У гасцях у Зюзі

Апошнія пераднавагоднія дзянькі, а мы так і не дачакаліся ад зімы сапраўднага снегу, сіноптыкі ледзь не штодзень раяць замест санак браць на вуліцу парасоны. І таму зноў на дапамогу прыходзіць выстава-конкурс Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства “Лёд. Кветкі. Фантазія”. Юныя творцы з дапамогай кветак і фантазіі з лёгкасцю настройваюць на зімова-навагодні лад усіх жадаючых.

Звыклым маршрутам па святочны настрой

Сотні маленькіх (і не вельмі) ног ужо з першых дзён зімовых канікул заварочваюць з фае экалагічнага цэнтра ў галерэю “Прырода і творчасць”. Тут іх чакаюць амаль дзве з паловай сотні твораў мастацтва — лепшых работ юных аўтараў з усёй краіны. Тут няма аднолькавых, няма нават падобных: у кожнай — выключна фантазія і арыгінальнасць аўтара.

Работы прадстаўлены ў пяці намінацыях. Патрэбны антураж закліканы былі стварыць інтэр’ерныя кампазіцыі “Хутка, хутка Новы год!” — з-за частых фотаўспышак на іх фоне дзеці называюць іх фотазонамі. Часта спыняюць наведвальнікаў каля сябе ўпрыгажэнні “Ёлачнае калье”. У намінацыі “Навагодняя прыгажуня” спаборнічалі ў арыгінальнасці самі ёлкі. Але асабліва мнагалюдна каля экспанатаў новых намінацый: этнаграфічных лялек “У госці да Зюзі” і фларыстычных цацак “Сімвал года”. Дарэчы, выпадкова ў фінал трапілі 49 ёлак, 49 пеўняў, 49 міфалагічных вобразаў.

Кожны раз, пашыраючы межы конкурсу і аб’яўляючы новыя намінацыі, арганізатары рызыкуюць паставіць членаў журы — прафесійных фларыстаў — у тупік. Ужо больш за 10 апошніх гадоў сярод іх Лора Белабровік — выкладчык, фларыст-дызайнер міжнароднага класа, чэмпіён Беларусі па фларыстыцы, і Мікалай Даніловіч, майстар-фларыст, прызёр і пераможца міжнародных конкурсаў. Так, сёлета вылучыць лепшых ім было вельмі няпроста.

— Кожны год я думаю: “Ну што яшчэ могуць прыдумаць дзеці? Ну чым яшчэ яны могуць нас уразіць? Сёлета ж мы не маглі выбрацца з галерэі: здаецца, усё прайшлі, усё разгледзелі, усё адзначылі, вяртаемся — зноў знаходкі. Як мы іх маглі не заўважыць? І так некалькі кругоў, — дзеліцца ўражаннямі Лора Белабровік.

Для Мікалая Даніловіча сёлетні конкурс стаў напамінам пра забытае: “Мне спадабалася, што дзеці пачалі іншымі вачыма гля­дзець на прыродны матэрыял, зноў і зноў знаходзяць, як яго выкарыстаць. Нават мы часам забываемся пра нейкі матэрыял, але нам дзеці гэта напамінаюць. Напрыклад, сёлета было шмат плеценых ёлак і пеўняў, былі арыгінальныя вобразныя лялькі з кукурузных лістоў”.

— Асабіста мяне асабліва ўразіла колькасць ідэй, — працягвае Лора. — Я сама з дзяцінства прымаю ўдзел у конкурсах па зімовай фларыстыцы, ужо некалькі гадоў запар арганізоўваю конкурсы ёлак для дарослых фларыстаў, але столькі арыгінальных ідэй, як на гэтым конкурсе, няма больш ні­дзе. І таму пазычаюць гэтыя ідэі ў дзяцей нават дарослыя фларысты і педагогі. Так, часам у дзяцей яны недзе недапрацаваныя, сыраватыя, але яны ўражваюць і натх­няюць”.

Узнагароды — лепшым

Асабліва шмат ідэй было ў намінацыі “Ёлачнае калье”. Гэта наборы ёлачных упры­гажэнняў (не менш за 5 штук) у святочна аформленай каробцы-ўпакоўцы — шары, гірлянды, цацкі, выкананыя з прыроднага і дапаможных матэрыялаў: паперы, металу, драўніны, тканіны, шкла, керамікі, фетру і інш.

Першае месца заслужылі цацкі, якія ювелірна аздобілі пялёсткамі кветак выхаванкі аб’яднання па інтарэсах “Настальгія” Аляксандра і Кацярына Цітовы з Магілёўскага абласнога цэнтра творчасці. Увогуле, прызёрамі сталі не проста шары, а разнастайныя зоркі, званочкі, анёлкі, казачныя героі, лялькі…

“Прэтэндаваць на перамогу, беручыся ствараць шары, складана. Гэта вельмі прывычная форма, каб прыдумаць нешта арыгінальнае”, — патлумачыў такі выбар журы Мікалай Даніловіч.

Арыгінальнымі былі і самі ёлкі. На гэты раз журы адзна­чыла іх дынаміку — некаторыя з іх можна відазмяняць, круціць іх дэталі, як флюгеры. Самай арыгінальнай журы палічыла навагоднюю прыгажуню Аляксандра Жмайліка з Ваўкавыскага РЭБЦДіМ Гро­дзенскай вобласці. На другім месцы аказалася “Ёлачная карусель” Соф’і Мармыш, выхаванкі эколага-біялагічнага цэнтра дзяцей і моладзі Салігорскага раёна (Мінская вобласць), а таксама ёлка выхаванак Цэнтра творчасці дзяцей і моладзі “Ювента” Светлагорска (Гомельская воб­ласць). Завяршылі тройку прызёраў ёлкі аўтарскіх калектываў з Віцебскага абласнога палаца дзяцей і моладзі, Беліцкага дзіцячага сада — сярэдняй школы Сенненскага раёна (Віцебская вобласць) і Слонімскага раённага экалагічнага цэнтра дзяцей і моладзі.

Фларыстычных калектыўных інтэр’ерных кампазіцый, улічваючы іх памеры, было прадстаўлена найменш — па адной з кожнай вобласці. Пераможцай стала кампазіцыя Гомельскага дзяржаўнага абласнога эколага-біялагічнага цэнтра дзяцей і моладзі.

Ажывілі сцішаную экспазіцыю сімвалы новага года — пеўні. Хоць іх “ку-ка-рэ-ку” не чуваць, але здаецца, што яно вось-вось вырвецца — настолькі рэалістычнымі атрымаліся пеўні. Гэта аб’ёмныя цацкі практычна натуральных памераў, створаныя з прыродных матэрыялаў: сухацветаў, бяросты, сена, саломы, кукурузы, шышак, арэхаў, ягад і нават пер’я.

Безумоўную перамогу пакінуў за сабой певень з абласнога Цэнтра творчасці Магілёва (аўтар Лізавета Ляцко). Журы ён падкупіў тым, што поўнасцю зроблены з фларыстычных матэрыялаў і мае характар. Толькі яму далі абысці сябе сапернікі з каляровымі хвастамі з Віцебскага гарадскога ЦДАДіМ і сярэдняй школы № 14 Ліды. На трэцюю прыступку ўскочылі пеўні выхаванцаў Вілейскага раённага ЦДАДіМ, Барысаўскага цэнтра турызму і экалогіі Мінскай вобласці, Ельскага цэнтра творчасці дзяцей і моладзі Гомельскай вобласці.

Актыўна адгукнуліся хлопчыкі і дзяўчынкі Беларусі на прапанову спалучыць фларыстыку і этнаграфію ў намінацыі “У госці да Зюзі”. Праўда, пры ўсім багацці і разнастайнасці экспазіцыі нельга не адзначыць, што многія ўдзельнікі на сваіх шыльдах пераблыталі Зюзю з птушкай, указваючы на шыльдах “У госці да Зязюлі” (а можа, гэта яны наўмысна, каб Зюзя “адпомсціў” усім нам снегам і маразамі?).

Некаторыя зрабілі свайго героя зусім не зімовым, а часам, наадварот, летнім, упрыгожыўшы яго ахапкамі кветак і матылькамі, хаця ў беларускай міфалогіі ён — бог зімы, свайго роду беларускі Дзед Мароз: яго дыханне — моцная сцюжа, яго слёзы — ле­дзяшы, іней — змерзлыя словы, а валасы — снежныя аблокі. Зімой ён бегае па палях, лясах, вуліцах і стукае сваім кіем. Ад гэтага груку траскучыя маразы скоўваюць рэкі, ручаі, лужыны льдамі. Ён вельмі не любіць тых, хто скардзіцца на сцюжу, і дорыць здароўе толькі вясёлым, бадзёрым людзям. Сам, дарэчы, таму і босы.

Урэшце, у госці да Зюзі завіталі і такія персанажы, як Завея, Балотнік, Жыжаль, Жыцень, Еўнік, Зазоўка, Хапун, Русалка, Лесавік, Кікімара, Балотнік, Лёля, Вужалка і інш.

— Гэтыя героі вельмі характарныя, у іх быццам жывыя твары, вочы, — гаворыць Мікалай Даніловіч. — Нам было цікава пагля­дзець на іх вачыма дзяцей, адчуць іх адносіны. Вось, напрыклад, Балотнік з аб’яднання па інтарэсах “Экавясёлка” Цэнтра творчасці дзяцей і моладзі “Крэчут” Крычава нездарма зроблены такім: у ім спрачаецца вобраз старога твару і маладых вытанчаных пальцаў. Гэта, адчуваецца, умешваецца ва ўспрыманне вобраза псіхалогія, магчыма, сучаснае ўспрыманне забытых вобразаў. Цікава, як дзеці падабралі матэрыялы: напрыклад, твар з бяросты ў Зюзі атрымаўся сапраўды старым, здаецца, што яму ўжо некалькі стагоддзяў.

І ў гэтай намінацыі лепшымі сталі работы магіляўчан. Перамога — у Валерыя Папкова з эколага-біялагічнага цэнтра дзяцей і моладзі Магілёва. Калектыўная работа выхаванцаў абласнога Цэнтра творчасці Магілёва і Полацкага РЦДіМ атрымалі “серабро”. Выхаванцы ЦТДіМ Магілёўскага раёна, эколага-біялагічнага цэнтра дзяцей і мола­дзі Салігорскага раёна (Мінскай вобласць) і дзяржаўнай гімназіі № 1 Зэльвы Гродзенскай вобласці падзялілі трэцяе месца.

Прапорцыі вырашаюць усё

Як адзначыла журы, да перамогі падышлі блізка многія работы, але памылкі аўтараў ім перашкодзілі.

“Яшчэ нядаўна мы адзначалі галоўнай агульнай бядой тэхніку. Але карпатлівая работа ў гэтых адносінах дала заўважныя вынікі, і мы значна прасунуліся наперад, — гаворыць Лора Белабровік. — Цяпер наша задача — выправіць другую агульную памылку, якая сёлета асабліва заўважнай была ў намінацыі “Навагодняя прыгажуня”. Педагогі (і як вынік — і дзеці) не адчуваюць прапорцыі, грэбуюць правілам залатога сячэння. У нас, фларыстаў, як і ў мастакоў, дызайнераў, гэта асноўнае правіла. Гэта як “90-60-90” у індустрыі прыгажосці. Я нават хачу правесці семінар для педагогаў па гэтай тэме”.

“І гэта не значыць, што ўсё трэба падганяць пад стандарты, — развівае тэму Мікалай Даніловіч. — Калі мастак выбірае стыхійныя, ломаныя лініі, наўмысна не вытрыманыя ў прапорцыях, — гэта называецца сіметрыяй сіметрый, і гэты прыём можна выкарыстоўваць. Ці выкарыстаць бруднае, або адваротнае, спалучэнне колераў. Але гэта трэба рабіць умела. Дзеці ж да гэтага не гатовы, яны толькі інтуітыўна адчуваюць”.

Кожны з нас можа пагадзіцца з меркаваннем журы, а можа скласці ўласнае. Але зрабіць гэта можна, толькі завітаўшы ў зімовае царства Зюзі. Адрасам яго яшчэ тры тыдні новага года будзе Рэспубліканскі цэнтр экалогіі і краязнаўства.

Святлана НІКІФАРАВА.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Першыя вяршыні

У суботу на базе Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства прайшлі традыцыйныя, ужо пятыя па ліку, Адкрытыя рэспубліканскія спаборніцтвы па спартыўным скалалажанні ВАВY FEST. Фестываль праводзіцца з мэтай папулярызацыі і прапаганды скалалажання як аднаго са сродкаў фізічнага выхавання дзяцей і моладзі, павышэння спартыўнага майстэрства і выяўлення наймацнейшых юных спартсменаў.

Скалалажанне актыўна набірае папулярнасць, і ўжо многія нашы землякі, нягледзячы на тое, што Беларусь не горная краіна, не ўяўляюць свайго вольнага часу без пакарэння вяршынь. Адна з галоўных прычын папулярнасці заключаецца ў тым, што скалалажанне — гэта не толькі своеасаблівая рамантыка, яно садзейнічае развіццю ў дзяцей усіх груп мышцаў, дазваляе падтрымліваць фізічную форму ў належным стане. Многія бацькі запісваюць дзяцей у адпаведныя гурткі па рэкамендацыі медыцынскіх работнікаў. Згодна з медыцынскімі назіраннямі, калі чалавек залазіць на сценку, то ў яго адначасова працуюць мышцы рук, ног, дэльтападобныя мышцы, мышцы спіны, якія з’яўляюцца гарсэтнымі і трымаюць пазваночнік у належным становішчы. Такім чынам, скалалажанне садзейнічае фарміраванню правільнай паставы. Удасканальвае яно і каардынацыю рухаў, бо дзіцяці неабходна на абмежаванай плошчы паверхні як мага хутчэй правільна згрупавацца і такім чынам дасягнуць пастаўленай трэнерам мэты.

— Праводзіць фестываль вырашана невыпадкова, паколькі, напрыклад, для дашкольнікаў і малодшых школьнікаў праявіць свае здольнасці, абараніць гонар сваёй каманды, рэгіёна да нядаўняга часу не было магчымасці. Дзякуючы фестывалю, гэтая недарэчнасць выпраўлена. Спадзяёмся, што ВАВY FEST стане больш папулярным, пашырыцца геаграфія яго ўдзельнікаў і, акрамя беларускіх удзельнікаў, сустрэнем нашых сяброў з суседніх краін. Геаграфія ўдзельнікаў даволі шырокая. Гэта і Гомель, Пінск, Мар’іна Горка, Старыя Дарогі, Слуцк, Бабруйск — тыя гарады, дзе ёсць магчымасць займацца скалалажаннем. Скалалажанне, якое нядаўна стала алімпійскім відам спорту, імкліва набірае папулярнасць. У Рэспубліканскім цэнтры экалогіі і краязнаўства гэта адзін з самых масавых відаў, працуе 10 адпаведных гурткоў, адзначыў загадчык аддзела турызму і спартыўнага арыентавання Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства Васіль Мікалаевіч Канавальчык.

Праграмай фестывалю прадугледжана правядзенне спаборніцтваў у выглядзе боўлдэрынга (праходжанне серыі 11 кароткіх трас) на штучным скаладроме Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства, а таксама асабістыя кваліфікацыйныя спаборніцтвы. Да ўдзелу ў іх дапускаюцца навучэнцы аб’яднанняў па інтарэсах, каманды ўстаноў адукацыі, упраўленняў (мінскага гарадскога камітэта) і аддзелаў адукацыі, спорту і турызму, спартыўных клубаў і грамадскіх арганізацый краіны, а таксама спартсмены (каманды) іншых дзяржаў. Колькасць удзельнікаў не абмежавана. Спартсмены выступаюць у трох узроставых групах. Першая група — гэта дзяўчынкі і хлопчыкі 2006—2007 гадоў нараджэння, другая група — 2008—2009, трэцяя група — 2010 года нараджэння і маладзейшыя ўдзельнікі.

Усе трасы, падрыхтаваныя педагогамі Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства, разнастайныя па сваёй складанасці. Каб паспяхова іх пераадолець, неабходна “ўзяць” усе зачэпы, дабрацца да прамежкавых фінішаў (бонусаў), абазначаных спецыяльным колерам. Найбольш паспяхова з пераадоленнем трас і пакарэннем сваіх першых вяршынь у самай малодшай узроставай катэгорыі паспяхова справіўся сярод хлопчыкаў Міхаіл Шчарбачэня з Цэнтра дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі “Кантакт” Цэнтральнага раёна Мінска, сярод дзяўчынак лепшы вынік паказала Кацярына Высоцкая з Гомельскага абласнога цэнтра турызму і краязнаўства дзяцей і моладзі. У групе 2006—2007 гадоў нараджэння лепшымі сталі Улад Церлюкевіч і Марго Баярына з Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства. У другой узроставай групе сярод хлопчыкаў лепшымі сталі Аляксей Клімовіч з Цэнтра турызму, краязнаўства і экскурсій дзяцей і моладзі Бабруйска і Марына Пушачкіна з сярэдняй школы № 4 Шклова.

Ігар ГРЭЧКА.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Жукаву — 120 гадоў: крокі насустрач гісторыі

5—6 снежня ў Мінску прайшла V Міжнародная навукова-практычная канферэнцыя “Асоба ў гісторыі: Г.К.Жукаў і яго роля ў пераломных бітвах Вялікай Айчыннай вайны”, прымеркаваная да 120-годдзя з дня нараджэння савецкага палкаводца. Упершыню за сваю пяцігадовую гісторыю канферэнцыя набыла міжнародны статус. У гэтым годзе яна прайшла ў сценах Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства, а свае работы прадставілі больш за 60 дакладчыкаў.

Арганізатарамі мерапрыемства выступілі Міністэрства адукацыі, Рэспубліканскі цэнтр экалогіі і краязнаўства, Мінскі гарадскі інстытут развіцця адукацыі, мінская сярэдняя школа № 83 імя Г.К.Жукава, Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, Беларуская Праваслаўная Царква і Мінскае гарадское грамадскае аб’яднанне “Абаронцы памяці і праўды пра Вялікую Айчынную вайну”. Падтрымку канферэнцыі аказала Пасольства Расійскай Федэрацыі ў Рэспубліцы Беларусь.

Хоць канферэнцыі ўсяго пяць гадоў, яна прайшла вялікі шлях развіцця. Глеб Віктаравіч Калачэўскі, дырэктар сярэдняй школы № 83 Мінска, расказаў, што па ініцыятыве школы ў 2012 годзе была праведзена першая канферэнцыя, прысвечаная Жукаву: тады яна мела толькі раённы статус, а ў конкурсе ўдзельнічала ўсяго 17 работ. Усяго праз два гады, у 2014 годзе, канферэнцыя стала гарадской і прыцягнула ўвагу ўжо 85 удзельнікаў. “За пяць гадоў мы знайшлі 263 аднадумцаў: 210 удзельнікаў з Мінска, 44 — з рэгіёнаў Беларусі і 9 — з краін СНД, — падзяліўся дырэктар школы. — Пашырылася геаграфія: гэта Пінск, Магілёў, Гомель, Гродна, Столін, Слонім, Баранавічы і іншыя гарады”. 83-я школа пастаянна супрацоўнічае з сярэдняй школай № 1 імя Раманава г. Жукава Жукаўскага раёна Калужскай вобласці, дзе таксама актыўна захоўваюць памяць пра маршала.

Падчас урачыстага адкрыцця канферэнцыі начальнік упраўлення па справах моладзі Міністэрства адукацыі Наталля Іванаўна Пшанічная сказала: “Наша 83-я школа на працягу многіх гадоў збірае фрагменты гісторыі ў свой музей, праведзена вялікая пошукавая работа не толькі па зборы гістарычных артэфактаў, але і пошуку інфармацыі і навуковых паплечнікаў за межамі Беларусі. І гэтая канферэнцыя — доказ таго, што маленькая школьная ініцыятыва можа вырасці на ўзровень раёна, горада, краіны і нават выйсці за яе межы. Міністэрства адукацыі актыўна падтрымлівае такія ініцыятывы, таму што гэта і ёсць грамадзянска-патрыятычнае выхаванне”.

Іерэй Святаслаў Рагальскі, старшыня Міжнароднага грамадскага аб’яднання “Хрысціянскі адукацыйны цэнтр імя святых Мяфодзія і Кірыла”, які прадстаўляў БПЦ на адкрыцці канферэнцыі, звярнуў увагу на выключную важнасць такіх мерапрыемстваў: “Ёсць добрыя словы пра тое, што традыцыя — гэта лепшы спосаб барацьбы з часам. Працуючы з моладдзю, я сутыкаюся з тым, што многіх гістарычных фактаў, пра якія нам расказвалі ў школе, сучасныя падлеткі не ведаюць. Але менавіта дзякуючы такім мерапрыемствам, не перарываецца нітка жывых чалавечых ведаў і той гістарычнай памяці, якая з’яўляецца залогам стабільнага развіцця грамадзянскай супольнасці. І мы павінны ўсяляк пазбягаць фальсіфікацыі гісторыі. Мы павінны вывучаць гісторыю і рабіць аб’ектыўныя высновы для таго, каб свядома будаваць сваё жыццё”.

З мэтай прыцягнення ўвагі да юбілейнай даты ў гэтым годзе ў рамках канферэнцыі арганізавалі завочны конкурс “Вялікая памяць аб вялікім палкаводцу”. У ім прыняла ўдзел 461 работа, прычым толькі 33 з іх — з Мінска, а астатнія з рэгіёнаў. Усяго 223 малюнкі, 32 фота, 206 твораў. Лепшыя работы былі адзначаны дыпломамі Міністэрства адукацыі. Узнагароды за лепшыя малюнкі заваявалі Арына Грынёва з Абчугскай сярэдняй школы Крупскага раёна, Аліна Цюранок з сярэдняй школы № 2 Хойнікаў і Настасся Завугольнік з сярэдняй школы № 4 Баранавіч. Дыплом за лепшае фота атрымаў Уладзімір Трыпуцін, трэцякурснік Слуцкага дзяржаўнага сельскагаспадарчага прафесійнага ліцэя. А за самыя таленавітыя сачыненні-эсэ ўзнагародзілі Паліну Казлянок з сярэдняй школы № 3 Вілейкі, Дар’ю Чашун з Рудскай сярэдняй школы Іванаўскага раёна і Станіслава Гарадкоўскага з барысаўскай гімназіі № 1.

Удзельнікі канферэнцыі наведалі 83-ю сталічную школу: там працуе музей, дзе прадстаўлены асабістыя рэчы самога Жукава, перададзеныя школе Марыяй Георгіеўнай Жукавай, дачкой маршала. У бібліятэцы гасцям прадэманстравалі збор рэдкай літаратуры пра жыццё палкаводца, а яшчэ прадставілі электронныя гульні пра Вялікую Айчынную вайну, распрацаваныя ў школе.

Самай урачыстай часткай мерапрыемства стаў мітынг у сталічным скверы імя Г.К.Жукава з удзелам роты ганаровай варты. Удзельнікі канферэнцыі ўсклалі кветкі да помніка маршала. А завяршылася экскурсія па горадзе ў Беларускім дзяржаўным музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, дзе прайшло падвядзенне вынікаў і ўзнагароджанне лепшых дакладчыкаў дыпломамі Міністэрства адукацыі. Пераможцай у секцыі “Роля Г.К.Жукава ў ваеннай навуцы і мастацтве” стала Вольга Сірошык з сярэдняй школы № 8 Брэста. Лепшы даклад на тэму “Рэлігійныя і культурныя каштоўнасці ў жыцці маршала” прадставіла Марыя Булак з сярэдняй школы № 2 Слоніма, а ў секцыі “Вобраз Г.К.Жукава ў сучасным жыцці” перамогу прысудзілі Цімафею Лузану з гімназіі № 146 Мінска. За лепшую работу на тэму “Мемарыялізацыя памяці Г.К.Жукава” дыплом атрымаў вучань сталічнай сярэдняй школы № 49 Кірыл Таўкун.

Кацярына ЖОРАВА.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Тэатральная гісторыя ў колерах і водарах

Каханне Барбары Радзівіл, вернасць Сальвейг, летуценні Асоль — тэатральная гісторыя на гэты раз разгарнулася на фларыстычных падмостках. У Год культуры тэмай Першага чэмпіянату краіны па прафесійнай фларыстыцы, які завяршыўся ў Мінску, стаў тэатр. Арганізатарам мерапрыемства выступіла Асацыяцыя прафесіяналаў фларыстыкі і кветкавага бізнесу, выставачная кампанія “ЭкспаСістэмс” і Рэспубліканскі цэнтр экалогіі і краязнаўства.

Творчыя спаборніцтвы праходзілі адначасова ў дзвюх групах: сярод юніёраў і сярод прафесійных фларыстаў. Побач з тройкай прафесіяналаў, якія паспяхова займаюцца кветкавым бізнесам, за першынство змагаліся і пачынаючыя 6 фларыстаў, якія прайшлі адбор яшчэ вясной. На гэты раз ім трэба было выканаць 4 заданні: стварыць з кветак і расліннага матэрыялу фларыстычны калаж “Жывапіс”, скласці асенні букет “Тэатральны вобраз”, выканаць сюрпрызныя работы “Балет” і “Фларарыум”, тэматыка якіх аб’яўлялася непасрэдна перад выкананнем.

Свой творчы імпэт фларысты дэманстравалі на вачах наведвальнікаў выставы “Беларускі дом”, якая праходзіла ў Палацы спорту. А ацэньвалі яго фларысты-эксперты міжнароднага класа з Літвы, Эстоніі і Расіі.

Дзеці чэрпалі ідэі ў тэатры — гэтым летам спектаклі для іх сталі не толькі адпачынкам, але і падрыхтоўкай да чэмпіянату. Надзея Гайдукевіч, навучэнка сярэдняй школы № 61 Мінска, сваім тэатральным персанажам выбрала Сальвейг, якая стала сімвалам жаноцкасці і вернасці. “Сальвейг усё жыццё чакала свайго мужа, і калі яны нарэшце сустрэліся, абое былі ўжо немаладымі. Каханы ўткнуўся Сальвейг у калені, і яны разам памерлі. Гэта ўсё — чаканне і каханне, вернасць і надзею — я пастаралася перадаць у сваім букеце з шэра-ружовых, быццам састарэлых, але па-ранейшаму прыгожых, руж”, — гаворыць Надзея.

Выхаванка Цэнтра дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі Пінска (Брэсцкая вобласць) Кацярына Азарка ў аснову сваіх фларыстычных кампазіцый паклала рок-оперу “Юнона і Авось” і вобраз Мікалая Разанава. Яе букет-карабель вытрыманы не толькі ў колерах марскога сцяга — белых кустовых руж і сініх хрызантэм, але і выкананы ў музычных матывах пра белую шыпшыну.

Карабельная тэма і тэма кахання захапіла і Мікіту Бусла са Светлагорска (Гомельская вобласць), бадай, адзінага хлопчыка ў фларыстыцы Беларусі. Бездакорна выкананы ім калаж “Пунсовыя ветразі” ўразіў усіх членаў журы і гасцей выставы.

Фларыстыка становіцца для яго сям’і жыццём. Мікітава сястра, хоць і першакласніца, ужо спрабуе сябе ў фларыстыцы, прымае ўдзел у паказах. Мама — Марына Мікалаеўна Сарокіна — працуе кіраўніком аб’яднання па інтарэсах “Экадызайн” у Светлагорскім эколага-біялагічным цэнтры дзяцей і моладзі. Пакуль Мікіта паказваў усё сваё фларыстычнае майстэрства, Марына Мікалаеўна не адыходзіла ад работ прафесійных фларыстаў, запамінаючы кожную дробязь. “Мяне здзівілі работы дарослых сваім узроўнем. Нам, канечне, пакуль яшчэ шмат трэба працаваць, — прызнаецца педагог. — Асабліва ўразіла спалучэнне жывых кветак з валянымі з лямцу. Увогуле, у многіх кампазіцыях лямец — аснова: будзе над чым нам падумаць і папрацаваць дома. Што ж да колеравай гамы, то тут таксама ёсць перавагі: актуальныя прыглушаныя колеры і самы папулярны — пастэльны ружовы”.

Індрэк Каелі, старшыня журы, фларыст міжнароднага класа і прафесар ікебаны з Эстоніі, адзначыў: “Асабліва я ўражаны майстэрствам дарослых канкурсантаў. Юніёры, канечне, ім уступаюць, але відаць іх натхненне, жаданне ствараць, у іх ёсць вельмі арыгінальныя мастацкія рашэнні. Але, запэўніваю, з такімі амбіцыямі і задаткамі, з такімі настаўнікамі ў беларускай фларыстыкі ёсць будучыня”.

Асабліва ўразіла ўсіх — і журы, і калег, і гасцей — канкурсантка з дарослай групы, майстар-фларыст і выкладчык Лора Белабровік. Тэмай яе твораў стала гісторыя кахання Барбары Радзівіл і спектакль “Чорная панна Нясвіжа”. Яна цудоўна адлюстравала беларускую гісторыю ў эпоху Рэнесансу, ствараючы маштабныя работы — арт-лесвіцу, якая стала сімвалам цярністага шляху кахання Барбары і Аўгуста і яго трагізму, і вобраз самой Чорнай панны Нясвіжа.

Міжнароднае журы вызначыла пераможцаў у чэмпіянаце ў абедзвюх узроставых катэгорыях. Лора Белабровік і Надзея Гайдукевіч будуць прадстаўляць Беларусь у Мальтыйскім міжнародным кубку па прафесійнай фларыстыцы ў 2017 годзе.

Акрамя гэтага, пераможцы вызначаны па чатырох намінацыях мастацкім журы. Так, пераможцам у намінацыі “Фларыстычны калаж “Жывапіс” стаў Мікіта Бусел са Светлагорска. Таццяна Пазняк з Віцебскага абласнога палаца дзяцей і моладзі стварыла лепшы асенні букет “Тэатральны вобраз”. У намінацыі “Сюрпрызнае заданне “Балет” перамога прысуджана Святлане Васількевіч з Мінскага дзяржаўнага турыстычна-экалагічнага цэнтра дзяцей і моладзі. Самы складаны ў выкананні і самы арыгінальны фларарыум стварыла Настасся Стамплеўская з Эколага-біялагічнага цэнтра дзяцей і моладзі Мастоўскага раёна (Гродзенская вобласць).

Пераможцы чэмпіянату будуць узнагароджаны дыпломамі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь 7 снежня 2016 года падчас правядзення вочнай намінацыі “Зімовая казка” Рэспубліканскай выставы-конкурсу “Лёд. Кветкі. Фантазія” ў Рэспубліканскім цэнтры экалогіі і краязнаўства. Для ўдзельнікаў вочнай намінацыі яны правядуць майстар-клас па фларыстыцы на калядную тэматыку.

Цікава назіраць за тым, як набіраюць паветра маладыя фларысты апошнія пару гадоў, як з кожным разам узровень іх майстэрства расце. Каб развівацца хутчэй, важна ведаць, куды рухацца. А, як кажуць, збоку лепш відаць. Марыус Гвілдзіс — выкладчык-эксперт. Прафесійных фларыстаў ён рыхтуе не толькі на радзіме, у Літве, але і ў Італіі, Францыі, Іспаніі, Расіі. Ён падзяліўся сваімі развагамі пра чэмпіянат, пра фларыстыку ў Беларусі і ў свеце: “Я рад, што ў Беларусі адбыўся такі чэмпіянат. І няхай пакуль у ім сябе паспрабавалі толькі шасцёра дзяцей, ёсць надзея, што з іх вырастуць хаця б два-тры добрыя фларысты. А нават калі фларыстамі яны не стануць, дасведчанымі кліентамі яны будуць дакладна. У любым выпадку гэта таксама паспрыяе развіццю прафесіі. І добра, што моладзь выстаўляецца разам з майстрамі: ім ёсць у каго падгледзець сакрэты, павучыцца майстэрству і нават крышку пазайздросціць.

Калі гаварыць пра майстэрства маладых канкурсантаў, пра тэхніку, то адчуваецца недахоп практыкі работы з жывой кветкай. Гэта добра адлюстраваў калаж: ён не патрабаваў жывой кветкі, і адразу ж узровень работы значна вышэйшы і ў кампазіцыі, і ў тэхніцы. Як толькі дзеці бяруцца за жывую кветку — пачынаюць сябе абмяжоўваць. І ў нас, у Літве, я заўважаю, што часта ў школах робяць калажы, паштоўкі, гербарый. Але трэба разумець, што ўсё гэта спадарожнае. Фларыстыка — гэта ўсё ж работа з жывой кветкай. Крыху лепш адносіны да гаршковых раслін. Сур’ёзных заўваг тут няма, з імі дзеці больш вольна працуюць: адчуваецца, на дачах і ў кватэрах яны практыкуюцца. А вось у крэатыўнасці маладыя людзі вельмі свабодныя, творчыя.

Галоўнае — цікавіцца тым, што робіцца ў модзе, архітэктуры, інтэр’еры, дызайне элементаў быту, ведаць асноўныя рысы архітэктурнага стылю, стылю інтэр’ера, стылю адзення, разбірацца ў дызайнерскіх цыклах, такіх як арт-дэко, постмадэрнізм і арганіка. Актуальная сёння арганіка прадугледжвае не матэрыялы, а формы, напрыклад, кватэры ў выглядзе ракавіны, будынак, які нагадвае айсберг, а інтэр’ер — карал. Актуальны арганічны стыль і ў адзенні: сукенкі ў выглядзе медузы ці ўвогуле няправільных форм. Гэта тэндэнцыі. І калі мы ведаем тэндэнцыі ў архітэктуры, модзе, дызайне, тады мы ведаем, куды нам накіроўвацца. А калі нам гавораць, што модная пэўная тэхніка ці канкрэтныя матэрыялы, то гэта ўсяго толькі бізнес. Нават з прывычным матэрыялам можна зрабіць новае і нечаканае.

Для поспеху ў фларыстыцы кожны павінен займацца сваёй справай: аграном павінен складаць грунты для кветак, кветачнік — вырошчваць кветкі, прадавец — валодаць сакрэтамі маркетынгу, а букеты павінен рабіць фларыст — прафесіянал з зусім іншымі кампетэнцыямі. Вось з чаго трэба пачынаць — з вылучэння прафесіі фларыста. Тады б з’явіліся школы, практыка, тады б і быў больш значны рух наперад”.

Святлана НІКІФАРАВА.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Фларыстыка: прафесіі няма, але ёсць прафесіяналы

Шамаціць лісце пад нагамі, ідзе дождж, гарадскія пейзажы апранаюць шэрую вопратку… Але не спяшайцеся развітвацца з летам. Ва ўсякім разе, пакуль вы не завітаеце ў Рэспубліканскі цэнтр экалогіі і краязнаўства. Тут толькі нядаўна зацвілі сады падчас Рэспубліканскага конкурсу “Фестываль садоў і кветак”. Мерапрыемства стала самым феерычным этапам мегапраекта “Упрыгожым Беларусь кветкамі”, прымеркаванага да Года культуры і арганізаванага Міністэрствам адукацыі і Рэспубліканскім цэнтрам экалогіі і краязнаўства.

На фестываль з’ехаліся 75 юных фларыстаў з розных куткоў Беларусі. На суд журы яны прадставілі свае “Сады ў мініяцюры”, фларыстычныя аб’екты для саду “Беларусь — крыніца натхнення”, а ўдзельнікі намінацыі “Справа ў капелюшы” правялі паказ фларыстычных капелюшоў.

Арганізатары правялі сапраўднае свята для ўдзельнікаў і гледачоў. Фларысты падрыхтавалі капелюшы загадзя, а вось аздабленне стваралі ўжо падчас фестывалю.

“Мы, члены журы, адзначылі, наколькі ўдала падабраны расліны да форм капелюшоў, — гаворыць Лідзія Паўлаўна Каліноўская, старшыня журы і намеснік дырэктара Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства. — І гэта не проста экспромт. Напрыклад, каб на светла-салатавым капелюшы ў верасні распусціліся браткі, гэтыя кветкі былі пасеяны спецыяльна для конкурсу. Цікавая ідэя капелюша, які дзяўчына звязала для сваёй бабулі, а потым дэкарыравала такімі ж палявымі кветкамі, якія яе бабуля ў юнацтве збірала на лузе. Мы ведаем, што капелюшовы рух асабліва быў развіты ў XVIII стагоддзі. І гэты перыяд на фестывалі быў прадстаўлены ва ўсёй красе: на капелюшах былі караблі, дамы ў архітэктурных стылях XVIII стагоддзя. Гэта значыць, што дзеці не проста стваралі капелюшы, а яшчэ паглыбляліся ў гісторыю, знаёміліся з мастацтвам. У капелюшах спалучалася шмат нетрадыцыйных матэрыялаў. Напрыклад, адна з самых прыгожых кветак — архідэя — упрыгожыла зеленаваты каўпак з лямцу”.

Капелюшы, перш чым стаць выставачнымі экспанатамі (на жаль, тэрмін іх жыцця кароткі), “выгульваліся”. Модны паказ арганізавалі прафесійныя мадэлі, якія дапаўнялі вобразы вячэрнімі сукенкамі і арыгінальнымі аксесуарамі. Хаця выглядала не менш прыгожа, калі на імправізаваны подыум выходзілі самі аўтары работ і проста госці фестывалю.

Лепшым дызайнерам капелюшоў стала Надзея Касянок, выхаванка ЦДАДіМ Пінска. Расказваючы пра тонкасці і сакрэты любой фларыстычнай кампазіцыі, Надзея вылучае меру: “Кожны фларыст імкнецца стварыць нешта новае, крэатыўнае, таму часта ёсць спакуса забыцца пра меру. Тут важна ўявіць кампазіцыю, абдумаць, з чаго яна будзе складацца, і не адыходзіць ад задумы, не дабаўляць іншыя кампаненты ці кветкі толькі таму, што яны прыгожыя”.

Апошнім часам усё большую папулярнасць набывае ландшафтны дызайн. Уменне здзіўляць на фестывалі выяўляла намінацыя “Сады ў мініяцюры”. Ствараліся кампазіцыі з раслін, якія ўяўляюць сабой рэальны ландшафт, толькі ў мініяцюры. Гэта складаная задача нават для прафесійных ландшафтных дызайнераў, бо на рэальным участку агульнае ўражанне стварае не столькі планіроўка, колькі прыгажосць раслін: веліч дрэў і шэпт ветру ў іх галінах, статыка хвойнікаў і дынаміка ампельных, журчанне вады і гульня промняў сонца, адчуванне прахалоды ў цені ў спякотны дзень… У мініяцюрным садзе ўсе гэтыя інструменты не даступныя). На першае месца выходзіць ідэя стварэння саду, уменне намаляваць яе мініяцюрнымі раслінамі, пры гэтым дызайн павінен захаваць свой прывабны выгляд ажно да Новага года. Для гэтага трэба ведаць расліны, правілы іх догляду і сумяшчэння.

На суд журы былі прадстаўлены 33 міні-сады: паменшаная копія ўчастка экалагічнага цэнтра і сад з мар, пясчаныя пустыні і непралазныя джунглі, сад чараўніцы і вясковы сад з агародам, запаведнік, горад-сад, сады з вадаёмамі, населенымі рыбкамі, альпінарыямі, басейнамі, зонамі адпачынку… Было шмат арыгінальных ідэй размяшчэння садоў: карані яны пусцілі і ў каробках, скрынях, і ў кошыках, садовых вёдрах, слоіках, і нават у чамадане. Але журы найбольш спадабалася ідэя Карыны Сімановіч, выхаванкі Віцебскага абласнога палаца дзяцей і моладзі, якая пасадзіла свой сад адразу ў тры бітыя гаршкі, стварыўшы рэльеф з узвышшамі і нізінамі.

Калі часу прыдумаць і стварыць штосьці арыгінальнае ў юных ландшафтных дызайнераў было дастаткова, бо працавалі яны дома, то на стварэнне фларыстычных аб’ектаў на тэму “Беларусь — крыніца натхнення” арганізатары далі ўдзельнікам толькі 2 гадзіны. Таксама ім прапанавалі сена, салому, шышкі, мох, лішайнікі, кветкі. У выніку на цэнтральнай алеі Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства з’явілася 7 арт-аб’ектаў — па адным ад каманды кожнай вобласці і Мінска. Жывёлы, птушкі і нават насякомыя з прыродных матэрыялаў ажывілі па-асенняму ціхі куток. Пераможцай стала каманда Гомельскай вобласці, якая стварыла прыгажуню з калаўротам.

“Фестываль садоў і кветак” яшчэ раз даказаў, што беларуская фларыстыка мае будучыню. Нічога, што пакуль у нас няма прафесіі фларыст, галоўнае, у нас ёсць прафесіяналы”, — падагульніла Лідзія Паўлаўна.

Святлана НІКІФАРАВА.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Дарадца краязнаўцаў

Загадчыка аддзела краязнаўства і патрыятычнага выхавання Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства Аляксандру Яўгенаўну Кравец ведае кожны педагог-краязнавец Беларусі. Краязнаўчыя конкурсы акцыі “Жыву ў Беларусі і тым ганаруся”, рэспубліканскія краязнаўчыя летнікі, чытанні, семінары, канферэнцыі, круглыя сталы, метадычныя дапаможнікі па вывучэнні роднага краю — усё гэта вынікі працы Аляксандры Яўгенаўны і яе калег-метадыстаў. Адказная, элегантная, прыветлівая, сумленная, апантаная, неабыякавая — такой ведаюць нашу гераіню калегі і сябры.

Супрацоўнікі рэспубліканскіх цэнтраў дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі — асаблівая катэгорыя педагогаў. У мінулым школьныя настаўнікі, а сёння дарадчыкі настаўнікаў, іх метадычныя памочнікі, яны выдатна ведаюць, у якім кірунку павінна развівацца айчынная сістэма адукацыі, каб нашы дзеці станавіліся не толькі адукаванымі, але і выхаванымі людзьмі, сапраўднымі грамадзянамі. Дзеля гэтага і здзяйсняюць настаўнікі-краязнаўцы паходы па роднай зямлі, дзеля гэтага і адкрываюць разам з вучнямі таямніцы свайго краю. Каб гэтыя паходы і пошукі былі максімальна эфектыўнымі, метадычна выверанымі, кожны дзень пад кіраўніцтвам Аляксандры Яўгенаўны Кравец свае новыя метадычна-краязнаўчыя адкрыцці здзяйсняюць супрацоўнікі аддзела краязнаўства і патрыятычнага выхавання Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства.

Аляксандра Яўгенаўна — дарадца і памочнік не толькі настаўнікаў-краязнаўцаў, музейшчыкаў, але і журналістаў. Напярэдадні камандзіровак, падчас пошуку цікавых герояў для матэрыялаў краязнаўчай і музейнай тэматыкі часта даводзіцца накіроўвацца па адрасе Лук’яновіча, 18 у сталічны будынак аддзялення краязнаўства РЦЭіК. Гэта сапраўдная метадычная краязнаўчая скарбонка, дзе захоўваюцца звесткі пра сотні пераможцаў і прызёраў акцыі “Жыву ў Беларусі і тым ганаруся”, пра тэматыку іх даследаванняў, пра адметныя мясціны краіны. Гадзінка-другая працы сярод прыветлівых супрацоўнікаў аддзялення краязнаўства — і ты вяртаешся ў рэдакцыю поўны новых ідэй, жадання падарожнічаць, спазнаваць, даследаваць. Напярэдадні Дня настаўніка Аляксандра Яўгенаўна падзялілася цікавымі краязнаўчымі маршрутамі па мясцінах свайго дзяцінства і прафесійнага станаўлення, а таксама цікавымі думкамі адносна асобы сучаснага настаўніка-краязнаўца, развіцця школьнай краязнаўчай справы.

Нарадзілася наша гераіня на Воранаўшчыне, у багатым на помнікі даўніны краі. Дзяцінства сярод маляўнічай прыроды, рэшткаў былых панскіх сядзіб, безумоўна, паўплывала на выбар прафесіі. Першым педагогам-краязнаўцам для Аляксандры Яўгенаўны быў нават не хтосьці са школьных настаўнікаў, пра якіх яна ўзгадвае з цеплынёй, а дзядуля Канстанцін Паўлавіч. “Ён хоць і не быў прафесійна звязаны з педагогікай, аднак быў вельмі адукаваным чалавекам, працаваў дырэктарам ільнозавода. Калі ўяўляю інтэлігентнага настаўніка мінулых эпох, то ў мяне адразу ўзнікае вобраз дзядулі. Ён заўсёды прыязджаў да нас з бабуляй у пачатку навучальнага года, перачытваў школьныя падручнікі па гісторыі і абавязкова расказваў пра падзеі, што адбываліся ў нашым краі ў той ці іншы перыяд сусветнай гісторыі. Калісьці ў ваколіцы хутара Праважа, дзе прайшло маё дзяцінства, прыехалі з Дзятлаўшчыны тры роды — Белавусоў, Грабянёў і Латушкаў, якія набылі тут у княгіні зямлю. Цікавы факт: наш край у асноўным каталіцкі, аднак княгіня была праваслаўнай і прадавала зямлю толькі праваслаўным. Была ў Праважы і царква, пабудаваная княгіняй. Тое месца, дзе пасяліліся сем’і, стала называцца хутарам, — расказвае Аляксандра Яўгенаўна. — Цяпер гэта вёска Курчоўцы, у склад якой увайшлі тры вёскі. У пачатковых класах я вучылася ў Падэйкаўскай школе, а потым пайшла ў Забалацкую сярэднюю, якую скончыла на выдатна. Цяпер гэта складана ўявіць, аднак у гады майго вучнёўства ў нас былі паралелі “А”, “Б”, “В”, “Г”. Дарэчы, пра тыя часы можна даведацца ў школьным этнаграфічным музеі”.

Пра асаблівую гістарычную атмасферу малой радзімы Аляксандры Яўгенаўны сведчыць нават назва мясцовага калгаса, які насіў імя Янкі Купалы. “Мой бацька працаваў старшынёй суседняга калгаса, таксама быў адукаваны, шмат чытаў, на сходах заўсёды выступаў на беларускай мове. Вобразы Навагрудскага і Любчанскага замкаў на радзіме дзядулі, у якога мы часта праводзілі летнія канікулы, аповеды Канстанціна Паўлавіча пра мінулае роднага краю — усё гэта адклалася ў падсвядомасці. Думаю, невыпадкова маё прафесійнае жыццё звязана з краязнаўствам”, — дзеліцца Аляксандра Яўгенаўна.

Пачыналася любоў да роднага краю з любові да яго прыроды. Нездарма выпускніца Забалацкай сярэдняй школы Аляксандра Кравец, якая скончыла ўстанову з залатым медалём, вырашыла паступаць на біялагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Вучыцца было складана, але ў той жа час цікава. Асабліва насычаны быў вольны ад вучобы час. Студэнтка разам з сяброўкамі запісалася ў альпінісцкую секцыю. Паходы на Паўночны Урал, у Карпаты, на байдарках па Дняпры, Браслаўскіх азёрах — са студэнцкіх гадоў краязнаўчае жыццё нашай гераіні непарыўна звязана з турыстычным. “Нам было цікава паходнае жыццё: песні ля вогнішча, пераадоленне сябе, пакарэнне горных вяршынь, якія, на наш погляд, былі дасягальнымі”, — адзначыла суразмоўніца. З турызмам Аляксандра Яўгенаўна пасябравала надзейна. Цяпер нават цяжка сказаць, дзе больш часу праводзіць загадчык аддзела — у рабочым кабінеце або ў палатках, экскурсійных паездках разам з педагогамі.

— Пасля заканчэння ўніверсітэта ў канцы 80-х прыехала па размеркаванні на малую радзіму, у Воранаўскі раён, мястэчка Нача, мінулае якога звязана са знакамітым родам Нарбутаў. Мяне адразу назначылі намеснікам дырэктара па выхаваўчай рабоце сярэдняй школы. Працаваць было нескладана, бо вопыт арганізатарскай работы (дзейнасць у арганізацыйным камітэце біяфака БДУ) у мяне быў. Галоўнае — у школе працаваў крэатыўны дырэктар Міхаіл Міхайлавіч Лях. Ён патрабаваў ад калег укараняць у выхаваўчую работу новыя формы і прыёмы. Мы праводзілі самыя розныя мерапрыемствы і, канечне, адпраўляліся з дзецьмі ў паходы. Паходы былі не проста катэгарыйнымі, а з краязнаўчым ухілам. Гэта цяпер паходы, справаздачы аб якіх дасылаюцца на Рэспубліканскі конкурс “Пазнай Радзіму — выхавай сябе”, турыстычна-краязнаўчыя, а на той час гэта было новаўвядзеннем. У школе Начы пачалася і мая настаўніцкая сцяжына. Тут, акрамя выканання абавязкаў намесніка дырэктара па выхаваўчай рабоце, я выкладала біялогію і хімію. Турызму і краязнаўству падуладны не толькі ўсе ўзросты, але і ўсе настаўнікі-прадметнікі. Каб вывучаць родны край, здзяйсняць катэгарыйныя паходы, неабавязкова быць настаўнікам фізкультуры, гісторыі, мовы і літаратуры або геаграфіі. Сярод пераможцаў конкурсаў акцыі “Жыву ў Беларусі і тым ганаруся” ёсць настаўнікі матэматыкі, фізікі, інфарматыкі і, канечне, біялогіі і хіміі, — дзеліцца Аляксандра Яўгенаўна.

Каманда сярэдняй школы Начы рэгулярна займала прызавыя месцы на абласных турыстычных спаборніцтвах, таму невыпадкова Аляксандру Яўгенаўну запрасілі працаваць у Гродзенскі абласны цэнтр турызму і краязнаўства. Для развіцця краязнаўчай справы на Гродзеншчыне і ў цэлым у краіне 90-я гады сталі залатым часам. У школах актыўна адкрываліся музеі, ствараліся краязнаўчыя гурткі. Тады, у 1997 годзе, Аляксандра Яўгенаўна разам з калегамі ініцыіравала правядзенне абласной акцыі “Галасы гісторыі” па аналогіі з рэспубліканскай экспедыцыяй “Наш край”, якая пачалася ў 1992 годзе і ў 2006 годзе перарасла ў акцыю “Жыву ў Беларусі і тым ганаруся”. З кастрычніка 2003 года Аляксандры Яўгенаўне даручана курыраваць развіццё школьнай краязнаўчай справы ва ўсёй краіне. З таго ж часу яна працуе ў Рэспубліканскім цэнтры турызму і краязнаўства навучэнскай моладзі (сённяшнім аддзяленні краязнаўства Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства).

— Час дыктаваў свае ўмовы, і трэба было прыўносіць нешта новае ў краязнаўчае жыццё. Таму ў 2006 годзе па ініцыятыве Аляксандра Міхайлавіча Радзькова пачалася рэспубліканская акцыя навучэнскай моладзі “Жыву ў Беларусі і тым ганаруся”, у якой, дарэчы, сёлета юбілей — 10 гадоў яна крочыць па краіне, — адзначае Аляксандра Яўгенаўна. — Плённы вынік, як вядома, прыносяць доўгатэрміновыя формы работы. За гэты час акцыя вырасціла не адно пакаленне краязнаўцаў. Для некаторых настаўнікаў краязнаўчая справа стала сямейнай. Напрыклад, для настаўніка гісторыі сярэдняй школы № 3 Мёраў Вітаўта Антонавіча Ермалёнка, які стварыў некалькі школьных музееў, або кіраўніка гісторыка-этнаграфічнага музея “Гісторыя Заронаўскага краю” Віцебскага раёна Людмілы Канстанцінаўны Нікіцінай, чые сыны працягваюць справу бацькоў — даследуюць родны край разам з вучнямі. Вывучэнне роднага краю на працягу 10 гадоў вядзецца па такіх напрамках, як “Мой род, мая сям’я”, “Мая школа — часцінка майго жыцця”, “Мая вёска, мой горад”, “Мая Радзіма — Беларусь”. Усе напрамкі работы захаваліся, змяніліся толькі яе формы. Сёння мы праводзім конкурсы экскурсаводаў, конкурсы, прысвечаныя духоўнай спадчыне продкаў, таямніцам малой радзімы (легендам і паданням). На аснове сабранага матэрыялу ствараюцца турыстычна-краязнаўчыя маршруты, рыхтуюцца экскурсаводы. Цяпер з багатым матэрыялам, сабраным у рамках акцыі, варта больш актыўна знаёміць наша грамадства.

На думку гераіні, сучасны краязнавец павінен быць чалавекам апантаным, крэатыўным, “хадзячай энцыклапедыяй”, умець зацікавіць дзяцей. Тады будзе плён. Дзеці павінны ўспрымаць цябе, як свайго таварыша. Кожны чалавек па сваёй натуры лянівы, а тым больш вучні, у якіх столькі вучэбных прадметаў, а тут ім яшчэ трэба і вывучаць родны край. Толькі настаўнік, які валодае названымі якасцямі, можа перамагчы гэтую ляноту, далучыць дзяцей да краязнаўства. “Помню, калі працавала ў Начы, мы адправіліся ў вандроўку па коласаўскіх мясцінах. Сядзім, значыць, вечарам ля вогнішча ў Альбуці, і мае самыя заядлыя троечнікі, паслухаўшы “Новую зямлю” ў такой незвычайнай атмасферы, сказалі, што ім вельмі хочацца прачытаць паэму цалкам”, — узгадала Аляксандра Яўгенаўна.

А яшчэ сучасны настаўнік-краязнавец павінен актыўна папулярызаваць сваю справу з дапамогай інтэрнэт-рэсурсаў. Узяць, напрыклад, конкурс відэаролікаў, які нядаўна праводзіўся ў рамках рэспубліканскага грамадзянска-патрыятычнага праекта “Збяры Беларусь у сваім сэрцы”. Чаму б не стварыць на папулярным інтэрнэт-партале YouTube асобны канал, падпісчыкі якога маглі б знаёміцца з відэаработамі ўдзельнікаў праекта і завочна здзяйсняць падарожжы па адметных мясцінах Беларусі. Гэта, канечне, ідэя, прапанова, аднак прыкладна ў такім кірунку павінна развівацца сучаснае школьнае краязнаўства.

Краязнаўцы не павінны варыцца ў сваім саку, веды пра родны край трэба актыўней папулярызаваць не толькі сярод вучняў, але і іх бацькоў, родных, суседзяў. Тады настаўнік, які спазнае малую радзіму, заўсёды будзе ў пашане, як і будуць заўсёды ў пашане тыя, хто дапамагае гэтаму настаўніку больш эфектыўна, метадычна выверана раскрываць таямніцы Бацькаўшчыны.

Ігар ГРЭЧКА.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Краязнаўцы краіны, яднайцеся!

Для незабыўнага летняга адпачынку сапраўднаму краязнаўцу трэба нямнога: над галавой — блакітнае неба з белымі аблачынкамі, пад нагамі — родная зямля з яе нязведанымі мясцінамі, побач — надзейныя сябры, і, безумоўна, некалькі дзён, праведзеных у сталіцы. І блакітнае неба, і надзейныя сябры, і нязведаныя мясціны мітуслівай сталіцы — усё гэта чакала актыўных удзельнікаў акцыі “Жыву ў Беларусі і тым ганаруся”. З 18 па 26 чэрвеня для 100 хлопчыкаў і дзяўчынак з усіх рэгіёнаў краіны на базе Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства працаваў краязнаўчы профільны летнік.

“Мы зробім ваш адпачынак цікавым і запамінальным”, — паабяцалі юным краязнаўцам арганізатары летніка на яго ўрачыстым адкрыцці і абяцанне сваё выканалі. На працягу 9 дзён кожная хвіліна змены была напоўнена цікавымі мерапрыемствамі: экскурсіямі па Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі, па музеі валуноў, царкоўна-гістарычным музеі Беларускай Праваслаўнай Царквы, па сталічных храмах, прагулкамі па Лошыцкім парку і вячэрніх праспектах, пераадоленнем лабірынтаў вяровачнага гарадка “Ліяны”, наведваннем Беларускага дзяржаўнага цырка. Чакалі юных краязнаўцаў і сустрэчы з творчымі людзьмі ў “Гасцёўні сяброў”.


Аднак якое краязнаўчае лета без краязнаўчай канферэнцыі? Ужо на другі дзень работы летніка навучэнцы прадставілі багатую палітру кірункаў школьнай краязнаўчай справы. Як паведаміла начальнік летніка Аляксандра Яўгенаўна Кравец, вучань Крулеўшчынскай сярэдняй школы Докшыцкага раёна Яўген Мальчонак знаёміў з гісторыяй ваколіц аграгарадка Крулеўшчына, а яго зямляк Андрэй Косцін расказваў пра цэрквы Докшыцкага раёна ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Юля Зуева і Анжаліка Крот з гімназіі № 1 Дзяржынска пазнаёмілі равеснікаў з адметнасцямі Станькава, здзейснілі завочнае гістарычнае падарожжа ад Крутагор’я да Дзяржынска. З мінулым малой радзімы знаёмілі вучань Міханавіцкай сярэдняй школы Мінскага раёна Іван Цыаненка і Ганна Краменская з Брынеўскага дзіцячага сада — сярэдняй школы Петрыкаўскага раёна. Пра фартыфікацыйныя збудаванні Першай сусветнай вайны на тэрыторыі Лідскага раёна паведаміла навучэнка ліцэя № 1 Ліды Настасся Клышэйка, а Дар’я Міхалькевіч з гэтай жа ўстановы адукацыі ў рабоце “Любоў не шукае свайго” пазнаёміла юных краязнаўцаў з ахвярным служэннем святара Мікалая Канстанцінавіча Усціновіча. Цікавым атрымаўся і тэатралізаваны аповед вучняў Кадзінскай сярэдняй школы Магілёўскага раёна Валерыі Новікавай, Настассі Мікуліч, Вольгі Врукала, Аляксандры Крукоўскай пра вясельны пасаг.


Цэнтральнай тэмай выступленняў стала Вялікая Айчынная вайна. Данііл Абрамчук і Валянціна Бялінская з сярэдняй школы № 33 Брэста паведамілі пра подзвіг сваіх землякоў — праведнікаў народаў свету, а Арцём Голахаў з Раманавіцкай сярэдняй школы Магілёўскага раёна выступіў з дакладам “Памяць сэрца. Вайна ў лёсе маёй сям’і”. Пра памяць нашых сэрцаў гаварылася і на мітынгу, прысвечаным 75-й гадавіне пачатку Вялікай Айчыннай вайны, які адбыўся 22 чэрвеня ў сталічным парку Чалюскінцаў, каля помніка на брацкай магіле, у якой пахаваны больш за 10 тысяч савецкіх ваеннапалонных, падпольшчыкаў і мірных жыхароў, расстраляных нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Ганаровымі ўдзельнікамі мітынгу сталі палкоўнік у адстаўцы, выдатнік друку Беларусі, удзельнік штурму Берліна Павел Сафронавіч Ерашэнка, а таксама прадстаўнікі грамадскага аб’яднання “Таварыства памяці воінаў і ахвяр Вялікай Айчыннай вайны” (намеснік старшыні таварыства Мікалай Аляксеевіч Папоў і члены папячыцельскага савета ветэраны вайны Мікалай Данілавіч Драпачка і Гермаген Кандрацьевіч Рубцоў).


“Ведаць гісторыю Вялікай Айчыннай вайны, захоўваць памяць пра подзвіг савецкіх воінаў, захоўваць сямейныя рэліквіі, звязаныя з вайной, чытаць мастацкія творы і глядзець кінафільмы пра Вялікую Айчынную вайну, створаныя цудоўнымі савецкімі пісьменнікамі, паэтамі і рэжысёрамі, беражліва адносіцца да сімвалаў Чырвонай Арміі, Вялікай Айчыннай вайны, помнікаў і магіл савецкім воінам, ведаць гісторыю стварэння мемарыяльных комплексаў, віншаваць са святам Перамогі родных, сяброў, знаёмых, памятаць, што Перамога была дасягнута ў адзінстве народаў Савецкага Саюза і краін антыфашысцкага блока — толькі пры выкананні гэтых запаветаў мы здольны быць адзіным народам і будаваць шчаслівую будучыню”, — звярнуліся да юных краязнаўцаў члены таварыства.

— Мы не можам да канца ўявіць тыя цяжкасці, якія вы пераадолелі падчас вайны, аднак мы можам вас запэўніць: маладое пакаленне і педагагічная супольнасць робяць усё магчымае для захавання памяці пра ваш подзвіг, — звярнулася да ветэранаў намеснік дырэктара Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства Лідзія Андрэеўна Жур.


“Мінская вобласць — сэрца Беларусі. Сюды, нібыта артэрыі, сыходзяцца шляхі-сцяжыны з усіх куточкаў краіны. Тут засяроджаны магутны навуковы і прамысловы патэнцыял краіны. У нас прыгожая еўрапейская сталіца. Наш Мінск — краса беларускага краю і творчай думкі ўзлёт. Слаўны край Прыдняпроўскі, гераічны край Прыдняпроўскі… Многія гады Магілёўшчына была надзейным абарончым заслонам на ўсходніх рубяжах нашай краіны. Віцебшчына — паўночны край Беларусі, край блакітных азёр і цудоўных краявідаў, лясоў і лугоў. Паазерцы ганарацца сваімі землякамі, вучонымі, мастакамі, пісьменнікамі. Белавежскія зубры і найбагацейшая прырода Палесся, Камянецкая вежа і палац у Косаве, помнікі драўлянага дойлідства і старажытны абрадавы фальклор з’яўляюцца візітоўкай Брэстчыны. Гомельшчына захавала самыя раннія стаянкі чалавека, самыя даўнія абрады і традыцыі, захавала велічны палацава-паркавы комплекс Румянцавых-Паскевічаў. Перакрыжаванне розных культур і народаў, найпрыгажэйшы паўночна-заходні край Беларусі… Гарадзеншчына — яе зямля авеяна багатай сівой гісторыяй. Яе помнікі, як дыяменты. Вось якая ты, наша Беларусь!” — так прыгожа, паэтычна расказвалі пра сваю малую радзіму, пра нашу Беларусь удзельнікі рэспубліканскага краязнаўчага летніка.

Усё добрае калі-небудзь заканчваецца. Завяршыліся і 9-дзённыя сталічныя канікулы для актыўных удзельнікаў акцыі “Жыву ў Беларусі і тым ганаруся”. Аднак гэта не нагода для суму. Краязнаўчае лета працягваецца, а значыць, нас яшчэ чакаюць новыя знаходкі і адкрыцці.

Ігар ГРЭЧКА.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

З марай пра сёмгу з беларускай прапіскай

У Рэспубліканскім цэнтры экалогіі і краязнаўства завяршыўся фінал рэспубліканскага этапу Стакгольмскага юніёрскага воднага конкурсу. Традыцыйна ён праводзіўся 22 сакавіка — у Міжнародны дзень вады. Яго пераможцам стаў Дзяніс Марач, адзінаццацікласнік з гімназіі-інтэрната Мядзела. Юнак прадставіць свой праект і Беларусь на міжнародным фінале ў Стакгольме, дзе і пазмагаецца за галоўны водны прыз планеты.

Сёлета Стакгольмскі юніёрскі водны конкурс пройдзе дзявяты раз і збярэ ўдзельнікаў з больш як 30 краін свету. Гэтымі днямі праходзіць адбор: тысячы юнакоў і дзяўчат спаборнічаюць на нацыянальных этапах у сваіх краінах. У Беларусі ў конкурсе прынялі ўдзел 126 навучэнцаў устаноў агульнай сярэдняй, прафесійна-тэхнічнай і дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі з усёй краіны, з іх у фінал выйшлі 18, прадставіўшы 15 праектаў.
Традыцыйна на адбор праектаў уплывае іх актуальнасць не толькі для пэўнай мясцовасці і нават краіны, але і для сусветнай воднай сістэмы. Так, сёлета ў фінале крыху ўступілі пераможцу Вікторыя Гоманава (гімназія Глуска Магілёўскай вобласці) з даследаваннем “Змяненне таксічнасці актыўнага ілу і яго ўласцівасцей у часе на адкрытых пляцоўках” і Ігар Плотнікаў (Барысаўскі цэнтр экалогіі і турызму Мінскай вобласці) з работай “Стракозы як індыкатары стану вадаёмаў). Яны атрымалі дыпломы II ступені. Бронзу падзялілі выхаванцы сярэдняй школы № 6 Жодзіна Мінскай вобласці Хрысціна Жыгімонт і Артур Панцюхоў з даследаваннем “Прымяненне метадаў біятэсціравання для комплекснай ацэнкі стану ракі Пліса Жодзіна з выкарыстаннем жывёл” і Ягор Сокал з Наваяльнянскай сярэдняй школы Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці з праектам “Штучнае ўзнаўленне карася сярэбранага”. На рыбную тэму і работа Дзяніса Марача, якую журы палічыла лепшай. Юнак разам са сваімі кіраўнікамі Л.К.Шчалкуновай, настаўніцай біялогіі гімназіі-інтэрната, і Ю.К.Верас, кандыдатам біялагічных навук, у якой ён займаецца ў навуковым таварыстве навучэнцаў у РЦЭіК, зрабіў комплексную экалагічную ацэнку стану рэк, прыгодных для нерасту праходных ласасёвых рыб у Беларусі.
Як адзначыла Ганна Анатольеўна Жукава, старшыня журы, дацэнт кафедры агульнай экалогіі і методыкі выкладання біялогіі біялагічнага факультэта БДУ, Дзяніс вельмі пераканаўча расказаў аб такой праблеме, як скарачэнне колькасці балтыйскіх ласосяў, якая ўжо шмат гадоў з’яўляецца актуальнай для шэрагу краін Еўропы. У ходзе даследавання была праведзена ацэнка стану рэк, якія пакуль яшчэ выкарыстоўваюцца гэтымі відамі рыб для нерасту і першых гадоў жыцця. Паспяховасць гэтых этапаў іх жыцця прадвызначае бяспеку і стабільнасць папуляцыі ў Балтыйскім моры і ў канчатковым выніку з’яўляецца ўмовай захавання віду на планеце.
“У гідраэкалагічных даследаваннях высокага навуковага ўзроўню асноўная ўвага ўдзяляецца буйным рачным магістралям з-за іх высокай значнасці не толькі ў межах краіны, але і ў сусветным маштабе, — тлумачыць актуальнасць свайго даследавання Дзяніс Марач. — Дробныя вадацёкі часта застаюцца без належнай увагі. Тым не менш іх значнасць вельмі важная, бо менавіта гэтыя рэкі ўпадаюць у больш буйныя і фарміруюць якасць вады. Дробныя вадаёмы больш схільныя да негатыўнага антрапагеннага ўплыву, іх экасістэмы больш уразлівыя. Але ў Беларусі ёсць унікальная група малых рэк, прытокаў Віліі, у якіх адбываецца нераст ласасёвых рыб, такіх як кумжа і сёмга”.
Па словах Дзяніса, раней гэтыя рыбы падымаліся на нераст у Беларусь па Заходняй Дзвіне, Нёмане і даходзілі нават да вярхоўяў гэтых рэк і іх прытокаў. Ласосі ў басейнах Нёмана і Заходняй Дзвіны лавіліся да пачатку 30-х гадоў. У цяперашні час застаўся адзін шлях міграцыі рыб: па Віліі ў яе прытокі і дробныя ручаі Астравецкага і Смаргонскага раёнаў. Актыўнае будаўніцтва гідраэлектрастанцый на буйных рэках стала непераадольнай перашкодай для гэтых рыб. Акрамя таго, існуе яшчэ шмат іншых цяжкасцей і перашкод на шляху ласасёвых на нераст у Беларусь. Гэта і бабровыя плаціны, і дамбы вадасховішчаў, а таксама браканьерства і пагаршэнне якасці вады ў рэках, бо гэтыя рыбы вельмі ўразлівыя да тэмпературна-кіслароднага рэжыму і забруджвання.

Пачынаючы з 1992 года, калі ААН абвясціла 22 сакавіка Сусветным днём водных рэсурсаў, па ўсім свеце ў гэты дзень праходзяць спецыяльныя мерапрыемствы, накіраваныя на захаванне і асваенне водных рэсурсаў, галоўная мэта якіх — нагадаць усім жыхарам Зямлі аб велізарнай важнасці вады для падтрымання жыцця на планеце. Пры гэтым кожны год і дзесяцігоддзе прысвечаны пэўнай тэме. Перыяд з 2005 па 2015 год быў аб’яўлены Міжнародным дзесяцігоддзем дзеянняў “Вада для жыцця”, тэмай 2015—2025 гадоў выбрана “Вада для ўстойлівага развіцця”. Бягучы год абазначаны тэмай “Вада і працоўныя рэсурсы”, мэта мерапрыемстваў года: вызначэнне значнасці колькасці і якасці вады для забеспячэння занятасці насельніцтва ў сферах, звязаных з выкарыстаннем і аховай водных рэсурсаў.

Пачынаючы з 2013 года, Дзяніс падчас валанцёрскіх лагераў грамадскай арганізацыі “Ахова птушак Бацькаўшчыны” арганізоўваў даследчыя экспедыцыі ў Астравецкім раёне, каб выявіць прытокі Віліі, у якіх ёсць нерасцілішчы праходных ласасёвых рыб, вызначыць паказчыкі, неабходныя для нерасту кумжы і сёмгі, прасачыць змяненні гідрахімічных паказчыкаў на рэках і ўстанавіць дзеянне вадасховішчаў на іх, ацаніць кармавую базу і яе прыгоднасць для ласасёвых.
Акрамя таго, Дзяніс расказаў і пра канкрэтныя мерапрыемствы па паляпшэнні ўмоў для нерасту рыбы, якія праводзіліся падчас валанцёрскай работы па выратаванні балтыйскіх ласосяў у Беларусі. Трэба адзначыць, што Дзяніс добра валодае англійскай мовай, без чаго немагчымы ўдзел у міжнародным конкурсе.
Традыцыйна спаборніцтва пройдзе напрыканцы жніўня ў межах Сусветнага воднага тыдня ў Стакгольме — штогадовым месцы сустрэчы для вырашэння найбольш глабальных актуальных пытанняў, якія тычацца водных рэсурсаў планеты. Фінансавую дапамогу ў арганізацыі паездкі і падрыхтоўцы пераможцы да выступлення на міжнародным конкурсе аказвае адно з унітарных прадпрыемстваў Беларусі. У Стакгольме ў якасці галоўнага прыза аўтар праекта-пераможцы атрымае крышталёвую скульптуру ў выглядзе кроплі вады і грашовы ганарар у памеры 15 тысяч долараў, а яго навучальная ўстанова — 3 тысячы долараў. Тыя, хто крыху ўступіць пераможцы, атрымаюць заахвочвальны прыз у 5 тысяч долараў. Усё экалагічнае таварыства Беларусі жадае Максіму поспехаў на конкурсе.

Святлана НІКІФАРАВА.

Турысты пагукалі — вясна прыйшла

 

“Настаўніцкая газета” ўжо неаднаразова гукала вясну: на старонках выдання чытачы завочна спальвалі чучала зімы, развешвалі на дрэвах папяровыя птушачкі, частаваліся смачнымі блінамі і гарачым чаем. Не было, напэўна, толькі турыстычнага гукання. Можа, таму вясна і не спяшалася да нас? У чацвер каля будынка аддзялення краязнаўства Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства не толькі ладзіліся карагоды, гучалі народныя песні, але і праводзіліся турыстычныя спаборніцтвы, быў урачыста адкрыты вяровачны гарадок “Ліяны”.

Мяркуючы па надвор’і, вясна нібыта знарок чакала таго моманту, калі на беларускую зямлю яе запросяць турысты. У чацвер у Мінску яшчэ было пахмурна, дзьмуў сцюдзёны вецер, а ўжо ў пятніцу на блакітным небе — ні аблачынкі. Каб вясна ўступіла ў свае правы, навучэнцам турыстычна-краязнаўчых гурткоў РЦЭіК (прадстаўнікам Бараўлянскай сярэдняй школы і Бараўлянскай гімназіі Мінскага раёна, сярэдняй школы № 123 Мінска, Мінскага гандлёвага каледжа і Лінгвагуманітарнага каледжа пры МДЛУ) і Сацыяльна-педагагічнага цэнтра з прытулкам Ленінскага раёна сталіцы неабходна было не толькі прыйсці на свята з добрым настроем, пакарагодзіць, праспяваць вяснянкі. “Гуканне вясны” прадугледжвала шэраг інтэлектуальных, фізічных спаборніцтваў.Своеасаблівым этапам гэтых спаборніцтваў стала праходжанне імправізаваных праталінак. Так, на “Спеўным двары” навучэнцы складвалі з асобных слоў народныя песні, на танцавальнай праталінцы развучвалі элементы народных танцаў, на гульнявой бавілі час за народнымі гульнямі, на інтэлектуальнай адгадвалі загадкі, развучвалі прыказкі і прымаўкі. Цікава было і на тэатральнай праталінцы, дзе хлопчыкі і дзяўчынкі інсцэніравалі чалавечыя эмоцыі. І, безумоўна, ніхто не абмінуў пачастункавую праталінку, на якой кожнага чакалі смачныя бліны, цукеркі, гарачы чай. На турыстычнай праталінцы гасцей чакала акустычнае арыентаванне (з завязанымі вачыма пад гукі каманд вядучага трэба было сабраць пэўную колькасць паветраных шарыкаў), турыстычны боўлінг, купіны і гаць.
Фінальным этапам спаборніцтваў стала практычнае знаёмства з вяровачным гарадком “Ліяны”. Пад наглядам майстра спорту, турыста, вандроўніка, ініцыятара і галоўнага натхняльніка стварэння гарадка Віталя Уладзіміравіча Модэля навучэнцы спрабавалі свае сілы ў турыстычна-прыкладным мнагаборстве. “Дзякуючы таму, што наш гарадок абсталяваны бесперапыннай страхоўкай, а дыстанцыя, працягласць якой можна мяняць, мае сярэдні ўзровень складанасці, займацца ў вяровачным гарадку можа абсалютна кожны: і прафесіянал, і пачатковец”, — адзначыў Віталь Уладзіміравіч.
Па словах намесніка дырэктара РЦЭіК Віталя Мікалаевіча Стрыгельскага, вяровачныя гарадкі набіраюць папулярнасць ва ўсім свеце, таму вядучая ўстанова дадатковай адукацыі краіны турыстычна-краязнаўчага профілю не магла застацца ў баку ад гэтай тэндэнцыі. Асаблівасць “Ліянаў” у тым, што пры іх абсталяванні ніводнае дрэва не было пашкоджана. Пры стварэнні гарадка былі сумешчаны турыстычныя традыцыі з экалагічнымі, выкарыстоўваліся экалагічна чыстыя матэрыялы, каб у людзей было адчуванне, што яны лазяць па сапраўдных ліянах.— Дзякуючы гарадку мы намагаемся паказаць, што і ў гарадскіх умовах можна займацца турызмам. Вяровачны гарадок стане часткай спецыяльнага турыстычнага палігона і будзе актыўна выкарыстоўвацца для павышэння майстэрства педагогаў дадатковай адукацыі. На яго тэрыторыі будзе праходзіць практычная частка семінараў, курсаў павышэння кваліфікацыі. Тут можна будзе праводзіць спаборніцтвы рэспубліканскага і міжнароднага ўзроўняў. Спадзяёмся, што падобныя вяровачныя гарадкі будуць актыўна стварацца і ў іншых установах дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі, — паведаміў Віталь Мікалаевіч.
Факт ёсць факт: як толькі турысты пагукалі вясну, яна тут жа завітала ў госці. Яшчэ ў чацвер было пахмурна, дзьмуў сцюдзёны вецер, а ўжо ў пятніцу, пасля таго, як навучэнцы турыстычна-краязнаўчых гурткоў РЦЭіК правялі карагод, пераадолелі праталінкі, над намі прыгажэла чыстае, без аніводнай аблачынкі, блакітнае неба. Чаму ж вы раней, турысты, не гукалі вясну?

Ігар ГРЭЧКА.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Вышэй, вышэй і вышэй!

З 25 па 27 лютага ў Рэспубліканскім цэнтры экалогіі і краязнаўства праходзіў першы этап першынства краіны па спартыўным скалалажанні сярод навучэнскай моладзі. Другі этап стартаваў 10 сакавіка, а ўжо 13-га былі падведзены вынікі спаборніцтваў, у якіх удзельнічала больш за 200 навучэнцаў.

Скалалажанне — від спорту, які зарадзіўся як разнавіднасць альпінізму і які становіцца папулярным па ўсім свеце. Спаборніцтвы і трэніроўкі па скалалажанні праходзяць на скаладромах — штучных збудаваннях, якія імітуюць скальны рэльеф. На скаладроме РЦЭіК вышыня трас крыху больш за 5 метраў, але колькасць іх, а таксама складанасць рэгулярна мяняецца згодна з узроставымі крытэрыямі наведвальнікаў. Удзельнікі спаборніцтваў былі падзелены на 5 груп (юніёры 18—19 гадоў, старшыя навучэнцы 16—17 гадоў, дзяўчаты і юнакі 14—15 гадоў, падлеткі 12—13 гадоў, а таксама малодшыя школьнікі 9—11 гадоў). Згодна з узростам спартсмены былі расфарміраваны на каманды па 6 чалавек. Камандам было прадастаўлена паўтары гадзіны лазання па 15 боўлдэрынгавых трасах, што абазначае серыю кароткіх, але вельмі складаных трас.
“Дзецям вельмі цікава займацца скалалажаннем, — дзеліцца загадчык аддзела турызму і спартыўнага арыентавання РЦЭіК Васіль Мікалаевіч Канавальчык. — На жаль, залаў, спецыяльна абсталяваных для скалалажання, у Беларусі вельмі мала. Хочацца, каб камфортныя ўмовы для заняткаў былі створаны ў розных кутках краіны. Сёння ў Рэспубліканскім цэнтры экалогіі і краязнаўства скалалажаннем займаецца больш за 100 дзяцей і падлеткаў. Акрамя іх, займаюцца яшчэ і групы дарослых. Скалалажанне, акрамя выдатнай спартыўнай падрыхтоўкі (пры занятках гэтым відам спорту задзейнічаны ўсе групы мышцаў), вучыць і камунікацыі. Гэта не толькі рух уверх па скале, але і работа ў камандзе”.
У зале РЦЭіК праводзіцца мноства спаборніцтваў па скалалажанні, у тым ліку і міжнароднага ўзроўню, працуюць атэставаныя інструктары па альпінізме, вядзецца падрыхтоўка да сапраўдных узыходжанняў і турыстычных паходаў ад Крыма да Гімалаяў. Магчыма, менавіта таму каманда Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства перамагла на спаборніцтвах, упэўнена адарваўшыся ад іншых канкурэнтаў больш чым на 20 балаў. Другое месца заняў калектыў Пухавіцкага раёна, а “бронзу” атрымалі прадстаўнікі Гомеля. Усе пераможцы ўзнагароджаны дыпломамі і медалямі.

Алеся УШАКОВА.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.