзіцеля-міжнародніка мае статус вядучай, што, безумоўна, дае матывацыю для новых і больш дасканалых метадычных распрацовак, з якімі мы дзелімся са сваімі калегамі з іншых устаноў.

Дырэктар ліцэя адзначыла, што калектыў прыкладае ўсе намаганні для замацавання выпускнікоў у арганізацыях, якія ажыццяўляюць міжнародныя перавозкі, але з-за аб’ектыўных прычын (патрабаванне ЕПТР аб наяўнасці двухгадовага стажу работы па адпаведнай катэгорыі, а таксама дасягненне 21 года) гэта не заўсёды ўдаецца. Часта прыходзіцца працаўладкоўваць выпускнікоў у арганізацыі, дзе яны могуць выпрацаваць неабходны стаж, або ў арганізацыі, не звязаныя з аўтамабільнымі перавозкамі. Гэтая акалічнасць, безумоўна, з’яўляецца каменем спатыкнення ў рабоце ліцэя з арганізацыямі — заказчыкамі кадраў.

Такія пытанні ўзнікаюць і ў іншых установах.

— Для правядзення вытворчага навучання мы выкарыстоўваем магутнасці магілёўскіх аўтапрадпрыемстваў, у тым ліку аўтапаркаў, — расказаў А.Г.Грыгаровіч. — Нашы аўтатранспартнікі ніколі не адмовілі нам у прадастаўленні вытворчых пляцовак для праходжання практыкі вадзіцеляў, аўтаслесараў, але ў працаўладкаванні такога аднадушша няма.

— Сапраўды, працаўладкаванне выпускнікоў прафесійных устаноў становіцца ўсё больш складаным, — пацвердзіла Т.М.Тарасевіч, намеснік дырэктара аўтапрадпрыемства “Вестаўта”. — Праблема ў тым, што работадаўцы ў гэтай галіне запаўняюць вакансіі ў большай меры спецыялістамі з вопытам і не вельмі хочуць браць маладых. Мы супрацоўнічаем з навучальнымі ўстановамі многіх рэгіёнаў, а для Пінскага ПТК машынабудавання з’яўляемся базавай арганізацыяй. На нашым прадпрыемстве навучэнцы праходзяць практыку з далейшым працаўладкаваннем па прафесіі слесара па рамонце аўтамабіляў. “Вестаўта” з’яўляецца выдатнай базай для практычнага навучання. У нас ёсць вопытныя спецыялісты, аснашчэнне рамонтных майстэрань на самым высокім узроўні, ёсць інтэрнат. Большасць навучэнцаў выказваюць жаданне застацца працаваць на нашым прадпрыемстве, некаторыя з іх едуць на работу па месцы жыхарства.
Т.М.Тарасевіч выказала прапанову, каб дзяржава ў большай меры падтрымлівала сацыяльна арыентаваныя прадпрыемствы.

Начальнік упраўлення палітыкі занятасці Міністэрства працы і сацыяльнай абароны насельніцтва А.В.Токун расказаў аб сітуацыі, якая сёння складваецца на рынку працы. Калі яшчэ пару гадоў назад існаваў баланс паміж попытам і прапановай і, па сутнасці, усе жадаючыя мелі магчымасць працаўладкавацца, то ўжо ў 2014 годзе, і асабліва ў 2015, сітуацыя рэзка змянілася. Рынак працы стаў адлюстраваннем эканамічнага крызісу, які характэрны сёння для кожнай краіны.

— Мы адчулі істотны прыток беспрацоўных у службы занятасці і зніжэнне попыту на рабочую сілу ў цэлым, — заявіў Алег Валер’евіч.— Праграмамі сацыяльна-эканамічнага развіцця краіны мяжа зарэгістраванага беспрацоўя ўстаноўлена на ўзроўні 2% ад эканамічна актыўнага насельніцтва. На 1 верасня бягучага года гэты ўзровень складае 1%. Як бачна, у нас сітуацыя не крытычная і, мяркуючы па звестках, намнога лепшая, чым у іншых краінах. Асаблівасцю рынку працы апошняга часу стаў той факт, што кадравыя плыні істотна пераразмеркаваліся. Калі яшчэ нядаўна быў вялікі попыт на рабочую сілу, то сёння ён істотна ўпаў, што прывяло да канкурэнцыі за рабочае месца, а гэта ў іншым выпадку мае і станоўчы эфект. Як паведаміў прадстаўнік міністэрства, на 1 верасня 2016 года заяўлена 37,5 тысячы вакансій, а на ўліку стаіць 42 тысячы 500 беспрацоўных. Згодна са змяненнямі структуры вакансій, атрымліваецца, што попыт на рабочых складае 54% (не так даўно — 80%), астатняя працэнтная частка — на спецыялістаў. Патрэбны медыцынскія работнікі, выхавальнікі ў дзіцячыя сады, інжынеры-тэхнолагі, інжынеры-праграмісты, ветэрынары, спецыялісты сельскай гаспадаркі. Па-ранейшаму сярод рабочых патрэбны арматуршчыкі, цесляры, бетоншчыкі, мантажнікі, работнікі гандлю, цырульнікі, кухары, сельгасрабочыя.

Што тычыцца вадзіцеляў, у тым ліку вадзіцеляў-міжнароднікаў, то тут сітуацыя ў працаўладкаванні больш-менш стабільная. Расце колькасць жадаючых працаўладкавацца па гэтай прафесіі. На 1 вакансію прыходзіцца 1,5 чалавека з ліку беспрацоўных. Але трэба прызнаць, што попыт на дальнабойшчыкаў у прадпрыемствах і арганізацыях у сферы міжнародных перавозак крыху знізіўся. Знайсці работу стала цяжэй.
З кастрычніка ўступае ў сілу новая рэдакцыя Закона “Аб занятасці насельніцтва”, дзе будзе ўведзена шмат новых норм з улікам сённяшняй сітуацыі. Рынак працы будзе развівацца ва ўмовах негатыўных дэмаграфічных тэндэнцый, што прывядзе да зніжэння колькасці працоўных рэсурсаў. Іх фарміраванне цяпер адбываецца на аснове замены людзей пенсійнага ўзросту на працуючую моладзь, якой сёння не хапае, што пацвярджае недахоп працоўных рэсурсаў у найбліжэйшы час. У такой сітуацыі дзяржава не можа заставацца ўбаку. У гэтым годзе прынята і ўжо дзейнічае Дзяржаўная праграма аб сацыяльнай абароне і садзейнічанні занятасці насельніцтва, асноўнымі мэтамі якой з’яўляецца забеспячэнне збалансавання попыту і прапановы рабочай сілы на рынку працы, садзейнічанне павышэнню якасці працоўных рэсурсаў і росту канкурэнтаздольнасці рабочай сілы, стымуляванне эканамічнай актыўнасці насельніцтва. Калі гаварыць у цэлым аб ідэалогіі дзяржавы на рынку працы, то стаіць задача не дапусціць росту ўзроўню зарэгістраванага беспрацоўя звыш 2%, не дапусціць масавага беспрацоўя.

І.Г.Алісевіч, кансультант упраўлення прафесійнай адукацыі Міністэрства адукацыі, паведаміла аб цяжкасцях у працаўладкаванні выпускнікоў прафесійнай школы. Праблему можна вырашыць толькі пры цесным кантакце з работадаўцамі. Аказваецца, сёння многія прадпрыемствы не прадастаўляюць звестак аб патрэбнасці ў кадрах у аўтаматызаваную сістэму прагназавання, хаця яны абавязаны рабіць гэта.Таму і атрымліваецца дысбаланс у попыце і прапановах.

— Трэба канкрэтна і дасканала складаць прагноз з улікам развіцця галіны, канкрэтнага прадпрыемства і згодна з гэтым заказваць кадры, — адзначыла Ірына Георгіеўна. — Цяпер прад’яўляюцца больш жорсткія патрабаванні да фарміравання кантрольных лічбаў прыёму, што немагчыма зрабіць без непасрэдных заказчыкаў кадраў. Таму да 1 кастрычніка заказчыкі кадраў могуць удакладніць сваю патрэбнасць у кадрах і адлюстраваць яе ў аўтаматызаванай сістэме.

У гэты ж дзень быў праведзены адборачны (тэарэтычны) этап дзясятагага конкурсу прафесійнага майстэрства вадзіцеляў магістральных аўтапаяздоў, у якім прынялі ўдзел не толькі вадзіцелі-прафесіяналы, але і педагогі ўстаноў прафесійнай адукацыі.

Ала КЛЮЙКО.
Фота аўтара.

Гэта было нядаўна, гэта было даўно

Не будзе перабольшаннем назваць Барыса Васільевіча ІВАНОВА асобай у развіцці прафесійна-тэхнічнай адукацыі нашай краіны. Шмат гадоў Барыс Васільевіч працаваў намеснікам міністра адукацыі і адказваў за прафесійна-тэхнічную адукацыю на самым высокім кіраўніцкім узроўні. І цяпер Барыс Васільевіч у курсе ўсіх спраў адукацыйнай галіны. Ён узначальвае рэспубліканскі вытворча-практычны і навукова-метадычны часопіс “Прафесійная адукацыя”.

— Барыс Васільевіч, раскажыце, калі ласка, аб найбольш істотных пераўтварэннях, якія адбыліся ў час вашай дзейнасці на пасадзе намесніка міністра адукацыі і якія мелі на мэце ўдасканаленне прафесійна-тэхнічнай адукацыі.
— У першую чаргу трэба сказаць, што ўпершыню ў нашай краіне быў падрыхтаваны і ў 2003 годзе прыняты Закон “Аб прафесійна-тэхнічнай адукацыі”, асноўныя нормы якога ўключаны ў Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб адукацыі, створаны ў 2011 годзе.
Адметнай падзеяй стала завяршэнне аднаго з этапаў распрацоўкі нацыянальнай сістэмы кваліфікацый і абнаўлення зместу прафесійна-тэхнічнай адукацыі з уключэннем вучэбных спецыяльнасцей і кваліфікацый у Агульнадзяржаўны класіфікатар “Спецыяльнасці і кваліфікацыі”, зацверджаны адукацыйныя стандарты і тыпавая вучэбна-праграмная дакументацыя па ўсіх спецыяльнасцях. Адметна, што ў гэты перыяд органы кіравання рэгіянальнай прафтэхадукацыяй, навучальныя ўстановы атрымалі істотную самастойнасць у арганізацыі падрыхтоўкі кадраў, якія былі патрэбны на месцах. З улікам патрэб рэгіянальных рынкаў працы былі ўнесены змены ў змест навучання, у пералік прафесій, у аб’ёмы падрыхтоўкі кадраў, што станоўча паўплывала на працаўладкаванне выпускнікоў прафтэхустаноў і на задавальненне запытаў рэгіянальных заказчыкаў кадраў.
Узмацнілася інавацыйная і практычная накіраванасць вучэбна- і навукова-метадычнага забеспячэння прафтэхадукацыі, якая каардынавалася Рэспубліканскім інстытутам прафесійнай адукацыі. Былі арганізаваны рэспубліканскія метадычныя аб’яднанні, а таксама аб’яднанні педагагічных работнікаў, у склад якіх увайшлі прадстаўнікі галін эканомікі і сацыяльнай сферы. Аўтарытэтнай грамадскай арганізацыяй лічыўся Рэспубліканскі савет дырэктараў устаноў прафесійна-тэхнічнай адукацыі, меркаванні якога часта ўплывалі на развіццё не толькі канкрэтнай навучальнай установы, але і ў цэлым усёй сістэмы ПТА. Пачалася распрацоўка вучэбна-метадычных комплексаў, электронных сродкаў навучання. Арганізавана работа па падрыхтоўцы, экспертызе і выпуску нацыянальнай вучэбнай літаратуры.
Ужо ў тыя часы было відавочным, што на якасць прафесійнай падрыхтоўкі перш за ўсё ўплывае практычны складнік навучання. На заканадаўчай аснове ў вучэбных планах было прадугледжана, каб на практычнае навучанне было адведзена не менш за 40% ад агульнай колькасці гадзін. З гэтай мэтай статус базавых атрымаў шэраг арганізацый, з якімі навучальныя ўстановы заключылі дамоўленасці аб фарміраванні заказу на падрыхтоўку рабочых, і такім чынам актывізавалася работа па арганізацыі вытворчага навучання на базе прадпрыемстваў са стварэннем вучнёўскіх месцаў з аплатай працы. Сумесна з галінамі эканомікі распрацаваны і зацверджаны мінімальныя пералікі машын і абсталявання для арганізацыі вытворчага навучання па ўсіх спецыяльнасцях, што стала штуршком да ўвядзення ў структуру навучальных устаноў рэсурсных цэнтраў. Да 2011 года было створана 19 рэсурсных цэнтраў па 9 спецыяльнасцях.
З мэтай задавальнення патрэб моладзі ў прафесійнай адукацыі і ажыццяўлення сацыяльнай накіраванасці ПТА арганізавана навучанне па вячэрняй і завочнай форме, створаны рэальныя ўмовы для прафесійнага навучання падлеткаў з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця.
Адметна тое, што для матэрыяльнай падтрымкі прафтэхустаноў, умацавання іх базы з боку галіновага міністэрства былі ініцыіраваны і падтрыманы на дзяржаўным узроўні механізмы прыцягнення інвестыцый у сістэму ПТА з рэспубліканскага і абласных фондаў падтрымкі вытворцаў, галіновых інавацыйных фондаў. Былі ўнесены змены ў падатковае заканадаўства, якія стымулявалі развіццё пазабюджэтнай дзейнасці навучальнымі ўстановамі і істотна павялічылі ў далейшым іх даходы. Прымянялася практыка набыцця дарагога абсталявання ў лізінг, пастаўка тэхнікі і абсталявання ў лік падатковых плацяжоў у бюджэт і інш. У той перыяд падрыхтоўкай рабочых кадраў зацікавіліся недзяржаўныя прадпрыемствы, у тым ліку з замежным капіталам, якія накіроўвалі сродкі на стварэнне вучэбнай базы навучальных устаноў, на адкрыццё падрыхтоўкі і перападрыхтоўкі кадраў па новых спецыяльнасцях. Гаворачы пра вопыт узаемадзеяння з замежнымі калегамі, нельга абысці супрацоўніцтва айчыннай сістэмы адукацыі з міжнароднымі адукацыйнымі арганізацыямі, у першую чаргу з Еўрапейскім фондам адукацыі, з якім было наладжана цеснае супрацоўніцтва і якое істотна паўплывала на развіццё ПТА нашай краіны ў адпаведнасці з сусветнымі тэндэнцыямі. Згодна з аптымізацыяй сеткі прафтэхустаноў, у гэты перыяд практычна было завершана пераўтварэнне ПТВ у прафесійныя ліцэі і прафесійна-тэхнічныя каледжы. Была скарочана колькасць навучальных устаноў у асноўным за кошт іх узбуйнення.
Трэба сказаць, што ў цэлым тыя крокі, якія былі зроблены ў той час па стабілізацыі і развіцці сістэмы ПТА, дазволілі адкрыць навучальным установам новыя гарызонты і выйсці на больш высокі ўзровень.

Пра Таццяну Аркадзьеўну ЯСТРАБ можна з упэўненасцю сказаць, што ў сістэме прафесійнай адукацыі яна ўсіх ведае і яе ўсе ведаюць. Яна прайшла доўгі, насычаны працоўны шлях ад навучэнкі прафтэхвучылішча да дырэктара каледжа. Пэўны час яна ўзначальвала аддзел прафесійна-тэхнічнай адукацыі камітэта па адукацыі Мінгарвыканкама. Таццяна Аркадзьеўна падзялілася сваімі ўспамінамі пра тое, як гэта было, якія кірункі прафесійнай адукацыі развіваліся ў той час.

— Сістэма прафесійна-тэхнічнай адукацыі і непасрэдна яе матэрыяльная база патрабавалі ў той час тэрміновай мадэрнізацыі, паколькі станочное абсталяванне маральна састарэла, навучанне праходзіла па савецкіх методыках з выкарыстаннем вучэбна-праграмнай дакументацыі і спецыяльнай літаратуры ў асноўным расійскіх аўтараў. Патрабавалася распрацоўка і выданне нацыянальнай вучэбнай літаратуры па масавых спецыяльнасцях прафесійна-тэхнічнай адукацыі. Штогадовай праблемай было камплектаванне груп па прафесіях машынабудаўнічага і будаўнічага профілю, складана было працаўладкаваць выпускнікоў пасля заканчэння навучання ў адпаведнасці з атрыманай кваліфікацыяй, бо прадпрыемствы таксама мелі цяжкасці і была, неабходна мадэрнізацыя вытворчасці.
Кожная ўстанова адукацыі шукала свой шлях “выжывання”. У будаўнічых і машынабудаўнічых установах адкрывалі падрыхтоўку швачак, вышывальшчыц, кветкаводаў, азеляніцеляў, каб такім чынам узняць імідж прафесійнай адукацыі і хаця б прыгожымі назвамі прафесій прыцягнуць на вучобу моладзь. А пасля заканчэння навучання масава выдаваліся даведкі аб свабодным працаўладкаванні ў сувязі з незапатрабаванасцю гэтых прафесій. Назіралася ўсё большая схільнасць моладзі да прафесій, звязаных з камп’ютарнымі тэхналогіямі, стала модным быць праграмістам, юрыстам, эканамістам і ні ў якім разе не рабочым на будоўлі або заводзе. І гэта ў той час, калі прадпрыемствы і арганізацыі сацыяльна-эканамічнага комплексу сталіцы мелі значную патрэбу ў кваліфікаваных рабочых кадрах, а ўстановы — у заказе на іх падрыхтоўку. Таму трэба было тэрмінова прымаць кіраўніцкія рашэнні для выхаду з няпростай сітуацыі і ўстанавіць баланс у адносінах паміж заказчыкамі кадраў і навучальнымі ўстановамі. Зыходным пунктам у гэтым працэсе стала прыняцце рашэння Мінгарвыканкама аб замацаванні за навучальнымі ўстановамі арганізацый — заказчыкаў кадраў і наданне ім статусу базавых. Штогод арганізацыі вызначалі патрэбу ў кваліфікаваных рабочых кадрах, заключалі доўгатэрміновыя дагаворы аб супрацоўніцтве і на падрыхтоўку кадраў з установамі адукацыі. Быў перагледжаны рэгіянальны пералік прафесій, па якіх вялася падрыхтоўка, і выпрацаваны прапановы па адкрыцці новых перспектыўных прафесій з улікам прапаноў работадаўцаў, эканомікі горада, службы занятасці.
Была распрацавана Праграма развіцця прафесійна-тэхнічнай адукацыі Мінска ў рамках рэспубліканскай праграмы. Згодна з ёй вучылішчы і рэгіянальныя цэнтры прафесійнай адукацыі былі пераўтвораны ў прафесійныя ліцэі і каледжы. Па рашэнні Мінгарвыканкама для арганізацый быў прапісаны шэраг задач, якія і да гэтай пары застаюцца актуальнымі. Так, у прыватнасці, была пастаўлена задача аказваць дапамогу ў мадэрнізацыі матэрыяльна-тэхнічнай базы; рабіць заяўкі на мэтавую падрыхтоўку рабочых кадраў; арганізоўваць вытворчае навучанне і практыку навучэнцаў на аплатных рабочых месцах у адпаведнасці з кваліфікацыйнымі патрабаваннямі; выдаткоўваць фінансавыя сродкі на матэрыяльнае стымуляванне навучэнцаў і педагогаў, ствараць умовы майстрам вытворчага навучання і выкладчыкам для праходжання стажыровак у мэтах вывучэння новых вытворчых тэхналогій; прадугледжваць распаўсюджванне льгот, якія існуюць у арганізацыі, для работнікаў базавай установы прафесійна-тэхнічнай адукацыі.
Гэтае рашэнне Мінгарвыканкама, па сутнасці, стала планам мерапрыемстваў, накіраваных на ўзаемадзеянне ўстаноў прафесійна-тэхнічнай адукацыі з арганізацыямі — заказчыкамі кадраў і на развіццё сістэмы ПТА горада ў цэлым. Прынятыя меры па развіцці гарадской сістэмы ПТА сталі своеасаблівым прыкладам для іншых рэгіёнаў краіны.
Наступным этапам удасканалення сістэмы ПТА горада сталі мэтавыя праграмы “Абсталяванне”, “Камп’ютарызацыя”, “Харчаблокі”, “Спартыўныя залы і пляцоўкі” ў рамках рэалізацыі Рэспубліканскай праграмы развіцця сістэмы ПТА. На рэалізацыю мэтавых праграм фінансавыя асігнаванні накіроўваліся з гарадскога бюджэту. У выніку ўстановы прафесійна-тэхнічнай адукацыі горада сталі больш-менш адпавядаць сучасным патрабаванням і тым самым ствараць умовы для якаснай падрыхтоўкі кваліфікаваных рабочых і спецыялістаў.
Складаным пытаннем для станаўлення сталічнай прафтэхшколы стала правядзенне аптымізацыі малакамплектных устаноў прафтэхадукацыі, дзе вялася падрыхтоўка па не запатрабаваных на рынку працы прафесіях, шляхам зліцця з роднаснымі ўстановамі ПТА. Тым не менш быў знойдзены аптымальны шлях для захавання кантынгенту навучэнцаў, майстроў вытворчага навучання і выкладчыкаў спецыяльных дысцыплін на адпаведных пасадах. Гэтаму паспрыяла праграма “Кадры”, у якой былі ўлічаны ўсе катэгорыі педагагічных работнікаў для павышэння прафесійнага ўзроўню ва ўмовах вытворчасці.
Немалаважным крокам у развіцці сталічнай сістэмы прафесійнай адукацыі, зробленым у мэтах заахвочвання педагагічных работнікаў, стала рашэнне Мінскага гарвыканкама аб штомесячнай выплаце дадатковай сумы да заробку педагагічным работнікам на працягу навучальнага года, увядзенне гранта за дасягненні ў педагагічнай дзейнасці, рэканструкцыя інтэрната каледжа сферы абслугоўвання ў маласямейны дом для педагагічных работнікаў, будаўніцтва жылога дома для педагагічных работнікаў. Напэўна, ўсе захады, якія былі зроблены ў той перыяд, станоўча паўплывалі на тое, каб сёння сталічная адукацыя развівалася дынамічна.

Ала КЛЮЙКО.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Такі блізкі Worldskills

Застаецца некалькі тыдняў да знамянальнай падзеі ў сістэме прафесійнай адукацыі. У сярэдзіне мая ў расійскай Казані адбудзецца конкурс прафесійнага майстэрства ў рамках Worldskills, які аб’яднае каманды з краін СНД. Спаборніцтва такога ўзроўню будзе праходзіць упершыню і стане па сутнасці рэпетыцыяй перад асноўнымі стартамі, якія пройдуць у жніўні ў Бразіліі.

Нагадаем, што першым вопытам нашай сістэмы прафесійнай адукацыі ў рангу ўдзельніцы Worldskills International стаў праведзены ў мінулым годзе Першы нацыянальны чэмпіянат Worldskills — Belarus, у якім прынялі ўдзел больш за паўтары сотні ўдзельнікаў з розных рэгіёнаў краіны. Для большасці навучальных устаноў прафесійнай адукацыі такое спаборніцтва стала першым выхадам на міжнародны ўзровень у рамках Worldskills International. А вось для прафесійна-тэхнічнага каледжа РІПА міжнарожныя спаборніцтвы для навучэнцаў ужо не навінка. Пяць гадоў гэты каледж супрацоўнічае з расійскімі навучальнымі ўстановамі, у ліку якіх Гусеўскі політэхнічны тэхнікум і Уладзімірскі індустрыяльны тэхнікум. З абодвума тэхнікумамі ПТК супрацоўнічае на падставе заключаных дагавораў. Ёсць такія дамоўленасці і з установамі іншых краін, напрыклад, Фінляндыі. Сярод напрамкаў, унесеных у гэтыя пагадненні, вядучае месца займае ўзаемадзеянне паміж краінамі ў сферы павышэння якасці прафесійнай адукацыі, папулярызацыі рабочых прафесій сярод моладзі, удасканаленне падрыхтоўкі маладых рабочых і спецыялістаў. Для абедзвюх краін стала добрай традыцыяй рэалізацыя сумесных праектаў, а таксама правядзенне разнастайных мерапрыемстваў, у тым ліку і спартыўных, стажыровак выкладчыкаў устаноў дзвюх краін, абмен навучэнцамі і педагогамі. На працягу апошніх гадоў паміж навучальнымі ўстановамі праводзяцца конкурсы прафесійнага майстэрства.
— Пытанне развіцця прафесійнай адукацыі, узнаўлення працоўных рэсурсаў сёння з’яўляецца вельмі злабадзённым для большасці краін, — адзначае дырэктар ПТК РІПА Валерый Мікалаевіч Галубоўскі. — Многія з іх стаяць перад праблемай, як далучыць да вытворчай сферы таленавітую моладзь, як весці падрыхтоўку кадраў з улікам зменлівых патрабаванняў эканомікі, як увогуле ўзняць прэстыж рабочай прафесіі. Усе гэтыя пытанні знаёмы і нашай прафесійнай адукацыі. Таму адным са шляхоў, які б прывёў да пастаўленай мэты, з’яўляецца правядзенне спаборніцтваў прафесійнага майстэрства, дзе можна не толькі выявіць плюсы і мінусы прафесійнай падрыхтоўкі будучых рабочых, але і прыцягнуць увагу маладых людзей да сістэмы прафесійнай адукацыі, тым больш калі зусім хутка распачнецца прыёмная кампанія.
В.М.Галубоўскі бачыць важнасць спаборніцтваў перш-наперш у тым, каб даведацца, як выглядае нацыянальная сістэма адукацыі на фоне іншых краін. Акрамя таго, у час спаборніцтва нашы навучэнцы выхоўваюць дух саперніцтва, адшліфоўваюць свае прафесійныя навыкі і фарміруюць у час публічных мерапрыемстваў байцоўскі характар. Сёлетні конкурс паміж ПТК РІПА і навучальнымі ўстановамі Расійскай Федэрацыі прымеркаваны да 70-годдзя Вялікай Перамогі, 75-годдзя айчыннай прафесійна-тэхнічнай адукацыі і да Года моладзі.

Арцём Яўгенавіч Рыбак, намеснік дырэктара па вытворчым навучанні каледжа, расказаў перадгісторыю супрацоўніцтва з дзвюма расійскімі навучальнымі ўстановамі, якое сёння перарасло ў цеснае ўзаемадзеянне раўнапраўных партнёраў.
— З расійскімі калегамі мы праводзім такія спаборніцтвы па чарзе, — расказвае Арцём Яўгенавіч. — Пачаткам такой конкурснай серыі стала правядзенне ў 2011 годзе на базе Гусеўскага політэхнічнага тэхнікума конкурсу сярод навучэнцаў па кваліфікацыі “аператар станкоў з праграмным кіраваннем”. У адказ расіяне прыехалі ў Мінск і сталі ўдзельнікамі конкурсу прафесійнага майстэрства ў кампетэнцыі “Такарныя работы на ўніверсальных станках”, які быў арганізаваны на базе нашага каледжа. На наступны год мы паехалі зноў у Гусеў, а яны потым да нас. У хуткім часе да нашых дзвюх каманд далучыўся Уладзімірскі індустрыяльны тэхнікум, і ў 2014 годзе там прайшло спаборніцтва па дзвюх кампетэнцыях — “Такарныя работы на станках з праграмным кіраваннем” і “Такарныя работы на ўніверсальных станках”.
Па гэтых жа кампетэнцыях на базе ПТК РІПА праходзіў і нядаўні міжнародны конкурс, у якім удзельнічалі Гусеўскі політэхнічны тэхнікум і Уладзімірскі індустрыяльны тэхнікум. У спаборніцтве ўдзельнічалі па два чалавекі (па кожнай намінацыі) з кожнай навучальнай установы.
Улічваючы членства Рэспублікі Беларусь у Worldskills International, упершыню ў гэтым спаборніцтве ўзровень складанасці конкурсных практычных заданняў, крытэрыі ацэньвання, сама арганізацыя спаборніцтва былі максімальна прыбліжаны да стандартаў Worldskills. Тым больш што ў ПТК РІПА цяпер праходзіць падрыхтоўка нацыянальнай зборнай на спаборніцтва Worldskills — СНД па намінацыях “Фрэзерныя работы на станках з праграмным кіраваннем” і “Такарныя работы па станках з праграмным кіраваннем”. У апошняй з іх Арцём Яўгенавіч Рыбак выступае ў ролі эксперта.
Згодна з нормамі Worldskills, умовы практычнага задання былі прадстаўлены канкурсантам загадзя і непасрэдна перад самім спаборніцтвам былі зменены на 30 працэнтаў. Пры тым, што змест конкурсных заданняў павінен адпавядаць вучэбнай праграме, усё ж сам узровень іх складанасці павінен быць вышэйшым за сярэдні і быць у межах пятага разраду.
Тэарэтычны тур складаўся з пытанняў, якія вызначылі ўстановы-ўдзельніцы, і кожнае з іх было ўзгоднена паміж імі. І зразумела, чаму. У праграмах прафесійнай падрыхтоўкі навучальных устаноў дзвюх краін, натуральна, могуць быць несупадзенні. У выніку адбору тэарэтычных заданняў канкурсантам былі прапанаваны ў тэставым варыянце па 10 пытанняў па кожным (вучэбным) прадмеце, сярод якіх “Спецтэхналогія”, “Чарчэнне”, “Ахова працы” і інш. З адказамі на пытанні даволі хутка справіўся навучэнец 2 курса першай ступені навучання ПТК РІПА Дзяніс Явусь, які паказаў рэкорд у тэарэтычным туры і правільна адказаў на ўсе 100 пытанняў. Астатнія канкурсанты ненамнога адсталі ад Дзяніса і са шчыльнымі вынікамі завяршылі першы этап конкурсу.
На другім этапе, практычным, канкурсантам па намінацыі “Такарныя работы на ўніверсальных станках” трэба было скласці тэхналагічны маршрут вырабу дэталі, гаворачы інакш, трэба распісаць, як яны будуць вырабляць гэтую дэталь. У намінацыі “Такарныя работы на станках з праграмным кіраваннем” канкурсантам быў прапанаваны чарцёж, па якім яны павінны былі напісаць кіруючую праграму, згодна з якой трэба вырабіць дэталь. Пасля напісання такой праграмы ўдзельнікі спаборніцтва запаўнялі карту наладкі, дзе яны ўказвалі паслядоўнасць сваёй работы, рэжымы рэзання, рэжучы і вымяральны інструмент, які яны будуць выкарыстоўваць у час практычнага задання па апрацоўцы сваёй дэталі. Усе гэтыя этапы былі “напісаны” з дапамогай сімулятараў, якія дазваляюць графічна прадставіць шлях ад напісання праграмы да пераходу да станка.

Самым адказным і самым цяжкім этапам спаборніцтва быў выраб дэталі, дзе неабходна было паказаць свае прафесійныя навыкі і ўменні, асабліва пры рабоце на станку, ад чаго, па сутнасці, залежала якасць вырабленай дэталі.
Канкурсанты, якія выступалі па кампетэнцыі “Такарныя работы на ўніверсальных станках”, павінны былі вытачыць дэталь за паўтары гадзіны. З заданнем справіліся не ўсе, але прадстаўніку беларускай каманды навучэнцу ПТК РІПА Паўлу Янушкевічу ўдалося паказаць усё сваё майстэрства, і ён заслужана заняў 1 месца. У кампетэнцыі “Такарныя работы на станках з праграмных кіраваннем” пераможцам стаў першакурснік другой ступені навучання каледжа Андрэй Мазурэнка. Прыкметны факт, што за каманды расійскіх навучальных устаноў выступалі нават дзяўчаты, якія вырашылі стаць наладчыкамі станкоў з праграмным кіраваннем, і, дарэчы, выступілі даволі ўдала.
У ролі экспертаў, якія ацэньвалі вынікі спаборніцтва, выступілі былыя выпускнікі каледжа, якія сёння працуюць у вядучых кампаніях і на прадпрыемствах. Па меркаванні Дзяніса Архіпава, старшага эксперта ў кампетэнцыі “Такарныя работы на ўніверсальных станках”, намесніка дырэктара кампаніі TWING-M (продаж рэжучага інструменту), сёння прафесійная падрыхтоўка ў каледжы носіць інавацыйны характар і цалкам адпавядае патрабаванням машынабудаўнічай галіны. Каб дасягнуць такога выніку, неабходна мець парк сучасных станкоў і ўкараненне новых эфектыўных форм метадычнай работы, інавацыйных прыёмаў у выкладанні прадмета і асабліва пры практычным навучанні. На сённяшні дзень ПТК забяспечаны гэтым у поўным аб’ёме, калектыў працуе над усё новымі і новымі распрацоўкамі, каб прафесійная падрыхтоўка пастаянна ўдасканальвалася.
У каледжы створаны ўсе ўмовы для вырашэння адвечнай праблемы разрыву паміж тэарэтычнымі ведамі і іх прыкладным прымяненнем.
Намеснік дырэктара каледжа па вучэбна-метадычнай рабоце Святлана Антонаўна Бардушка паведамляе, што ПТК РІПА па праву лічыцца эксперыментальнай пляцоўкай, на базе якой сканцэнтравана самае сучаснае вучэбнае і вытворчае абсталяванне, метадычнае забеспячэнне прафесій па профілі машынабудавання і аўтасэрвісу. У цяперашні час каледж з’яўляецца шматфункцыянальнай навучальнай установай, своеасаблівай платформай для ўзаемадзеяння галін эканомікі і сацыяльнай сферы, непасрэдна заказчыкаў кадраў, галіновых органаў дзяржаўнага кіравання, цэнтраў занятасці, устаноў прафесійнай адукацыі.
Вынікам гэтага ўзаемадзеяння з’яўляецца распрацоўка і ўкараненне адукацыйных праграм па новых спецыяльнасцях, якія сёння запатрабаваны на рынку працы і па якіх сацыяльна-эканамічны комплекс гатовы фарміраваць працоўныя рэсурсы.
Так, за апошні перыяд спецыяльна створанай рабочай групай з ліку вопытных педагагічных работнікаў каледжа і работнікаў структурных падраздзяленняў РІПА пры ўдзеле прадстаўнікоў прадпрыемстваў і арганізацый была распрацавана і ўкаранёна ў адукацыйны працэс адукацыйная праграма падрыхтоўкі рабочага з сярэдняй спецыяльнай адукацыяй з прысваеннем кваліфікацый “мехатроніка 5-га разраду”, “наладчык станкоў і маніпулятараў з праграмным кіраваннем 5-га разраду” і “аўтамеханік 5-га разраду”. Абагульняючы вопыт работы ў гэтым кірунку, Цэнтр вучэбнай кнігі РІПА выдаў метадычны дапаможнік “Распрацоўка і ўкараненне адукацыйнай праграмы падрыхтоўкі кваліфікаваных кадраў па новай спецыяльнасці ў каледжы”, аўтарам якога з’яўляецца дырэктар ПТК РІПА В.М.Галубоўскі.

Уходзе эксперыментальнай дзейнасці распрацаваны адукацыйныя стандарты і вучэбна-праграмная дакументацыя, якія прайшлі экспертызу ў вядучых спецыялістаў арганізацый — заказчыкаў кадраў, а затым былі зацверджаны ў Міністэрстве адукацыі.
Акрамя распрацоўкі зместу адукацыйнай праграмы, сумеснымі намаганнямі работнікаў каледжа, работадаўцаў і прадстаўнікоў бізнес-структур пры падтрымцы галіновага міністэрства, у навучальнай установе абсталяваны майстэрні і лабараторыі. Вялікая ўвага ў каледжы ўдзяляецца метадычнаму забеспячэнню адукацыйнага працэсу. Выкладчыкі актыўна ўдзельнічаюць у распрацоўцы вучэбных праграм, метадычных матэрыялаў.
Так, напрыклад, Цэнтрам вучэбнай кнігі выдадзены дапаможнік “Наладка і кіраванне станкамі такарнай групы з сістэмай ЧПК HAAS” які распрацаваны аўтарскім калектывам педагогаў каледжа пад кіраўніцтваам А.А.Дулькевіча. Акрамя таго, педагогамі каледжа распрацаваны і выдадзены вучэбны дапаможнік “Праца на металарэзных станках з ПК (сістэма Sinumerik 802D SL)” (аўтары Я.Я.Савіцкі, Д.І.Сіндзікевіч, А.А.Дулькевіч і інш.), а таксама вучэбна-метадычны дапаможнік “Механічная апрацоўка на станках і лініях. Комплексныя работы і сродкі кантролю” (аўтары В.А.Дашкевіч, А.Я.Рыбак, Д.І.Сіндзікевіч, Ю.А.Фядоўцаў).
У гэтым годзе рыхтуецца да выдання дапаможнік “Дыягностыка аўтамабіля з выкарыстаннем праграмнага забеспячэння ESI [tronic] 2.0 і тэстара KTS 540” (аўтар Д.В.Булавіцкі), праходзіць навукова-педагагічную экспертызу дапаможнік “Апрацоўка металу на станках з ПК. Лабараторны практыкум і сродкі кантролю” (Я.Я.Савіцкі).
Кадравае забеспячэнне адукацыйнага працэсу па новых спецыяльнасцях запатрабуе стажыроўкі педагагічных работнікаў, якая была арганізавана на прадпрыемствах краіны і за мяжой.
Пастаянна абнаўляецца матэрыяльна-тэхнічная база каледжа. Сёння ў працэсе рэалізацыі знаходзіцца праект Мінскага завода колавых цягачоў і кампаніі па вытворчасці станкоў DOOSAN, накіраваны на аснашчэнне лабараторыі вучэбным і вытворчым абсталяваннем для вывучэння сістэмы ЛПК FANUC.
Усе гэтыя захады кіраўніцтва ўстановы, якія накіраваны на ўзняцце якасці прафесійнай падрыхтоўкі на больш высокі ўзровень, пацвярджаюцца на практыцы высокімі вынікамі навучэнцаў на спаборніцтвах. Кожны раз выхаванцы каледжа прыносяць перамогу. Так было і на Першым нацыянальным чэмпіянаце WorldSkills Belarus — 2014, дзе навучэнцы ПТК РІПА па кампетэнцыях “Мехатроніка”, “Кіраванне вытворчымі працэсамі”, “Такарныя і фрэзерныя работы на станках з праграмным кіраваннем” заваявалі першыя месцы. Таму ёсць упэўненасць, што пераможны шлейф працягнецца і ў далейшых спаборніцтвах.

Ала КЛЮЙКО.

Кластар — эфектыўны механізм узаемадзеяння

На пасяджэнні калегіі Міністэрства адукацыі, прысвечаным вынікам дзейнасці сістэмы адукацыі за мінулы год, павышаная ўвага была ўдзелена развіццю прафесійнай школы, падрыхтоўцы кадраў, якія адпавядаюць патрабаванням сённяшняй эканомікі. Намеснік прэм’ер-міністра краіны Н.І.Качанава пацвердзіла, што гэта магчыма толькі пры цесным супрацоўніцтве сістэмы прафесійнай адукацыі і наймальнікаў кадраў. Такая выснова стала ключавой пры абмеркаванні кадравых пытанняў у рамках круглага стала, які адбыўся ў Магілёве на базе Архітэктурна-будаўнічага каледжа ў складзе Беларуска-Расійскага ўніверсітэта. У пасяджэнні прынялі ўдзел намеснік міністра архітэктуры і будаўніцтва Д.І.Семянкевіч, рэктар РІПА А.Х.Шкляр, прадстаўнікі Магілёўскага аблвыканкама, кіраўнікі будаўнічых арганізацый і навучальных устаноў. Як сёння складваюцца адносіны прафесійнай школы з наймальнікамі кадраў, як вядзецца работа па аптымізацыі сістэмы кваліфікацый кадравага складу нашай эканомікі, расказвае начальнік аддзела развіцця кваліфікацый РІПА А.П.КАНАНОВІЧ.

— Ася Пятроўна, не сакрэт, што супрацоўніцтва паміж сістэмай прафесійнай адукацыі і заказчыкамі кадраў у падрыхтоўцы рабочых і спецыялістаў складваецца няпроста. Крокаў насустрач адно аднаму зусім мала. Якая карціна назіраецца сёння? Ці пачаўся, нарэшце, працэс узаемадзеяння?
— Узаемадзеянне прафесійнай адукацыі з галінамі заўсёды з’яўлялася адзіным правільным шляхам да павышэння якасці прафесійнай адукацыі і падрыхтоўкі менавіта тых кадраў, якія адэкватна адпавядалі б запатрабаванням наймальнікаў. Але асаблівую значнасць гэта набывае ва ўмовах інавацыйнага развіцця эканомікі.
Нашы ўзаемаадносіны з наймальнікамі кадраў заснаваны на прынцыпе “праўда заўсёды на баку заказчыка”. Аднак мы нярэдка выслухвалі абвінавачванні з боку наймальнікаў, што мы рыхтуем не тых і не так. А чаму так адбывалася? Адна з прычын у тым, што сістэме прафесійнай адукацыі не хапае правільна сфарміраванага заказу, прычым заказу не па колькасці кадраў, неабходных для той ці іншай галіны нашай эканомікі, і які, дарэчы, цяжка спрагназаваць у сувязі з імклівым змяненнем тэхналогій, арганізацыі працы. Нам патрэбна аператыўная інфармацыя аб змяненнях на канкрэтных рабочых месцах, аб новых тэхналогіях і абсталяванні, новых формах арганізацыі працы. Вось гэта і ёсць адна з асноўных задач узаемадзеяння з заказчыкамі кадраў і ўмова аператыўнага абнаўлення зместу і тэхналогіі адукацыі. Зыходзячы з гэтага неабходна фарміраваць і новыя кваліфікацыйныя патрабаванні да адпаведных кваліфікацый. Да нядаўняга часу мы бралі за аснову існуючыя класіфікатары, дзе сфарміраваны кваліфікацыйныя патрабаванні да пасад, якія, па сутнасці, сёння ўжо састарэлі. Таму і атрымлівалася, што вялася падрыхтоўка не заўсёды запатрабаваных спецыялістаў, а ў большасці сваёй кадраў масавых прафесій. Такая неадпаведнасць запытам рынку працы і зматывавала нас на тэрміновае абнаўленне кваліфікацыйных патрабаванняў да рабочых і спецыялістаў. Цяпер Міністэрства адукацыі, непасрэдна РІПА разам з Міністэрствам працы і сацыяльнай абароны, галіновымі міністэрствамі і прафесійнымі аб’яднаннямі вядуць актыўную работу па абнаўленні кваліфікацыйнай структуры кадраў. У гэтым працэсе задзейнічаны і непасрэдныя наймальнікі кадраў. Трэба сказаць, што за апошні час наша работа па развіцці ўзаемадзеяння з наймальнікамі, на наш погляд, дасягнула вынікаў у прафесійным супрацоўніцтве, што паўплывала на фарміраванне канкрэтных патрабаванняў да прафесійнай адукацыі. Мы з нашымі партнёрамі прыйшлі сёння да грунтоўнай размовы і сумесна абмяркоўваем пытанне, што трэба зрабіць, каб наш выпускнік прафесійна-тэхнічнай і сярэдняй спецыяльнай установы адукацыі прыходзіў на рабочае месца з высокай ступенню гатоўнасці да выканання сваіх функцый. Нашы наймальнікі пачынаюць разумець, што ў рамках прафесійнай адукацыі немагчыма падрыхтаваць такога рабочага і спецыяліста, які б, як пад кальку, адпавядаў патрэбам вытворчасці. У большай ступені навучальныя ўстановы могуць даць тэарэтычны курс падрыхтоўкі і першачарговыя прафесійныя навыкі, а далейшае больш дасканалае засваенне прафесіі, безумоўна, патрабуе вытворчых плошчаў. Нам патрэбны практычны вопыт, які можна атрымаць толькі ў рэальнай вытворчасці, непасрэдна ў працоўным калектыве. Мы дастаткова ўдала спрабуем даваць практычныя навыкі навучэнцам на базе высокатэхналагічных вучэбных і рэсурсных цэнтраў, якія сёння актыўна выкарыстоўваюцца ў прафесійнай падрыхтоўцы, але ўсё ж гэтага не дастаткова. Тут неабходны выхад на канкрэтныя рабочыя месцы, а гэта задача ўжо наймальніка. Сёння РІПА актыўна шукае формы ўзаемадзеяння з прадпрыемствамі і арганізацыямі, каб стварыць умовы для рэальнай практычнай падрыхтоўкі навучэнцаў ва ўмовах вытворчасці.

— Усё больш актуальнае значэнне ў сістэме адукацыі набывае стварэнне адукацыйных кластараў. Скажыце, ці можа кластар стаць найбольш эфектыўнай структурай узаемадзеяння прафесійнай адукацыі і наймальнікаў?
— Сапраўды, так. Сусветная практыка сведчыць, што нацыянальныя інавацыйныя сістэмы нельга пабудаваць без развіцця супрацоўніцтва паміж навучальнымі ўстановамі, даследчымі цэнтрамі, органамі дзяржаўнай улады і мясцовага самакіравання, патэнцыяльнымі інвестарамі. На сённяшні дзень адным са шляхоў аб’яднання намаганняў наймальнікаў, органаў кіравання галін, навукова-праектных арганізацый, сістэмы адукацыі і канкрэтнага прадпрыемства з’яўляецца такая структура ўзаемадзеяння, як кластар. Адукацыйны кластар павінен, на мой погляд, не толькі фармальна аб’яднаць адукацыю, навуку і вытворчасць, але і стварыць умовы для развіцця партнёрства, супрацоўніцтва, дыялогу паміж яго ўдзельнікамі. У адукацыйны кластар па профілі павінны ўвайсці органы дзяржаўнага кіравання, установы адукацыі ўсіх узроўняў — прафесійна-тэхнічнага, сярэдняга спецыяльнага, вышэйшага, а таксама сістэма падрыхтоўкі, перападрыхтоўкі і павышэння кваліфікацыі кадраў і нават агульнаадукацыйныя школы. Акрамя таго, у кластар мэтазгодна ўключыць навукова-праектныя і навукова-даследчыя арганізацыі, якія стануць жыватворным падсілкаваннем для сістэмы прафесійнай адукацыі ў сферы інфармацыйнага забеспячэння па новых тэхналогіях, па новых кірунках арганізацыі працы, па новых распрацоўках. Хочацца спадзявацца, што стварэнне кластараў паспрыяе падрыхтоўцы менавіта такіх рабочых і спецыялістаў, якія будуць не толькі адпавядаць сучаснай вытворчасці, але ўвогуле ўплываць на развіццё эканомікі. Падкрэслю і тое, што адукацыйны кластар — гэта не самазамкнёная сістэма, створаная назаўсёды, яна гнуткая, мабільная і адкрытая для ўсіх зацікаўленых. У цэлым кластар звязвае ў кадравай палітыцы дзяржаву, эканоміку, адукацыю і асобу чалавека.

— Сёння вядзецца маштабная мадэрнізацыя айчыннай вытворчасці, адбываецца ўкараненне новага абсталявання і сучасных тэхналогій, таму адным з важных кірункаў кадравай палітыкі для многіх галін з’яўляецца забеспячэнне кадрамі па эксплуатацыі і абслугоўванні новай тэхнікі. Як вы адрэагавалі на гэтыя захады?
— Калі раней мы ў большай меры рыхтавалі рабочых-выканаўцаў, а сярэдняе звяно прадстаўляла пераважна тэхнікаў як праекціроўшчыкаў і арганізатараў працы, то сёння востра стаіць пытанне, якія кадры змогуць забяспечыць сённяшнюю мадэрнізацыю вытворчасці і непасрэдна абслугоўваць новую тэхніку. Аб гэтым сведчаць і запыты наймальнікаў кадраў. Напрыклад, у галіне сельскай гаспадаркі Дзяржаўная праграма развіцця малочнатаварных фермаў, аўтаматызаваных ферм з робататэхнікай прадугледжвае падрыхтоўку адпаведных кадраў. Таму разам з Міністэрствам сельскай гаспадаркі і харчавання, з вытворцамі абсталявання РІПА распрацаваў новую кваліфікацыю — “наладчык аўтаматызаванага тэхналагічнага абсталявання ў жывёлагадоўлі”, якая ўяўляе сабой рабочага пятага разраду для аграпрамысловага комплексу. Мы маем шмат прыкладаў, калі ў той ці іншай галіне набыта сучаснае айчыннае або замежнае абсталяванне, а на ім няма каму працаваць. Такая сітуацыя, напрыклад, склалася ў галіне лесанарыхтовак. Айчыннымі распрацоўшчыкамі была створана высокатэхналагічная машына, па сутнасці, завод на калёсах па апрацоўцы драўніны, але на практыцы з-за адсутнасці адпаведных кадраў выкарыстоўвалася не больш за 30 працэнтаў магчымасцей гэтай машыны. Таму кіраўніцтва лесанарыхтоўчай галіны звярнулася за дапамогай да сістэмы адукацыі падрыхтаваць гэтыя кадры. РІПА сумесна з наймальнікамі кадраў распрацаваў кваліфікацыйныя патрабаванні да новых спецыялістаў, і цяпер ужо адкрыта падрыхтоўка машыністаў па абслугоўванні гэтых машын з сярэдняй спецыяльнай адукацыяй у Барысаўскім лесаагратэхнічным каледжы, куды прыязджаюць вучыцца з усіх куткоў краіны. Такая ж работа вядзецца для мэблевай вытворчасці, для лагістыкі і іншых галін. Сёння мы ахопліваем практычна ўсе галіны.

— Як вядома, цеснае ўзаемадзеянне прафесійнай адукацыі і наймальнікаў кадраў даўно наладжана ў галіне аўтасэрвісу.
— Мы цесна працуем з гэтай галіной ужо некалькі гадоў. Пацвярджэннем супрацоўніцтва з’яўляюцца сумесныя праекты аўтамабільнай сферы і прафесійна-тэхнічнага каледжа, які ўваходзіць у склад РІПА. На сёння аўтасэрвіс нашай краіны прадстаўлены больш як 3 тысячамі прадпрыемстваў, малых, сярэдніх, прыватных, большасць з якіх працуюць па прамых кантактах з пастаўшчыкамі. Пры непасрэдным удзеле Беларускай асацыяцыі аўтамабілістаў, партнёраў з вучэбных цэнтраў Volkswagen, Міністэрства працы і сацыяльнай абароны ў класіфікатар былі ўведзены прафесіі кузаўшчыка, аўтамеханіка з сярэдняй спецыяльнай адукацыяй. Акрамя таго, пры ўдзеле Міністэрства гандлю была распрацавана новая кваліфікацыя па арганізацыі і тэхналогіі аўтасэрвісу. Гэта зусім новая мадэль спецыяліста, які будзе валодаць тэхнічнай, тэхналагічнай падрыхтоўкай, добра ведаць аўтамабіль, працэс тэхналогіі сэрвісу, выконваць функцыі менеджара і, па сутнасці, з’яўляцца пасрэднікам паміж заказчыкам і выканаўцам рамонтных работ. Апорай цеснага супрацоўніцтва РІПА і машынабудаўнічай галіны стала прафесія мехатронік. Сёння яна вельмі запатрабавана ў эканоміцы, і попыт на такія кадры расце з кожным годам.

— Напэўна, пытанне, як падрыхтаваць сучаснага будаўніка, стала асновай размовы на нядаўнім сумесным абмеркаванні за круглым сталом?
— Пасяджэнне круглага стала ў Магілёве стала пацвярджэннем сістэмнай работы гэтай галіны па ўзаемадзеянні з сістэмай прафесійнай адукацыі. Удзел у абмеркаванні праблем прынялі звыш 20 будаўнічых арганізацый, сярод якіх буйныя холдынгі, а таксама малыя і сярэднія будаўнічыя арганізацыі. Нарада прайшла пад старшынствам намесніка міністра архітэктуры і будаўніцтва Д.І.Семянкевіча і рэктара РІПА А.Х.Шкляра.
На сённяшні дзень востра стаіць праблема забеспячэння рабочымі кадрамі будаўнічых аб’ектаў. Калі для навукова-даследчых і праектных арганізацый кадры з вышэйшай адукацыяй падрыхтаваны ў дастатковай ступені, то для работы ў будаўнічых арганізацыях, непасрэдна на самой будаўнічай пляцоўцы, кадраў істотна не хапае, а калі яны і ёсць, то якасць іх падрыхтоўкі не задавальняе заказчыкаў кадраў. Сапраўды, гатоўнасць нашых выпускнікоў да работы непасрэдна на будаўніцтве недастатковая. Пры тым, што яны маюць даволі высокую тэарэтычную падрыхтоўку, па-ранейшаму слабым месцам застаецца практыка. Істотны і той факт, што ў нас яшчэ ёсць недахопы ў аснашчэнні ўстаноў прафесійнай адукацыі інавацыйнымі тэхналогіямі і сучасным абсталяваннем, якія адносяцца да будаўнічай галіны. Нягледзячы на тое, што ў галіне наладжаны кантакты з замежнымі і айчыннымі фірмамі, якія вырабляюць будаўнічыя матэрыялы, прадстаўляюць новыя будаўнічыя тэхналогіі, база для іх вывучэння існуе не ў многіх навучальных установах. Мае месца і той негатыўны вопыт, калі практыкантам з ліку навучэнцаў прафесійна-тэхнічных устаноў даручалі на будаўнічай пляцоўцы толькі што-небудзь паднесці.
Акрамя таго, у будаўнічай галіне існуе супярэчнасць паміж кваліфікацыйнымі патрабаваннямі да пасад і кваліфікацыі выпускнікоў. Неабходнасць стажу па асобных прафесіях не дазваляе нашым выпускнікам уладкавацца на работу пасля заканчэння ўстановы на пасаду майстра альбо прараба. Галіновае міністэрства мае намер перагледзець кваліфікацыйныя патрабаванні ад простых рабочых да кіраўнікоў будаўніцтва. З гэтай мэтай было вырашана стварыць сумесную групу па распрацоўцы кваліфікацыйнай структуры кадраў на базе Інжынернага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства “Белбудцэнтр”, якое з’яўляецца вядучай арганізацыяй у навукова-метадычным забеспячэнні будаўнічай індустрыі.
У магілёўскім рэгіёне плануецца таксама стварыць адукацыйны кластар будаўнічай галіны. З яго дапамогай будуць аб’яднаны намаганні ўсіх зацікаўленых партнёраў як ва ўдасканаленні кваліфікацыйнай структуры, так і ў павышэнні кваліфікацыі педагагічных кадраў, але не ў галіне педагогікі і псіхалогіі, дзе ў нас створана трывалая сістэма ў тым ліку і на базе РІПА, а ў тэхналагічнай падрыхтоўцы, вывучэнні імі новых тэхналогій, абсталявання, арганізацыі вытворчасці. З гэтай мэтай будзе арганізавана іх стажыроўка на будаўнічых пляцоўках і ў праектных арганізацыях. Кластар стане своеасаблівай эксперыментальнай пляцоўкай для ўзаемадзеяння партнёраў у нарматыўным, фінансавым, рэсурсным кірунках і ў далейшым стане прататыпам для развіцця адукацыйных кластараў у іншых галінах.
Высокую зацікаўленасць выклікала інфармацыя А.Х.Шкляра аб перспектывах стварэння нацыянальнай сістэмы кваліфікацый і сертыфікацый, распрацоўцы прафесійных стандартаў, што дапаможа аб’ектыўна ацаніць вынікі прафесійнай адукацыі і паспрыяе ўдасканаленню зместу і тэхналогій падрыхтоўкі кадраў. У гэтым кірунку РІПА адводзіць значную ролю ўстановам адукацыі са статусам вядучых па асноўных галінах эканомікі. Сёння інстытут працуе ў рамках міжнароднага праекта і будзе весці адпаведную эксперыментальную работу па апрабацыі гэтага кірунку.
На аснове пастановы Савета Міністраў аб сертыфікацыі будаўнічых арганізацый і будаўнічых кадраў “Белбудцэнтр” разпрацаваў сістэму сертыфікацый, дзе прадстаўлены пералік пасад, якія падпадаюць пад сертыфікацыю, патрабаванні да іх і інструментарый. Вопыт сертыфікацыі кадраў будаўнічай галіны можа стаць прататыпам для распрацоўкі нацыянальнай сістэмы сертыфікацый. Акрамя таго, прадстаўнікі будаўнічай галіны прэзентавалі аўтаматызаваную сістэму ўліку кадраў па патрэбах, кваліфікацыях, стажы, узросце і па ўсіх іншых паказчыках, якія характарызуюць кадравы патэнцыял. А гэта яшчэ раз пацвярджае, што будаўнічая галіна дакладна ведае свае патрэбы ў кадрах. Магчыма, гэтая праграма будзе выкарыстана пры прагназаванні патрэбнасці ў кадрах будаўнічай галіны і пры фарміраванні кантрольных лічбаў прыёму.

Гутарыла Ала КЛЮЙКО.

Скіраваныя ў еўрапейскую плынь

У Міністэрстве адукацыі адбылася сустрэча супрацоўнікаў Прадстаўніцтва Еўрапейскага саюза ў Рэспубліцы Беларусь, Еўрапейскага фонду адукацыі па пытанні супрацоўніцтва ў сферы прафесійнай адукацыі і рэалізацыі праграмы Еўрапейскага саюза “Занятасць, прафесійная адукацыя і навучанне”. Гасцей сустракаў міністр адукацыі С.А.Маскевіч.

Сяргей Аляксандравіч Маскевіч расказаў, што ў нас даўняя гісторыя супрацоўніцтва з Еўрапейскім саюзам і непасрэдна з Еўрапейскім фондам адукацыі, з якім ажыццяўляюцца сумесныя праекты, у тым ліку і ў прафесійнай адукацыі. Апошнія два гады гэтага супрацоўніцтва былі прысвечаны сумесным дзеянням па рэалізацыі новых праграм.
Такая павышаная ўвага да прафесійнай адукацыі з боку Еўрапейскага саюза невыпадковая. Вялікая цікавасць да яе ў краінах Еўропы і ў Беларусі выклікана шэрагам аб’ектыўных прычын.
— Галоўнае, што мы сёння бачым і што вельмі важна для нашай моладзі, — гэта павышэнне іміджу рабочых прафесій, — падкрэсліў С.А.Маскевіч. — А гэта немагчыма без вызначэння, фармулёўкі саміх мэт і задач прафесійнай адукацыі.
Сёння вельмі хутка мяняюцца тэхналогіі ў вытворчасці, эканоміка рухаецца па інавацыйных рэйках, што, безумоўна, уплывае на рост патрабаванняў да рабочых прафесій з боку работадаўцаў. Змест прафесійнай падрыхтоўкі імкліва мяняецца з улікам сучаснай вытворчасці. Ёй патрэбны не проста рабочыя ў традыцыйным разуменні, а спецыялісты з сярэдняй спецыяльнай і нават з вышэйшай адукацыяй.
Таму вельмі важна сфармуляваць задачы еўрапейскага і ўвогуле міжнароднага кшталту, у тым ліку стварэнне прафесійнай рамкі кваліфікацый, распрацоўку прафесійнага стандарту.
— Прапанаваны замежнымі калегамі праект вельмі важны для нас, — адзначыў Сяргей Аляксандравіч. — І не столькі ў матэрыяльным плане, хаця фінансаванне вельмі неабходна для яго рэалізацыі. Адметна тое, што мы зможам трансліраваць самыя цікавыя здабыткі з еўрапейскага вопыту ў нашу нацыянальную сістэму адукацыі і ў сваю чаргу перадаваць наш вопыт.
Для рэалізацыі праекта будуць узяты тры вядучыя галіны эканомікі, у якіх найбольш эфектыўна праяўляюцца інавацыйныя кірункі развіцця, — гэта машынабудаванне, будаўніцтва, энергазберагальныя тэхналогіі.
Як падкрэсліў міністр, у рамках праекта мы будзем мець не проста апісанне той ці іншай адукацыйнай праграмы, а атрымаем комплекснае абсталяванне сучаснага ўзроўню, якое дазволіць забяспечыць падрыхтоўку спецыялістаў па адпаведных кампетэнцыях з улікам новых тэхналогій. Прадстаўленыя фінансавыя асігнаванні будуць накіраваны на мадэрнізацыю вучэбна-лабараторнай базы, на распрацоўку вучэбных планаў і праграм, адукацыйных стандартаў з дапамогай спецыялістаў Еўрапейскага фонду адукацыі.
— Рашэнне, прынятае Еўрапейскай камісіяй для ажыццяўлення ў нашай краіне гэтага праекта, для нас вельмі важнае, — падкрэсліў С.А.Маскевіч. — Хочацца верыць, што наша сумесная работа будзе накіравана на карысць моладзі і дазволіць маладым людзям атрымаць высакаякасную прафесійную адукацыю, быць канкурэнтаздольнымі на рынку працы і паспяхова будаваць сваю працоўную кар’еру. Гэтая праграма дазволіць скіраваць сістэму прафесійнай адукацыі нашай краіны ў плынь еўрапейскага вопыту, сучасных сусветных тэндэнцый.
Міністр адзначыў, што ўсе кірункі супрацоўніцтва ў сферы прафесійнай адукацыі, якія раней былі абмеркаваны на экспертным узроўні, у тым ліку па ўдасканаленні заканадаўства, выпрацоўцы прафесійнай рамкі кваліфікацый і прафесійных стандартаў, будуць напоўнены канкрэтным зместам, па кожным кірунку будуць сфарміраваны рабочыя групы з ліку нашых спецыялістаў, якія будуць займацца рэалізацыяй праекта з улікам патрабаванняў і падыходаў еўрапейскіх калег.
Прадстаўнікі Еўрапейскага фонду адукацыі паведамілі, з чаго будзе пачынацца рэалізацыя праграмы Еўрапейскага саюза “Занятасць, прафесійная адукацыя і навучанне”. Паралельна з пастаўкай абсталявання для вучэбна-матэрыяльнай базы будзе арганізаваны шэраг вучэбных семінараў па тэмах якасці прафесійнай адукацыі і распрацоўкі прафесійных стандартаў для работнікаў прафесійнай адукацыі. Адметна, што мэтавай аўдыторыяй праекта могуць стаць і людзі з абмежаванымі магчымасцямі. У сувязі з гэтым замежныя калегі плануюць актыўна далучаць грамадскія аб’яднанні, якія прадстаўляюць гэтую катэгорыю, да сумесных дзеянняў у названым кірунку.
— Трансляцыя вопыту інклюзіўнай адукацыі для нас вельмі значная, асабліва ў прафесійнай адукацыі, — адзначыў С.А.Маскевіч. — Менавіта людзі з абмежаванымі магчымасцямі найбольш зацікаўлены ў атрыманні рабочых прафесій, таму ваш вопыт нам вельмі спатрэбіцца.
Абмяркоўваючы тыя эканамічныя сферы, дзе будзе весціся рэалізацыя сумеснай праграмы прафесійнай адукацыі, кіраўнік міністэрства паведаміў, што для гэтага выбраны менавіта тыя галіны, у якіх прафесійная адукацыя найбольш вызначылася. Так, у прыватнасці, па кожнай з гэтых галін у сістэме прафесійнай адукацыі створаны рэсурсныя цэнтры, якія абсталяваны па апошнім слове тэхнікі, распрацавана адпаведнае вучэбна-метадычнае забеспячэнне. Па кірунку энергазберажэння быў рэалізаваны сумесны праект з нямецкімі калегамі, што дало станоўчыя вынікі.
Завяршаючы размову, еўрапейскія калегі выказалі задавальненне супрацоўніцтвам з нашай краінай, гатовай не толькі браць ужо здабыты вопыт іншых краін, але і аддаваць свой, ініцыіраваць новыя праекты і дэманстраваць свой энтузіязм. Таму ў поспеху сумесных праектаў не прыйдзецца сумнявацца.
У праграме Еўрапейскага саюза будзе задзейнічана таксама Міністэрства працы і сацыяльнай абароны. Асноўная нагрузка па рэалізацыі праграмы ўскладзена на Рэспубліканскі інстытут прафесійнай адукацыі.

Ала КЛЮЙКО.
Фота аўтара.

Што стане гарантам добрага працаўладкавання?

У якіх спецыялістах маюць патрэбу нацыянальныя эканомікі і якія спецыялісты запатрабаваны на сусветным рынку працы? Ці варта пераглядаць адукацыйныя праграмы і што павінна ўключаць у сябе базавая вышэйшая адукацыя? Падобныя пытанні абмяркоўваліся падчас круглага стала “Актуальнасць прафесійнай вышэйшай адукацыі на міжнародным рынку працы” ў прэс-цэнтры БелТА. Круглы стол праходзіў у рамках I Міжнароднага адукацыйнага форуму “Еўрапейская якасць адукацыі” (EQE-Forum).
У абмеркаванні ўзялі ўдзел першы прарэктар бізнес-школы “Магна Карта Оксфард” Вадзім Цітоў (Вялікабрытанія), дырэктар па маркетынгу і бізнес-развіцці Асацыяцыі бізнес-лідараў (ABE) Ян Фрэйзер (Вялікабрытанія), начальнік упраўлення міжнародных сувязей бізнес-школы “Глэндуэ ўніверсітэт” Вольга Эдвардс (Вялікабрытанія), рэдактар раздзела “Адукацыя” газеты The Independent Сцівен Хоар (Вялікабрытанія), рэктар Неўскага інстытута мовы і культуры Марына Дзіброва (Расія), намеснік дырэктара па ацэнцы, акрэдытацыі і прызнанні адукацыйных праграм вышэйшай адукацыі Міністэрства адукацыі Анголы Афонса Дала Коксі Фула, член-карэспандэнт Акадэміі эканамічных навук Украіны член экспертнага савета ВАК Украіны Мікалай Жук.
Нагадаем, што арганізатарамі форуму выступілі брытанская бізнес-школа “Магна Карта Оксфард” і Цэнтр міжнародных сувязей пры падтрымцы Міністэрства адукацыі Беларусі.

Прафесійная вышэйшая адукацыя: што гэта?

Аб’яднанне ў адзінае паняцце прафесійнай і вышэйшай адукацыі для нас нязвыклае, бо пад прафесійнай, як правіла, мы разумеем спецыяльную адукацыю па рабочых спецыяльнасцях. Аднак у сусветнай практыцы замацавалася паняцце вышэйшай прафесійнай адукацыі, ці проста прафесійнай, пад якой разумеюць атрыманне вышэйшай адукацыі па пэўных спецыяльнасцях, напрыклад, па маркетынгу, IT, менеджменце. Шмат увагі падчас круглага стала ўдзялялася ролі менавіта такога роду адукацыі.

Два дыпломы аб вышэйшай адукацыі: патрабаванне часу?

“У сучасным свеце работадаўцы лічаць, што любы супрацоўнік у дапаўненне да базавай вышэйшай адукацыі абавязкова павінен мець спецыялізаваную”, — адзначыў Вадзім Цітоў.
“Наяўнасці стандартнай класічнай ступені недастаткова ў сучасным грамадстве, — пагадзіўся з калегам Ян Фрэйзер. — Сённяшняму свету неабходны спецыялісты, якія разумеюць, што такое бізнес і як ім кіраваць. А для гэтага патрэбен не толькі класічны дыплом, але і дыплом у бізнес-сферы”.
Сваё меркаванне на гэты конт выказаў і Сцівен Хоар: “Многія англійскія студэнты разумеюць, што атрыманы дыплом не з’яўляецца гарантыяй далейшага працаўладкавання, таму моладзь атрымлівае дадатковую адукацыю”.

Як стварыць міжнародны бізнес?

Вадзім Цітоў упэўнены, што зараз, калі назіраецца працэс інтэграцыі з міжнародным грамадствам, спецыялістам неабходна ведаць, як працаваць у розных краінах свету. “Людзі прыязджаюць рабіць бізнес у В’етнам альбо ў Афрыку і не разумеюць, як там працаваць, у іх нічога не выходзіць. У тых жа, хто набыў спецыфічную адукацыю і прафесійныя веды, усё добра атрымліваецца”, — адзначыў першы прарэктар бізнес-школы “Магна Карта Оксфард”.
Глабальнага пункту гледжання прытрымлівалася і Марына Дзіброва. “Сёння вельмі запатрабаваны рэгіёназнаўцы. Гэта не разумее нават бізнес, які прыходзіць у пэўную краіну і не мае ўяўленняў пра яе культуру, менталітэт. Ведання толькі мовы недастаткова”, — упэўнена рэктар Неўскага інстытута.

Адна запрэжка для міністэрстваў адукацыі і эканомікі

Эксперты сферы адукацыі неаднойчы выказвалі думку і аб узаемазвязанай рабоце Міністэрства адукацыі з Міністэрствам эканомікі.
“У любой краіне Мінадукацыі і Міністэрства планавання эканомікі павінны працаваць разам. Гэтыя структуры павінны не толькі разумець, якія спецыялісты патрэбны дзяржаве, але і матываваць студэнтаў”, — упэўнена Вольга Эдвардс. Прадстаўніца бізнес-школы ўзгадала вопыт брытанскіх універсітэтаў, дзе ніводная адукацыйная праграма не зацвярджаецца да той пары, пакуль яе не адобраць вытворчасць і бізнес.
Вадзім Цітоў заўважыў, што падобны вопыт ёсць і ў Беларусі і звязаны ён з энергетыкай, у прыватнасці, будаўніцтвам АЭС. “У гэтай галіне сваіх спецыялістаў у Беларусі не рыхтавалі. Аднак з’явіўся дзяржаўны заказ, ВНУ пачалі падстройвацца і ствараць адпаведныя спецыяльнасці”, — адзначыў першы прарэктар бізнес-школы “Магна Карта Оксфард”.
Падчас абмеркавання закранулі пытанне, ці здольныя дзеці адразу пасля школы правільна вызначыць, чым яны хочуць займацца ў будучыні. “Магчыма, варта даць ім магчымасць яшчэ ў школе паспрабаваць сябе ў якасці студэнтаў, каб час, праведзены у ВНУ, не прайшоў дарма”, — лічыць Вольга Эдвардс.
Падтрымаў гэтую думку і Вадзім Цітоў, узгадаўшы, што ў СССР працавала сістэма падрыхтоўчых курсаў для паступлення ва ўніверсітэт. “Скончыўшы гэтыя курсы, абітурыент прыблізна ведаў, што яго чакае ў ВНУ. Ён мог змяніць сваё рашэнне, калі зразумеў, што абраў не той шлях. Ці існуюць зараз падобныя курсы? Адзінкі”, — выказаў сваё бачанне першы прарэктар бізнес-школы.
У сваю чаргу дырэктар па маркетынгу і бізнес-развіцці Асацыяцыі бізнес-лідараў Ян Фрэйзер адзначыў, што структура АВЕ прадугледжвае так званы чацвёрты ўзровень. Ён прызначаны для таго, каб старшакласнік перад паступленнем у ВНУ мог прайсці пэўныя курсы і вызначыцца з будучай прафесіяй. Пасля заканчэння курсаў выдаецца сертыфікат, які роўны году навучання ў ВНУ.

Чаму трэба вучыць у вышэйшай школе?

“Я ўпэўнена, што абавязкова трэба вучыць крэатыўнасці. Безумоўна, творчыя людзі нараджаюцца, але гэтаму трэба і можна навучыць, — лічыць Марына Дзіброва. — Таксама трэба вучыць сацыялізацыі. Сёння гэта вялікая праблема, бо чым больш студэнт сядзіць за камп’ютарам, тым больш ён выключаны з гарызантальных сувязей грамадства”. Рэктар Неўскага інстытута прывяла прыклад, што зараз ёсць добрыя IT-спецыялісты, якія не ўмеюць усталёўваць зносіны з людзьмі і жывуць у сваім свеце. “Гэта сур’ёзная пагроза нашым будучым пакаленням”, — звярнула ўвагу рэктар.
Марына Дзіброва ўпэўнена, што ва ўніверсітэтах таксама трэба вучыць хутка думаць і прымаць рашэнні. “Некалькі гадоў назад быў праведзены цікавы эксперымент, каб высветліць, хто хутчэй прымае правільныя рашэнні. У ім узялі ўдзел людзі, якія трапляюць у экстрэмальныя сітуацыі, — пажарныя і брокеры. І хоць удзельнікам прапаноўваліся надзвычайныя сітуацыі, перамаглі брокеры, бо іх навучылі хутка думаць”, — рэзюмавала Марына Дзіброва.
У падтрымку гэтай думкі выступіў і Сцівен Хоар, расказаўшы, што ў англійскіх бізнес-школах упор робіцца на развіццё крэатыўнасці.

Базавая вышэйшая адукацыя: што павінна ў яе ўваходзіць

Рэктар Неўскага інстытута Марына Дзіброва выказала думку, што наспела неабходнасць перагледзець патрабаванні да базавай вышэйшай адукацыі.
“Сёння мы сталі інфармацыйным грамадствам. Любы спецыяліст павінен разбірацца ў сучасных тэхналогіях, уяўляць карціну свету, быць дасведчаным у пытаннях сацыяльнай антрапалогіі”, — упэўнена Марына Дзіброва. Яна выказала свой пункт гледжання і наконт англійскай мовы, якую ўжо нельга разглядаць як замежную, а толькі як рабочую. Пасля таго, як пералічаныя кампетэнцыі будуць засвоены, на думку Марыны Дзібровай, павінны распрацоўвацца індывідуальныя траекторыі навучання.
У сваю чаргу Вадзім Цітоў дадаў, што спецыялісту не варта абмяжоўваць сябе адзіным дыпломам. “Я прывяду просты прыклад. Буйны лонданскі банк шукае начальніка аддзела. Кандыдату на гэтае месца неабходна мець базавую вышэйшую адукацыю, скончыць магістратуру па спецыяльнасці “Бізнес-адміністраванне” (MBA), мець сертыфікат аб сканчэнні дыпломнай праграмы ў галіне фінансаў (ACCA). Акрамя таго, саіскальніку трэба прадаставіць мінімум тры дакументы аб павышэнні кваліфікацыі ў сумежных галінах”, — расказаў першы прарэктар бізнес-школы.

Хто лёгка зможа знайсці працу ў сваёй краіне?

Падчас круглага стала размова ішла не толькі аб спецыялістах, якія будуць запатрабаваны на міжнародным узроўні. Удзельнікі расказалі, у якіх кадрах зараз адчуваецца патрэбнасць у іх краінах і якія спецыяльнасці падтрымліваюцца на дзяржаўным узроўні.
“Зараз Расія больш за ўсё зацікаўлена ў спецыялістах, якія маюць тэхнічную адукацыю. Самі ж студэнты хочуць вучыцца на юрыстаў і эканамістаў”, — расказала Марына Дзіброва.
Сітуацыяй у сваёй краіне падзяліўся і прадстаўнік Рэспублікі Ангола Афонса Дала Коксі Фула: “Мы аддаём прыярытэт інжынерным спецыяльнасцям. Таксама нам патрэбны хімікі, біёлагі, геолагі, будаўнікі, механікі, медыкі. Нестае выкладчыкаў у вышэйшых навучальных установах, якія адкрываюцца”.
У сваю чаргу Вадзім Цітоў адзначыў, што ў Беларусі няма вялікіх залежаў карысных выкапняў. “Краіне трэба рухацца ў бок развіцця інтэлектуальнай маёмасці, зарабляць на мазгах”, — адзначыў першы прарэктар бізнес-школы.

 

Святлана ШЫЯН.

Ад фестывалю інавацый да тэхналогій супрацоўніцтва

У Рэспубліканскім доме навучэнцаў і работнікаў устаноў прафесійнай адукацыі быў праведзены фестываль інавацый “Лёгкая прамысловасць: ідэі і тэхналогіі будучыні”, дзе былі абмеркаваны крокі далейшага ўзаемадзеяння паміж сістэмай прафесійнай адукацыі і работадаўцамі ў перыяд мадэрнізацыі вытворчасці. На мерапрыемства былі запрошаны кіраўнікі і спецыялісты вядучых прадпрыемстваў лёгкай прамысловасці Мінска, дырэктары, педагогі і метадысты ўстаноў прафесійна-тэхнічнай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі.

— Ва ўмовах дынамічнага развіцця сусветнай эканомікі, маштабнай мадэрнізацыі нашых прадпрыемстваў актуальнай з’яўляецца задача ўмацавання адносін паміж адукацыяй і вытворчасцю для стварэння спрыяльных умоў для падрыхтоўкі высокакваліфікаваных кадраў, — адзначыла на пачатку круглага стала намеснік дырэктара Рэспубліканскага дома Ала Сцяпанаўна Герасімук. — Менавіта інавацыйны шлях як у сферы прафесійнага навучання, так і ў сферы прамысловасці дазволіць выйсці на запланаваныя паказчыкі ў развіцці айчыннай эканомікі, створыць задзел для прыцягальнасці галіны і паспрыяе павышэнню іміджу рабочай прафесіі.
Што з’яўляецца першапачатковым — інавацыі на вытворчасці альбо інавацыі ў адукацыі? Ці магчыма гэтыя працэсы ажыццяўляць паасобку, як часцей за ўсё адбываецца сёння? Ці ўсё ж гэты працэс павінен мець узаемны характар, а інавацыі павінны ажыццяўляцца адначасова, ва ўнісон, інакш цяжка будзе забяспечыць высокую якасць падрыхтоўкі кадраў, якія адпавядалі б патрабаванням рынку працы.
Рэалізацыя інавацыйнага шляху развіцця лёгкай прамысловасці адлюстравана ў адпаведнай дзяржаўнай праграме, дзе адным з галоўных кірункаў дзейнасці з’яўляецца мадэрнізацыя прадпрыемстваў лёгкай прамысловасці на аснове ўкаранення высокіх тэхналогій і сучаснага абсталявання, якая мае на ўвазе павелічэнне тэмпу росту прадукцыйнасці працы. Кожнае прадпрыемства сёння працуе па асабістай праграме мадэрнізацыі, дзе крокі дасягнення пастаўленых задач акрэслены ў межах канкрэтнай вытворчасці.

Прадстаўленыя на круглым стале мінскія прадпрыемствы “Элема”, “Людміла”, “Галантэя” даўно сталі брэндамі айчыннай лёгкай прамысловасці і пазнавальныя на гандлёвым рынку. Гэтыя прадпрыемствы сёння з’яўляюцца самымі буйнымі ў галіне лёгкай прамысловасці нашай краіны і паспяхова прадстаўляюць беларускую прадукцыю не толькі ў гандлі Беларусі, але і на сусветным узроўні. За кошт экспарту прадукцыі істотна расце і прыбытак гэтых прадпрыемстваў, частка сродкаў ад якога ідзе на мадэрнізацыю вытворчасці. Мяркуючы па тым абсталяванні і тэхналогіях, якія ўкаранёны на прадпрыемствах, можна ўпэўнена сказаць, што мадэрнізацыя ў іх праходзіць даволі імкліва.
Яніна Антонаўна Літвіновіч, намеснік дырэктара ААТ “Элема”, расказала, што сёння на прадпрыемстве працэс мадэрнізацыі з’яўляецца пастаянным. Усё абсталяванне, высакахуткаснае, з камп’ютарным кіраваннем, пастаўляецца на прадпрыемства ад вядучых замежных пастаўшчыкоў. Стварэнне аптымальных тэхналагічных працэсаў для вытворчасці, а таксама спрыяльных умоў для работы калектыву сталі штодзённым клопатам кіраўніцтва прадпрыемства. Тэхнічнае і тэхналагічнае пераўзбраенне вытворчасці адбываецца пад уплывам існуючых сусветных тэндэнцый, з узорамі якіх кіраўнікі прадпрыемства знаёмяцца на сусветных выставах і прэзентацыях.
— Арганізацыю вытворчых працэсаў на прадпрыемстве мы пастаянна ўдасканальваем, — паведаміла Яніна Антонаўна. — І гэта мае вынік. Калі на прадпрыемстве створаны самыя спрыяльныя ўмовы для працы, то, безумоўна, вырасце яе прадукцыйнасць і заробак. Такім чынам мы матывуем сваіх работнікаў працаваць якасна, каб наша прадукцыя карысталася попытам. (Сёння асартымент прадукцыі складае звыш 35 найменняў верхняга адзення.)
— Кожны год прадпрыемства абнаўляе парк тэхналагічнага абсталявання, — заўважыла Я.А.Літвіновіч. — Істотна, што мы не бяром сродкі ад інвестыцыйных кампаній і з дзяржаўнага бюджэту, а выкарыстоўваем тыя, якія самі зарабілі. Толькі за апошні час з даходаў прадпрыемства было выдаткавана 1 млн долараў на набыццё новага больш сучаснага тэхналагічнага абсталявання. У першую чаргу гэта набыццё раскройна-насцілачнай тэхнікі, якая дазваляе ажыццявіць раскрой тканін аўтаматызавана і забяспечыць дакладнасць гэтага працэсу амаль да міліметра.
Згодна з праграмай мадэрнізацыі, “Элема” і далей будзе набываць новае абсталяванне, каб забяспечыць цэласны тэхналагічны паток з праграмным кіраваннем. Плануецца ўкараненне ўстаноўкі парагенератараў, якія забяспечваюць сухі пар для апрацоўкі вырабаў, прымяненне парапаветраных манекенаў, з дапамогай якіх ажыццяўляецца якаснае выкананне канчатковай вільготна-цеплавой апрацоўкі адзення, што вельмі важна пры тэхналогіі вытворчасці.

Хуткімі тэмпамі праходзіць мадэрнізацыя і на фабрыцы галаўных убораў “Людміла”, дзе на сённяшні дзень праведзена 100-працэнтнае абнаўленне абсталявання і ўкаранёна сістэма індывідуальнай аплаты працы, якая залежыць ад норм выпрацоўкі. Як паведаміла С.М.Кошэль, галоўны інжынер фабрыкі, разам з аўтаматызаванымі сістэмамі праектавання адзення, раскройны-насцілачным аўтаматызаваным комплексам нядаўна на прадпрыемстве была ўкаранёна аўтаматызаваная транспартная лінія, якая з’яўляецца своеасаблівым ноу-хау фабрыкі. Сутнасць такога механізма ў тым, што ён цалкам замяняе работу з традыцыйнымі цялежкамі, нагружанымі раскройнымі элементамі галаўнога ўбору, на лінію з падвескамі, дзе мацуюцца часткі раскрою, як таго патрабуе аўтаматызацыя вытворчасці. У далейшым такі падыход дазваляе ідэнтыфікаваць швачкамі кожную адзінку крою, падлічыць сваю выпрацоўку за рабочы дзень і нават свой заробак. Такія новыя тэхналагічныя працэсы даюць высокую эфектыўнасць вытворчасці.
Безумоўна, высокі ўзровень тэхналогій і абсталявання, укаранёных на прадпрыемстве, патрабуе такога ж высокага ўзроўню падрыхтоўкі кадраў. Як заўважыла прадстаўнік прадпрыемства, на вытворчасці існуе дэфіцыт кваліфікаваных работнікаў. Прадпрыемства спрабуе сфарміраваць рабочы калектыў з ліку выпускнікоў прафтэхустаноў, але якас ць іх падрыхтоўкі не зусім задавальняе. Калі маладыя швачкі прыходзяць на работу, то мало хто з іх выконвае нарміраванае заданне і спраўляецца з даручанай справай на тэхналагічным канвееры. Адчуваецца інфантыльнасць моладзі, адсутнасць матывацыі да самаўдасканалення, і як вынік — пасля двух гадоў адпрацоўкі маладыя людзі спяшаюцца звольніцца з прадпрыемства.
— Спадзяюся, мы будзем працаваць у больш цеснай звязцы з навучальнымі ўстановамі ў падрыхтоўцы рабочых кадраў для вытворчасці, бо ад гэтага залежыць устойлівасць нашага прамысловага сектара, якасць прадукцыі, фарміраванне працоўных рэсурсаў з ліку кваліфікаваных рабочых і спецыялістаў, — падкрэсліла С.М.Кошэль. — Для гэтага мы ў сваю чаргу павінны імкнуцца ствараць самыя спрыяльныя ўмовы для работы, заахвочваць работнікаў дастойным заробкам.
Гэтую думку падтрымаў Д.Л.Ярыга, галоўны інжынер фабрыкі “Галантэя”.
— Мы павінны выкарыстоўваць усе шляхі для заахвочвання выпускнікоў прафтэхустаноў працаваць на вытворчасці, і рабіць гэта трэба яшчэ ў час вытворчага навучання, — адзначыў прадстаўнік прадпрыемства.
Дзмітрый Леанідавіч паведаміў, што ў большасці работадаўцы не давяраюць практыкантам, якія прыйшлі з прафтэхустановы, і даручаюць ім некваліфікаваную работу. Часта бывае, што падлеткі знаёмяцца са сваёй прафесіяй на старых, непрывабных станках, і можна лёгка ўявіць, якое ў іх уражанне ад будучай прафесійнай дзейнасці. Іншая справа, калі навучэнцу далі ў руку камп’ютарную мышку і ён з дапамогай сучаснага абсталявання можа сам мадэляваць тэхналагічны працэс. Адразу адчуеш, наколькі павышаецца ў яго інтарэс да работы.
— Сапраўды, інавацыі — гэта павышэнне прадукцыйнасці працы, зніжэнне сабекошту прадукцыі, павышэнне заробку, — адзначыў Дзмітрый Леанідавіч. — Але, з другога боку, ва ўмовах дэфіцыту працоўных рэсурсаў узнікае праблема прыцягнення і замацаванасці маладых высокакваліфікаваных кадраў на вытворчасці. Гэта магчыма толькі тады, калі мы больш цесна станем супрацоўнічаць з сістэмай адукацыі ў частцы практычнага навучання. Сёння немагчыма мадэрнізаваць навучальныя ўстановы, аснасціць іх самым сучасным абсталяваннем. І гэта непатрэбна. Мэтазгодна засвойваць прафесійныя навыкі не ў вучэбнай майстэрні, а ў цэху прадпрыемства.

Ілона Антонаўна Чак, дырэктар Мінскага ПТК лёгкай прамысловасці і бытавога абслугоўвання насельніцтва, паведаміла, што каледж заключыў дамоўленасці аб супрацоўніцтве з 42 прадпрыемствамі.
— Наша супрацоўніцтва наладжана нават у сферы фарміравання вучэбна-праграмнай дакументацыі, — заявіла дырэктар каледжа. — Калі раней іх удзел у зместавым насычэнні прафесійнай адукацыі быў у большасці фармальным, то сёння ад прадпрыемстваў мы атрымліваем шэраг канкрэтных прапаноў і заўваг, у тым ліку па выкарыстанні новых тэхналогій.
Каб павысіць падрыхтоўку кадраў, Міністэрства адукацыі разам з Беллегпрамам правяло анкетаванне сферы лёгкай прамысловасці, у якім удзельнічалі 22 прадпрыемствы, на прадмет замацавання за імі праходжання практычнага навучання выхаванцаў прафтэхустаноў, у тым ліку навучэнцаў Мінскага ПТК лёгкай прамысловасці і бытавога абслугоўвання насельніцтва. Але ў працэсе гэтага ўзніклі праблемы. Так, напрыклад, з 19 навучэнцаў 2 курса, якія засвойвалі ў гэты час прафесію зборшчыка верху абутку па 3 разрадзе, месцы для практыкі на вытворчасці па гэтым разрадзе былі прадастаўлены толькі 11. Іх заробак за месяц склаў на некаторых абутковых прадпрыемствах каля 300 тысяч рублёў. А вось яшчэ адзін прыклад. З 28 навучэнцаў каледжа, якія засвойваюць прафесію швачкі і за перыяд навучання ўжо маюць 4 разрад, 18 чалавек атрымалі рабочае месца на швейным прадпрыемстве толькі па 2 разрадзе і атрымалі за месяц работы 800 тысяч рублёў. Выкарыстанне навучэнцаў на рабоце з самым нізкім разрадам пагаршае іх стаўленне да будучай прафесіі і зніжае матывацыю працаваць на гэтым прадпрыемстве. Толькі пад пагрозай вяртання сродкаў за навучанне выпускнікі ўстаноў ПТА адпрацоўваюць вызначаныя тэрміны. Сёння дзяржава траціць на навучанне ў прафтэхустанове на аднаго чалавека пасля базавай школы 47 млн рублёў. Магчыма, было б танней для дзяржавы арганізоўваць кароткатэрміновую падрыхтоўку па нізкіх разрадах сярод дарослага незанятага насельніцтва.
Многа нараканняў прафтэхустаноў у адрас заказчыкаў кадраў выклікае і працэс працаўладкавання. Часта бываюць выпадкі, калі прадстаўнікі прадпрыемстваў адмаўляюцца ад выпускнікоў, якія былі ўжо заяўлены працаваць на іх прадпрыемстве, маўляў, іх работа на практыцы не зусім задаволіла. Але чаму б заказчыкам кадраў не працягнуць місію прафтэхустаноў і не ўзяць на сябе далейшае маральнае і працоўнае сталенне маладых людзей, стварыць ім спрыяльную атмасферу для паспяховай адаптацыі ў рабочым калектыве, для ўдасканалення прафесійных навыкаў і працягу кар’ернага росту. Сёння гэтая місія — вучыць, выхоўваць, клапаціцца аб маладым пакаленні — трывала лягла на плечы толькі навучальных устаноў, а гэта несправядліва. Работадаўцы таксама павінны падключацца і падтрымліваць маладых людзей ужо ў рабочым калектыве.

Ірына Анатольеўна Рагалевіч, метадыст Мінскага ПТК швейнай вытворчасці, адзначыла, што каледж дакладна рэагуе на патрабаванні рынку працы. З улікам таго, што сёння швейная вытворчасць ідзе шляхам мадэрнізацыі і ёй патрэбны адпаведныя кадры, у навучальнай установе пачалася падрыхтоўка па прафесіях “Аператар аўтаматызаванага раскроечнага комплексу”, “Аператар аўтаматызаванага насцілачнага комплексу” і шэрага іншых.
— Улічваючы тое, што сучасная вытворчасць прадугледжвае максімальную аўтаматызацыю ўсіх этапаў вытворчасці швейных вырабаў — ад экскіза да гатовай прадукцыі, каледж аснашчаны такім жа абсталяваннем, як і на прадпрыемствах: універсальнымі швейнымі машынамі з праграмным кіраваннем, машынамі для вільготна-цеплавых работ, парапаветранымі манекенамі, прасавальнымі ўстаноўкамі з парагенератарамі і прэсамі, — адзначыла Ірына Анатольеўна. — Парк абсталявання ў каледжы пастаянна абнаўляецца. Толькі ў мінулым годзе было набыта 66 адзінак швейнай тэхнікі на суму 559 млн рублёў.
Падрыхтоўка канкурэнтаздольнага спецыяліста мае на ўвазе яго ўменне працаваць на сучасным абсталяванні не толькі ў працэсе вытворчасці швейных вырабаў, але і на стадыі іх праектавання і раскрою. Сістэма аўтаматызаванага праектавання (САПР) актыўна выкарыстоўваецца на швейных прадпрыемствах, таму і навучальныя ўстановы імкнуцца да яе выкарыстання. У вучэбны план уключаны прадмет “Асновы аўтаматызаванага праектавання адзення”, які дазваляе навучэнцам быць інфармацыйна адукаванымі ў галіне канструявання і засвойваць прагрэсіўныя метады праектавання адзення.
А.Я.Ажар, выкладчык дысцыпліны “САПР у галіне” Мінскага тэхналагічнага каледжа, расказаў, наколькі прадукцыйнай з’яўляецца ўстаноўленая ва ўстанове комплексная аўтаматызаваная сістэма “Грацыя”, прызначаная для канструктарскай і тэхналагічнай падрыхтоўкі кадраў. Сістэма дазваляе арганізаваць вучэбны працэс такім чынам, каб навучэнцы маглі выконваць пабудову канструкцыі на любы тыпавы памер або на індывідуальную фігуру.

Шырокае выкарыстанне сёння мае ў каледжы і электронны падручнік па абсталяванні швейнай вытворчасці. Такі падручнік дапамагае разнастаіць вучэбныя заняткі, дае магчымасць засвоіць вялікі аб’ём матэрыялу. Яго рацыянальна выкарыстоўваць на занятках рознага тыпу і на розных этапах правядзення гэтых заняткаў: пры выкладанні новага матэрыялу, актуалізацыі апорных ведаў, арганізацыі самастойных заняткаў, а таксама ў час прамежкавага і выніковага кантролю. Усе гэтыя новыя вучэбныя тэхналогіі дапамагаюць педагогам узняць вучэбны працэс на больш высокі, больш эфектыўны ўзровень, каб дасягнуць неабходнай якасці падрыхтоўкі кадраў.
Відавочна, сучаснаму педагогу не пражыць з прафесійна састарэлым багажом ведаў, арыентуючыся толькі на традыцыйныя метады навучання, ігнаруючы адукацыйныя інавацыі. У выкладанні сёння павінны прысутнічаць больш эфектыўныя метады, формы і сродкі навучання, такія як дзелавое мадэляванне, праектная дзейнасць, выкарыстанне інфармацыйных рэсурсаў, метад кейсаў, дзелавая гульня, а таксама іншыя прыёмы, сугучныя з найноўшымі вытворчымі інавацыйнымі тэхналогіямі. Для гэтага патрэбен прафесійны рост педагогаў, які можна забяспечыць за кошт павышэння іх кваліфікацыі, у тым ліку на вытворчасці.
Павышэнню прафесійнага ўзроўню педагагічных кадраў і ўмацаванню дзелавых зносін з заказчыкамі кадраў паспрыялі праведзеныя ў рамках фестывалю інавацый кааперацыйная біржа па інавацыйных тэхналогіях, дзелавы брыфінг, вучэбны семінар і майстар-класы лепшых педагогаў.

 

Ала КЛЮЙКО.