Свята ў падарунак

Рэспубліканская акцыя “Нашы дзеці” працягваецца. На электронную пошту “Настаўніцкай газеты” прыходзіць шмат лістоў, у якіх расказваецца пра мерапрыемствы і цікавыя падзеі, якія адбываюцца ва ўстановах адукацыі нашай краіны.

Піянеры атрада “Задорны”, члены БРСМ гімназіі № 1 імя К.Каліноўскага Свіслачы і навучэнцы Навадворскай сярэдняй школы ўзялі ўдзел у раённых акцыях “Дзень дабра” і “Цуды на Каляды”, якія рэалізавалі для выхаванцаў раённага Цэнтра карэкцыйна-развіццёвага навучання і рэабілітацыі. На свята “Цуды каля ёлачкі” да выхаванцаў цэнтра завіталі старшыня Свіслацкага райвыканкама В.С.Анішчык, начальнік аддзела адукацыі, спорту і турызму Л.Р.Буяк, якія ўручылі дзецям навагоднія падарункі, Свіслацкае раённае аб’яднанне прафсаюзаў і Гродзенскае абласное аддзяленне Беларускага фонду міру падарылі дзецям развіццёвыя гульні, а супрацоўнікі цэнтральнай раённай аптэкі № 11 у рамках акцыі “Ёлка здароўя” ў якасці падарунка прынеслі вітаміны.

Ірына БАРЭЛЬ,
сацыяльны педагог ЦКРНіР Свіслацкага раёна.
Фота аўтара.

Дзеці віншуюць дзяцей

Так называлася дабрачынная акцыя, з якой выхаванцы аднаго з трох дзіцячых дамоў сямейнага тыпу Брэста наведалі ЦКРНіР “Веда” Маскоўскага раёна горада.

— Дзеці-сіроты і дзеці, якія засталіся без бацькоўскай апекі, прызвычаіліся да павышанай увагі і клопату з боку дарослых, — расказвае адзін з бацькоў-выхавальнікаў ДДСТ Юлія Васільеўна Пятроўская. — Аднак гэтыя дзеці павінны не толькі атрымліваць дапамогу, але і вучыцца дапамагаць іншым, каб не вырасці эгаістычнымі спажыўцамі. Мэта пераднавагодняй акцыі заключалася ў фарміраванні талерантных адносін да людзей з абмежаванымі магчымасцямі і выхаванні важных чалавечых якасцей: дабрыні, спагады, чуласці, калектывізму.

8 хлопчыкаў і дзяўчынак з ДДСТ пад кіраўніцтвам бацькоў-выхавальнікаў Юліі Васільеўны і Дзмітрыя Мікалаевіча Пятроўскіх падрыхтавалі для выхаванцаў дашкольнай групы ЦКРНіР, якую наведваюць дзеці з цяжкімі і множнымі парушэннямі ў развіцці, святочную касцюміраваную музычна-танцавальную праграму. Пасля выступлення сям’я Пятроўскіх падарыла дзецям школьныя прылады, салодкія пачастункі, ёлачныя ўпрыгажэнні і цацкі, зробленыя сваімі рукамі.

— Хочацца спадзявацца, што гэтая кароткая сустрэча падарыла асаблівым дзецям хвіліны радасці і шчасця, якія запомняцца надоўга, — адзначае Ю.В.Пятроўская. — Важна, каб дзеці змалку разумелі каштоўнасць цёплых сямейных зносін і здароўя, добрых учынкаў і слоў, сказаных ад усяго сэрца.

Сяргей ГРЫШКЕВІЧ.
Фота аўтара.

Не такі, як усе

Незвычайны спектакль пад назвай “Ён не такі, як усе!” быў прадстаўлены юным гомельскім гледачам. Прэм’ера спектакля была прымеркавана да Сусветнага дня інвалідаў.

Па сутнасці, галоўная праблема, закладзеная ў сюжэт пастаноўкі, не новая. Чаму ж тады спектакль незвычайны? Па-першае, нарадзіўся ён у сумеснай працы абласнога Палаца творчасці дзяцей і моладзі і Гомельскага абласнога цэнтра карэкцыйна-развіццёвага навучання і рэабілітацыі. Па-другое, яго пастаноўка адбылася ў рамках інавацыйнага праекта “Укараненне мадэлі ўзаемадзеяння ўстаноў спецыяльнай адукацыі і дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі па развіцці інклюзіўнай адукацыі”, які дзве ўстановы рэалізуюць сумесна з 2015 года.

Незвычайна нараджаўся і сцэнарый спектакля, які быў напісаны па матывах “Казкі пра ваверчаня Борку”, аўтарам якой з’яўляецца намеснік дырэктара Гомельскага абласнога ЦКРНіР Галіна Брылькова. Над сцэнарыем працавалі кіраўнік узорнага тэатра юнага гледача “Равеснік” абласнога Палаца творчасці Алена Казлова і педагог-псіхолаг Хрысціна Бохаўкіна. А ў пастаноўцы спектакля прынялі ўдзел выхаванцы клуба “Лідар” і “Музычнага тэатра” Палаца творчасці.

У аснове сюжэта — казачная гісторыя пра тое, як у сям’і вавёрак нарадзіўся сыночак Бора, не падобны на іншых: з шорсткай скуркай замест мяккага кажушка, без прыгожых вавёрчыных кутасікаў на вушках. Але, як заўсёды адбываецца ў добрай дзіцячай казцы, усіх чакаў шчаслівы канец. Гісторыя поўная эмацыянальных перыпетый, якія адчуваюць усе героі і гледачы. І нават самыя юныя з іх разумеюць, што сэнс гэтай казкі ляжыць значна глыбей: побач жывуць асаблівыя дзеці, але яны маюць права на такое ж шчасце, як і іх звычайныя равеснікі.

Можна з упэўненасцю сказаць, што гэта спектакль, які фарміруе талерантнае стаўленне да дзяцей з асаблівасцямі развіцця і падрыхтоўвае аўдыторыю да наступнага інклюзіўнага ўзаемадзеяння.

Наталля ЛУТЧАНКА.

Тэатральная арт-тэрапія

У цяперашні час арт-тэрапія ўсё актыўней уключаецца ў карэкцыйна-адукацыйны працэс Жлобінскага раённага ЦКРНіР. Пры ажыццяўленні выхаваўчага працэсу з навучэнцамі класа я выкарыстоўваю розныя віды арт-тэрапіі: музыку, выяўленчае мастацтва, тэатральна-гульнявую дзейнасць, казкатэрапію, лялькатэрапію.

Асаблівае месца ў маёй рабоце займае тэатральна-гульнявая дзейнасць. Практыка паказала, што тэатральная дзейнасць дае станоўчы вынік як у фарміраванні пазнавальнай, рухальнай, камунікатыўнай функцый, так і ў развіцці эмацыянальнай сферы навучэнцаў.

Тэатральна-гульнявая дзейнасць дазваляе вырашаць наступныя задачы: пашыраць уяўленні навучэнцаў пра навакольны свет, удасканальваць дробную і агульную маторыку, каардынацыю рухаў; развіваць тэатральную актыўнасць; выхоўваць сяброўскія ўзаемаадносіны, цікавасць і жаданне да сумеснай дзейнасці, аказваць станоўчы ўплыў на фарміраванне эмацыянальна-валявой сферы.

Для паспяховага вырашэння гэтых задач у класе створана прадметна-развіццёвае асяроддзе, якое ўключае тэатральны куток з рознымі відамі тэатра (настольным, пальчыкавым, лялечным), а таксама атрыбутыку (шапачкі-маскі для правядзення гульняў-драматызацый, касцюмы і інш.). Тэатральна-гульнявую дзейнасць я выкарыстоўваю ў выхаваўчым працэсе: падчас правядзення заняткаў, у сюрпрызных і рэжымных момантах, пры арганізацыі сюжэтна-ролевых, дыдактычных рухавых гульняў, падчас прагулак. У адаптацыйны перыяд вялікае значэнне маюць лялькі. Яны дапамагаюць навучэнцам расслабіцца, зняць напружанне, настроіцца на навучанне.

Важным для развіцця партнёрскіх адносін паміж навучэнцамі нашага цэнтра з’яўляецца валанцёрскі рух. На працягу некалькіх гадоў ажыццяўляецца валанцёрская дзейнасць паміж нашым цэнтрам і навучэнцамі старшых класаў сярэдняй школы № 12 Жлобіна, у якой створаны валанцёрскі атрад “Рука дапамогі”.

Мэта нашага ўзаемадзеяння — фарміраванне гуманных, талерантных адносін да навучэнцаў з цяжкімі і (або) множнымі парушэннямі фізічнага і (або) псіхічнага развіцця, а таксама выхаванне такіх якасцей, як дабрыня, суперажыванне, міласэрнасць, уменне дапамагчы тым, хто мае ў гэтым патрэбу. Юнакі і дзяўчаты ўдзельнічаюць у выхаваўчай і гуртковай рабоце: дапамагаюць падчас правядзення свят, забаўляльных мерапрыемстваў, конкурсаў з нашымі навучэнцамі, удзельнічаюць у афармленні гульнявых пляцовак. Да таго ж стараюся прыцягваць іх да арганізацыі тэатральнай дзейнасці з навучэнцамі свайго класа.

Алена РАБЯНОК,
выхавальнік Жлобінскага раённага ЦКРНіР.

З акцэнтам на сацыяльную адаптацыю навучэнцаў

Вядома, што навучэнцы, якія маюць цяжкія і (або) множныя фізічныя і (або) псіхічныя парушэнні ў развіцці, часта сутыкаюцца з вялікімі цяжкасцямі пры азнаямленні з навакольным светам, засваенні агульнапрынятых норм паводзін, авалоданні навыкамі зносін. Таму мы разглядаем сацыяльную адаптацыю ў якасці асноўнага і прыярытэтнага напрамку ў рабоце з нашымі навучэнцамі.

Пры арганізацыі вучэбна-выхаваўчага працэсу паміж настаўнікам класа і выхавальнікам ажыццяўляецца пераемнасць у рабоце. А як яна ажыццяўляецца, я раскажу на прыкладзе прадмета “Сацыяльная адаптацыя” па тэме “Вуліца. Транспарт. Правілы дарожнага руху”. Настаўнік класа, працуючы над гэтым раздзелам праграмы, адлюстроўвае ў журнале пераемнасці навыкі і ўменні, якія я павінна замацаваць з навучэнцамі пасля ўрокаў. Уменні і навыкі я замацоўваю, гуляючы з навучэнцамі ў сюжэтна-ролевыя і дыдактычныя гульні, вывучаючы творы мастацкай літаратуры, у прадметна-практычнай дзейнасці, пры правядзенні прагулак-практыкумаў, камбінаваных прагулак.

У нашым цэнтры на гульнявой пляцоўцы ёсць куток па Правілах дарожнага руху, які ўяўляе сабой участак дарогі, у цэнтры якога размешчаны святлафор і пешаходны пераход. Таксама там размешчаны дарожныя знакі: “Святлафор”, “Пешаходны пераход”, “Прыпынак”, “Асцярожна, дзеці”. А самым любімым месцам гульняў нашых дзяцей з’яўляецца вялікая машына, у якую ўсе імкнуцца залезці.

На гульнявой пляцоўцы навучэнцы замацоўваюць веды асноўных сігналаў святлафора, як правільна пераходзіць вуліцу па пешаходным пераходзе-“зебры”. Для гэтага я выкарыстоўваю розныя метады і прыёмы. Навучэнцы выкладваюць сігналы святлафора з розных матэрыялаў: жалудоў, каштанаў, рознакаляровых коркаў, каляровай паперы і кавалкаў тканіны. Разам з навучэнцамі мы аформілі выставу на тэму “Святлафор”. Работы былі выкананы з кожным навучэнцам у розных тэхніках: лепка, аплікацыя з паперы і футра, маляванне. Разам з дзецьмі мы вырабілі з непрыдатнага матэрыялу дыдактычных лялек, з якімі можна гуляць як у класе, так і на пляцоўцы.

Вялікую ролю ў замацаванні ў навучэнцаў ведаў і ўменняў, атрыманых на ўроках, адыгрываюць экскурсіі. Я арганізоўваю экскурсіі такім чынам, каб навучэнцы не толькі назіралі за тымі ці іншымі аб’ектамі, але і маглі дзейнічаць, беручы прыклад з дзейнасці дарослага. Напрыклад, пры наведванні магазіна знаёмлю вучняў з аддзеламі магазіна, прапаноўваю ім аплаціць пакупку, папрасіць у прадаўца неабходны тавар, пакласці тавар у пакет.

Я выкарыстоўваю як комплексныя, так і тэматычныя экскурсіі. Комплексныя экскурсіі праводжу тады, калі неабходна ажыццяўляць назіранне за аб’ектамі, якія маюць дачыненне да розных тэм аднаго і таго ж раздзела праграмы. Тэматычныя, або мэтавыя, экскурсіі прадугледжваюць больш глыбокае вывучэнне невялікага кола аб’ектаў і паняццяў, якія маюць дачыненне да тэмы.

Пасля экскурсіі падводжу з навучэнцамі яе вынікі з мэтай сістэматызацыі, абагульнення і замацавання атрыманых ведаў.

Напрыклад, у час экскурсіі да святлафора (мы вядзём дзяцей на галоўную вуліцу нашага горада) выхавальнік тлумачыць навучэнцам правілы пераходу па “зебры”, звяртае іх увагу на дарожны знак “Пешаходны пераход”, загадвае дзецям загадкі, разам з імі ўспамінае вершы па тэме. Потым дзеці разам з выхавальнікам, выконваючы Правілы дарожнага руху, пераходзяць на другі бок дарогі па зебры. Перайшоўшы дарогу па пешаходным пераходзе, выхавальнік і дзеці працягваюць свой шлях, дзе сустракаюцца з інспектарамі ДАІ, якія знаёмяць іх з Правіламі дарожнага руху і нагадваюць пра іх выкананне.

Валянціна ПЯТРОЎСКАЯ,
выхавальніца Жлобінскага раённага ЦКРНіР.

“Для нашых навучэнцаў рух — гэта жыццё”

Спецыялістамі ЦКРНіР Ленінскага раёна Мінска ў мінулым годзе быў распрацаваны адукацыйны праект “Адаптыўная фізічная культура як сродак паляпшэння жыццядзейнасці навучэнцаў з цяжкімі множнымі фізічнымі парушэннямі”. Яго мэта — удасканаленне існуючай практыкі навучання такіх дзяцей. Напрыканцы мінулага года работа была ўдастоена прэміі Мінгарвыканкама. Аб тым, чаму менавіта гэтая тэма прыцягнула да сябе ўвагу педагогаў, расказала дырэктар цэнтра і адзін з аўтараў праекта Таццяна Барысаўна ПІВАВАРЧЫК.

— Сённяшняя практыка правядзення заняткаў па адаптыўнай фізічнай культуры ў цэнтрах карэкцыйна-развіццёвага навучання і рэабілітацыі недастаткова эфектыўная, — лічыць Таццяна Барысаўна. — Так, у нарматыўных дакументах дагэтуль не размежаваны змест урокаў па адаптыўнай фізічнай культуры і заняткаў па адаптыўнай фізічнай рэабілітацыі, амаль не адрозніваюцца функцыі кіраўнікоў фізічнага выхавання і інструктараў-метадыстаў па фізічнай рэабілітацыі, няма ў дакументах і пераліку абсталявання для адаптыўнай фізічнай культуры, адсутнічаюць таксама метадычныя рэкамендацыі для педагогаў па арганізацыі навучання дзяцей з умеранай і цяжкай інтэлектуальнай недастатковасцю са значнымі і рэзка абмежаванымі рухальнымі парушэннямі. Да вырашэння гэтых праблем мы і прыступілі, распрацаваўшы ў мінулым годзе названы праект.
Заняткі па адаптыўнай фізічнай культуры дзецям вельмі падабаюцца. Але работа ў гэтым кірунку будзе больш эфектыўнай, калі ажыццяўляць яе арганізавана, паслядоўна і дакладна. Перш за ўсё неабходна пастаянна ўскладняць практыкаванні для навучэнцаў — вынік у такім выпадку стане адчувальным і парадуе ўсіх: і дзяцей, і педагогаў, і бацькоў. Калектыў супрацоўнікаў нашага цэнтра мае для гэтага добры патэнцыял. Так, наш інструктар па фізічнай рэабілітацыі Юлія Анатольеўна Гардзеенка (таксама аўтар адукацыйнага праекта) мае і медыцынскую, і вышэйшую педагагічную адукацыю, скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры. Кіраўнік фізвыхавання Алена Пятроўна Федарэнка скончыла гэтую ж установу па спецыяльнасці “Лячэбная фізкультура”. Яна — малады спецыяліст, але ўжо заваявала аўтарытэт і ў педагогаў, і ў дзяцей.
У нашым адукацыйным праекце мы дэталёва вызначылі сферу дзейнасці і абавязкі кожнага са спецыялістаў цэнтра, напрыклад, хто і якія заняткі павінен праводзіць, склалі пералік спартыўнага і рэабілітацыйнага абсталявання, якое (у ідэале) павінна быць у нашых выхаванцаў пачынаючы з ранняга ўзросту і да 18 гадоў. Увогуле, вызначылі ўсё, што неабходна цэнтру для камфортнага і эфектыўнага навучання і выхавання дзяцей з парушэннямі ў развіцці. Пакуль не ўсё ёсць у нас, але ж мы ведаем, да чаго імкнуцца.
Мы пераконваем бацькоў у неабходнасці фізічнай рэабілітацыі для дзяцей, падкрэсліваем, наколькі гэта важна. Бацькі ж даволі часта цікавяцца поспехамі дзяцей у вучобе і забываюцца пры гэтым пра іх фізічнае развіццё. Мы тлумачым ім, што калі дзіця слаба развіта фізічна і асабліва калі яго мышцы сціскаюць усё цела (як бывае, скажам, пры цяжкіх формах ДЦП) і могуць перашкаджаць рабоце нават жыццёва важных органаў, як сэрца і лёгкія, тады навучэнцу ўжо, мякка кажучы, не да матэматыкі і не да фарміравання маўленчых навыкаў. Рух для дзяцей з цяжкімі множнымі парушэннямі ў развіцці — гэта жыццё, у самым прамым сэнсе слова. Адсутнасць руху выклікае ў арганізме такіх дзяцей застойныя з’явы, правакуе кантрактуры і іншыя непрыемнасці. Важна арганізаваць для іх навучальнае асяроддзе такім чынам, каб, знаходзячыся ў калясцы, гэтыя дзеці мелі магчымасць рухацца. Для гэтага мы набылі для іх спецыяльнае спартыўнае і рэабілітацыйнае абсталяванне. Дапамаглі нам у вырашэнні гэтага пытання кіраўнік адміністрацыі Ленінскага раёна Валерый Іванавіч Кулеш, упраўленне адукацыі, спорту і турызму адміністрацыі Ленінскага раёна Мінска, а таксама спонсары і шэфы — у асноўным прадпрыемствы, размешчаныя на тэрыторыі раёна.
У мінулым годзе ў цэнтры з’явіўся трэнажор Гроса. Ён дазваляе карэкціраваць рухальнае развіццё дзяцей з парушэннямі функцыі апорна-рухальнага апарату. Рукі і ногі навучэнцаў, калі знаходзяцца ў трэнажоры, разнявольваюцца. Яны могуць прыняць у ім вертыкальнае становішча. Трэнажор садзейнічае пераразмеркаванню мышачнай нагрузкі, дзеці пачынаюць актыўна рухаць рукамі і нагамі, нават стаяць з дапамогай механізмаў, якія падтрымліваюць іх. Дзякуючы прыстасаванню, дзіця, прыкаванае да інваліднага крэсла, можа перамяшчацца, змяняць становічша цела, выконваць розныя практыкаванні, напрыклад, катацца на гімнастычных мячах. Навучэнцы могуць нават паспрабаваць свае сілы ў гульні ў футбол і інш. Цягі і тросы, нацягнутыя ўзджоўж пакоя, дазваляюць рэгуляваць ступень нагрузкі на дзяцей у трэнажоры ў залежнасці ад іх вагі. Ёсць, напрыклад, тросы для дашкольнікаў і для школьнікаў (да 60—70 кілаграмаў). Трэба падбіраць для кожнага дзіцяці такі трос, які дазволіў бы яму мець апору на ногі. Навучэнцы цэнтра падчас заняткаў на трэнажоры бачаць сябе ў вялікіх люстэрках, спецыяльна ўстаноўленых у спартыўнай зале. Такім чынам, дзеці атрымліваюць не толькі карысць для свайго цела, але і эмацыянальнае задавальненне, што таксама вельмі важна. Трэнажор Гроса можна ўстанавіць і дома. У хатніх умовах ён будзе не менш карысным для дзіцяці, падорыць яму светлыя хвіліны ўпэўненасці ў сваіх сілах. Акрамя названага трэнажора для навучэнцаў, якія не могуць перамяшчацца, у спартыўнай зале і ў групах прадугледжаны спецыяльныя каляскі-вертыкалізатары, хадункі.
— Дзіця з дапамогай педагога прымае правільнае становішча (рук, галавы, ног). Для гэтага выкарыстоўваюцца розныя валікі, паўвалікі і торбачкі, — адзначае інструктар па фізічнай рэабілітацыі Юлія Анатольеўна. — Гэта так званая шматфункцыянальная ўкладка — лячэнне становішчам. Пасля таго як дзіця выканае практыкаванні, яно ляжыць яшчэ 10—15 хвілін і адпачывае. Ёсць і спецыяльныя грузы па паўтара кілаграма, якія таксама выкарыстоўваюцца падчас укладкі, каб дзіця не проста адпачывала, але і атрымлівала рэабілітацыйную дапамогу пад уздзеяннем грузу. Такім чынам можна папярэдзіць узнікненне кантрактур — абмежаванняў нармальнай рухомасці ў суставах, што можа прывесці да поўнай дэфармацыі канечнасцей. Зразумела, што лячэнне грузамі не заўсёды бывае камфортным для дзяцей і часам нават балючым. Але ж гэта вельмі неабходна для іх.
Для кожнага дзіцяці спецыялісты распрацоўваюць комплекс практыкаванняў, індывідуальны рухальны маршрут, дзе пазначана, напрыклад, што 40 хвілін яно павінна сядзець, пасля 5 хвілін — ляжаць, пасля паўгадзіны — стаяць у вертыкалізатары, потым у прыстасаваннях, якія расслабляюць, таму што прымаюць форму цела.
Варта адзначыць, што заняткі дзяцей на трэнажорах — гэта фізічная нагрузка не толькі для дзяцей, але і для супрацоўнікаў — жанчын, якія павінны размясціць дзяцей у трэнажоры, падтрымліваць іх там падчас заняткаў. Работа гэтых супрацоўніц вельмі адказная і не ідзе на карысць іх здароўю.
— У сувязі з гэтым у мяне з’явілася думка: а што, калі звярнуцца ў ваенкамат з просьбай накіраваць у наш цэнтр маладых людзей, каб яны ўзялі на сябе абавязкі па фізічнай рэабілітацыі дзяцей з інваліднасцю? — гаворыць дырэктар цэнтра. — А час знаходжання юнакоў у нашай установе залічваўся б ім як альтэрнатыўная служба. Магчыма, такая юрыдычная магчымасць ёсць. Сёння ж радуе тое, што ў нас у гэтым годзе было шмат валанцёраў — на падставе дагавора з БДПУ імя Максіма Танка. Справа ў тым, што ў нашым цэнтры створаны філіял універсітэцкай кафедры псіхалогіі і тыя, хто працуе на кафедры на пастаяннай аснове, дапамагаюць нам.
Для дзяцей, якія не маюць рухальных абмежаванняў і перамяшчаюцца добра, у цэнтр таксама закупілі неабходнае абсталяванне — бегавыя дарожкі, велатрэнажоры, трэнажор для ног — стэпер. Ёсць тут і спецыяльная платформа, якая раскачваецца. Яна прызначана для трэніроўкі вестыбулярнага апарату. Старэйшыя дзеці стаяць на ёй на нагах, а маленькія імкнуцца легчы на жывот. Абсталяванне для заняткаў з навучэнцамі фізкультурай педагогі цэнтра робяць самі і выкарыстоўваюць яго не толькі на занятках фізкультурай, але і на іншых уроках, у пазакласнай дзейнасці. Напрыклад, былі зроблены спецыяльна для нашых дзяцей баскетбольны шчыт з сеткай “Вясёлы слон” і баскетбольная карзіна — прыгожыя, займальныя і развіццёвыя. З імі можна не толькі гуляць, але і вывучаць па іх афарбоўцы колеры, атрымліваць розныя тактыльныя адчуванні. Педагогі самі зрабілі баксёрскую грушу, пашылі рознакаляровы “парашут”, які дапамагае дзецям расслабіцца, аб’ядноўвае іх падчас рухавых гульняў і практыкаванняў.
З падручных сродкаў педагогі зрабілі і нетрадыцыйнае спартыўнае абсталяванне — “Сцяжынку здароўя”, для масажу ступняў і прафілактыкі плоскаступнёвасці; гульню “Ветрык” для трэніроўкі сілы дыхання (дзіця дзьме ў трубачку і кантралюе пры гэтым сілу выдыху, адзначае, моцны або лёгкі атрымліваецца ветрык). Гуляюць навучэнцы і з самаробнымі масажорамі, пальчыкавым басейнам, з тактыльнымі далонькамі і пано, з самымі звычайнымі прышчэпкамі для бялізны, падабаюцца ім таксама гульні “Лавішкі” і “Злаві рыбку”.
— У чым жа каштоўнасць нашага праекта? Перш за ўсё ў тым, што яго матэрыялы сёння запатрабаваны педагогамі, інструктарамі-метадыстамі фізічнай рэабілітацыі, кіраўнікамі фізічнага выхавання цэнтраў карэкцыйна-развіццёвага навучання і рэабілітацыі, дапаможных школ, устаноў агульнай сярэдняй адукацыі, якія забяспечваюць атрыманне спецыяльнай адукацыі дома, — гаворыць Таццяна Барысаўна. — Мы скампанавалі апісанні гульняў такім чынам, каб любому педагогу было зручна карыстацца імі, каб кожны мог праводзіць пры дапамозе іх эфектыўныя ўрокі. Раней нашы педагогі, калі праводзілі ўрокі па адаптыўнай фізкультуры, карысталіся метадычнымі матэрыяламі, рэкамендаванымі або для дзяцей з ДЦП, але з захаваным інтэлектам, або матэрыяламі для дзяцей з цяжкімі парушэннямі, ці для дзяцей з выяўленай інтэлектуальнай недастатковасцю, але з захаванай рухальнай сферай. У праекце прапанавана паслядоўная схема работы педагогаў па арганізацыі рухальнай актыўнасці ўсіх навучэнцаў цэнтра з улікам асаблівасцей кожнага з іх. Мы распрацавалі матэрыялы і сцэнарыі ўрокаў і заняткаў для дзяцей, якія маюць адначасова і цяжкія рухальныя абмежаванні, і выяўленую інтэлектуальную недастатковасць. Прычым праводзяцца ўсе заняткі з музычным суправаджэннем. У далейшым мы плануем стварыць відэатэкі адаптыўных фізкультхвілінак, гімнастыкі для зроку, а таксама практыкаванняў для арганізацыі работы па адаптыўнай рухальнай рэкрэацыі. Плануем таксама распрацаваць метадычны дапаможнік для практыкаў. Акрамя таго, спецыялісты нашага цэнтра прымуць удзел у карэкціроўцы праграм па адаптыўнай фізкультуры для ЦКРНіР.

Надзея ЦЕРАХАВА.
Фота аўтара.

Тэрыторыя талерантнасці

“Мне ўвесь час прыходзіцца камусьці даказваць, што я не горшая за ўсіх, што я такая ж… Гэта вельмі балюча і крыўдна”, — піша 18-гадовая случчанка, у якой парушэнне апорна-рухальнага апарату. Падчас сацыялагічнага апытання сярод моладзі Случчыны (16—18 гадоў), якое правялі спецыялісты раённага ЦКРНіР у сацыяльнай сетцы “УКантакце”, выявілася, што многія юнакі і дзяўчаты ведаюць, толькі ў рознай ступені, аб праблемах людзей з абмежаванымі магчымасцямі. Але большасць маладых людзей не мае ўяўлення аб іх здольнасцях, і часта яны проста са спачуваннем адносяцца да людзей з асаблівасцямі. І не кожны гатовы аказаць ім дапамогу. Моладзь не імкнецца будаваць з імі зносіны як роўныя.
Каб дапамагчы дзецям з АПФР адчуць сябе паўнацэннымі ў асяроддзі равеснікаў, у мясцовай супольнасці, спецыялісты цэнтра пачалі рэалізацыю праекта “Адукацыйная прастора — тэрыторыя талерантнасці”.

“Сонечная інтэграцыя”

Нагадаем, што па выніках работы за 2013 год калектыў Слуцкага раённага ЦКРНіР узнагароджаны Ганаровай граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь у намінацыі “Забеспячэнне якаснай спецыяльнай адукацыі і развіццё патэнцыялу дзяцей з АПФР” за стварэнне і ўкараненне ў адукацыйны працэс сучасных тэхналогій.
“Адзін з найбольш паспяховых і перспектыўных праектаў, які рэалізуецца сёння ў цэнтры, — “Адукацыйная прастора — тэрыторыя талерантнасці”, — адзначыла дырэктар цэнтра Інеса Міхайлаўна Панамарова. — Калі сям’я, дзіцячы сад, школа — уся “адукацыйная прастора” — стануць “тэрыторыяй талерантнасці”, то можна будзе зрабіць талерантным і грамадства, якое да кожнага будзе ставіцца з разуменнем, павагай, дабрынёй. Фарміраванне такіх адносін да дзяцей з асаблівымі патрэбамі мы вядзём на аснове вызначанага намі прынцыпу “сонечнай інтэграцыі”. Установы спецыяльнай адукацыі — гэта “сонца”, да якога прыцягваюцца і з якім узаемадзейнічаюць розныя ўстановы адукацыі, а таксама і соцыум”.
На базе цэнтра пастаянна праводзяцца семінары для кіраўнікоў устаноў адукацыі, педагогаў і бацькоў. Для дзяцей з абмежаванымі магчымасцямі і іх бацькоў у раёне арганізоўваюцца фізкультурна-аздараўленчыя, спартыўныя мерапрыемствы, фестывалі мастацкай самадзейнасці, творчыя выставы, конкурсы і акцыі міласэрнасці. Адна з апошніх у гэтым кірунку — акцыя сяброўства і міласэрнасці “Сем сцяжынак вясёлкі”, падчас якой навучэнцы цэнтра сустракалі навучэнцаў і педагогаў школ горада і раёна. Спартыўныя мерапрыемствы, гульнявыя і канцэртныя праграмы, якія прадэманстравалі госці, прыемна парадавалі выхаванцаў ЦКРНіР.
На днях у Слуцку ў межах праекта “Добрае сэрца Міншчыны”, які рэалізуе БРСМ, адбыліся святочныя мерапрыемствы, у іх ліку выстава дэкаратыўна-прыкладной творчасці, дабрачынны канцэрт з удзелам зорак беларускай эстрады. Атрыманыя ад канцэрта сродкі пойдуць на закупку інтэрактыўнай дошкі і спецыялізаванага сэнсарнага абсталявання для арганізацыі даступнага адукацыйнага працэсу для дзяцей з цяжкімі і (ці) множнымі парушэннямі развіцця.
Асаблівую ўвагу спецыялісты цэнтра ўдзяляюць тым установам, у якіх ёсць класы (групы) інтэграванага навучання і выхавання. Дарэчы, колькасць іх штогод павялічваецца. У 2013/2014 навучальным годзе ў раёне ўзніклі 2 дашкольныя групы для дзяцей з цяжкімі парушэннямі маўлення. У 30 агульнаадукацыйных школах раёна (іх усяго 39) дзейнічаюць інтэграваныя класы. Толькі ў мінулым навучальным годзе створаны 104 класы інтэграванага навучання для 160 навучэнцаў з асаблівасцямі. Павялічылася колькасць інтэграваных класаў поўнай мадэлі (15). Апорнай установай у раёне, якую ўжо можна па праву лічыць інклюзіўнай, з’яўляецца сярэдняя школа № 13 Слуцка. Тут адкрыты і функцыянуюць 9 класаў інтэграванага навучання і выхавання (для 22 навучэнцаў з АПФР), 5 з іх — поўнай мадэлі, ёсць пункт карэкцыйна-педагагічнай дапамогі. У гэтай школе навучаюцца дзеці з самымі рознымі асаблівасцямі: з парушэннямі зроку, у тым ліку татальна сляпыя, з парушэннямі функцый апорна-рухальнага апарату, з цяжкімі парушэннямі маўлення, з цяжкасцямі ў навучанні, з інтэлектуальнай недастатковасцю, раннім дзіцячым аўтызмам. У будучым навучальным годзе ў школу павінны прыйсці дзеці з парушэннем слыху, якім была зроблена аперацыя па кахлеарнай імплантацыі.
Спецыялісты цэнтра на працягу некалькіх гадоў вывучалі ўзровень камунікатыўнай і прафесійнай талерантнасці педагогаў Слуцкага раёна. У маштабным даследаванні прынялі ўдзел загадчыкі ўстаноў дашкольнай адукацыі, дырэктары школ, педагогі-псіхолагі і сацыяльныя педагогі, настаўнікі-дэфектолагі, выхавальнікі ўстаноў дашкольнай адукацыі, настаўнікі-прадметнікі. Вывучалася таксама ўспрыманне звычайнымі навучэнцамі школ дзяцей з асаблівымі патрэбамі — у апытанні ўдзельнічалі 105 навучэнцаў з 3-х і 10-х класаў.
Як паказала дыягностыка, у прыватнасці, педагогі ясляў-сада № 5 Слуцка былі занепакоены недахопам у іх вопыту для эфектыўнай работы ў групе інтэграванага навучання і выхавання для дзяцей з цяжкімі парушэннямі зроку, якая пачала дзейнічаць у іх установе. Яны не заўсёды ведалі, як правільна будаваць адукацыйны працэс, як наладжваць адносіны з невідушчымі дзецьмі. Спецыялісты цэнтра для заняткаў з дзецьмі груп інтэграванага выхавання і навучання падрыхтавалі карэкцыйна-развіццёвую праграму “Сяброўства пачынаецца з усмешкі”, дзе вялікая ўвага ўдзелена пытанням выхавання талерантнасці. Для педагогаў сада, якія шукаюць свае шляхі да дзяцей з парушэннямі зроку, спецыялісты цэнтра пачалі праводзіць семінары, трэнінгі, педагагічныя гасцёўні. Асабліва спадабаліся педагогам “пасядзелкі ў сямейным кафэ” з праглядам і абмеркаваннем фільма “Дыялог у цемры”.
У яслях-садзе № 5 праводзіліся і апытанні бацькоў. Яны паказалі, што большасць бацькоў здаровых малышоў, нягледзячы на тое, што першапачаткова яны былі не супраць сумеснага навучання, усё ж хвалююцца, што іх дзецям будзе ўдзяляцца менш увагі. Непакоіць іх і тое, што іх дзеці могуць ненаўмысна нанесці шкоду здароўю невідушчых выхаванцаў. Бацькі ж невідушчых дзяцей таксама заклапочаны, бо баяцца крыўд з боку звычайных малышоў, а таксама таго, што іх бацькам не падабаецца такое сумеснае навучанне і выхаванне.
Спецыялісты цэнтра дапамагаюць і бацькам зразумець, што галоўнае — прыняць сваё дзіця такім, якое яно ёсць. Пры цэнтры дзейнічае “Бацькоўская школа”. Сем’і запрашаюцца да ўдзелу ў грамадскіх мерапрыемствах, святах, пра дзяцей здымаюцца відэаролікі.

Урокі талерантнасці

Асабліва востра праблема талерантных адносін да дзяцей з АПФР паўстае ў перыяд школьнага навучання. Часам самі настаўнікі адносяцца да асаблівых дзяцей не так, як належыць, і міжволі фарміруюць такое стаўленне да іх і ў аднакласнікаў. Апытанне выявіла, што больш чым палова педагогаў устаноў адукацыі Слуцкага раёна на момант стварэння інтэграваных класаў была слаба падрыхтаванай да работы ў іх. Настаўнікам не хапала як тэарэтычных ведаў, так і практычных навыкаў узаемадзеяння з асаблівымі дзецьмі. У самым пачатку дыягностыкі толькі 44% педагогаў лічылі, што дзеці з абмежаванымі магчымасцямі павінны расці і развівацца побач са здаровымі равеснікамі, астатнія выказвалі сумненні на гэты конт альбо давалі адмоўны адказ. Той, хто падтрымаў ідэю інтэграцыі, як правіла, выступаў за навучанне ва ўмовах сярэдняй школы дзяцей з парушэннямі зроку, слыху, маўлення, апорна-рухальнага апарату. Выключэннем, па меркаванні большасці, павінны быць дзеці з парушэннем інтэлекту. Варта адзначыць, што самі навучэнцы часцей, чым іх настаўнікі, успрымаюць як норму знаходжанне побач з сабой у адным класе дзяцей з асаблівымі патрэбамі.
Добрыя вынікі па фарміраванні талерантнага стаўлення педагогаў школ да дзяцей з асаблівымі патрэбамі былі атрыманы дзякуючы рабоце па спецыяльных праграмах, падрыхтаваных раённым ЦКРНіР, па прафілактыцы “эмацыянальнага выгарання” настаўнікаў. Веды, атрыманыя на семінарах, трэнінгах, падчас індывідуальнага кансультавання ў цэнтры, педагогі агучваюць на класных гадзінах, праводзяць своеасаблівыя “ўрокі талерантнасці” з навучэнцамі. Школьнікі таксама запрашаюцца на мерапрыемствы, якія праводзяцца ЦКРНіР сумесна з дзецьмі з асаблівымі патрэбамі, — канцэрты, спартландыі, акцыі і г.д. У параўнанні з 2010 годам колькасць навучэнцаў раёна, якія прымаюць удзел у такіх мерапрыемствах, значна павялічылася (калі ў 2010 годзе ўдзельнічалі навучэнцы 9 школ, то ў 2013 — 17-ці).

Інклюзіўны форум-тэатр

Сёння Слуцкі раённы ЦКРНіР на абласным і рэспубліканскім узроўні перадае свой вопыт работы па выкарыстанні такога інтэрактыўнага метаду, як форум-тэатр. Гэты метад дапамагае пры вырашэнні супярэчнасцей у сацыяльнай і культурнай сферах — пры нейтралізацыі канфліктаў, парушэннях правоў чалавека, дыскрымінацыі, ушчамленні інтарэсаў пэўных груп і г.д. Ён пацвердзіў сваю эфектыўнасць пры прафілактыцы наркаманіі, залежнасці ад тытуню, СНІДу. А ў апошні час знайшоў прымяненне і ў спецыяльнай адукацыі. Ён дапамагае, у прыватнасці, вырашаць канфліктныя сітуацыі, якія ўзнікаюць у класах інтэграванага навучання і выхавання. За вопыт работы па метадзе форум-тэатра педагогі цэнтра — педагог сацыяльны Іна Іванаўна Лукашэвіч і педагогі-псіхолагі Ала Юр’еўна Капская, Нэлі Міхайлаўна Лебедзь — былі ўзнагароджаны дыпломам І ступені па выніках V Рэспубліканскага конкурсу “Сучасныя тэхналогіі ў спецыяльнай адукацыі”. Сёння педагогі праводзяць майстар-класы, трэнінгі па метадзе форум-тэатра. На выязным абласным бацькоўскім сходзе, які сёлета праходзіў у Салігорску, сістэма спецыяльнай адукацыі была прадстаўлена работай студыі сямейнага выхавання, якую праводзіла Іна Іванаўна Лукашэвіч і дзе быў прэзентаваны форум-тэатр як новая інклюзіўная форма работы.
Удзельнікам такога інклюзіўнага тэатра можа стаць любы дарослы або дзіця, у тым ліку і дзіця з АПФР, у кожнага з іх ёсць магчымасць выказаць тым, хто побач, сваё стаўленне да пэўнай сітуацыі. У аснове драматычнага дзейства — канфлікт, ён закладваецца пры распрацоўцы сцэнарыя. Правобразам тэатральных падзей з’яўляюцца рэальныя сітуацыі, якія адбываюцца ва ўстановах адукацыі ў групах і класах інтэграванага навучання і выхавання, у сем’ях выхаванцаў ЦКРНіР.
Вось адна з сітуацый. Змест дзеі 1: Арына на працягу двух гадоў вучыцца дома, хаця раней вучылася ў інтэграваным класе. Напярэдадні навучальнага года навучанне дома ёй было адменена. Маці Арыны прыходзіць у школу з мэтай зноў уладкаваць дачку ў такі ж клас. Яна выказвае дырэктару сваю просьбу, на якую дырэктар, Нэлі Міхайлаўна, адказала пытаннем: “Вы лічыце, што вашай Арыне будзе ў школе лепш?” Маці: “Мы шмат перажылі за два гады навучання дома, часам прасіла займацца з дачкой чужых людзей…” Дырэктар: “А вы памятаеце, як пакутавала Арына, калі наведвала школу?” Але маці ўпарта настойвае на прыняцці дачкі ва ўстанову.
Змест дзеі 2: Дырэктар звяртаецца да класнага кіраўніка інтэграванага класа: “Вольга Якаўлеўна, у вашым класе зноў будзе вучыцца Арына Іванова, ёй адмянілі надомнае навучанне”. Класны кіраўнік адказвае: “І вы, і я памятаем, як да яе ставіўся клас — пастаянныя насмешкі і абразы ў яе адрас, зрывы ўрокаў з-за яе…” Дырэктар: “Узгадайце ўсе негатыўныя сітуацыі і выпадкі, звязаныя з гэтай дзяўчынкай, і зафіксуйце іх, падключыце адпаведных спецыялістаў, а калі будзе трэба, то і бацькоў вучняў, каб яны выступілі супраць навучання Арыны ў школе”. Класны кіраўнік сыходзіць са сцэны моўчкі.
Дзея ў форум-тэатры заканчваецца на піку канфлікту, які свядома даводзіцца да максімальнай вастрыні. Вырашэння канфлікту ў сцэнарыі няма. На падставе ўбачанага на сцэне ўсім прысутным, у тым ліку “актыўным гледачам” форум-тэатра, трэба знайсці выйсце, вырашыць сітуацыю.

“Горад для ўсіх”

“Якія далейшыя перспектывы развіцця праграмы па фарміраванні талерантных адносін да дзяцей з асаблівымі патрэбамі? — адзначае дырэктар Слуцкага раённага ЦКРНіР Інеса Міхайлаўна Панамарова. — Мяркую, што мы пачнём распрацоўваць, а ў далейшым возьмемся за рэалізацыю новай праграмы “Горад для ўсіх”, якая паспрыяе стварэнню талерантнага асяроддзя не толькі ў адукацыйнай прасторы, але і ў мясцовай супольнасці, забяспечыць падтрымку з боку соцыуму, абудзіць памяркоўнасць і добразычлівасць усіх людзей у адносінах да дзяцей з асаблівымі патрэбамі”.

 

Надзея ЦЕРАХАВА.

У руху да інклюзіўнай адукацыі з улікам вопыту ўстаноў спецыяльнай адукацыі

Мінскі абласны ЦКРНіР на працягу 20 гадоў каардынуе работу ўстаноў адукацыі вобласці па самых розных аспектах адукацыі і выхавання дзяцей з АПФР, у тым ліку па пытаннях развіцця інтэграванага навучання і выхавання і інклюзіўнай адукацыі. Узначальвае ўстанову з дня яе адкрыцця Ніна Канстанцінаўна Віктароўская, якая заўсёды была пераканана ў тым, што дзіця з АПФР павінна максімальна ўключацца ў асяроддзе сваіх равеснікаў, якія нармальна развіваюцца. Аб дасягненнях і праблемах, якія даводзіцца вырашаць на гэтым шляху, наша размова з дырэктарам цэнтра.

— Ніна Канстанцінаўна, якія асноўныя тэндэнцыі ў сістэме спецыяльнай адукацыі Мінскай вобласці вы можаце адзначыць?
— У Мінскай вобласці налічваецца зараз 22 788 дзяцей, якія маюць асаблівасці псіхафізічнага развіцця. Абсалютная большасць з іх (99,7 працэнта) ахоплена той ці іншай формай карэкцыйна-педагагічнай і спецыяльнай дапамогі ў розных установах адукацыі. У вобласці вялікі працэнт ахопу дзяцей з АПФР інтэграваным навучаннем і выхаваннем (у параўнанні з іншымі рэгіёнамі краіны), ён складае каля 85 працэнтаў. Створаны 73 апорныя ўстановы адукацыі па арганізацыі інтэграцыі. У школах працуе 1396 класаў інтэграванага навучання і выхавання і 148 інтэграваных груп у дашкольных установах.
У сувязі з развіццём інтэграваных форм навучання скарачаецца колькасць дапаможных школ-інтэрнатаў. Так, у вобласці за 10 гадоў былі закрыты 5 такіх устаноў. Сёння іх увогуле чатыры, і кожная выбрала свой шлях развіцця. Засталася таксама толькі адна спецыяльная ўстанова дашкольнай адукацыі (для дзяцей з ЦПМ). На Міншчыне поўнасцю былі ліквідаваны інтэрнатныя ўстановы для дзяцей з цяжкасцямі ў навучанні (раней — з дыягназам “ЗПР”). Ужо сёмы год дзеці з такімі праблемамі вучацца ў Вілейскай школе-інтэрнаце для дзяцей з цяжкімі парушэннямі маўлення. Такое рашэнне было прынята таму, што тэрміны навучання дзяцей у гэтых школах супадалі. Да таго ж займаліся яны па аднолькавых вучэбных дапаможніках, у іх былі падобныя парушэнні маўлення. Маладзечанская школа-інтэрнат для дзяцей з парушэннямі зроку адзіная ў краіне мае эфектыўны вопыт навучання і выхавання невідушчага і адначасова глухога дзіцяці ў межах дзейнасці рэспубліканскай эксперыментальнай пляцоўкі. У штаце Мінскай абласной школы-інтэрната для дзяцей з парушэннем слыху шмат моцных спецыялістаў, якія прымаюць удзел у стварэнні вучэбных дапаможнікаў, падручнікаў. Нядаўна калектыў установы ініцыіраваў навучанне дзяцей пасля кахлеарнай імплантацыі.

— Чым кіруюцца спецыялісты вашага цэнтра і вы як старшыня абласной экспертнай псіхолага-медыка-педагагічнай камісіі, калі даяце заключэнні аб наяўнасці пэўных парушэнняў у дзяцей, прымаеце рашэнні аб тым, па якіх праграмах яны будуць займацца і ў якіх умовах — інтэграваных класах (групах) або ва ўстановах спецыяльнай адукацыі?
— Да спецыялістаў нашага цэнтра бацькі часта звяртаюцца як да апошняй інстанцыі, каб удакладніць дыягназ, пастаўлены іх дзецям у раённых ЦКРНіР. Звяртаюцца не таму, што не давяраюць спецыялістам на месцах, а таму, што жадаюць пачуць больш меркаванняў наконт парушэнняў у іх дзіцяці, а таксама ў складаных выпадках. Гаворка ідзе аб парушэннях, якія адразу вельмі складана вызначаць і адрозніваць (напрыклад, разумовую адсталасць ад маторнай і сенсаматорнай алаліі або разумовую адсталасць ад аўтызму, які можа мець розныя ступені зніжэння інтэлекту, а можа мець на ўвазе і норму).
Мы не даём парад і рэкамендацый, у якой установе і па якой праграме лепш за ўсё вучыцца дзіцяці, пакуль дакладна не высветлім, якое ў яго парушэнне, у якой мясцовасці яно пражывае, у якой сям’і, ці ёсць у яго доступ да кваліфікаваных спецыялістаў. Можа быць сітуацыя, калі дзіця з тымі ці іншымі парушэннямі (слыху, зроку, цяжкімі парушэннямі маўлення) пражывае ў аддаленай вёсцы, дзе няма адпаведных спецыялістаў (сурдапедагога, тыфлапедагога, лагапеда), і арганізаваць для яго інтэграванае навучанне па месцы жыхарства проста немагчыма. Лепшым выйсцем стане навучанне ў спецыяльнай школе-інтэрнаце, дзе дзіця зможа атрымліваць якасную карэкцыйную дапамогу. Калі ж, напрыклад, у раёне з’явіцца спецыяліст, патрэбны дзіцяці, яно пакіне спецыяльную школу і будзе вучыцца па месцы жыхарства ў інтэграваным класе. Важна, што час не быў патрачаны марна, што навучанне дзіцяці вялося, няхай сабе і далёка ад бацькоў.
У інтэрнаты мы накіроўваем перш за ўсё тых дзяцей з АПФР, якія пражываюць у нядобранадзейных сем’ях, паколькі такія бацькі проста не займаюцца іх выхаваннем і адукацыяй. Часцей за ўсё дзеці з такіх сем’яў з’яўляюцца выхаванцамі дапаможных школ-інтэрнатаў (для дзяцей з разумовымі абмежаваннямі). Так, у Рудзенскай дапаможнай школе-інтэрнаце сёння знаходзяцца толькі дзеці-сіроты. Капыльская школа на 80 працэнтаў складаецца з такіх дзяцей, у Чэхаўшчынскай і Гарадзейскай школах у асноўным вучацца і выхоўваюцца дзеці з нядобранадзейных сем’яў, але ў апошні час у гэтыя ўстановы паступілі і сіроты.
Калі спецыялісты ўпэўняцца, што сям’я ў дзіцяці добрая і клапатлівая, што парушэнні дазваляюць яму знаходзіцца сярод звычайных равеснікаў, а ў мясцовасці, дзе пражывае сям’я, ёсць усе ўмовы для навучання ў інтэграваным класе, мы рэкамендуем менавіта такі клас. У нас ёсць нават адметныя прыклады, калі ў інтэграцыйны працэс добра ўключаліся дзеці, якія раней вучыліся толькі ў спецыяльных установах (напрыклад, дзеці з ІІ аддзялення дапаможнай школы). Так, у Стаўбцоўскім раёне дзіця з сіндромам Даўна вучыцца ў звычайным класе. У Салігорску нядаўна выпускнікамі спецкласа звычайнай школы сталі дзеці з сіндромам Даўна. У Лагойску вучыцца дзіця з парушэннем аўтычнага спектра. І хаця цяжкасці былі на гэтым шляху, але намаганні спецыялістаў нашага і раённага ЦКРНіР, а таксама бацькоў прынеслі плён — дзіця арганічна ўвайшло ў асяроддзе звычайных равеснікаў.
Пасля таго, як дзіця атрымлівае заключэнне ЦКРНіР (раённага або абласнога) і “пуцёўку” ў тую ці іншую ўстанову адукацыі, спецыялісты нашага цэнтра працягваюць кантраляваць яго знаходжанне там. Праз паўгода яны наведваюць установу, каб ацаніць паспяховасць дзіцяці, вызначыць, наколькі яно сацыялізавана, упэўніцца, што яно развіваецца, што яму камфортна. Калі мы бачым, што навучэнцу там не вельмі ўтульна, што ён спыніўся ў сваім развіцці, то высвятляем прычыны гэтага, шукаем выйсце з сітуацыі, магчыма, рэкамендуем для яго іншы адукацыйны маршрут.

— У апошніх пяць гадоў з’явіліся разважанні аб інклюзіўнай адукацыі і нават пэўныя дзеянні ў гэтым кірунку. Якія ўстановы адукацыі вобласці, на ваш погляд, найбольш перспектыўныя ў гэтым плане? Ці гатова наша грамадства да інклюзіўнай адукацыі?
— Мы не можам стапрацэнтна сказаць, што наша грамадства і школы гатовы да інклюзіўнай адукацыі. Мы пачалі рух у гэтым кірунку, але ўзняліся толькі на некалькі прыступак. Хаця некаторыя ўстановы можна ўжо сёння назваць інклюзіўнымі, аб гэтым сведчыць іх амаль 20-гадовы вопыт паспяховай арганізацыі інтэграванага навучання і выхавання. Педагогі гэтых устаноў душой і сэрцам прынялі інтэграцыю. У першую чаргу я кажу пра нашы апорныя школы — сярэднюю школу № 18 Барысава і сярэднюю школу № 1 Салігорска, якія да таго ж удзельнічаюць у міжнародным праекце “Тэмпус”: “Усходняе партнёрства ў сферы педагагічных інавацый у рамках інклюзіўнага навучання”. У гэтых установах за 20 гадоў практычна вырашылі ўсе праблемы інтэграцыі дзяцей з АПФР, іх калектывы гатовы падзяліцца сваім вопытам з калегамі. Ёсць і іншыя цудоўныя апорныя школы, у якіх цікава і змястоўна вядзецца работа з дзецьмі з АПФР, — у сярэдняй школе № 2 Стоўбцаў, сярэдняй школе № 5 Вілейкі, сярэдняй школе № 13 Слуцка, сярэдняй школе № 4 Нясвіжа, сярэдняй школе № 2 Смалявіч і ў сярэдняй школе № 2 Заслаўя, якая з’яўляецца філіялам БДПУ імя Максіма Танка. У многіх дашкольных установах таксама паспяхова ажыццяўляецца інтэграцыя, і там камфортна адчуваюць сябе дзеці, якія маюць ДЦП, аўтызм, сіндром Даўна. Гэта яслі-сад № 35 Барысава, яслі-сад № 11 Вілейкі, Капыльскі санаторны яслі-сад, яслі-сад № 1 Салігорска. Інтэграцыйныя працэсы выходзяць і за межы ўстаноў. Усё часцей дзеці з абмежаваннямі прымаюць удзел ва ўсіх раённых і абласных мерапрыемствах — святочных канцэртах, выставах, конкурсах, сумесных бацькоўскіх сходах.
Наш цэнтр на працягу ўсіх гадоў існавання таксама актыўна падтрымлівае развіццё інтэграцыі і інклюзіі. Нашы спецыялісты пастаянна арганізуюць і праводзяць для педагогаў і бацькоў семінары і трэнінгі па актуальных тэмах. Цэнтр далучыўся да міжнародных адукацыйных праектаў “Песталоці”: праграмы Савета Еўропы па павышэнні кваліфікацыі і прафесійным абмене для педагогаў, да праграмы “Крок за крокам” па сацыяльнай адаптацыі дзяцей з АПФР. Гэтыя праграмы накіраваны на развіццё інклюзіўных працэсаў у адукацыі.
Мне асабіста давялося вывучаць сістэму арганізацыі інклюзіўнай адукацыі ў Галандыі, Германіі, Італіі, Швецыі, Даніі, Латвіі, Літве. Я мела магчымасць наведаць установы адукацыі гэтых краін, паўдзельнічаць у шматлікіх трэнінгах, тыднёвых семінарах, глыбока асэнсаваць блізкія мне праблемы. Многія краіны сёння маюць вельмі сур’ёзныя дасягненні ў развіцці інклюзіўных працэсаў у грамадстве ў цэлым і ў сістэме адукацыі. Наша краіна, на мой погляд, не павінна поўнасцю пераймаць чыюсьці замежную мадэль адукацыі дзяцей з АПФР, мы павінны выбудоўваць сваю. Не павінна быць інтэграцыі для інтэграцыі або інклюзіі для інклюзіі. Не трэба выхваляння гэтым навамодным словам. Для Беларусі пакуль аптымальным з’яўляецца існаванне розных тыпаў і відаў устаноў адукацыі, розных форм навучання дзяцей з АПФР. Павінны быць і ўстановы спецыяльнай адукацыі, і інтэграваныя формы навучання, і навучанне дома, і дыстанцыйнае навучанне. Трэба ісці па шляху інклюзіўнай адукацыі, але пры гэтым актыўна выкарыстоўваць рэсурсы, вопыт і багаты патэнцыял менавіта ўстаноў спецыяльнай адукацыі.
Падтрымка інклюзіўных працэсаў у нас ажыццяўляецца на дзяржаўным узроўні і арганізоўваецца прадумана і паступова з адначасовым стварэннем адпаведнай нарматыўнай прававой базы, як калісьці і пры арганізацыі інтэграванага навучання і выхавання. Інтэграваныя класы (групы) ствараюцца толькі ў тым выпадку, калі ва ўстановах ёсць усе неабходныя ўмовы для гэтага: створана належнае мікраасяроддзе класа (групы), у калектыве педагогаў сфарміраваны талерантныя адносіны да дзяцей з АПФР. І самае галоўнае, калі вырашана кадравае пытанне — павінны быць настаўнікі-дэфектолагі і настаўнікі-прадметнікі, якія гатовы да работы з асаблівымі дзецьмі і маюць не толькі адпаведныя веды, але і маральную гатоўнасць да такой дзейнасці.
У гэтай сувязі адзначу вельмі ўдалы вопыт прафарыентацыі старшакласнікаў агульнаадукацыйных школ у Стаўбцоўскім раёне. Каб забяспечыць настаўнікамі раённую сістэму спецыяльнай адукацыі, у інтэграваныя класы і групы, ПКПД, ЦКРНіР у якасці валанцёраў запрашаюць дзяўчат-выпускніц, якія падчас работы пранікаюцца ўсімі праблемамі такога навучання. Пасля паступаюць у педагагічны ўніверсітэт, многія — на факультэт спецыяльнай адукацыі, каб стаць дасведчанымі настаўнікамі і потым вярнуцца на радзіму.

— Для педагога важна не толькі самому прыняць кожнае асаблівае дзіця, але і навучыць гэтаму яго звычайных равеснікаў. З якога ўзросту трэба пачынаць фарміраваць у дзяцей талерантнае стаўленне да іншых людзей?
— У раннім узросце дзеці, як правіла, прымаюць усіх. Але адмоўную “дапамогу” ім могуць аказаць дарослыя. Каб такога не адбывалася, трэба пачынаць фарміраванне інклюзіўнай свядомасці з дашкольнага ўзросту, прычым не толькі да дзяцей з нязначнымі парушэннямі, а ў першую чаргу да дзяцей з цяжкімі парушэннямі. Гэтаму сёння спрыяе тое, што многія раённыя ЦКРНіР знаходзяцца ў адным будынку з установамі дашкольнай адукацыі, што, безумоўна, пашырае магчымасці для ўзаемаадносін дзяцей.
Калі здаровае дзіця прывыкне, што побач з ім у пясочніцы можа гуляць “даўнёнак” або “калясачнік”, прызнае ў ім свайго сябра, толькі са сваёй душой, сэрцам, розумам, са сваімі асаблівымі адносінамі да жыцця; калі педагогі і бацькі па-добраму аднясуцца да такіх зносін і будуць падказваць здароваму дзіцяці: “Дапамагай таму, хто слабейшы. Ён іншы, ён не такі разумны, як ты, але ён добры чалавек”, тады і ў дарослым жыцці такі чалавек не пакрыўдзіць слабейшага, не такога, як ён.
А вось цікавы прыклад, як дзеці з АПФР прымаюць іншых дзяцей з асаблівасцямі. Навучэнцы са Ждановіцкай школы-інтэрната для дзяцей з парушэннем слыху ўдзельнічалі ў аўкцыёне ў межах праекта “Свет за акном”, які праходзіў у Нацыянальнай бібліятэцы, разам з маладымі людзьмі з дома-інтэрната ў Навінках. Усе ўдзельнікі прадстаўлялі свае творчыя нумары, мастацкія работы. Падчас аўкцыёну дзеці з парушэннем слыху дапамагалі маладым людзям з інтэрната, усюды суправаджалі іх — яны поўнасцю прынялі іх і адначасова працавалі над сваёй самаацэнкай. Пасля мерапрыемства навучэнцы са Ждановіч падвялі выснову: у нас парушаны слых — гэта дрэнна, але ж ёсць тыя, каму жывецца яшчэ цяжэй.
Спецыялісты нашага ЦКРНіР наладжвалі відэамост паміж Маладзечанскай школай-інтэрнатам для дзяцей з парушэннямі зроку і Ждановіцкай школай-інтэрнатам для дзяцей з парушэннем слыху. Дзеці актыўна кантактавалі, задавалі адно аднаму пытанні, быў пакладзены пачатак сапраўднаму сяброўству.

— Нядаўна завяршыўся V Рэспубліканскі конкурс “Сучасныя тэхналогіі ў спецыяльнай адукацыі”. Па агульных выніках конкурсу 1 месца — за ўпраўленнем адукацыі Мінскага аблвыканкама. Адметна, што ў конкурсных работах педагогі вобласці вялікую ўвагу ўдзялілі не толькі пытанням фарміравання талерантных адносін да дзяцей з АПФР, супрацоўніцтву з іх сем’ямі, але і пытанням іх жыццёвай перспектывы.
— Бацькам бывае вельмі цяжка змірыцца з псіхафізічнымі парушэннямі свайго дзіцяці, асабліва з дыягназамі, звязанымі з разумовымі абмежаваннямі. Часам даводзіцца доўга і далікатна тлумачыць, што дыягназ — гэта не прыгавор. Ёсць цудоўныя прыклады, калі дзеці з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця атрымліваюць добрую адукацыю, у тым ліку ў вышэйшых навучальных установах, знаходзяць нармальную работу, ствараюць сем’і. Калі гаворка ідзе аб маладых людзях з лёгкай разумовай адсталасцю, то, зразумела, яны не будуць мець вышэйшай адукацыі, але змогуць атрымаць спецыяльнасць ва ўстановах прафтэхадукацыі. У бягучым навучальным годзе 297 навучэнцаў з АПФР атрымліваюць прафесійную адукацыю ў спецыяльных і інтэграваных групах у 11 установах прафтэхадукацыі Мінскай вобласці. Яны стануць будаўнікамі, майстрамі па рамонце тэхнікі, сталярамі, тынкоўшчыкамі, жывёлаводамі, а дзяўчаты — швачкамі. Гэтыя прафесіі сёння запатрабаваны на рынку працы, і маладыя людзі нават змогуць добра зарабляць.
Пытанням жыццеўладкавання маладых людзей з АПФР упраўленне адукацыі Мінаблвыканкама ўдзяляе вялікую ўвагу. На адной з абласных калегій у мінулым годзе раённыя аддзелы адукацыі і школы-інтэрнаты давалі справаздачы па гэтых пытаннях. Як высветлілася, толькі некаторыя выпускнікі школ-інтэрнатаў былі накіраваны ў дамы-інтэрнаты. Але ж большасць з іх працуе, мае сваё жыллё, атрымлівае заробак. Маладыя людзі стварылі сем’і і ўвогуле задаволены жыццём.

 

Надзея ЦЕРАХАВА.
Фота аўтара.

Ці будзе дасягнута паразуменне?

Днямі ў Цэнтры карэкцыйна-развіццёвага навучання і рэабілітацыі Маскоўскага раёна Мінска прайшло пасяджэнне за круглым сталом, прысвечанае праблемам міжведамаснага ўзаемадзеяння, якое адбываецца пры пераходзе выпускнікоў цэнтраў карэкцыйна-развіццёвага навучання і рэабілітацыі (ЦКРНіР) у аддзяленні дзённага наведвання тэрытарыяльных цэнтраў сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва (ТЦСАН). У мерапрыемстве прынялі ўдзел прадстаўнікі міністэрстваў адукацыі, аховы здароўя, працы і сацыяльнай абароны, а таксама практыкі, якія працуюць з дзецьмі і маладымі людзьмі з АПФР. Вядучымі круглага стала былі намеснік міністра адукацыі Васіль Антонавіч Будкевіч і намеснік міністра працы і сацыяльнай абароны Аляксандр Аляксеевіч Румак.
Выпрацаваць адзіныя падыходы ва ўзаемадзеянні

“Нагадаю, што сёння ў краіне дзейнічае 141 ЦКРНіР, — сказаў Васіль Антонавіч. — Цэнтры забяспечваюць атрыманне спецыяльнай адукацыі дзецям-інвалідам з цяжкімі і множнымі фізічнымі і псіхічнымі парушэннямі ва ўзросце да 18 гадоў. Для навучэнцаў гэтых устаноў распрацаваны вучэбныя планы і праграмы, створана адпаведнае метадычнае забеспячэнне. Уключэнне дзяцей-інвалідаў у адукацыйны працэс садзейнічае іх сацыяльнаму развіццю і рэабілітацыі, а таксама стварае магчымасць для іх спрыяльнай інтэграцыі ў грамадства.
Зараз на базе ЦКРНіР функцыянуюць 141 дашкольная група і 277 класаў, у іх навучаецца і выхоўваецца 2640 дзяцей-інвалідаў з цяжкімі множнымі парушэннямі развіцця, 1226 дзяцей ва ўзросце да 3 гадоў з парушэннямі развіцця атрымліваюць раннюю комплексную дапамогу. У бягучым навучальным годзе 3875 дзяцей з АПФР былі залічаны ў цэнтры карэкцыйнага развіцця для заняткаў па месцы жыхарства — гэты склад дзяцей пастаянна мяняецца. Мэта карэкцыйнай работы з імі — выпраўленне нязначных, неглыбокіх парушэнняў развіцця і папярэджанне цяжкасцей у навучанні. У бягучым навучальным годзе ў цэнтрах навучаецца і атрымлівае карэкцыйную дапамогу 7741 дзіця.
На базе ЦКРНіР праводзіцца дыягностыка і выяўленне парушэнняў у развіцці дзяцей, фарміруецца і вядзецца банк даных аб асаблівых дзецях. Згодна са звесткамі рэспубліканскага банка даных, сёння на ўліку знаходзяцца 134 974 дзіцяці з АПФР. Калі прасачыць дынаміку, то кожны год адзначаецца павелічэнне колькасці такіх дзяцей. Тлумачэнні тут могуць быць розныя, у тым ліку і тыя, што ўстановы аховы здароўя больш пільна сталі ставіцца да дыягностыкі парушэнняў у дзяцей. Наяўнасць дакладных звестак у банку даных дазваляе максімальна ахопліваць спецыяльнай адукацый дзяцей з АПФР, а таксама рацыянальна планаваць развіццё ўсёй сістэмы”.
У мэтах дасягнення міжведамаснага ўзаемадзеяння ўстаноў адукацыі і арганізацый сацыяльнага абслугоўвання па забеспячэнні сацыяльнай рэабілітацыі асоб з інваліднасцю Міністэрства адукацыі ў 2010 годзе распрацавала метадычныя рэкамендацыі па арганізацыі пераходу выпускнікоў ЦКРНіР у тэрытарыяльныя цэнтры сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва. У 2013 годзе яны былі дапрацаваны і зацверджаны Міністэрствам адукацыі і Міністэрствам працы і сацыяльнай абароны. Па выніках аналізу дзейнасці ЦКРНіР па ўсёй краіне ў мінулым годзе было ўстаноўлена, што колькасць выпускнікоў цэнтраў за гэты перыяд — 201 чалавек. З іх на абслугоўванне ў ТЦСАН перайшлі 125, што склала 62 працэнты ад агульнай лічбы (у папярэдні год было 70 працэнтаў). Найбольш праблемныя сітуацыі ўзнікаюць з прыёмам у тэрытарыяльныя цэнтры Мінска. У прыватнасці, з 16 выпускнікоў ЦКРНіР Маскоўскага раёна летась у гэтыя ўстановы не быў прыняты ні адзін. Асноўная прычына, якая перашкодзіла такому пераходу, — наяўнасць у выпускнікоў медыцынскіх проціпаказанняў. Нагадаем, што ў студзені 2013 года Міністэрства працы і сацыяльнай абароны, а таксама Міністэрства аховы здароўя ўстанавілі пералік медыцынскіх паказанняў і проціпаказанняў для аказання сацыяльных паслуг ва ўстановах сацыяльнага абслугоўвання. Згодна з імі, ні адзін выпускнік ЦКРНіР не можа прэтэндаваць на месца ў ТЦСАН. У той час, як пры арганізацыі навучання дзіцяці-інваліда ў ЦКРНіР існуюць толькі некалькі медыцынскіх проціпаказанняў: гэта яўныя парушэнні (або адсутнасць) глытання, жавання (што кампенсуецца кармленнем праз зонд), а таксама псіхічныя расстройствы і расстройствы паводзін, калі дзіця сябе не кантралюе, што небяспечна як для яго асабіста, так і для тых, хто побач. Пры пераходзе ў ТЦСАН колькасць медыцынскіх проціпаказанняў узрастае ў некалькі разоў.
В.А.Будкевіч выказаў меркаванне, што ў адносінах да асоб з інваліднасцю, якія маюць цяжкія парушэнні разумовага і фізічнага развіцця, мэтазгодна выпрацаваць адзіны пералік медыцынскіх проціпаказанняў як пры паступленні іх у ЦКРНіР, так і пры ўладкаванні ў ТЦСАН.
“Што на самай справе перашкаджае пераемнасці паміж гэтымі дзвюма ўстановамі — медыцынскія пытанні ці штатны расклад ТЦСАН, які не адпавядае сучасным патрэбам? — задаў лагічнае пытанне Васіль Антонавіч. — Калі б, напрыклад, колькасць супрацоўнікаў у цэнтрах была большай, ці мелі б значэнне медыцынскія проціпаказанні? У 18 гадоў жыццё для дзяцей-інвалідаў не заканчваецца. Раней у выпускніка ЦКРНіР былі тры магчымыя шляхі, якія выбірала для яго сям’я: накіравацца ў ТЦСАН, у дом-інтэрнат для дарослых або застацца дома. І раней, як правіла, большасць бацькоў уладкоўвала дзяцей у тэрытарыяльныя цэнтры. Цяпер жа многім з іх прыходзіцца кідаць работу і даглядаць дзяцей. Некаторыя прымаюць вельмі нялёгкае рашэнне і адпраўляюць сваіх дарослых дзяцей у дамы-інтэрнаты. Як у адным, так і ў другім выпадку адбываецца сацыяльная ізаляцыя маладых інвалідаў, а таксама тых, хто іх даглядае.
Сёння мы не можам растлумачыць многім бацькам, чаму Міністэрства аховы здароўя і Міністэрства працы і сацыяльнай абароны стварае для іх такі бар’ер пры ўладкаванні ў ТЦСАН. Што тычыцца ўстаноў адукацыі, то адзначу, што зараз 70 працэнтаў дзяцей з АПФР навучаюцца ва ўмовах інтэграцыі — у дзіцячых садах і школах. І гэта па жаданні бацькоў, і ніхто не мае права перашкаджаць ім. Для ЦКРНіР не існуе тыпавога ўзору штатнага раскладу, кожнае ўпраўленне адукацыі вырашае кадравае пытанне ў залежнасці ад канкрэтных запытаў кожнай установы адукацыі, ад кантынгенту і колькасці ў ёй навучэнцаў”.
“У мінулыя гады ў ТЦСАН прымалі ўсіх нашых выпускнікоў, — паведаміла дырэктар ЦКРНіР Маскоўскага раёна Мінска Ірына Леанідаўна Зносак. — А зараз амаль ніхто з нашых дзяцей не можа прэтэндаваць на месца ў гэтай установе. Чацвёра сёлетніх нашых выпускнікоў з няпоўных сем’яў, іх выхоўваюць толькі маці, якія ўжо ў роспачы, яны спадзяюцца, што іх дзяцей усё ж прымуць у ТЦСАН. Інакш ім прыйдзецца звальняцца з работы або аддаваць сваіх дзяцей у дом-інтэрнат, чаго яны вельмі не хочуць. Гэтыя мамы гатовы нават часткова аплачваць знаходжанне сваіх дзяцей у тэрытарыяльным цэнтры”.

Перашкоды штучныя або аб’ектыўныя?

“У нашых 10 дамах-інтэрнатах для дзяцей і маладых людзей з АПФР сёння пражываюць каля 1900 чалавек, з іх 1000 чалавек маюць узрост да 18 гадоў, — сказаў Аляксандр Аляксеевіч Румак. — І мы заўважылі, што ў апошнія гады зменшыўся прыток дзяцей з АПФР. Новыя дзіцячыя дамы-інтэрнаты мы не адкрываем. У многім гэта заслуга сістэмы адукацыі. Па сутнасці, тыя навучэнцы, якія навучаюцца сёння ў ЦКРНіР, маглі б пры непажаданым збегу абставін знаходзіцца ў дамах-інтэрнатах. А так іх бацькі маюць магчымасць працаваць, прафесійна рэалізоўваць сябе, пакуль дзяцей даглядаюць кваліфікаваныя спецыялісты — выхавальнікі і педагогі.
Я вельмі ўражаны тым, што ўбачыў сёння ў ЦКРНіР Маскоўскага раёна, той вялікай работай, якая тут праводзіцца. Выхаванцы зрабілі нам музычны падарунак, і па ўсім было бачна, што ім тут камфортна, што працуюць з імі мэтанакіравана і на самым высокім узроўні. Спадабаўся і падыход да стварэння матэрыяльнай базы.
(Падчас знаёмства з матэрыяльнай базай і адукацыйным асяроддзем цэнтра госці звярнулі ўвагу на тое, што для дзяцей з парушэннем апорна-рухальнага апарату, якія самастойна не могуць перамяшчацца, за бюджэтныя сродкі ў межах дзяржаўнай праграмы па стварэнні безбар’ернага асяроддзя было куплена спецыяльнае прыстасаванне “каламбер”, якое аблегчыла перамяшчэнне гэтых выхаванцаў па прасторы ўсяго цэнтра, у тым ліку і па прыступках. У Мінску, дарэчы, толькі тры ЦКРНіР з 10 аснашчаны такімі прыстасаваннямі. — Заўвага аўтара.)
Чаму ўзніклі абмежаванні, звязаныя з проціпаказаннямі для знаходжання дзяцей і маладых людзей з АПФР у ТЦСАН? Справа ў тым, што штатны расклад супрацоўнікаў тэрытарыяльных цэнтраў не дазваляе сёння прымаць усіх выпускнікоў ЦКРНіР. Шмат супрацоўнікаў з нашых устаноў звальняецца, у асноўным па дзвюх прычынах: вельмі цяжкія ўмовы працы (догляд за чужым 13_круглый стол1(сайт)чалавекам-інвалідам) і нізкія заробкі. Мы не можам зараз забяспе-чыць пражыванне і адначасова суправаджэнне кожнаму маладому чалавеку з асаблівасцямі ў развіцці. Для гэтага няма ні памяшканняў, ні належнай колькасці сацыяльных работнікаў. Гэта аб’ектыўная перашкода. Аднак мы шукаем выйсце — заканадаўча замацоўваем удзел грамадскіх арганізацый у вырашэнні пытанняў сацыяльнага абслугоўвання маладых інвалідаў і ў прадастаўленні ім адпаведных паслуг, як ва ўсіх цывілізаваных краінах. У Германіі, напрыклад, 50 працэнтаў сацыяльных паслуг аказваюць некамерцыйныя грамадскія арганізацыіі. Ёсць у гэтай краіне і спонсарская, і дабрачынная дапамога, і бацькі таксама ўдзельнічаюць у аплаце паслуг суправаджэння сваіх асаблівых дзяцей”.
“Пералік названых проціпаказанняў стаў вынікам таго штатнага раскладу, на які дало згоду Міністэрства фінансаў, — адзначыла намеснік начальніка ўпраўлення дзяржаўнай сацыяльнай падтрымкі насельніцтва — начальнік аддзела адраснай сацыяльнай дапамогі і сацыяльнага абслугоўвання Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Таццяна Мікалаеўна Фёдарава. — У краіне дзейнічаюць 146 цэнтраў тэрытарыяльнага абслугоўвання насельніцтва. У іх працуе 151 аддзяленне дзённага знаходжання інвалідаў. На пастаяннай аснове такія аддзяленні наведваюць каля 4 тысяч чалавек. З іх толькі 15 працэнтаў — выпускнікі ЦКРНіР. Мы забяспечваем дзённую занятасць больш шырокаму колу інвалідаў. Да ўступлення ў сілу новай рэдакцыі Закона “Аб сацыяльным абслугоўванні” медыцынскія паказанні і проціпаказанні існавалі толькі пры ўладкаванні ў дамы-інтэрнаты, але наяўнасць такога пераліку важная і пры ажыццяўленні іншых форм сацыяльнага абслугоўвання — надомнага, паўстацыянарнага, дзённага знаходжання. Таму ў законе і была закладзена норма, што асобныя сацыяльныя паслугі прадастаўляюцца пры наяўнасці пэўных медыцынскіх паказанняў і пры адсутнасці некаторых медыцынскіх проціпаказанняў. Такім чынам, мы абмежавалі аказанне сацыяльных паслуг тым, хто па медыцынскіх паказаннях у іх не мае патрэбу і г.д. На жаль, наша работа з галоўным ведамствам, якое ўзгадняе ўсе штатныя нарматывы, у тым ліку і прыкладныя нарматывы колькасці работнікаў тэрытарыяльных цэнтраў, вядзецца не вельмі хуткімі тэмпамі. Да мінулага года ў нас было на 0,5 стаўкі менш, але мы іх усё-такі атрымалі пры непасрэдным узаемадзеянні на працягу паўгода з Мінфінам. У найбліжэйшы час плануюцца змяненні адносна інвалідаў ІІ групы. Тым з іх, хто вымушаны пражываць самастойна, будуць прапаноўвацца для суправаджэння асістэнты, каб зменшыць паток людзей у дамы-інтэрнаты. Калі здараецца, што бацькі паміраюць, то інвалід застаецца жыць у сваёй кватэры пры пастаяннай дапамозе работніка тэрытарыяльнага цэнтра.
Для таго, каб забяспечыць пераемнасць паміж ЦКРНіР і ТЦСАН, неабходна, на мой погляд, прадубліраваць у ТЦСАН мадэль работы з інвалідамі, якая існуе ў ЦКРНіР, выключыўшы адукацыйны складнік і дыягностыку. У ЦКРНіР у класе — 6 навучэнцаў, яго “апякуюць” два выхавальнікі, настаўнік і памочнік выхавальніка. У тэрытарыяльным цэнтры можна выключыць пасаду настаўніка. У ідэале выпускнікі з ЦКРНіР у поўным складзе павінны пераходзіць у ТЦСАН”.
“Зараз пад нашай пільнай увагай знаходзяцца пытанні ранняга ўмяшання ў планаванне цяжарнасці жанчын і кантролю за ёй. Чым раней мы пачынаем кантраляваць, тым лепшыя вынікі атрымліваем, — падкрэсліла начальнік аддзела медыцынскай дапамогі маці і дзецям Міністэрства аховы здароўя Людміла Анатольеўна Лёгкая. — Мы праводзім дыягностыку на ранніх тэрмінах цяжарнасці. Першае ўльтрагукавое абследаванне праводзіцца на 12-м тыдні цяжарнасці, што дазваляе своечасова дыягнаставаць магчымыя праблемы і папярэдзіць аб іх бацькоў, за якімі рашэнне — пакінуць ці не дзіця з паталогіяй. Добрыя вынікі дасягнуты ў нас і ў лячэнні, і ў выходжванні дзяцей. Выжывальнасць дзяцей з нізкай масай цела (да 1 кілаграма) складае 75 працэнтаў. Але малая вага пры нараджэнні зусім не з’яўляецца сінонімам інваліднасці. Калі ж такое ўсё-такі здарылася, маральны абавязак бацькоў быць гатовымі да выхавання свайго асаблівага дзіцяці, а ўсе службы таксама павінны падключыцца да гэтай карпатлівай працы, пачынаючы ад родадапаможнай службы і заканчваючы Міністэрствам працы і сацыяльнай абароны. Сёння Міністэрства аховы здароўя чуе ў свой адрас шмат крытыкі, і мы гатовы разгледзець усе набалелыя пытанні і праблемы, у тым ліку і звязаныя з паказаннямі і проціпаказаннямі для аказання сацыяльнай дапамогі, а таксама наладзіць канструктыўны дыялог з усімі зацікаўленымі бакамі з улікам усіх аб’ектыўных абставін”.

У пошуку сумеснага рашэння

Напрыканцы сустрэчы было прынята рашэнне аб стварэнні міжведамаснай рабочай групы экспертаў-спецыялістаў трох ведамстваў, якая разгледзіць фінансава-эканамічныя і практычныя пытанні, не пакіне без увагі і эмацыянальны аспект справы, пытанні інклюзіі. Сёння спецыялістам трэба ўзяць у рукі калькулятары і падлічыць, што эканамічна мэтазгодна, а што не. Важна мець звесткі за апошнія тры гады, напрыклад, аб тым, колькі чалавек не было накіравана ў дамы-інтэрнаты дзякуючы рабоце ТЦСАН, колькі бацькоў выйшлі на работу, а не засталіся сядзець дома з дзецьмі. А гэта азначае, што яны не будуць жыць на невялікую пенсію па доглядзе за інвалідам, якую плаціць дзяржава, а самі будуць зарабляць грошы і плаціць падаткі. Ёсць пэўны кошт пражывання ў доме-інтэрнаце, ёсць кошт знаходжання ў дзённых аддзяленнях ТЦСАН, можна зрабіць падлікі расходаў дзяржавы ў адным і ў другім выпадку і высветліць, што больш выгадна для яе і што ў той жа час не стварае сацыяльнага напружання ў грамадстве.
Падобныя падлікі былі зроблены раней адносна эканамічнай мэтазгоднасці існавання ЦКРНіР, дзейнасць якіх, як высветлілася, дазваляе больш рацыянальна расходаваць бюджэтныя сродкі. Дарэчы, навучанне і выхаванне дзяцей з АПФР у інтэграваных класах масавых школ таксама больш таннае, чым у інтэрнатных установах.

Надзея ЦЕРАХАВА.
Фота аўтара.