Ідэі на выбар

Лепшыя сацыяльныя праекты былі вызначаны нядаўна ў Мінску, дзе прайшоў фінал у сацыяльных праектаў Social Weekend. 15 самых абгрунтаваных, самых сацыяльна важных праектаў па выніках фіналу атрымалі матэрыяльную падтрымку ад мецэнатаў, а гэта больш за 40 000 беларускіх рублёў.

Што ж такое Social Weekend? Гэта конкурс, распачаты ў 2013 годзе, на які кожны можа прапанаваць сваю ідэю, і калі не атрымаць грошы на яе ўвасабленне, то адшукаць аднадумцаў. Дарэчы, спаборніцтва праводзіцца не толькі ў нацыянальным маштабе: рэгіянальныя конкурсы Social Weekend праходзілі ў Брэсце і Віцебску. Сёлета на ўдзел у рэспубліканскім конкурсе паступіла амаль 160 заявак, з гэтай колькасці толькі 40 праектаў трапілі ў чвэрцьфінал і на двухмесячны тэрмін навучання. 24 праекты аказаліся ў паўфінале, дзе журы выбрала фіналістаў.

Прынамсі, на апошнім этапе конкурсу да членаў журы — кіраўнікоў аддзелаў маркетынгу і піяру вядомых кампаній і рэдактараў СМІ — далучыліся прадстаўнікі дзяржструктур, дырэктары кампаній. Міністэрства адукацыі прадстаўляў дырэктар Галоўнага інфармацыйна-аналітычнага цэнтра міністэрства П.А.Ліс. Вядома, у журы было прадстаўлена і Міністэрства эканомікі.

— Тое, што робіць зараз адукацыя, і тое, што робяць прадпрымальнікі, у пэўных момантах супадае, — заўважыў на адкрыцці фінальных спаборніцтваў П.А.Ліс. — Важна, каб мы зараз абмяняліся інфармацыяй і не рабілі тое ж самае, а калі робім адну справу, то дапамагалі адно аднаму парадамі, кансультацыямі, падтрымлівалі ініцыятывы.

Павел Анатольевіч дадаў, што некаторыя праекты ўжо рэалізоўваюцца ў сферы адукацыі. Не так даўно праходзіла Міжнародная канферэнцыя па інклюзіўнай адукацыі, і там было шмат праектаў, звязаных з гэтым.

— Справа вельмі важная, і яе падтрымлівае не толькі Міністэрства адукацыі, але і многія арганізацыі, у тым ліку міжнародныя, — адзначыў дырэктар ГІАЦ. — У гэтым кірунку мы з вялікім задавальненнем гатовы супрацоўнічаць.

Цікава, што аўтары некаторых ідэй здолелі адшукаць падтрымку яшчэ на этапе разгляду заявак і заняліся рэаліза­цыяй сваіх праектаў, у тым ліку адзін з фіналістаў. Між іншым 5 з іх у выніку падтрымаў асабіста Юрый Мельнічак, заснавальнік ­ІТ-кампаніі ў сферы штучнага інтэлекту. Сярод іх праект “ТатаЗала”, які атрымаў гран-пры VIII Рэспубліканскага конкурсу, і праект, якому ўдалося заваяваць прыз глядацкіх сімпатый, — “Бабулін часнок”.

Ідэя праекта “ТатаЗала” нарадзілася ў Гомелі. Назва гаворыць сама за сябе: прыцягнуць татаў у школьныя спартыўныя залы для таго, каб мужчыны праводзілі час з дзецьмі, прычым бясплатна. А мамы ў гэты час могуць адпачыць. За перыяд, калі праект рухаўся да фіналу, яго ўдалося нават распачаць. Каманда праекта, якім кіруе Сяргей Бычкоў, распаўсюджвае вопыт на Гомель і Гомельскую вобласць — Мазыр, Рагачоў, Светлагорск, Жлобін. План развіцця праектаў знаходзіцца на карэкціроўцы і ўзгадненні ва ўпраўленні адукацыі Гомельскага аблвыканкама. У перспектыве ж гаворка можа ісці пра работу такой залы ў Мінску, кожным абласным цэнтры, а магчыма, праект рэалізуецца і яшчэ ў больш шырокім маштабе.

Аўтары ідэі ­мяркуюць, што пасля заканчэння праекта і яго фінансавання дзейнасць працягнецца дзякуючы сарафаннаму радыё, бацькі будуць самастойна папаўняць матэрыяльную базу спартыўных зал школ для сваіх патрэб, змогуць супрацоўні­чаць з адмі­ністрацыяй навучальных устаноў. І сапраўды, чаму б не супрацоўнічаць? Справа ж добрая.

Душэўны праект “Бабулін часнок”, які прапанавала каманда дзяўчат на чале з Аленай Галамазавай, нездарма так спадабаўся гледачам.

Аўтары ідэі на сваёй старонцы ў інтэрнэце паведам­ляюць, што ў Мінску налічваецца прыкладна 15 стыхійных кірмашоў, на якіх у сярэднім па 10 пенсіянераў вымушаны гандляваць не толькі без месцаў для сядзення і выкладкі прадуктаў, але часта і без даху над галавой. Акрамя таго, пажылыя людзі пастаянна адчуваюць пачуццё страху, бо гандляваць на вуліцы незаконна, такая дзейнасць караецца штрафам. Між тым пастаянна расце попыт на экалагічна чыстыя прадукты. Рашэнне дзяўчаты бачаць у стварэнні інтэрнэт-магазіна “Бабулін часнок”. За такую ідэю выказаліся 60% людзей, апытаных камандай праекта.

Устойлівасць свайго праекта каманда бачыць у выхадзе на самаакупнасць, пашырэнні асартыменту, прыцягненні новых кліентаў і павышэнні ўзроўню лаяльнасці тых пакупнікоў, якія ўжо з’явіліся ў магазіне. Гэта дазволіць стварыць пляцоўку для зносін бабуль-агародніц і навучання іх вырошчванню новых культур, выкладання асноў камп’ютарнай дасведчанасці.

Многія фіналісты конкурсу Social Weekend прадставілі ­праекты, звязаныя з навучаннем, аховай дзяцінства. Так, ­адзін з іх тычыцца пашыву чахлоў на кувезы для неданошаных немаўлят. Адна з праблем такіх малых — недаразвітасць сятчаткі вока, таму так важна закрываць кувезы ад святла, але пакуль нават не ва ўсіх радзільных дамах Мінска ёсць неабходныя прылады. Першы чахол ужо чакаюць у Бабруйску. Пры гэтым кошт чахла, які збіраюцца шыць у нас (адзін ужо гатовы) — 15 еўра ў эквіваленце, кошт замежнага брэндавага аналага — прыкладна 1 тысяча еўра.

Падтрымку атрымаў і адукацыйны праект “Навука дзецям” — інтэрнэт-партал навукова-тэхнічнай накіраванасці, асноўную спецыялізацыю якога складаюць доследы па фізіцы і хіміі, міні-бібліятэка, раздзел навуковых артыкулаў, файлавы каталог са спасылкай на цікавыя дадаткі і лагічныя гульні. А ІТ-школа для тых, у каго ёсць праблемы са слыхам, мяркуе прыцягнуць да супрацоўніцтва кампаніі, якія могуць аплачваць навучанне маладых людзей па ІТ-спецыяльнасцях і потым браць іх на работу вочна або аддалена і ў Беларусі і за яе межамі. Была агучана таксама ідэя стварэння нефармальнай прафесійнай супольнасці для настаўнікаў па абмене перадавым вопытам і сучаснымі практыкамі, а таксама ідэя інтэр­актыўнай пляцоўкі “Бяспечны лёд”, анлайн-школы “У савы” для людзей з абмежаванымі магчымасцямі.

Удзельнікі фіналу прадставілі яшчэ нямала цікавых, часам неадназначных, сацыяльных праектаў. Застаецца нагадаць, што конкурс будзе праводзіцца і далей, на яго можна прадставіць, як кажуць арганізатары, любую ідэю, якая здольна прынесці карысць грамадству.

Марына ХІДДЖАЗ.
Фота прадастаўлена арганізатарамі конкурсу Social Weekend.

Мастацтва выхавання маленькіх патрыётаў

У Маскоўскім гарадскім педагагічным універсітэце прайшоў фінал І Міжнароднага конкурсу аўтарскіх метадычных распрацовак у сферы дашкольнай педагогікі “Мастацтва выхавання”. Мерапрыемства было арганізавана Інстытутам педагогікі і псіхалогіі ў рамках VI Усерасійскага фестывалю навукі і ХІ Фестывалю навукі ў Маскве пры інфармацыйнай і тэхнічнай падтрымцы адукацыйнага асяроддзя “НаШа Буся”.

У спаборніцтвах удзельнічалі педагогі з Масквы і Маскоўскай вобласці, Санкт-Пецярбурга, Карэліі, Якуціі, Беларусі, Казахстана.

Конкурс арыентаваны на сістэматызацыю і абагульненне інавацыйнага педагагічнага вопыту ў кірунку дашкольнай адукацыі, распаўсюджванне аўтарскіх метадычных распрацовак у асяроддзі прафесіяналаў і бацькоў, якія ўсведамляюць значнасць дашкольнай педагогікі. Як расказала кіраўнік конкурснага журы ад Беларусі дацэнт кафедры педагогікі БДПУ імя Максіма Танка Вераніка Мікалаеўна Пунчык, усяго на конкурс было даслана 228 работ. З Беларусі было адпраўлена 39 аўтарскіх распрацовак педагогаў з 17 устаноў адукацыі, у якіх рэалізоўваецца інавацыйны праект “Укараненне мадэлі арганізацыі працэсу патрыятычнага выхавання ва ўстанове дашкольнай адукацыі”. Навуковы кіраўнік праекта дацэнт кафедры педагогікі Л.М.Варанецкая аказвала кансультацыйную падтрымку канкурсантам.

Педагогі дасылалі на конкурс канспекты заняткаў па патрыятычным і сямейным выхаванні, сцэнарыі спартыўных свят і фізкультурных заняткаў, тэатральныя інсцэніроўкі, заняткі-вандроўкі і экскурсіі, заняткі па даследчай дзейнасці з дзецьмі, па азнаямленні з раслінным светам, па адукацыйным кірунку “Дзіця і грамадства” і іншых відах дзіцячай дзейнасці. Вось некаторыя іх тэмы: “Пяць памочнікаў чалавека”, “Птушкі — нашы сябры… Вітаем птушак!”, “Беларускі ручнік”, “Як хлеб на стале з’явіўся”, “У гасцях у бабулі-загадулі на Масленіцу”, “Дзе жыву сёння я”, “Горад майстроў”, “Падарожжа ў Белавежскую пушчу”, “Падарожжа ў Краіну Правоў”, “Сімвалы Беларусі”, “Мая Радзіма — Беларусь”, “Таямніцы даўніны глыбокай”, “Золата саломкі”.

Першы і другі туры праходзілі завочна. Дадаткова адбывалася галасаванне ў суполцы конкурсу (у сацыяльных сетках), што дало магчымасць працягнуць выпрабаванні найбольш папулярным распрацоўкам, якія па ацэнцы экспертаў не прайшлі ў другі тур. Такім чынам, народным журы было выратавана 4 работы. У фінал выйшла 85 работ, у тым ліку 15 — з Беларусі. Але ў вочным фінальным туры, які праходзіў у Маскве, разглядалася 41 работа, сярод іх — тры работы з Беларусі. Фіналісты прадстаўлялі свае аўтарскія метадычныя распрацоўкі ў форме самапрэзентацыі (да 7 хвілін) у пяці секцыях, якія адпавядалі кірункам прадметных галін, прадугледжаных стандартамі дашкольнай адукацыі Расіі (пазнавальнае развіццё, мастацка-эстэтычнае, маўленчае развіццё, сацыяльна-камунікатыўнае і фізічнае развіццё), і адказвалі на пытанні журы.

Прадстаўнікі нашай краіны атрымалі дыпломы пераможцаў. Так, дыплом I ступені — у галоўнага спецыяліста аддзела дашкольнай, агульнай сярэдняй і спецыяльнай адукацыі ўпраўлення адукацыі спорту і турызму адміністрацыі Заводскага раёна Мінска Наталлі Віктараўны Пралыгінай. Яна прадстаўляла ДЦРР № 214 Мінска, дзе працавала раней, з канспектам заняткаў “У гасцях у бабулі-загадулі на Масленіцу”. Дыпломам II ступені адзначаны намеснік загадчыка па асноўнай дзейнасці ДЦРД Веткі Гомельскай вобласці Алена Васільеўна Пічуха і музейны работнік Веткі Ларыса Дзмітрыеўна Раманава за канспект заняткаў па патрыятычным выхаванні “Птушкі — нашы сябры… Вітаем птушак!”. Дыплом III ступені — у загадчыка ДЦРД № 26 Мінска Ліліяны Генадзьеўны Стрэльскай, намесніка загадчыка гэтай установы Анжалікі Станіславаўны Чамко, а таксама ў выхавальніка цэнтра Наталлі Пятроўны Сідаровіч за канспект заняткаў “Золата саломкі”.

“Сёння адчуваю сапраўдны гонар за педагогаў, якія годна прадставілі нашу краіну на міжнародным узроўні, — падкрэслівае Людміла Мікалаеўна. — Яны выступалі ў Маскве ў нацыянальных строях, з нацыянальнымі атрыбутамі. Пра нас не проста даведаліся калегі з-за мяжы, яны вельмі зацікавіліся метадычнымі распрацоўкамі беларускіх педагогаў. Дарэчы, адна з задач, якую канкурсанты з Беларусі вырашаюць сёння ў рамках сваёй інавацыйнай работы па патрыятычным выхаванні дашкольнікаў, заключаецца ў распрацоўцы адпаведных метадычных дапаможнікаў і іх укараненні ў практыку. Гэтую ж задачу яны вырашалі і пры падрыхтоўцы да конкурсу”.

Адметнасцю конкурсу, метадычнай інавацыяй стала правядзенне вэбінара з выхаванцамі ясляў-сада № 204 Мінска, падчас якога малышы выступалі ў ролі своеасаблівых незалежных экспертаў.

З інавацыйнымі распрацоўкамі канкурсантаў можна азнаёміцца на сайце “НаШа Буся” (http://www.nashabusia.com).

Працягваем размову аб новаўвядзеннях у дашкольнай адукацыі з навуковым кіраўніком рэспубліканскага інавацыйнага праекта “Укараненне мадэлі арганізацыі працэсу патрыятычнага выхавання ва ўстанове дашкольнай адукацыі” дацэнтам БДПУ імя Максіма Танка Людмілай Мікалаеўнай Варанецкай. У сферу навуковых інтарэсаў маёй суразмоўніцы ўваходзяць праблемы выхавання дзяцей дашкольнага ўзросту, у прыватнасці пытанні народнай педагогікі, фарміравання нацыянальнай самасвядомасці і патрыятычнага выхавання.

“Другі год у розных куточках нашай краіны ў 17 установах дашкольнай адукацыі рэалізоўваецца згаданы інавацыйны праект. Работа па ім будзе доўжыцца да 2018 года, — падкрэсліла Людміла Мікалаеўна. — Чаму патрыятычнае выхаванне надзвычай важнае для дзяцей? У маім разуменні, патрыятызм — гэта натуральнае адчуванне кожнага чалавека, які ведае, хто ён, дзе яго карані, зацікаўлены ў вывучэнні гісторыі сваёй краіны, дасягненняў людзей, якія яе праславілі, і які хоча рэалізаваць свой патэнцыял на Радзіме. Патрыятызм праяўляецца тады, калі, напрыклад, на пытанне, якім відам спорту ты займаешся, дзіця адказвае: “Баскетболам”, — і дадае, што хоча гуляць за каманду “Цмокі” нашай краіны.

Часта ў нашым грамадстве паняцце “патрыятызм” выкарыстоўваецца побач са словазлучэннем “абарона Радзімы”, асацыіруецца са службай у арміі, са зброяй і міжнацыянальнымі канфліктамі. Але не толькі са зброяй у руках можна захоўваць інтарэсы сваёй краіны. Гэта можа рабіць кожны з нас, калі будзе штодня якасна выконваць сваю работу. Патрыёт ніколі не возьме ў рукі зброю, каб забіць чалавека толькі па той прычыне, што ён, напрыклад, прадстаўнік іншай нацыі, культуры. Але да такіх дзеянняў могуць прыводзіць памылкі ў патрыятычным выхаванні дзяцей і моладзі. Важна навучыць дзяцей адчуваць мяжу паміж любоўю да свайго народа і шавінізмам, расізмам, нацыяналізмам.

“Я беларус!” — наколькі складана бывае нам сказаць пра сябе так? Часта мы робім гэта з агаворкай, маўляў, я яшчэ крыху рускі, эстонец і г.д. А ці ведаем мы дакладна, адкуль паходзім, ці ўзгадаем сваіх продкаў хаця б да пятага калена? Мы можам расказаць пра многія гістарычныя падзеі і факты, можам назваць вядомых грамадскіх і палітычных дзеячаў, але ўласныя карані ведаем слаба. Тым не менш моцная сям’я, у гэтым я ўпэўнена, будуецца не толькі на дабрабыце, але і на моцных каранях. Беларусь на працягу ста гадоў пачынаючы з 1812 года жыла без вялікіх войнаў, і пры жаданні кожны зможа адшукаць пэўную інфармацыю пра сваю сям’ю за гэты перыяд часу ў радаслоўных кнігах, якія часткова захаваліся ў цэрквах, касцёлах, архівах”.

Задачы патрыятычнага выхавання для дашкольнікаў вызначаны вучэбнай праграмай дашкольнай адукацыі, а кірункі такой работы могуць быць рознымі. Гэта ў першую чаргу вывучэнне гісторыі Беларусі, веды аб сімвалах і славутасцях нашай краіны, дзяржаўных і народных святах, людзях, якія праславілі краіну, беларускіх народных промыслах і мастацтве, народнай творчасці. Па кожным з гэтых напрамкаў вызначаны свае задачы, змест работы педагогаў і магчымыя вынікі.

Спецыялісты могуць акцэнтаваць увагу на адным з кірункаў работы, напрыклад, развіваць музейную дзейнасць або ладзіць народныя святы, рэалізоўваць сацыяльныя праекты. Так, калектывы ДЦРД № 26 і № 214 Мінска могуць падзяліцца вопытам работы інавацыйных пляцовак па развіцці музейнай педагогікі. У яслях-садзе № 19 Наваполацка ў адукацыйным працэсе выкарыстоўваюцца культурна-гістарычныя матэрыялы этнічнага пакоя. У ДЦРД Ашмян ёсць напрацоўкі па ўзаемадзеянні дашкольнай установы, сям’і і соцыуму па патрыятычным выхаванні дзяцей. У яслях-садзе вёскі Кракаўкі Ашмянскага раёна — багаты вопыт работы па выкарыстанні ІКТ у выхаванні маленькіх патрыётаў.

Работа па патрыятычным выхаванні на базе інавацыйных пляцовак праводзіцца з дзецьмі ад аднаго да шасці гадоў, у тым ліку з малышамі ў групах кароткачасовага знаходжання. Для кожнай узроставай групы Людміла Мікалаеўна распрацавала змест работы педагогаў у адпаведнасці з вучэбнай праграмай, прапісала, што павінны ведаць дзеці пра сябе і сваю краіну. Дашкольніку важна ўсведамляць, што ён жыве ў соцыуме, што яго мама і тата не проста ходзяць на работу, а прыносяць карысць грамадству. Дзіцяці неабходна ведаць, у якім горадзе ці вёсцы жыве яго сям’я, што такое Радзіма, што значыць любоў да яе, чым яно можа быць карысна сваёй краіне і што яна можа даць яму. Важна паступова пашыраць прастору любові, у якой жыве дашкольнік, асэнсаванне таго, што любіць можна не толькі блізкага чалавека.

Педагогі ўстаноў, якія працуюць па праекце “Укараненне мадэлі арганізацыі працэсу патрыятычнага выхавання ва ўстанове дашкольнай адукацыі”, распрацоўваюць канспекты заняткаў, гульні, метадычныя рэкамендацыі, сумесныя праекты са школамі, бібліятэкамі, музеямі, дамамі культуры, сцэнарыі мерапрыемстваў з удзелам бацькоў. Яны вучацца пісаць навуковыя артыкулы, справаздачы, аналітычныя даведкі, рабіць дыягностыку.

“Мая задача як навуковага кіраўніка — дапамагчы педагогам ва ўдасканаленні прафесійных кампетэнцый, у тым ліку праз выступленні на вучэбных курсах, семінарах-практыкумах і майстар-класах, — гаворыць Людміла Мікалаеўна. — Адным з важных вынікаў праекта стануць аўтарскія дапаможнікі па патрыятычным выхаванні, складзеныя педагогамі-наватарамі. У рамках інавацыйных пляцовак пройдзе апрабацыя гэтых дапаможнікаў. Сёння мы імкнёмся да папулярызацыі сваёй дзейнасці, да павышэння цікавасці ў калег з іншых устаноў да паняццяў “патрыятызм”, “народная педагогіка”, “нацыянальная самасвядомасць” і іншых. У перспектыве ўстановы, якія прымалі ўдзел у інавацыйнай дзейнасці, змогуць стаць рэсурснымі цэнтрамі ў сваіх раёнах, гарадах, вобласці”.

***

Некалькі слоў аб вопыце работы інавацыйнай пляцоўкі па патрыятычным выхаванні на базе дашкольнага цэнтра развіцця дзіцяці № 214 Мінска, дзе ў аснову адпаведнай работы пакладзены аўтарскія распрацоўкі педагога Наталлі Віктараўны Пралыгінай (дапаможнікі “Гульні з лялькай”, “Беларускамоўны дзень у старшай групе”, “Вянок гульняў”, “Гутаркі-размовы пра родную старонку” і іншыя).

У цэнтры сёння дзейнічае этнаграфічны міні-музей “Беларуская хатка”, ладзяцца пастаноўкі ў беларускім тэатры “Батлейка”, арганізоўваюцца конкурсы творчых работ: “Кніжка-малышка”, “Мой родны горад і я”, “Беларуская лялька”. Наладжана супрацоўніцтва з сем’ямі: праводзяцца народныя святы для дзяцей з удзелам бацькоў, спартыўныя святы з элементамі фальклору для дзяцей старшай групы і бацькоў, сумесныя мерапрыемствы “У сямейнай гасцёўні”, забавы, конкурсы, вечарыны, экскурсіі, мастацка-пазнавальная віктарыны. Бацькі таксама актыўныя ўдзельнікі творчых конкурсаў і праектаў “Беларусь — мая Радзіма”, “Радавое дрэва”, “Беларуская нацыянальная страва”. Педагогі праводзяць для іх кансультацыi па тэмах “Мова продкаў i нашчадкаў”, “Выхоўваем маленькага грамадзяніна” і г.д.

Разам з дзецьмі ў ДЦРД № 214 арганізоўваюцца заняткі “Сімвалы Беларусі”, “Вандроўка па знакамітых мясцінах Беларусі”, “Беларускі ручнік”. З мэтай развіцця ў малышоў навыкаў беларускамоўнага маўлення, фарміравання ўяўленняў пра родны край педагогі ўстановы распрацавалі серыю дыдактычных гульняў “Дыдактычны гадзіннік”. Цікавыя метады і прыёмы работы апрабоўваюцца з выхаванцамі падчас экскурсій у музей сярэдняй школы № 92 Мінска.

Людміла Мікалаеўна Варанецкая ўпэўнена, што работу па патрыятычным выхаванні трэба пачынаць з дзецьмі малодшых груп і прытрымлівацца прынцыпу інтэграцыі зместу ў розных відах дзейнасці. Для гэтага неабходна павышаць узровень прафесійных здольнасцей педагогаў па арганізацыі розных форм работы з дзецьмі па патрыятычным выхаванні. Мая суразмоўніца расказала і аб праблемах, якія неабходна вырашаць у найбліжэйшы час. У першую чаргу трэба пераадолець незацікаўленасць з боку бацькоў гэтым пытаннем. Адчуваецца недахоп практыка-арыентаванай метадычнай літаратуры па патрыятычным выхаванні дашкольнікаў. Пажадана таксама, каб музеі і тэатры Мінска, школьныя музеі, якія ажыццяўляюць дзейнасць па азнаямленні дзяцей з нацыянальнай культурай і традыцыямі беларускага народа, больш дакладна арыентаваліся на псіхалогію самых маленькіх наведвальнікаў, рабілі выезды ў дашкольныя ўстановы.

Надзея ЦЕРАХАВА.

Спяшацца з радасцю на ўрок

Сярод разумнікаў і разумніц, якія прадставяць Віцебшчыну ў фінале Рэспубліканскай алімпіяды па рускай мове і літаратуры, — чацвёра вучняў Ірыны Красноўскай з гімназіі № 8 Віцебска. Традыцыйна гэтая ўстанова адукацыі ўваходзіць у тройку лідараў абласнога этапу алімпіяды па вучэбных прадметах. Сёлетняе выступленне яе навучэнцаў не стала выключэннем, у чым немалая заслуга юных знаўцаў рускай мовы і літаратуры.

Дыпломам ІІІ ступені адзначана адзінаццацікласніца Таццяна Афанасава (дарэчы, у кастрычніку мінулага года дзяўчына прывезла з Гомеля дыплом ІІ ступені алімпіяды школьнікаў Саюзнай дзяржавы “Расія і Беларусь: гістарычная і духоўная еднасць”). У яе сяброўкі, таксама навучэнкі 11 класа, Настассі Дыдо, — дыплом ІІ ступені. Вельмі парадавалі дзевяцікласнікі: дыпломы І ступені ўпэўнена заваявалі Якаў Лазарэнка, Настасся Ярошка і Настасся Кляцкова, ІІ ступені — Кацярына Сапко, навучэнка Святланы Робацень. Астатніх удзельнікаў пераможнай каманды рыхтавала да алімпіяды Ірына Красноўская. Хаця сама Ірына Віктараўна пераконвае, што поспех яе вучняў — плён калектыўнай працы.— Старшакласнікі, з якімі я працую, да 10 класа займаліся ў маёй калегі Жанны Кандратовіч. Менавіта яна дала дзецям тую выдатную базу ведаў, без якой гаварыць пра перамогі ў нас хутчэй за ўсё не было б падстаў, — заўважае настаўніца. — Дзевяцікласнікі мае з моманту іх паступлення ў гімназію. Тым не менш кожная значная перамога — вынік дзейнасці не аднаго педагога, а вялікай каманды. Так, у дачыненні да алімпіяды па мове і літаратуры ад удзельніка абавязкова патрабуецца высокі ўзровень ведання гісторыі, сусветнай і айчыннай мастацкай культуры: ён ёсць, і за гэта мы шчыра ўдзячныя Але Мільман. Прыведзены прыклад не адзінкавы — хутчэй паказальны. Добра і камфортна працаваць з людзьмі, якія ў любой справе прад’яўляюць да сябе строгія патрабаванні. Дзеці гэта бачаць, разумеюць, асэнсоўваюць, бяруць у прыклад. Вучацца працаваць і працуюць на вынік з поўнай самааддачай як у гімназіі, так і самастойна. Яшчэ адзін важны момант: матывацыя. Некаторыя моцныя навучэнцы з тых, хто не ўдзельнічае ў алімпіядзе, кіруюцца іншым матывам — паспяхова паступіць ва ўніверсітэт.
Сярод выпускнікоў Ірыны Красноўскай нямала тых, хто здаў цэнтралізаванае тэсціраванне на 100 балаў. Разам з тым настаўніца заўсёды падкрэслівае: веды як вынік супрацоўніцтва педагога і навучэнца ўсё ж павінны быць на другім месцы, а на першым — выхаванне чалавека.
— Па гэтай прычыне самае галоўнае ў рабоце настаўніка — не стаміцца. Калі ты з палёгкай бяжыш са школы, то трэба мяняць прафесію. Наадварот, калі штодня ты спяшаешся на ўрокі з радасцю, новымі ідэямі, тады маеш права працаваць з дзецьмі: усяму астатняму можна навучыцца. Я глыбока пераканана ў тым, што прыярытэтная задача на ўроку незалежна ад таго, матэматык ты, географ, гісторык ці літаратар — навучыць дзяцей суперажываць. Многім з нашых навучэнцаў веданне матэматыкі нават на ўзроўні школьнай праграмы ў дарослым жыцці не спатрэбіцца. Веданне рускай мовы, безумоўна, неабходнае, але, улічваючы распаўсюджанне камп’ютарных тэхналогій, трэба браць пад увагу — пры неабходнасці камп’ютар хуценька праверыць тэкст, старанна выправіць памылкі і недакладнасці. Чалавечнасць, спачуванне ў наш час, мне здаецца, асноўнае. Калісьці ў педагогіцы існавала добрае паняцце — выхаванец. Пагадзіцеся, “выхаванец кадэцкага корпуса”, “выхаванка Смольнага інстытута” — крыху іншае, чым сучаснае “навучэнец”, не проста змена назвы. Думаю, мы ў ідэале да гэтага прыйдзем, асабліва ў такіх установах адукацыі, як гімназія, ліцэй. Роля педагога — не столькі прымусіць дзяцей думаць, колькі навучыць іх у любой сітуацыі заставацца людзьмі.

Таццяна БОНДАРАВА.
Фота аўтара.

З даследчым натхненнем і навуковай упартасцю

На мінулым тыдні ў Рэспубліканскім цэнтры экалогіі і краязнаўства завяршыўся фінал XXVII Рэспубліканскага конкурсу навуковых біёлага-экалагічных работ навучэнцаў устаноў агульнай сярэдняй адукацыі і дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі. На фінішную прамую выйшлі аўтары 96 работ і праектаў, якія змагаліся не толькі за перамогу на рэспубліканскім этапе, але і за права прадставіць нашу краіну на міжнародных алімпіядах і конкурсах біёлага-экалагічнага кірунку.

З канкурсантаў — у эксперты

З кожным годам навучэнскія работы ў гэтым конкурсе становяцца больш маштабнымі і перспектыўнымі. Менавіта гэта абумовіла тое, што сёлета судзейскі склад быў асабліва аўтарытэтным. У яго ўвайшлі навуковыя супрацоўнікі навукова-даследчых інстытутаў Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Беларусь, выкладчыкі вядучых УВА краіны, вучоныя ў галіне экалогіі, геаэкалогіі, біяхіміі, генетыкі, заалогіі, батанікі, гідрабіялогіі — усіх 19 чалавек. Безумоўна, задачай экспертаў было не толькі ацаніць работы юных эколагаў, але і падтрымаць навучэнцаў, падахвоціць іх цікавасць да навукі. Старшыня журы Аляксандр Мікалаевіч Вітчанка, доктар геаграфічных навук, загадчык кафедры геаграфічнай экалогіі геаграфічнага факультэта БДУ, адзначыў:
— Адзін раз нам дадзена гэтая планета, і мы павінны яе берагчы. Але ўсё на ёй зберагчы немагчыма, бо мы хочам жыць камфортна, карыстацца аўтамабілямі і іншымі тэхнічнымі сродкамі. Кажуць, выкарыстанне прыродных рэсурсаў супрацьлеглае іх ахове. Але калі мы зведаем усе заканамернасці прыроды, тады мы зможам аптымізаваць яе выкарыстанне і зберагчы і для сябе, і для нашчадкаў навакольнае асяроддзе. А пачынаецца ўсё з вашай цікавасці да навукі. Я далёкі ад думкі, што ўсе вы станеце вучонымі, але ўпэўнены, што захаваеце беражлівыя адносіны да прыроды.
Тых, хто ўсё ж не ўяўляе свайго жыцця без навукі, эксперты ўпэўнілі, што іх ідэй і даследчага натхнення чакаюць лепшыя навуковыя ўстановы краіны, а потым — і навукова-даследчыя інстытуты. Наглядным доказам гэтага стаў удзел у конкурсе ў якасці эксперта Паліны Станіславаўны Шабуні, кандыдата біялагічных навук, старшага навуковага супрацоўніка Інстытута біяарганічнай хіміі Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Беларусь. Свае першыя крокі ў навуку яна зрабіла якраз падчас удзелу ў гэтым трэцім па ліку конкурсе ў 1992 годзе, які тады называўся навукова-практычнай канферэнцыяй біялагічных навуковых таварыстваў навучэнцаў.

“Зялёны індыкатар” як трывожны сігнал

Тое, што запрашэнні былі якраз на адрас, стала відавочным падчас абароны праектаў. “Экалогія раслін і біяіндыкацыя”, “Экалогія ўрбанізаваных тэрыторый і рэсурсазберажэнне”, “Вада і водныя экасістэмы”, “Экалогія жывёл”, “Эксперыментальная біялогія. Палявы эксперымент”, “Эксперыментальная біялогія. Лабараторны эксперымент” — хоць гэты традыцыйны пералік намінацый не пашырыўся, усё ж у іх межах тэматыка работ аказалася даволі разнастайнай. Галоўныя іх кірункі — вывучэнне і захаванне біялагічнай разнастайнасці, вырашэнне лакальных і рэгіянальных экалагічных праблем, распрацоўка і ўкараненне перспектыўных біялагічных і экалагічных метадаў практычнага выкарыстання, а таксама іншыя актуальныя праблемы сучаснай біялогіі і экалогіі і новыя біялагічныя дысцыпліны і напрамкі па сумежных навуках.
Так, у секцыі “Экалогія раслін і біяіндыкацыя” канкурсанты прадставілі свае работы па даследаванні відавой разнастайнасці дрэў у пейзажным парку Жыліцкага палацава-паркавага ансамбля, уплыву кліматычных і антрапагенных фактараў на стан старэйшага насаджэння Мінска, ролі дрыбінскіх лясоў у фіксацыі парніковых газаў. Цікавай была работа Паліны Лойка з Мінска па стварэнні селекцыі фасолі, устойлівай да фасолевай зярняўкі. Пераможцай стала Дар’я Назарка з Гродзенскага РЦТДіМ з работай “Біяіндыкацыйная ацэнка ўзроўню атмасфернага забруджвання ў наваколлі аграгарадка Путрышкі Гродзенскага раёна”.Путрышкі размешчаны за паўтара кіламетра ад Гродна, і на іх долю выпадае значная антрапагенная нагрузка горада — развітая тэрыторыя свабоднай эканамічнай зоны, шэраг найбуйнейшых вытворчых прадпрыемстваў, шчыльная сетка чыгуначных і аўтамабільных шляхоў, вялікі паток грузавікоў. Усё гэта выклікала неабходнасць дыягностыкі атмасфернага забруджвання, якое становіцца прычынай значнага пагаршэння стану навакольнага асяроддзя і, як наступства, здароўя людзей. Дар’я ўзяла ў якасці індыкатару сасну звычайную, якая найлепш рэагуе на змяненні асяроддзя, і вывучыла змяненні яе насаджэнняў. Цяпер у раёне распрацаваны і рэалізуецца праект “Зялёны індыкатар” на дагаворнай аснове з прыродаахоўнымі структурамі Гродзенскага раёна і вобласці. Вынікі даследаванняў пастаянна ўключаюцца ў раённы і абласны маніторынг, тым самым кантралюецца стан як біялагічных аб’ектаў, так і навакольнага асяроддзя, прычым змяненні фіксуюцца на ранніх стадыях.
Аналагічны праект стаў лепшым і ў секцыі “Экалогія ўрбанізаваных тэрыторый і рэсурсазберажэнне” — “Антрапагеннае ўздзеянне на фітацэнозы лясных масіваў у наваколлі аграгарадка Індура Гродзенскага раёна”. Яго аўтар, Ягор Драпакоў, разам з Дар’яй займаецца ў аб’яднанні па інтарэсах “Экалогія і ахова прыроды” ў Гродзенскім РЦТДіМ (кіраўнік Кацярына Міхайлаўна Пісанка), толькі ўклад у рэалізацыю праекта “Зялёны індыкатар” ён уносіць, вывучаючы лясы. З 2010 года былі даследаваны 3 лясныя масівы (у перспектыве яшчэ 2) з мэтай геабатанічнай ацэнкі іх стану. Юнак выявіў відавы склад і структуру лясных фітацэнозаў, якія адчуваюць антрапагенную нагрузку, вызначыў характар змяненняў лясных фітацэнозаў і залежнасць іх маштабаў ад ступені гэтай нагрузкі, распрацаваў практычныя рэкамендацыі і комплекс мер для зніжэння негатыўнага ўздзеяння чалавека на лясныя масівы.
Тэмай негатыўнага ўздзеяння на чалавека антыбактэрыяльнага мыла з трыклазанам зацікавілася Беата Мікіцкая — навучэнка гімназіі № 4 Мінска і выхаванка РЦЭіК. Дзяўчына высветліла, што, калі трыклазан узаемадзейнічае з вадой з-пад крана, ён звязваецца з хлорам і ўтварае таксічныя рэчывы — дыаксіды, якія ўсмоктваюцца праз скуру ў кроў і атручваюць арганізм знутры. А яшчэ трыклазан знішчае ўсе карысныя бактэрыі на нашай скуры, выклікаючы сур’ёзныя захворванні. Акрамя таго, ён забруджвае рэкі і азёры, глебу, знішчае жывёл, якія іх насяляюць, ці выклікае ў іх мутацыі.
Цікавасць і ў журы, і нават у канкурсантаў выклікала работа Лізаветы Бяляевай з сярэдняй школы № 37 Гомеля. Яна прыдумала, як падтрымліваць чысціню ў пакоі, расставіўшы у ім імправізаваныя пасткі з… павуціннем. Дзяўчына даказала, што яны ўлоўліваюць пыл і не даюць яму асядаць на паверхнях. Старшыня журы А.М.Вітчанка адзначыў: “Хоць гэты спосаб наўрад ці стане годнай альтэрнатывай вільготнай сурвэтцы, але радуе незамыленасць, нестандартнасць мыслення гэтай дзяўчыны, рашучасць у пераадольванні стэрэатыпаў”.

Чыстая крыніца — чыстая вадзіца

Тэма забруджвання навакольнага асяроддзя хвалявала і ўдзельнікаў секцыі “Вада і водныя экасістэмы”. Дзеці правялі маніторынг забруджанасці мясцовых вадаёмаў, рэк і азёр, прыгоднасць іх для розных мэт, напрыклад, для нерасту ласосевых рыб, прапанавалі шляхі вырашэння антрапагенных праблем і нават стварылі прэпараты для ачысткі вады. Вельмі зацікавіла экспертаў арыгінальная методыка вызначэння якасці вады Паўла Шлягі з гімназіі Петрыкава (Гомельская вобласць) на аснове каляровых лакмусавых паперак. Лепшай журы палічыла работу Алены Грыгалёнак і Таццяны Кавалёнак з гімназіі-інтэрната Мядзела і РЦЭіК “Экалагічныя і сацыяльныя аспекты нітратнага забруджвання пітной вады ў Беларусі”. Дзяўчаты правялі маніторынг утрымання нітратаў у пітной вадзе ў калодзежах і крыніцах Мядзельскага раёна і высветлілі, як уплывае на чысціню вады пара года, глеба, шчыльнасць насялення і канструкцыя калодзежаў. У прыватнасці, наяўнасць глінянага замка на калодзежы памяншае колькасць нітратаў, а частае карыстанне вадой, наадварот, павялічвае. Жыхарам раёна дзяўчаты прадастаўлялі вынікі маніторынгу, спосабы паніжэння нітратнасці як пры будоўлі калодзежаў, так і падчас прыгатавання страў. Напрыклад, працяглае кіпячэнне вады толькі павялічвае ў ёй утрыманне нітратаў. У секцыі “Экалогія жывёл” юныя эколагі вывучалі ўплыў клімату на гнездаванне чорнага бусла, праводзілі маніторынгі гнездавання белага бусла, вушастай савы, шпакоў, вывучалі паводзіны мурашак у штучна створанай абмежаванай прасторы і інш. Перамогу ж у гэтай секцыі атрымала Ксенія Крыцына з сярэдняй школы № 8 Гомеля за сваё даследаванне распаўсюджвання, відавога складу і экалагічных груп стракоз прыбярэжных экасістэм Гомеля. Ксенія прааналізавала залежнасць відавой разнастайнасці ад ступені антрапагеннай нагрузкі і выявіла рэдкія і знікаючыя віды стракоз. Дзяўчына сваімі даследаваннямі прыцягнула ўвагу да праблемы аховы прыродных і штучных вадасцёкаў гарадской мяжы з мэтай захавання відавой разнастайнасці насельнікаў водных аб’ектаў.

Метадам спроб — без памылак

У секцыі “Эксперыментальная біялогія. Палявы эксперымент” навучэнцы шукалі спосабы працяглага захоўвання таматаў, спосабы вырошчвання кавуноў і павышэння ўраджаю радыскі. Дар’я Шыматкова, навучэнка Забродскай сярэдняй школы Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці, вывучала ўплыў асаблівасцей сорту на назапашванне нітратаў у гурках, Ангеліна Зосіч — аспекты вырошчвання і перапрацоўкі суніц садовых на тэрыторыях, забруджаных радыенуклідамі. Дзяўчаты падзялілі 2-е месца. Адразу некалькі ўдзельнікаў засяродзілі сваю ўвагу на “пчаліных” аспектах — вывядзенні пчаламатак рознымі спосабамі, ахове іх прыплоду без хімічных прэпаратаў, а развіццё пчалінай сям’і выступіла індыкатарам якасці навакольнага асяроддзя. Цікавыя былі работы са збожжавымі культурамі. Напрыклад, Яўген Капыціч з Цэнтра дзіцячай творчасці Целяхан (Брэсцкая вобласць) стварыў унікальную калекцыю дзікіх відаў аўса, былі навуковыя работы і па павышэнні ўраджайнасці збожжавых, напрыклад, прымяняючы фітагармоны ці метад азанавання. Але 1-е месца было прысуджана Марыі Патапенка, якая стварыла гібрыд азімай цвёрдай пшаніцы.
У секцыі “Эксперыментальная біялогія. Лабараторны эксперымент” дзеці прадставілі ўвазе экспертаў свае даследаванні па вывучэнні ўласцівасцей фітанцыдаў пакаёвых раслін, эфірных масел, пчалінага мёду, прапанавалі экалагічна чыстую альтэрнатыву інгібітару гарэння для прафілактыкі лясных пажараў на аснове апілак і інш. Алена Дубовік, навучэнка сярэдняй школы № 69 Мінска і выхаванка РЦЭіК, з работай “Ацэнка антаганістычнай актыўнасці бактэрыяльных штамаў у адносінах да патагенаў раслін” стала пераможцай у гэтай намінацыі.
Пераможцы і прызёры конкурсу атрымалі свае ўзнагароды, але для некалькіх з іх на гэтым конкурс не завяршыўся. На днях будзе вырашана, хто прадставіць Беларусь на міжнародных экалагічных спаборніцтвах. Бо, вядома, перспектыўнай і актуальнай работы для гэтага мала, неабходна яшчэ і свабоднае валоданне англійскай мовай.

Святлана НІКІФАРАВА.
Фота Валерыя ВАЛЧКОВА.

Шоу тэхналогій

У панядзелак у Нацыянальным выставачным комплексе “БелЭкспа” праходзіла самая маштабная інтэлектуальная барацьба ў сферы маладзёжных інавацый — фінал Рэспубліканскага конкурсу “100 ідэй для Беларусі”. Яе кульмінацыяй стала вызначэнне дзесяці пераможцаў — аўтараў самых перспектыўных інавацыйных распрацовак. І пераможцы, і шэраг іншых фіналістаў, якія не ўвайшлі ў іх лік, атрымалі грашовыя гранты на рэалізацыю сваіх ідэй, падарункі і падтрымку ад партнёраў конкурсу.

Стаўка на інтэрактыў

Усяго ў фінале было прадстаўлена 116 праектаў, якія былі адабраны з больш як дзвюх тысяч. Свае распрацоўкі маладыя вучоныя, вынаходнікі і пачынаючыя бізнесмены прадставілі ў 10 кластарах — ад традыцыйных прамысловых тэхналогій і вытворчасці, медыцыны, мабільных і біятэхналогій, робататэхнікі да энергазберажэння, рацыянальнага прыродакарыстання, аграпрамысловых, інфармацыйна-камунікацыйных і авіякасмічных тэхналогій. У склад экспертнага савета ўвайшлі вучоныя, педагогі, маладыя і паспяховыя прадпрымальнікі, міжнародныя эксперты і прадстаўнікі конкурсу мінулых гадоў.
На гэты раз арганізатары зрабілі асаблівы акцэнт на правядзенні майстар-класаў — на пляцоўках БелЭкспа хімічныя рэчывы змешваліся, квадракоптары ляталі, робаты выконвалі свае функцыі, у прадстаўленыя гульні можна было пагуляць, рухавікі рухаліся, вышывальныя машыны вышывалі, прадукцыю ў секцыі “Харчовая прамысловасць” можна было прадэгуставаць… Сакрэтам поспеху маладых перспектыўных кампаній і эфектыўнай арганізацыяй бізнесу дзяліліся прадпрымальнікі “Бізнес-школы ІПМ”, якая першая і адзіная ў краіне створана па мадэлі еўрапейскіх устаноў бізнес-адукацыі. “З кожным годам конкурс захоплівае не толькі ўсё больш неабыякавых маладых людзей, але і тых, хто нават не думаў аб распрацоўцы інавацый, якія дазваляюць рэалізавацца самому і быць карысным для дзяржавы. Прадстаўленыя праекты — гэта пэўны паказчык таго, наколькі эфектыўна ажыццяўляецца супрацоўніцтва моладзі і дзяржавы, якая падтрымлівае пачаткоўцаў навукоўцаў”, — адзначыў Ігар Бузоўскі, намеснік кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, і дадаў, што сёння маладзёжныя ініцыятывы не фантастычныя, а іх аўтары не хварэюць юнацкім максімалізмам: “Гэта рэальныя ідэі, якія прынясуць даход і асобным прадпрыемствам, і галіне ў цэлым. Ёсць сапраўды прарыўныя рэчы, якія годна ацэньваюцца і Нацыянальнай акадэміяй навук, і Дзяржаўным камітэтам па навуцы і тэхналогіях, і ў цэлым дзяржавай. Я шчыра спадзяюся, што тыя задумкі, якія ёсць у юнакоў і дзяўчат, будуць рэалізаваны і не абмяжуюцца прэзентацыямі на выставах”.
Пра гэта гаварыў і першы намеснік старшыні прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі Сяргей Чыжык, выступаючы перад удзельнікамі конкурсу і запрашаючы іх у акадэмію навук: “Магчыма, вашы ідэі стануць стартам у навуковай кар’еры. Кожны з вас, хто прайшоў такое сіта, дастойны таго, каб атрымаць навуковае званне і працягнуць кар’ерны рост у навуцы”.
Звяртаючыся да фіналістаў конкурсу, Віктар Якжык, намеснік міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь, падзякаваў усім удзельнікам: “Дзякую вам усім за працу, бо праекты — гэта вынік карпатлівай напружанай інтэлектуальнай працы, і добра, што ёсць пляцоўкі, на якіх яны атрымліваюць маральнае і матэрыяльнае задавальненне. Мы падтрымліваем і будзем падтрымліваць гэты рух, пачынаючы ўжо са школьнага ўзроўню. Дарэчы, у гэтыя дні ў Нацыянальным дзіцячым лагеры “Зубраня” праходзіць змена “Свежыя ідэі — яркія праекты”, куды з’ехаліся самыя актыўныя школьнікі з усёй краіны, якія прымалі ўдзел у праекце “100 ідэй для Беларусі” ці толькі збіраюцца ў яго ўключыцца”.

Квадракоптары: заручаемся паветранай дапамогай

На выставе традыцыйна шырока была прадстаўлена намінацыя “Прамысловыя і будаўнічыя тэхналогіі. Вытворчасць”. Тут былі і сучаснае бачанне архітэктурных рашэнняў пры будаўніцтве дзіцячага садка і школы, і рашэнне недахопу парковак у дварах за кошт пашырэння іх на зялёнай зоне, усталяваўшы на яе спецыяльныя экарашоткі. Некалькі аўтараў прапаноўвалі новае выкарыстанне для другаснай сыравіны: выкладчык ГрДУ імя Янкі Купалы Аляксанр Варанцоў распрацаваў склад лакафарбавага пакрыцця для пешаходных пераходаў з адходаў шкловытворчасці, якая пераўзыходзіць па якасці і святлоадбівальнасці існуючыя аналагі; навучэнец сярэдняй школы № 35 Віцебска Арцём Аўчыннікаў распрацаваў будаўнічыя матэрыялы з шэрсці, палавіння, саломы; студэнты БРУ — з пластыку; аспірант ГДТУ імя П.В.Сухога Яўген Шматок распрацаваў смарт-крышталь са шкла, які мяняе свае аптычныя якасці пры змяненні знешніх умоў — асветленасці, тэмпературы і інш. Такі матэрыял шырока выкарыстоўвацца ў архітэктуры ў свеце, у нас пакуль гэтыя тэхналогіі неасвоеныя. Яўген паспрабаваў гэта выправіць. Самымі духмянымі былі стэнды Дар’і Раманчук, выхаванкі Мінскага дзяржаўнага абласнога каледжа, і Аксаны Бурак, педагога Выверскага дзіцячага сада — базавай школы (Маладзечанскі раён Мінскай вобласці), якія прадставілі праекты па стварэнні сваімі рукамі духоў і араматызатараў на аснове натуральных кампанентаў.
У дзясятку пераможцаў у гэтай намінацыі ўвайшла распрацоўка Аліны Марышавай, малодшага навуковага супрацоўніка лабараторыі высокіх ціскаў Фізіка-тэхнічнага інстытута НАН Беларусі, якая распрацавала ўнікальны спосаб штампоўкі ключавых дэталей калайдара, і Антона Любахінца, першакурсніка БрДТУ, які распрацаваў сістэму выратавання на вадзе, у цэнтры якой — квадракоптар. Прынцып такі: пры ўваходзе на тэрыторыю пляжа чалавеку выдаецца бранзалет з GPS-модулем. Калі чалавек пачынае тануць, націскае на кнопку на бранзалеце, тым самым пасылаючы сігнал пра сваё месцазнаходжанне на камп’ютар, а адтуль імгненна падаецца сігнал на пускавую ўстаноўку і запускаецца квадракоптар, які дастаўляе чалавеку выратавальны жылет. Па падліках юнака, самым дарагім тут будзе квадракоптар — яго кошт складзе каля 750 долараў, на астатняе дастаткова будзе 250 долараў. У межах аднаго пляжа такая сістэма акупіцца за адзін сезон.
Дарэчы, што тычыцца квадракоптараў, то яны правілі балем на сёлетнім конкурсе, як на мінулых — робаты. А прычынай стала шырокая сфера іх прымянення і вялікі кошт, бо ўсе квадракоптары маюць замежную прапіску, а аўтары сёлетніх распрацовак прапаноўваюць свае паслугі ў распрацоўцы айчынных аналагаў, якія будуць значна таннейшымі за імпартныя. Акрамя таго, распрацоўшчыкі айчынных мадэлей пашырылі спектр іх прымянення. Так, навучэнец сярэдняй школы № 1 Нясвіжа Максіміліян Клімовіч патлумачыў, што яго квадракоптар можна выкарыстоўваць у рабоце службаў па надзвычайных сітуацыях (кантроль пажарнай бяспекі), міліцыі (патруляванне зон), прадпрыемстваў сельскай гаспадаркі (назіранне за пасевамі), лясніцтва і рыбалоўства (лесаахова і кантроль рыбнага промыслу), кампаній, якія займаюцца геадэзіяй, інстытутаў геаграфіі і геалогіі і інш. Юлія Плюта, студэнтка БДУІР, распрацоўваючы плату кіравання для свайго квадракоптара, аснасціла яе наборам датчыкаў — акселерометрам, гіграскопам, барометрам, што дазволіць на аснове іх паказчыкаў карэкціраваць алгарытм палёту. Падыдзе гэта для выкарыстання як мультыкоптараў, так і самалётаў, планераў, верталётаў, лодак. Галоўнай асаблівасцю платы Юліі стала функцыя аўтапілота, дзякуючы якой апарат можа самастойна перамяшчацца па зададзеных пунктах без аператара. Гэтыя і іншыя мадэлі беспілотных лятальных апаратаў былі выдзелены ў новую намінацыю — “Нацыянальная бяспека і абараназдольнасць”.

Навіны ў белым халаце

Вельмі перспектыўнымі назвалі эксперты многія распрацоўкі, прадстаўленыя ў намінацыі “Медыцына, фармацыя, медыцынская тэхніка і вытворчасць”. Напрыклад, згаданы вышэй Антон Любахінец прадставіў вынаходніцтва для людзей з парушэннямі зроку, якое дазволіць замяніць ім кій: змешчаны на руцэ прыбор апавяшчае пра перашкоду, якая знаходзіцца перад чалавекам, і адлегласць да яе. Асабліва актуальнымі могуць быць новыя метады лячэння жоўцекамянёвай хваробы, гепатыту С, зажыўлення ран на скуры. Некаторыя ўжо паспяхова прымяняюцца. Напрыклад, інавацыйны метад лячэння тэрмічных апёкаў скуры ў дзяцей шляхам прымянення ўнутрывеннага лазернага апраменьвання крыві, які распрацаваў Аляксандр Глуткін, асістэнт кафедры дзіцячай хірургіі Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта, паспяхова прымяняецца ў Гродзенскай дзіцячай клінічнай бальніцы. Як паказала практыка прымянення, гэты спосаб ачышчае кроў ад назапашаных у ёй прадуктаў парушанага працэсу абмену рэчываў — выніку тэрмічнага пашкоджання скуры.
Вялікі рэзананс сярод экспертаў і гасцей выклікала распрацоўка супрацоўнікаў Інстытута генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі “Даследаванне генатыпу пацыента для вызначэння паспяховасці лячэння сардэчна-сасудзістай паталогіі прэпаратамі “Варфарын” і “Клопідагрэл”. Сутнасць у тым, што, перш чым назначаць дазіроўку, трэба вывучыць ДНК пацыента. Гэта дазволіць прагназаваць эфектыўнасць тэрапіі названымі прэпаратамі ў пацыентаў, якія перанеслі сардэчна-сасудзістыя захворванні. Гэтая распрацоўка ўвайшла ў лік фіналістаў.
Дзясятку пераможцаў папоўніў і праект супрацоўнікаў Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі — анлайн-сэрвіс для прасоўвання і продажу камплекта паслуг у сферы медыцынскага турызму. “Экспарт медыцынскага турызму — перспектыўная галіна развіцця нашай рэспублікі, — гаворыць аўтар праекта Ганна Раманюк. — Гэтая галіна дазваляе падняць прэстыж дзяржавы на сусветным узроўні і з’яўляецца адной з крыніц прыцягнення ў краіну замежнай валюты. Так, у 2014 годзе ўстановамі аховы здароўя Мінска аказана замежным грамадзянам медыцынскіх паслуг на суму, эквівалентную 10 млн долараў.
Калі ў сярэднім 1 турыст прывозіць у краіну 1 тысячу долараў, то 1 медыцынскі турыст — 3—4 тысячы. Але праблема ў тым, што замежныя грамадзяне мала ведаюць аб магчымасцях медыцынскіх устаноў Беларусі, якія, дарэчы, па многіх пазіцыях пераўзышлі сваіх замежных калег. Таму наш партал змяшчае ўсебаковую інфармацыю па ўсіх ключавых экспартаарыентаваных напрамках аказання высокатэхналагічнай медыцынскай дапамогі, якая прадастаўляецца медыцынскімі ўстановамі Рэспублікі Беларусь, актуальную інфармацыю па пытаннях візавай падтрымкі і медыцынскага страхавання. На партале забяспечана магчымасць атрымання паслуг трансферу, браніравання жылля для замежных пацыентаў і асоб, якія іх суправаджаюць, паслуг спецыялізаванага медыцынскага перакладчыка і інш.”.

Ты тое, што ты ясі

У намінацыі “Біятэхналогіі. Хімічная і харчовая прамысловасць” асабліва актыўнымі былі навучэнцы школ і гімназій краіны. Яны прапаноўвалі свае метады ачысткі нафтаўтрымліваючых сцёкавых вод, рэгенерацыі нітратаў серабра ў школьнай лабараторыі. Навучэнкі гімназіі Дзяржынска распрацавалі рэцэпт канцэнтраванага курынага булёну без шкодных дабавак, а навучэнцы сярэдняй школы № 70 Мінска імя Л.Н.Гурцьева наладзілі выраб хлеба з расліннымі дабаўкамі, якія здольны папаўняць недахоп амінакіслот. Студэнтка ГрДУ імя Янкі Купалы Ірына Чарнякова раслінныя кампаненты (кукурузныя лісты, бульбяны крухмал і інш.) выкарыстала для вытворчасці аднаразовага біяраскладальнага посуду, які не шкодны ні для чалавека, ні для прыроды. З гэтай намінацыі ў пераможцы выйшаў праект Аляксея Кляцкова, аспіранта Інстытута фізіка-арганічнай хіміі НАН Беларусі “Карысныя прадукты на аснове 4-хлорызатыязолаў”. За складанай навуковай назвай хаваецца вытворчасць прадуктаў для людзей, хворых на анкалогію.
Вытворчасць карысных прадуктаў, іх захаванне было задачай і ў фіналістаў у намінацыі “Аграпрымысловыя тэхналогіі і вытворчасць. Сельская гаспадарка”. Асабліва цікавымі былі распрацоўкі супрацоўнікаў Нацыянальнай акадэміі навук. Яны зрабілі ўпэўненыя крокі ў арганічным земляробстве, у вытворчасці і пашырэнні асартыменту сухіх сняданняў, араматызацыі алкагольнай прадукцыі — супрацоўнікі Навукова-практычнага цэнтра НАН Беларусі па харчаванні ўпершыню стварылі навуковую базу па выкарыстанні драўніны дуба пры вытворчасці алкагольнай прадукцыі і распрацавалі ўнікальны араматычны спектр напіткаў, што дазволіла стварыць новыя беларускія брэнды. Навучэнка клецкай сярэдняй школы № 1 Вікторыя Васількевіч распрацавала экалагічна чысты антысептычны прэпарат для апрацоўкі фруктаў “Антыгніль”, які дазволіць без усялякай шкоды для здароўя чалавека захоўваць свежымі плады і ягады і не страчваць вітаміны ў іх. У гэтым сектары пераможцамі сталі супрацоўнікі Навукова-практычнага цэнтра НАН Беларусі па земляробстве Алена Далгова і Юрый Шашко з распрацоўкай высокадакладнага метаду ідэнтыфікацыі ўзбуджальнікаў, якія выклікаюць захворванні раслін.

“Делу — время, а потехе — час”

У намінацыі “Інфармацыйна-камунікацыйныя тэхналогіі і авіякасмічныя тэхналогіі” самымі перспектыўнымі аказаліся праект студэнтаў Беларускай дзяржаўнай акадэміі авіяцыі “Віртуальны комплекс для даследавання электраабсталявання перспектыўных лятальных апаратаў” і інтэрактыўны экран-прадавец Мікіты Забалоцкага з БДУ “Люстэрка 3D”. Канкурэнцыю ім паспрабавалі скласці аўтары мабільных гульняў, інтэрнэт-парталаў, сацыяльных сетак і інтэрнэт-праектаў.
Падобны кантэнт прапаноўваўся і ў намінацыі “Мабільныя тэхналогіі”. Але з усіх мабільных гульняў і дадаткаў для дзяцей была аддадзена перавага мабільнаму навучанню. Так, у дзясятку пераможцаў увайшоў мультымедыйны праект “Школьны эксперымент” ад творчай групы Пліскай сярэдняй школы імя В.А.Мікуліча і БДУ. Увазе карыстальнікаў прапаноўваюцца відэазапісы лабараторных работ, цікавых эксперыментаў па фізіцы, займальныя дэманстрацыі — цяпер неабавязкова мець дарагое абсталяванне, каб на свае вочы ўбачыць эксперыменты з ім. Ёсць у аўтараў і мабільная версія для аперацыйнай сістэмы Android. Гэты прадукт ужо выклікаў цікаваць у навучэнцаў іншых школ нашай краіны і замежжа.

Урокі ад шапавалаў і ноткі фолк-транса: модная гісторыя

Самай шматлікай была намінацыя “Сацыяльная сфера”, якая ўвабрала ў сябе ажно 36 праектаў. Частка з іх заклікана вярнуць сучаснікаў у мінулае: гэта і інтэрактыўныя пазнавальныя гульні, прысвечаныя гісторыі асобных гарадоў і Беларусі ўвогуле, стварэнне музея рэтракамп’ютараў (студэнты БДУіР сабралі ўжо сотні экспанатаў), педагог Цэнтра дзяцей і моладзі Віцебскага раёна прадставіла перасовачны “Музейны дыліжанс на колах часу”. Інстытут філасофіі НАН Беларусі прадставіў цыкл кароткаметражных навукова-папулярных відэаролікаў пад агульнай назвай “Пантэон беларускага асветніцтва”, прысвечаных творчай біяграфіі знакамітых і не вядомых шырокай аўдыторыі асветнікаў і мысліцеляў. Самыя творчыя ўдзельнікі фіналу прадставілі свае новыя праекты, але з аўтэнтычнымі ноткамі. Так, Валерыя Юльюшэнка з Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі, дыпламантка шматлікіх міжнародных музычных конкурсаў, стыпендыят Прэзідэнцкага фонду па падтрымцы таленавітай моладзі, прадставіла сучасны погляд на беларускія цымбалы. Яна стварае арыгінальныя кампазіцыі, у якіх сінтэзуе класічнае гучанне з такімі сучаснымі музычнымі кірункамі, як электра-поп, рок, транс, джаз і інш. Мікс сучаснасці і аўтэнтыкі прадэманстраваў Дзяніс Наліўка, навучэнец Мінскага дзяржаўнага прафесійна-тэхнічнага каледжа швейнай вытворчасці, падчас паказу калекцыі школьнай формы з элементамі традыцыйнага беларускага арнаменту. Дарэчы, не так даўно Дзяніс завязаў творчыя кантакты з пераможцай мінулага конкурсу “100 ідэй для Беларусі” Веранікай Клюевай. Вынікам іх супрацоўніцтва стала новая калекцыя маладзёжнага адзення, паказ якой стаў сюрпрызам для ўсіх прысутных. Вышываныя матывы на прадукцыі Навукова-тэхналагічнага парка БНТУ “Палітэхнік” ужо вядомы экспертам конкурсу — іх аўтары ў мінулым годзе прапаноўвалі сваю ідэю па стварэнні дызайн-цэнтра вышыўкі Fainy.by і сталі пераможцамі. Для маладых мадэльераў фінал стаў своеасаблівай справаздачай: за гэты год ім удалося ажыццявіць свае ідэі напоўніцу: галаўныя ўборы, футболкі, халаты, верхняе адзенне, сувенірная прадукцыя і нават вясельныя сукенкі, адзенне для нованароджаных і многія іншыя рэчы атрымалі адмысловы выгляд.Аўтэнтычныя ноткі ў свае вырабы шчодра ўнеслі і юныя шапавалы з Дрыбінскага раённага гісторыка- этнаграфічнага музея (Магілёўская вобласць). З 2009 года шапавальства (валянне шапак, валёнкаў, рукавіц) было ўключана ў дзяржаўны спіс нематэрыяльнай гісторыка-культурнай спадчыны Рэспублікі Беларусь, але супрацоўнікі музея мараць, што гэтае майстэрства будзе ўключана ў Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, што дазволіць усяму свету даведацца пра непаўторны нацыянальны промысел Беларусі. Аўтары праекта хочуць, каб беларусы і замежныя госці мелі магчымасць пабыць навучэнцамі “Школы юных шапавалаў”, у якой вопытныя майстры будуць знаёміць іх з шапавальскім рамяством, даваць урокі па вывучэнні ўнікальнай умоўнай мовы шапавалаў “Катрушніцкі лемязень”, паказваць, як ствараюцца валёнкі, і каб усе маглі зрабіць сабе на памяць сувенір у выглядзе міні-валёнкаў ці валянай цацкі. Гэтая ідэя была падтрымана саветам конкурсу адназначна і замкнула дзясятку пераможцаў.

Стартап — ад тэорыі да практыкі

Усе 10 пераможцаў атрымалі гранты (кожны амаль 12 млн рублёў) ад Беларускага інавацыйнага фонду, смартфоны ад кампаніі Huawei і пуцёўкі на Міжнародны маладзёжны конкурс “100 ідэй для СНД”, які пройдзе ў красавіку і на якім маладыя людзі прадставяць свае праекты. Прызы ад партнёраў конкурсу ў выглядзе грашовых сертыфікатаў ад 3 да 30 млн на развіццё ўласнага бізнесу, сертыфікатаў на бясплатнае навучанне ў летняй школе па абароне інтэлектуальнай уласнасці чакалі многіх іншых фіналістаў.
Галоўны прыз конкурсу — узнагароды і сертыфікат у памеры 120 мільёнаў беларускіх рублёў — спецыяльны прыз ад кампаніі “Кока-Кола Беўрыджыз Беларусь” — дастаўся аўтарскаму калектыву праекта “Кавітацыйны вадапенны насадак пажарнага ствала” з Камандна-інжынернага інстытута МНС Рэспублікі Беларусь у складзе Андрэя Камлюка, Хаана Чан Дык і Аляксандра Грачуліна. “Пры тушэнні пажараў найбольш шырока выкарыстоўваюцца ручныя пажарныя ствалы, — тлумачыць Андрэй Камлюк. — Самым распаўсюджаным з іх з’яўляецца ствол СРК-50. Ён прымяняецца для фарміравання распыленага і кампактнага струменя вады і з-за сваіх канструктыўных асаблівасцей не можа выкарыстоўвацца для падачы пены. Для пашырэння магчымасцей гэтага ствала мы прапанавалі выкарыстоўваць кавітацыйны вадапенны насадак, які дазволіць у якасці вогнетушыльнага рэчыва выкарыстоўваць і ваду, і пену. Такая ўніверсальнасць забяспечыць высокую эфектыўнасць пажаратушэння, а таксама паменшыць расход вогнетушыльных рэчываў і як вынік — экалагічны ўрон ад пажаратушэння”.
Як адзначылі эксперты, сёлетнія праекты фіналістаў вельмі добра падрыхтаваныя, прадуманыя, правільна складзеныя бізнес-планы. Відавочна, намаганні ў гэтым кірунку не прайшлі дарма. Так, па словах Алесі Віннік, каардынатара праекта БРСМ “100 ідэй для Беларусі”, у 2015 годзе па краіне прайшло 768 стартап-мерапрыемстваў, 30 семінараў-практыкумаў, 93 трэнінгі фінансавай адукацыі і 28 праграм дыстанцыйнага навучання.
Распрацоўкі фіналістаў мінулых гадоў з поспехам пацвердзілі свой інавацыйны статус і сталі пераможцамі конкурсу інавацыйных праектаў на Міжнародным маладзёжным форуме навукі і інавацый краін БРІКС і ЕАЭС. Гэта Наталля Шчамялёва з праектам “Распрацоўка і стварэнне новых ветэрынарных прэпаратаў з павышанай эфектыўнасцю для тэрапіі паразітарных хвароб сельскагаспадарчых жывёл”, Кірыл Ляўкоў з праектам “ТурбаСфера — энергазберагальная ўстаноўка для ўтылізацыі энергіі залішняга ціску прыроднага газу”, Сяргей Саламевіч з праектам “Біяразыходжвальныя супрацьпухлінныя прэпараты для лакальнай хіміятэрапіі злаякасных пухлін: “Тэмадэкс” і “Праспідэлонг”. З мэтай камерцыялізацыі праектаў моладзі, выяўлення і ўкаранення інавацыйных праектаў і навукова- тэхнічных распрацовак, а таксама стымулявання і падтрымкі адоранай і таленавітай моладзі пры грамадскай арганізацыі “БРСМ” у лістападзе 2015 года быў створаны Савет маладых прадпрымальнікаў. Па словах Алесі Віннік, у найбліжэйшыя некалькі гадоў плануецца стварэнне бізнес-інкубатара, укараненне сістэмы грантаў і эліт-карт для інтэлектуальнай моладзі — пераможцаў Рэспубліканскага маладзёжнага конкурсу “100 ідэй для Беларусі”. Арганізатары спадзяюцца, што яшчэ больш актывізуе моладзь і заахвоціць прапаноўваць свае ідэі і тое, што нядаўна ўпершыню ў Дзяржаўную праграму інавацыйнага развіцця Рэспублікі Беларусь на 2016—2020 гады было ўключана фінансаванне конкурсу “100 ідэй для Беларусі” больш на 2,3 мільярда рублёў.

Святлана НІКІФАРАВА.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА
і Яўгенія ПАМЫТКІНА.

“Залатая шайба”: на шляху да фіналу

18 аматарскіх каманд змагаюцца ў гэтым годзе за пуцёўку ў сталічны фінал “Залатой шайбы”. Серыя матчаў адбудзецца сярод лепшых дружын, якія сталі пераможцамі папярэдніх раённых спаборніцтваў, па адной камандзе ад кожнага раёна. Нагадаем усім, хто сочыць за турнірам, што сёлета “Залатая шайба” праводзіцца 18-ы раз.

Цырымонія адкрыцця пачалася з сімвалічнай песні “Трус не играет в хоккей”, якую выканаў саліст аркестра пад кіраўніцтвам Міхаіла Фінберга Дзмітрый Качароўскі. Пасля віншавальных і натхняльных слоў — сімвалічны выкід першай шайбы турніру, далей за гэтым рытуалам пачаўся першы паядынак. У першы дзень на лёд выйшлі “Грыфоны” супраць “Атлетык”, “Ястрабы” супраць “Алімпіі” і “Партызан” супраць “Хардзі”.Галоўная ўмова знакамітага юнацкага турніру — удзел толькі аматарскіх каманд. Сёння гэта самы масавы хакейны рух для дзяцей і падлеткаў у краіне. Каманда-пераможца гарадскіх спаборніцтваў будзе прадстаўляць свой рэгіён на рэспубліканскіх спаборніцтвах.
Дарэчы, лепшыя калектывы і ў малодшай, і ў старэйшай узроставых групах будуць названы 4 сакавіка. Акрамя пераможцаў і прызёраў турніру, будуць вызначаны лепшыя гульцы ў асобных амплуа: варатар, абаронца, нападаючы, бамбардзір.

Наталля АЛЁХІНА.

Студэнцкія гульні

У пятніцу вечарам завяршыўся фінал конкурсу “Студэнт года-2015”. На гэты раз полем для студэнцкіх баталій стаў Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт. Перамогу ў іх і галоўны прыз конкурсу — паездку ў Швецыю — атрымала Марыя Марчук, студэнтка 3 курса факультэта камп’ютарных сістэм і сетак БДУІР. Лепшай дзяўчына стала і ў намінацыі “Студэнт года ONLINE”.
Марыя Марчук — старшыня студсавета факультэта, удзельнік шматлікіх універсітэцкіх акцый, актрыса тэатра ўніверсітэта, актыўна рэалізуе сябе ў журналістыцы — працуе на маладзёжным тэлебачанні БДУіР.
Разам з ёй за тытул лепшага студэнта ў творчых і інтэлектуальных конкурсах змагаліся дзевяць удзельнікаў з усіх рэгіёнаў краіны — пераможцы абласных і Мінскага гарадскога этапаў праекта. Удзельнікі прадэманстравалі выканальніцкі талент і здольнасці да творчага экспромту, высокую эрудыцыю і ўменне весці палеміку, а самае галоўнае — уменне працаваць у камандзе.
 Другое месца ў фінале заваяваў Міхаіл Карабіцкі, чацвёртакурснік будаўнічага факультэта Беларуска-Расійскага ўніверсітэта, які ўжо можа пахваліцца ўкараненнем вынікаў сваёй навукова-даследчай работы ў вучэбны працэс. Лёгкаатлет, уладальнік I дарослага разраду на спрынтарскіх дыстанцыях, вядучы маладзёжнай тэлеперадачы “Альма-матар” на абласным тэлеканале, каментатар рэспубліканскіх і міжнародных матчаў па футболе, удзельнік Усебеларускай маладзёжнай будоўлі ў Астраўцы.
Завяршыла тройку лідараў Настасся Аўсейчык з Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы. Дзяўчына ўваходзіць у склад арт-групы “Фармат” кафедры выяўленчага мастацтва і навуковага гуртка факультэта мастацтваў і дызайну, рэалізоўвае валанцёрскія праекты.
Усе фіналісты былі вартыя перамогі. Скажам, Аляксандра Барысенка з эканамічнага факультэта Палескага дзяржаўнага ўніверсітэта — майстар на ўсе рукі: скрыпачка, спявачка, танцорка, актрыса. У жыцці Мікалая Розума з Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта шмат часу займае студатрадаўскі рух, у верасні ён нават узначаліў штаб працоўных спраў свайго ўніверсітэта і цяпер дапамагае студэнтам знайсці работу. Будучая настаўніца з Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Ф.Скарыны Ганна Плахатнюк сур’ёзна цікавіцца беларускай літаратурай, музыкай, тэатрам, рэалізоўвае валанцёрскія праекты. Аляксандра Мурзоўская з архітэктурнага факультэта БНТУ ў архітэктурных летніках аднаўляла Нясвіжскі і Любчанскі замкі, дапамагала афармляць памяшканні Беларускага дзіцячага хоспіса.
— Спаборніцтва — гэта не самамэта конкурсу, галоўнае тут — зносіны паміж студэнтамі. Менавіта падчас такіх падзей зараджаецца студэнцкая субкультура, — адзначыў старшыня журы сакратар цэнтральнага камітэта БРСМ Дзмітрый Варанюк.
Наталля Пшанічная, начальнік упраўлення выхаваўчай работы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, падводзячы вынікі конкурсу, адзначыла:
— Вельмі прыемна бачыць, што нашы студэнты нераўнадушныя, хаця штодзень перад кожным з іх стаіць выбар — вучыцца ці не, рэалізавацца ці ленавацца. Яны ж хочуць развівацца, тварыць, паказваць сваю творчасць, дзяліцца радасцю з іншымі.
Фінал конкурсу “Студэнт года” даў старт Рэспубліканскаму студэнцкаму форуму “Бярыся! Рэалізуй! Стварай! Мар!”. На гэтай пляцоўцы студэнты краіны змогуць абмеркаваць мерапрыемствы, якія праводзяцца ў краіне, унясуць прапановы па ўдасканаленні асобных напрамкаў дзейнасці Саюза моладзі. Тут будуць працаваць тэматычныя інтэрактыўныя пляцоўкі, трэнінгі на камандаўтварэнне, згуртаванне калектыву, майстар-клас па аратарскім майстэрстве, турнір па інтэлектуальнай гульні MadHead, творчы вечар па прэзентацыі новых студэнцкіх праектаў.

Святлана НІКІФАРАВА.
Фота Генадзя ЖЫНКОВА,БелТА
.

 

 

Вось такі ўваравіцкі дуэт!

У фінале III фестывалю-конкурсу інклюзіўнай творчасці “Пад крыламі Арыёна” Гомельскую вобласць годна прадставілі пераможцы рэспубліканскага адборачнага тура выхаванцы ўзорнага ансамбля танца “Мілавіца” Уваравіцкага цэнтра дзіцячай творчасці Буда-Кашалёўскага раёна. Дуэт Вадзіма Крокава і Дар’і Валюжэнец, якія займаюцца пад кіраўніцтвам Людмілы Кабаевай, вярнуўся з конкурсу з высокай узнагародай.

Вадзім і Дар’я радавалі гледачоў гала-канцэрта беларускімі народнымі танцамі. Іх уменне і талент дапаўнялі яркія касцюмы, якія, дарэчы, рыхтаваліся непасрэдна да гэтага конкурсу мясцовай умеліцай Ларысай Якіменка. Па словах відавочцаў, выступленне дуэта прайшло так палымяна, што ў зале доўга не змаўкалі апладысменты. Высокае майстэрства ўваравіцкіх падлеткаў пацвердзіла і журы: па выніках дуэт узорнага ансамбля танца “Мілавіца” атрымаў дыплом лаўрэата I ступені і стаў уладальнікам гран-пры фестывалю-конкурсу. Як расказала педагог-арганізатар Уваравіцкага цэнтра дзіцячай творчасці Святлана Бялова, уд зел дзяцей у міжнародным конкурсе стаў магчымым дзякуючы падтрымцы Буда-Кашалёўскай раённай арганізацыі РГА “Белая Русь” і раённай арганізацыі Беларускага прафсаюза работнікаў адукацыі і навукі. Старшыні гэтых арганізацый Святлана Серафімовіч і Ніна Ананіч з гатоўнасцю падтрымалі ідэю ўдзелу выхаванцаў цэнтра ў такім конкурсе.
— Уваравіцкі цэнтр дзіцячай творчасці ўжо неаднойчы даказваў, што і ў глыбінцы можна добра працаваць і дасягаць поспехаў, — каменціруе дырэктар Гомельскага абласнога палаца творчасці дзяцей і моладзі Святлана Якіменка. — З упэўненасцю магу сказаць, што некаторым больш буйным цэнтрам вобласці ёсць чаму павучыцца ў сваіх уваравіцкіх калег.

Наталля ЛУТЧАНКА.

Нацэлены на паўтарэнне поспехаў

Магілёўскія школьнікі значна зацікаўлены навукай і даследчай дзейнасцю. Менавіта такі вывад напрошваўся пасля наведвання фіналу абласной канферэнцыі даследчых работ па вучэбных прадметах, якая сабрала разам 140 навучэнцаў устаноў агульнай сярэдняй адукацыі.

Па словах начальніка аддзела педагагічных інавацый МДАІРА Наталлі Афанасьевай, усяго рознымі этапамі конкурсу было ахоплена звыш пяцісот школьнікаў вобласці. А на фінал з’ехаліся лепшыя, пераможцы раённых, гарадскіх тураў.
— Нас вельмі радуе, што колькасць фіналістаў у гэтым годзе павялічылася. Гэта гаворыць аб тым, што павялічылася і колькасць годных праектаў. Дзякуючы ўдасканаленню работы на месцах, у раёнах, удалося сапраўды зацікавіць дзяцей, накіраваць іх на самастойны даследчы пошук, — адзначыла Наталля Рыгораўна.
Даследаванняў, якія заслугоўваюць увагі, на канферэнцыі сапраўды было шмат у кожнай з секцый. Напрыклад, вучаніца гімназіі гарадскога пасёлка Глуск Дар’я Шарко правяла біятэсціраванне і выявіла, як уздзейнічае на жывы арганізм выкарыстанне бытавых шампуняў.
— Біятэсціраванне мы разам з настаўніцай біялогіі Таццянай Уладзіміраўнай Сачанка праводзілі на рачках Дафнія, якія з’яўляюцца біялагічным індыкатарам. Прааналізаваўшы шампуні замежных, расійскіх і беларускіх марак, мы выявілі, што самыя бяспечныя — менавіта беларускія. У іх самы натуральны склад, таму і таксічнасць найменшая, — расказала дзяўчынка.
А вось аднакласніца Дар’і Вольга Ена ў суаўтарстве з вучнем 8 класа гімназіі Кірылам Сачанкам вызначылі, як колькасць мурашнікаў уплывае на экалагічны стан.
— Мы разбілі ўвесь Глускі раён на кварталы і вывучылі экалогію кожнага з іх. Як высветлілася, самая лепшая экалагічная сітуацыя там, дзе знойдзена шмат мурашнікаў. У большасці гэта мясціны, аддаленыя ад населеных пунктаў і прадпрыемстваў, — падзяліліся вынікамі даследавання навучэнцы.
Самай масавай па колькасці прадстаўленых праектаў была секцыя, якая аб’яднала прадметы “Гісторыя” і “Грамадазнаўства”. Школьнікі даследавалі традыцыі беларускага народа, нацыянальныя стравы беларусаў, падзеі, якія адбываліся ў іх населеных пунктах падчас Першай сусветнай і Вялікай Айчыннай войнаў. Адным з самых запамінальных на гэтай секцыі стала выступленне вучня 6 класа гімназіі № 2 Магілёва Альгерда Марзалюка. Хлопчык дэталёва расказаў пра рыцарскі даспех 1501 года, які быў знойдзены амаль два гады назад супрацоўнікамі кафедры археалогіі МДУ імя А.Куляшова і мінскімі дайверамі на рацэ Віхры пад Мсціславам. Прысутныя маглі на свае вочы пабачыць унікальны даспех, які захаваўся амаль поўнасцю.
— Шлемаў такога тыпу больш не захавалася, а падобныя панцыры, акрамя магілёўскага, ёсць яшчэ толькі ў двух музеях. Таму даспех мае вялікае значэнне для ваеннай гісторыі Беларусі, — адзначыў Альгерд.
Вучаніца сярэдняй школы № 34 Магілёва Вольга Глазкова задалася пытаннем наконт прадстаўлення вобраза Беларусі ў газетах розных краін свету. Дзяўчына вывучала газеты Кітая, Ізраіля, Украіны, ЗША, Польшчы, Германіі і шэрага іншых краін за сямігадовы перыяд.
— Я знаходзіла ў публікацыях маўленчыя маркеры і на іх аснове вызначала, як з цягам часу мяняюцца меркаванні замежных краін аб Беларусі. Цікава, што калі ў асобных краінах раней назіраліся нейтральныя або негатыўныя адносіны да нашай рэспублікі, то ў 2014 годзе, у сувязі з тым, што Мінск стаў цэнтрам міжнароднай палітыкі, выступленні замежных СМІ ў адрас Беларусі сталі больш цёплымі. Таксама я выявіла такую тэндэнцыю: калі СМІ якой-небудзь краіны станоўча прадстаўляюць Беларусь, то з гэтай дзяржавай у нас наладжаны сяброўскія адносіны, — паведаміла Вольга.
Характэрна, што многія даследаванні ўдзельнікаў канферэнцыі практыка-арыентаваныя. Так, работа вучаніцы сярэдняй школы № 19 Магілёва Лізаветы Якаўлевай пад назвай “Прыкмета Паскаля і яе выкарыстанне” заключаецца ў тым, каб аблегчыць рашэнне розных матэматычных задач, зрабіць навучанне матэматыцы простым нават для слабых вучняў. А Аляксандр Гарыст з сярэдняй школы № 5 Магілёва прапанаваў складаць аптымальныя турыстычныя маршруты пры дапамозе тэорыі графаў.
Увогуле, як адзначылі члены журы, усе канкурсанты прадэманстравалі трывалыя веды па выбраным прадмеце, добрую падрыхтоўку пры абароне сваіх праектаў. Самы ж высокі ўзровень арганізацыі даследчай дзейнасці паказалі навучэнцы ўстаноў адукацыі Магілёва, Бабруйска, Асіповіцкага, Горацкага раёнаў, абласных ліцэяў.
Што тычыцца пераможцаў, то ў секцыі “Замежныя мовы” лідарамі сталі вучаніцы гімназіі № 1 Бабруйска Валерыя Глазко і Ірына Бабкова, вучаніца гімназіі № 3 Бабруйска Яна Красніцкая, навучэнкі гімназіі № 3 Магілёва Марына Краткоўская і Шукуфа Сулейманава, навучэнка сярэдняй школы № 2 Мсціслава Лізавета Лазарава, вучаніца сярэдняй школы № 13 Магілёва Вольга Шубіна. Аўтарамі лепшых работ па гісторыі Беларусі і грамадазнаўстве сталі вучаніца гімназіі Кіраўска Лізавета Басацкая, навучэнец магілёўскай гарадской гімназіі № 1 Дзяніс Захар’еў, вучань гімназіі № 2 Магілёва Альгерд Марзалюк, вучань сярэдняй школы № 3 Асіповіч Аляксей Анціховіч. Па біялогіі найбольш вызначыліся навучэнцы Каменіцкага ВПК Асіповіцкага раёна Вікторыя Петушок і Валерыя Сяргейчык, навучэнка сярэдняй школы № 3 Асіповіч Ксенія Агафонава, вучаніца Бельскай сярэдняй школы Дрыбінскага раёна Ія Шпакова. Лепшымі даследчыкамі ў дакладнай навуцы фізіцы прызнаны вучні гімназіі гарадскога пасёлка Глуск Канстанцін Кастко і Аляксандр Мельнік, а ў астраноміі — навучэнцы Ліцэя БРУ Аляксандр Нікіфараў, Настасся Сіліна і Вікторыя Вышнякова. Сярод работ па хіміі на абласной канферэнцыі не было роўных вучням Забродскай сярэдняй школы Шклоўскага раёна Дар’і Шыматковай і Юрыю Кісялёву. Дыплом І ступені па геаграфіі атрымалі навучэнкі Магілёўскага абласнога ліцэя № 3 Настасся Давыдзенка і Ульяна Калуцкіх. Лепшы праект па інфарматыцы распрацавалі вучні сярэдняй школы № 27 Бабруйска Мікіта Біткін і Мікаэл Егізаран. У секцыі “Руская мова” пераможцамі сталі вучаніцы гімназіі № 4 Магілёва Яўгенія Краснікава і Кацярына Апатава, а па прадмеце “Руская літаратура” — вучаніца гімназіі № 2 Бабруйска Марыя Хаецкая. Самую адметную работу па беларускай мове прадставілі навучэнцы гімназіі № 3 Магілёва Мацвей Зайцаў і Юлія Веліканава, а па беларускай літаратуры — вучаніца сярэдняй школы № 28 Бабруйска Дзіяна Ладонька.
Цяпер пераможцы, а таксама дыпламанты ІІІ і ІІ ступені будуць актыўна рыхтавацца да рэспубліканскага этапу конкурсу даследчых работ па вучэбных прадметах. Як паведаміла начальнік аддзела педагагічных інавацый МДАІРА Наталля Афанасьева, займацца з таленавітымі школьнікамі будуць спецыяльна створаныя творчыя групы лепшых педагогаў-прадметнікаў. Прадугледжаны і іншыя формы падрыхтоўчай работы. Але галоўнае, што самі юныя даследчыкі нацэлены выступіць на рэспубліцы таксама выдатна, як і дома.

Ганна СІНЬКЕВІЧ.
Фота аўтара.

Май. Перамога. Кветкі

Перамога і кветкі — гэтыя два паняцці неразрыўныя. Нездарма сімваламі маштабных сёлетніх праектаў сталі бэз і яблыневы цвет. Менавіта іх водар 70 гадоў назад змяніў удушлівы пах гару і попелу над спаленай вайной Беларуссю. Напрыканцы мінулага тыдня сваё бачанне ўвасаблення Перамогі прадставілі юнакі і дзяўчаты падчас фіналу Рэспубліканскага конкурсу юных фларыстаў “Кветкі Перамогі”.

На працягу двух дзён мовай соцень кветак юныя фларысты расказвалі пра свае эмоцыі, у іх пялёсткі ўкладвалі словы падзякі героям і віншаванні тым, каму пашчасціла жыць пад мірным небам. Свае творы навучэнцы прадстаўлялі ў трох намінацыях. Самая маштабная — “Вясна. Кветкі. Перамога”. Гэта кампазіцыі ў вольным стылі, якія могуць стаць часткай інтэр’ера, а могуць упрыгожваць школьны двор ці парк. Зоркі, Вечны агонь, дрэвы памяці — усё тое, што адлюстроўвае характар ваеннага часу. Сваёй індывідуальнасцю адзначана работа каманды з Магілёва, а самая эмацыянальная падача прадэманстравана ў кампазіцыі каманды са Светлагорска. Але лепшай стала работа Мікіты Бусла са Светлагорскага эколага-біялагічнага цэнтра дзяцей і моладзі. Шасцікласнік ужо два гады захапляецца фларыстыкай. Ідэя гэтай работы ўзнікла, калі ён чарговы раз завітаў да сваёй бабулі ў госці. Сямейныя каштоўнасці — чамадан з фотаздымкамі, бабулін шаль і іншыя яе рэчы — сталі асновай кампазіцыі. Нават журы ўзяло сабе на заметку некалькі Мікітавых знаходак, напрыклад, гільзы замест прабірак для адзіночных кветак.
“Мая бабуля шмат памятае пра вайну, хоць ёй тады было ўсяго 10 гадоў, — гаворыць Мікіта. — Мы з ёй часта адкрываем ваенны чамадан з фотаздымкамі, пераглядваем іх. Я шмат ведаю пра салдат са здымкаў, многія з іх — мае продкі. Дзякуючы гэтым і іншым салдатам, мы жывём, радуемся, захапляемся кветкамі, творчасцю”.
Не пашкадавалі фантазіі і тыя фларысты, якія стваралі свае букеты ў намінацыі “Слава героям!”. Каманда з Гомеля вылучылася цікавымі рукатворнымі элементамі, а Вераніка Усачова і Софія Аўдзяёнак з Гродзенскага абласнога эколага-біялагічнага цэнтра падкупілі журы і ўсіх прысутных эмацыянальнай выразнасцю сваёй работы і яркім раскрыццём тэмы.
Паказ фларыстычных мадэлей “Вясна 45-га года” праходзіў у Нацыянальным выставачным цэнтры “БелЭкспа” і выклікаў вялікі інтарэс у наведвальнікаў Рэспубліканскай выставы навукова-метадычнай літаратуры, педагагічнага вопыту і творчасці навучэнскай моладзі. Юныя мадэльеры-фларысты паспрабавалі адчуць стыль той вясны, яе настрой — смутак ці радасць, чаканне ці надзею — і перадаць гэта ў аксесуарах. Дапаўнялі фларысты свае мадэлі бранзалетамі і брошкамі, сумачкамі, арыгінальнымі дзявочымі капялюшыкамі з вуаллю. Пераможцамі сталі Ганна Пазняк і Анжаліна Маркоўкіна з Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства.
“Прыемна, што многія аўтары, перш чым рыхтаваць свае мадэлі, чыталі літаратуру, вывучалі гісторыю моды, даведаліся, напрыклад, што ў сярэдзіне 50-х папулярнасцю карысталіся штучныя кветкі, і выкарысталі іх у сваіх работах, — гаворыць старшыня журы майстар-фларыст міжнароднага класа Мікалай Даніловіч.
Разам з тым і Мікалай, і яго калега Лора Белабровік адзначылі, што, беручы пад увагу той узровень, з якога пачынае зараджацца беларуская фларыстыка, ужо ў найбліжэйшым будучым мы можам спадзявацца на яе росквіт, бо патэнцыял сённяшніх юных фларыстаў вельмі натхняльны.

Святлана НІКІФАРАВА.