Майстар-класы ад Герасімені для школьнікаў

Двухразовы сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў у Лондане і ўладальніца бронзавай узнагароды ў Рыа-дэ-Жанэйра Аляксандра Герасіменя плануе праводзіць бясплатныя майстар-класы па плаванні для школьнікаў. Аб гэтым спартсменка расказала на сваёй старонцы ў сацсетцы.

Групы школьнікаў і студэнтаў ужо могуць падаваць заяўкі праз афіцыйную старонку плыўчыхі ў Facebook. “Гэтая акцыя больш для дзяцей з іншых гарадоў Беларусі. Мяне неаднаразова запрашалі прыехаць, правесці заняткі, але па прычыне занятасці не магла гэтага зрабіць. Цяпер з’явілася такая магчымасць, і я з задавальненнем правяду трэніроўкі”, — адзначыла спартсменка.

Заслужаны майстар спорту Аляксандра Герасіменя раней адкрыла клуб плавання, у якім пад кіраўніцтвам вопытных спецыялістаў і самой спартсменкі кожны жадаючы можа навучыцца ўпэўнена трымацца на вадзе або палепшыць тэхніку розных стыляў плавання.

Дзеці з Гольцава, або Як школьнікі зрабілі вёску знакамітай

На самым усходзе Германіі, усяго за сем кіламетраў ад польскай мяжы, знаходзіцца, здавалася б, зусім звычайная нямецкая вёска Гольцаў. Чаму я пішу пра яе? Ды таму, што Гольцаў, дзе зараз жывуць 840 чалавек, — вёска, вядомая не толькі ў Германіі, але і ў многіх краінах свету, нават у Аўстраліі. І гэта дзякуючы тутэйшым школьнікам.

Жыццё на кінаплёнцы

Размяшчаецца вёска ў рэгіёне Одэрбрух у даліне ракі Одэр. Мясцовасць даволі нізкая і па сваім ландшафце нагадвае Галандыю. Бургамістр (а пасада гэтая выбарная і грамадская, без зарплаты) Франк Шутц расказвае, што 260 гадоў назад па загадзе тагачаснага кайзера тут распачалі будаваць плаціну, а раней мясцовыя жыхары займаліся ў асноўным рыбнай лоўляй. “Пазней, — працягвае гер Шутц, — сяляне заняліся садоўніцтвам. Сюды прыязджалі людзі з усёй Еўропы, таму можна сказаць, што Одэрбрух — гэта Еўропа ў мініяцюры. Тут дагэтуль сустракаюцца назвы вёсак, якія маюць французскае або швейцарскае паходжанне”. А самая вялікая хваля перасялення прайшла ў гэтай частцы Германіі пасля Другой сусветнай вайны, калі сюды пераехала шмат людзей з тэрыторый, што адышлі да Польшчы, а таксама Чэхаславакіі.

“Акрамя таго, у вашых родных мясцінах гэты край, напэўна, вядомы яшчэ і тым, што тут, у Зяелаве, які вы праязджалі, адбылася апошняя буйная бітва Другой сусветнай вайны ў Еўропе, апошняя бітва перад узяццем Берліна”, — дадае бургамістр. Дарэчы, што вёска — адзін з найбліжэйшых населеных пунктаў да ўсходніх суседзяў, і не толькі да польскіх, сведчыць хаця б тое, што тут мы, група беларускіх журналістаў, заўважылі прыпаркаваны трактар “Беларус” вытворчасці прыкладна 70-х гадоў мінулага стагоддзя. Старая машына блішчала на сонцы чысцюткімі бакамі і ў цэлым стварала ўражанне тэхнікі, якую вельмі шануюць і даглядаюць.

Тут наогул усё па-нямецку дагледжанае і знаходзіцца ў адмысловым стане. І кіно пра вёску, як высветлілася, здымаюць адмысловае. “Дзеці з Гольцава” — дакументальны фільм рэжысёраў Барбары і Вінфрэда Юнге, які кінастудыя “ДЕФА” пачала здымаць яшчэ ў жніўні 1961 года і здымала да 2007-га, адзнята за гэты час было 400 кіламетраў кінаплёнкі. У канчатковым зманціраваным варыянце даўжыня стужкі склала 70 кіламетраў. Пазней яна была пераведзена ў лічбавы фармат, выдадзена на DVD-дысках.

Героі вясковага летапісу — жыхары Гольцава, перш за ўсё дзеці. У маленькай кіназале тутэйшага музея мы паглядзелі першую 13-хвілінную серыю гэтага 42-гадзіннага дакументальнага серыяла. Лічыцца, што гэты доўгатэрміновы праект амаль унікальны ў свеце, ва ўсякім разе, шырока вядомы толькі тры падобныя праекты. Невыпадкова 21 студзеня 2014 года назва камуны была афіцыйна дапоўнена словамі “Месца здымак “Дзяцей з Гольцава”, што і адлюстроўвае адпаведны знак на ўездзе ў вёску. Між тым здымкі маглі адбыцца і ў якой-небудзь іншай вёсцы Германіі: рэжысёр дабраўся да Гольцава толькі таму, што дырэктар школы сустрэў яго на вакзале і давёз да месца. У выніку фільм “Дзеці з Гольцава” дэманстраваўся на Міжнародным берлінскім кінафестывалі.

У той год, калі распачаліся здымкі, героі карціны пайшлі ў першы клас. Усяго першакласнікаў было 24, але ў фільме з-за розных прычын здымаліся 18. “Вось гэты хлопчык ужо памёр, а настаўніца, якой у 1961 годзе было васямнаццаць, жыве ў суседняй вёсцы”, — расказвае гер Хартынгер, мясцовы жыхар і наш экскурсавод. На экране дзеці вучацца пісаць літару А, робяць гімнастыку для пальцаў, спяваюць песню пра першы клас, глядзяць у акно, за якім ходзіць кацяня… Нездарма ў кнізе водзываў так шмат кранальных запісаў: “У маёй школе было так, як і ў вас”. Любы, хто вучыўся ў савецкай школе, паверце, можа сказаць тое ж самае. Дзеці з Гольцава — гэта мы.

Сучасны працяг

Калісьці ў Гольцаве было аж тры вакзалы, бровар, конны завод, цукровая фабрыка, вялікая сядзіба. Але і з гэтай заходнееўрапейскай глыбінкай адбываецца тое ж, што і з многімі вёскамі ў іншых краінах, у тым ліку ў Беларусі: моладзь жадае жыць у вялікім горадзе і пакідае вёску. І мінулай вясной, за шэсць месяцаў да пачатку новага навучальнага года, высветлілася, што рэгіянальнае ўпраўленне па справах школ адмовіла пачатковай школе ў Гольцаве ў адкрыцці першага класа, бо для гэтага неабходна не менш за 15 вучняў, а столькі ў мястэчку не было. А што значыць, закрыць школу ў вёсцы? Гэта хутчэй за ўсё стане пачаткам яе канца, маруднай смерці. Таму цалкам зразумела, што мясцовыя жыхары не на жарт устрывожыліся: пад пагрозай іх любімы Гольцаў.

І вось тут ужо знаёмы нам бургамістр Франк Шутц прыняў даволі смелае рашэнне: ён адважыўся запрасіць у Гольцаў некалькі сем’яў сірыйскіх бежанцаў з дзецьмі, каб пачатковая школа, а разам з ёй і ўсё мястэчка, працягвала сваё жыццё. Не сказаць, каб усе ўспрынялі гэтае рашэнне адназначна станоўча, але, як кажа мудры бургамістр, трэба як мага больш размаўляць з людзьмі — і яны ўсё зразумеюць. У рэшце рэшт перспектыва застацца без школы хвалявала людзей куды больш, чым суседства з бежанцамі. Праўда, ад стварэння ў спартыўнай зале часовага прытулку для маладых мужчын-бежанцаў сяляне ўсё ж адмовіліся, вырашылі, што не пацягнуць такой нагрузкі.

Пачатковая школа ў Гольцаве, між тым, жыве, першакласнікаў тут 19. Усяго ў школе зараз вучацца 130 дзяцей з першага па шосты клас — гэта не толькі мясцовыя жыхары, але і малыя з навакольных мястэчак, якіх прывозяць школьныя аўтобусы. Працягваюць адукацыю тутэйшыя хлопчыкі і дзяўчынкі ў суседніх гарадах, дзе ёсць і старшая школа, і гімназія. А што будзе са школай, калі сем’і бежанцаў у будучыні ўсё ж пакінуць Гольцаў? Франк Шутц гаворыць: “Што-небудзь прыдумаем”. І яму адразу верыш, бо падчас візіту ў Гольцаў мы дакладна пераканаліся ў крэатыўнасці і ініцыятыўнасці і самога бургамістра, і яго аднавяскоўцаў.

Пакуль жа мясцовы тэлеканал зняў фільм пра сірыйскіх бежанцаў, якія жывуць у знакамітай вёсцы. Паўгадзінная стужка “Дарогі, па якіх мы ідзём” расказвае і пра тое, як сірыйцы дабіраліся да Германіі, і пра тое, як іх сустрэлі ў камуне, як яны чакалі атрымання нямецкіх дакументаў, пра поспехі новых юных жыхароў мястэчка ў вучобе. Гісторыя дзяцей з Гольцава, такім чынам, працягваецца і ў рэальным жыцці, і ў адлюстраванні на кінастужцы. А гасцінны і шчыры бургамістр вёскі Франк Шутц напрыканцы нашай размовы запрашае маленькія беларускія школы да супрацоўніцтва, бо, як ён лічыць, нам ёсць якім вопытам падзяліцца. Не магу з ім не пагадзіцца.

Марына ХІДДЖАЗ.
Фота аўтара.

Расія: прыёмным дзецям патрабуецца адаптацыя

У апараце ўпаўнаважанага пры прэзідэнце Расійскай Федэрацыі па правах дзіцяці распрацуюць комплекс прапаноў па адаптацыі дзяцей-сірот у школах, паведаміла МІА “Расія сёння” омбудсмен Ганна Кузняцова.

Дабрачынны фонд прафілактыкі сацыяльнага сіроцтва і дабрачынны фонд садзейнічання сямейнаму ўладкаванню дзяцей-сірот “Змяні адно жыццё” накіравалі афіцыйны зварот у апарат упаўнаважанага пры прэзідэнце Расійскай Федэрацыі па правах дзіцяці з просьбай ініцыіраваць абмеркаванне праблемы адаптацыі прыёмных дзяцей у сістэме агульнаадукацыйных устаноў. Мэтай абмеркаванняў з’яўляецца распрацоўка комплексу мер, якія павысяць якасць і ўмовы адукацыі для прыёмных дзяцей, а таксама ўвядзенне дадатковых вучэбных праграм для настаўнікаў, якія працуюць з дзецьмі-сіротамі.

“Мы абавязкова разгледзім гэтую праблему на грамадскім савеце пры ўпаўнаважаным у найбліжэйшы час і выпрацуем комплекс прапаноў па адаптацыі дзяцей-сірот у агульнаадукацыйных установах”, — паведаміла Г.Кузняцова.

Омбудсмен падкрэсліла, што “гэта вельмі важная тэма, таму што сёння назіраецца рост сямейнага ўладкавання дзяцей-сірот, прыёмных сем’яў становіцца больш, разам з тым яны сутыкаюцца з праблемамі”. Са слоў Г.Кузняцовай, адной з такіх праблем з’яўляюцца цяжкасці і неразуменне, з якімі сутыкаецца дзіця ў школе.

“Замест дапамогі яны часам чуюць ад настаўнікаў: “Што вы ад яго хочаце — ён жа з дзіцячага дома! Ён ніколі не засвоіць нашу праграму! Перавядзіце ваша дзіця ў іншую школу!” Вядома, гэта пытанне ўнутранай культуры настаўніка і наогул чалавека, таму што прадузятае стаўленне можа назірацца і з боку бацькоў іншых дзяцей. Наша агульная задача — стварыць камфортнае асяроддзе для прыёмных сем’яў, змяніць адносіны да дзяцей-сірот”, — патлумачыла омбудсмен.

Г.Кузняцова падкрэслівае, што для вырашэння гэтай праблемы патрэбны меры сістэмнага характару: “Не толькі заканадаўчыя змены, але і праграмы павышэння кваліфікацыі педагогаў, фарміраванне асяроддзя для прыняцця дзіцяці такім, якое яно ёсць. У гэтым пытанні сёння назапашаны вялікі вопыт, у тым ліку ў некамерцыйных грамадскіх арганізацыях”. “Сям’я з прыёмнымі дзецьмі становіцца нормай. Але нам трэба глядзець крыху наперад: большасць сірот, пакінутых у федэральным банку даных, — гэта якраз падлеткі, многія з якіх сутыкаліся з жорсткім стаўленнем да сябе ў сям’і, маюць няпросты вопыт жыцця ў сірочых установах. Школы павінны быць гатовымі прыняць такіх дзяцей і дапамагчы ім адаптавацца”, — падагульніла Г.Кузняцова.

Фонд прафілактыкі сацыяльнага сіроцтва і дабрачынны фонд садзейнічання сямейнаму ўладкаванню дзяцей-сірот “Змяні адно жыццё” правялі апытанне сярод 262 прыёмных бацькоў школьнікаў з 54 рэгіёнаў краіны. Паводле вынікаў даследавання, складанасці ў прыёмных дзяцей і іх бацькоў узнікаюць яшчэ ў момант паступлення ў школу (19%). Пры гэтым толькі ў 16% выпадкаў прыёмныя дзеці самастойна спраўляюцца са школьнай праграмай, усім астатнім неабходна дапамога, але пры гэтым у 76% выпадкаў адукацыйная ўстанова сваю дапамогу не прапаноўвае зусім, паведаміла МІА “Расія сёння” ў фондзе прафілактыкі сацыяльнага сіроцтва.

Яшчэ адна праблема — адаптацыя прыёмных дзяцей у іх новых сем’ях.

Адначасова з павелічэннем колькасці ўсыноўленых дзяцей расце і колькасць тых, каго вяртаюць назад у дзіцячыя дамы. Па словах дэпутата Дзярждумы Расійскай Федэрацыі Вольгі Баталінай, за год з прыёмных сем’яў у дзіцячыя дамы вярнуліся 5800 дзяцей. За гэтымі лічбамі стаяць зламаныя лёсы, як правіла, падлеткаў. Ім заўсёды было складана знайсці сям’ю. Доля дзетдомаўцаў, старэйшых за 10 гадоў, набліжаецца да 80% і расце з кожным годам, таму шансы на новую сям’ю ў тых, каго ўзялі і вярнулі, нікчэмныя.

Па словах шматлікіх прыёмных бацькоў, падлеткі чакаюць ад іх “айфонаў, торцікаў і забаў”. Ускосна гэта пацвярджаецца статыстыкай, згодна з якой выпускнікі інтэрнатаў вырастаюць утрыманцамі і ўпэўнены, што ім усе і ўсё павінны.

Сваю ролю замяшчальныя сем’і бачаць у тым, каб навучыць падлеткаў жыць, а не паразітаваць у грамадстве. Для гэтага яны часцяком настойліва выбудоўваюць адносіны, заснаваныя на жорсткасці і падначаленні дзіцяці прыёмным бацькам. Маючы сумны вопыт, яны не давяраюць рэкамендацыям псіхолагаў акружыць прыёмнае дзіця любоўю, лічачы, што “дзеці-сіроты гэтага не зразумеюць, а скарыстаюцца, прыняўшы за слабасць”.

“Прычына вяртання ў дзіцячыя дамы — часта непрафесіянальнае і несвоечасовае аказанне дапамогі сям’і”, — лічыць намеснік дырэктара дэпартамента дзяржпалітыкі ў сферы абароны правоў дзяцей Мінадукацыі і навукі Расійскай Федэрацыі Ірына Раманава. Па яе словах, службы суправаджэння часам толькі намінальна выконваюць свае задачы, а часам даводзяць сітуацыю да вяртання ў дзіцячыя дамы.

Эксперты скардзяцца на тое, што спецыялісты ігнаруюць вучэбныя семінары, якія праводзяцца ведамствам. А ад некампетэнтнасці сацыяльных работнікаў пакутуюць сем’і.

Аднак нават кваліфікаваны спецыяліст праблемы не ўбачыць, наведваючы сям’ю толькі раз у некалькі месяцаў. Закон дапускае частыя праверкі, але толькі калі ў органы апекі паступіць трывожны сігнал. Калі строгае выхаванне ператвараецца і кваліфікуецца як пабоі, дзяцей вернуць у дзіцячы дом. Каб прадухіліць бяду, у Мінадукацыі і навукі плануюць увесці абавязковае суправаджэнне асобных груп прыёмных сем’яў.

Практыка паказвае, што прыёмным бацькам неабходны групы падтрымкі. Клубаў і асацыяцый прыёмных сем’яў становіцца ўсё больш. Цяпер чыноўнікі абмяркоўваюць увядзенне абавязковага для прыёмных бацькоў навучання. Пры гэтым рыхтаваць трэба ўсіх, у тым ліку блізкіх сваякоў і тых, хто ўжо мае вопыт выхавання дзяцей-сірот.

“Мы прапрацуем пытанні, якія будуць развіваць прыёмную сям’ю як прафесіянальную”, — патлумачыла Т.Раманава.

Павышэнне кваліфікацыі дапаможа дарослым вырашаць праблемы з выхаваннем прынятага ў сям’ю дзіцяці, а таксама крытычна падыходзіць да розных парад, якія даюцца з усіх бакоў. Гэта павінна паменшыць колькасць выпадкаў вяртання дзяцей з прыёмных сем’яў.

Што датычыцца прадухілення злачынстваў супраць дзяцей, то гэтую функцыю ўзяў на сябе Следчы камітэт.
Кансультатыўны савет па пытаннях аказання дапамогі дзецям-сіротам і дзецям, якія засталіся без апекі бацькоў, пры Следчым камітэце выступіў з прапановай удасканаліць працэдуру адбору апекуноў і прыёмных бацькоў. Як паведаміў на мінулым пасяджэнні савета кіраўнік СК Аляксандр Бастрыкін, з 2013 года назіраецца значны рост злачынстваў, якія здзяйсняюцца блізкімі сваякамі ў адносінах да дзяцей. Калі ў 2013 годзе ў СК 8 155 дзяцей праходзілі ў якасці пацярпелых, то ў 2015-м — ужо 11 774. Каля 2 тысяч дзяцей пацярпелі ад членаў сям’і. У сувязі з гэтым СК прапаноўвае больш старанна правяраць патэнцыяльных прыёмных бацькоў на наяўнасць судзімасці, фактаў крымінальнага праследавання, псіхічных захворванняў, наркатычную і алкагольную залежнасць, схільнасць да агрэсіі.

Яшчэ адна сур’ёзная тэма, што патрабуе пільнай увагі, — сацыяльныя пенсіі дзецям, якія страцілі або засталіся без апекі бацькоў. Аляксандр Бастрыкін нагадаў, што да гэтага часу без заканадаўчага рашэння застаецца пытанне аб налічэнні сацыяльнай пенсіі дзецям, бацькі якіх невядомы. Праблема ў тым, што такім дзецям няма каму плаціць аліменты, а пенсію па страце кармільца дзяржава ім не налічвае.

За вырашэнне гэтай праблемы ўзяліся і дэпутаты. Спікер Савета Федэрацыі Валянціна Матвіенка ўнесла ў Дзярждуму законапраект, якім прапаноўваецца ўключыць дзяцей, пра бацькоў якіх нічога невядома, у пералік асоб, што маюць права на атрыманне сацыяльнай пенсіі ў выпадку страты кармільца.

Кабмін падтрымаў законапраект пры ўмове яго дапрацоўкі з улікам заўваг. У прыватнасці, ва ўрадзе адзначылі, што неабходна заканадаўча вызначыць статус такіх дзяцей ад часу ўстанаўлення права на сацыяльную пенсію да моманту перадачы іх пад апеку або ўсынаўленне.

Казахстан: генпракуратура прызнала законнай забарону на нашэнне хіджабаў у школах

“Патрабаванні адміністрацый навучальных устаноў аб захаванні ўстаноўленай формы адзення, якая выключае яе рэлігійны характар, а таксама адпаведных норм і правіл унутранага распарадку з’яўляюцца правамернымі”, — гаворыцца ў лісце Генпракуратуры ў адказ на зварот Тoday.kz.

“Згодна з артыкулам 22 Канстытуцыі, кожны мае права на свабоду сумлення, але ажыццяўленне гэтага права не павінна абумоўліваць ці абмяжоўваць агульначалавечыя і грамадзянскія правы і абавязкі перад дзяржавай. Ніхто не мае права па матывах сваіх рэлігійных перакананняў адмаўляцца ад выканання абавязкаў, прадугледжаных Канстытуцыяй і законамі Рэспублікі Казахстан (пункт 7 артыкула 3 Закона “Аб рэлігійнай дзейнасці і рэлігійных аб’яднаннях”). З улікам выкладзеных канстытуцыйных і заканадаўчых норм лічым, што патрабаванне аб выкананні навучэнцамі прадугледжаных законам абавязкаў адносна захавання формы адзення не можа разглядацца як парушэнне права на свабоду веравызнання — права прытрымлівацца пэўных рэлігійных перакананняў”, — растлумачылі ў наглядным ведамстве.

У якасці прыкладу ў Генпракуратуры згадалі распаўсюджаную міжнародную практыку па гэтым пытанні.

“Еўрапейскім судом па правах чалавека абмежаванні на нашэнне рэлігійнага адзення ў школах былі прызнаны суразмернымі мэтам абароны правоў і свабод грамадзян і захавання нейтралітэту сярэдняй адукацыі”, — заключылі ў ведамстве.

Нагадаем, Міністэрства адукацыі і навукі, Міністэрства юстыцыі і Міністэрства па справах рэлігій і грамадзянскай супольнасці Рэспублікі Казахстан раней заявілі аб недапушчальнасці нашэння хіджабаў у школах.

“Дзіця зайшло ў школу — можа зняць рэлігійную атрыбутыку. Пасля таго як пераступіла парог школы, можа зноў надзець. Тут, я думаю, мы нікому маральнай шкоды не наносім”, — адзначыла раней віцэ-міністр адукацыі і навукі Казахстана Эльміра Суханбердыева.

Яе словы падтрымала і віцэ-міністр юстыцыі Казахстана Заўрэш Баймолдзіна: “Хацелася б дапоўніць, што гэта не ўвядзенне новай забароны. Гэтае патрабаванне існавала даўно. У такім выпадку, свядома ці не, гэтыя патрабаванні парушаліся. Цяпер жа, калі мы вярнуліся да абавязковасці школьнай формы, гэтае пытанне набыло пэўную вастрыню. Забарона на нашэнне рэлігійнай атрыбутыкі ў навучальных установах у нас заўсёды была”.

Жыццё па ўласным выбары

Псіхалагічная дапамога падлетку ў крызіснай сітуацыі

Што рабіць, калі ў жыцці падлетка здарылася нешта страшнае: смерць, расставанне, цяжкая хвароба?.. Свет разбураецца, зямля знікае з-пад ног, навошта жыць далей? Лавіна пачуццяў і пытанняў накрывае з галавой, хочацца растаць у патоку сваіх слёз, пайсці куды-небудзь і вярнуцца, калі боль схіцне.

Своечасовая псіхалагічная дапамога, спагадлівыя адносіны да падлетка, які трапіў у цяжкую жыццёвую сітуацыю, дапамогуць пазбегнуць апошняй формы крызіснага рэагавання — суіцыду. Прапаноўваю вашай увазе сваю распрацоўку трэнінгавай праграмы для падлеткаў “Жыццё па ўласным выбары”, накіраванай на фарміраванне ў падлеткаў пазітыўнай адаптацыі да жыцця як працэсу свядомай пабудовы і дасягнення чалавекам адносна ўстойлівай раўнавагі ў адносінах з самім сабой, іншымі людзьмі і светам у цэлым.

***

Каб пазбегнуць магчымай тэрміналагічнай блытаніны, растлумачу, чым адрозніваецца крызіс ад гаравання. Крызіс — гэта момант, калі старыя мадэлі паводзін чалавека перастаюць працаваць, таму што ў яго здарылася новая сітуацыя, і ранейшая мадэль паводзін да гэтай новай сітуацыі ўжо не падыходзіць. Калі дашкольнік, напрыклад, ідзе ў першы клас — гэта крызісная сітуацыя, таму што мяняецца ўсё, і ён павінен навучыцца жыць інакш. Або калі дзіця ўваходзіць у падлеткавы ўзрост, які патрабуе ад яго новых задач і новых паводзін — гэта таксама крызісная сітуацыя. Далёка не заўсёды крызіс — гэта гараванне. Крызіс можа ста ць крыніцай болю, перажывання, нейкіх негатыўных эмоцый і пачуццяў, але гэта неабавязковая ўмова, таму што змена можа быць пазітыўнай і жаданай. Проста чалавек пастаўлены перад неабходнасцю вучыцца арганізоўваць сваё жыццё і свае паводзіны па-новаму.

Гора — гэта рэакцыя чалавека на страту аб’екта радасці, чагосьці або кагосьці важнага, каштоўнага і значнага. Часцей за ўсё гаворка ідзе, безумоўна, пра смерць блізкіх людзей, але гэта таксама можа быць і страта адносін, развод або расставанне з любімым чалавекам, сябрам, страта старых сэнсаў свайго існавання і г.д.

Паколькі гараванне — псіхалагічны працэс, то ў яго ёсць свае законы. Разгледзім пяць стратэгій працэсу гаравання паводле Мілера.

Стадыя шоку мае два этапы: першы этап — шок узнікае адразу, працягваецца прыблізна 2—3 дні. Другі этап — крызіс неадольнасці (адмаўленне) — узнікае адчуванне кволасці, уразлівасці (“Я без яго”). Калі гэты этап не пераадольваецца, на выхадзе з гэтай стадыі могуць выпрацавацца абаронныя паводзіны: паводле тыпу пазбягання (“Я не хачу пра гэта думаць”), паводле тыпу адмаўлення (“Я нічога не адчуваю”).

Стадыя смутку — можа доўжыцца на працягу паўгода.

Стадыя кампенсавання страты — магчыма праяўленне агрэсіі або ідэалізацыі аб’екта (або іх чаргаванне). Агрэсія ў дачыненні да значнага аб’екта страты. На гэтай стадыі магчымы рэцыдывы панікі, смутак, але паступова знешні свет прыадкрываецца.

Стадыя ідэнтыфікацыі з аб’ектам, з яго мэтамі і жаданнямі. Неўсвядомлена капіруюцца паводзіны значнага аб’екта, працягваецца распачатая ім дзейнасць.

Стадыя замяшчэння аб’екта. Кантакт з рэальнасцю аднаўляецца, з’яўляюцца новыя ўзаемасувязі са светам.

***

Мэта трэнінгу: умацаванне Я-канцэпцыі, самараскрыццё, самапазнанне, развіццё ўмення аналізаваць свае асобасныя якасці.

Напрамак работы: усведамленне падлеткам сваёй унікальнасці, узбагачэнне свядомасці пазітыўнымі, эмацыянальна афарбаванымі вобразамі асобы.

Абсталяванне: мультымедыйная ўстаноўка, флэш-трэнінгі “Два ваўкі”, “Прыпавесць пра цвікі”, “Прыпавесць пра чатыры свечкі”, рэлаксацыйная музыка, шырокафарматны друк методыкі “Дрэва”, правіл групы, набор эфірных масел, клубок каляровых нітак, смайлікі “ўсмешка”, двухбаковы скотч, каляровыя алоўкі, лісты паперы, пустая бутэлька, стыкеры, карткі з “Ты-выказваннямі”.

Агульны час: 8 тыдняў.

Частата сустрэч: 1 раз на 2 тыдні.

Працягласць заняткаў: 2 гадзіны.

Удзел іншых асоб: сацыяльны педагог, класны кіраўнік (куратар групы).

Заняткі № 1

Практыкаванне 1. Педагог-псіхолаг прагаворвае ўдзельнікам трэнінгу тэзісы тэарэтычнага блока, тлумачыць мэты і задачы работы, якая мае адбыцца.

Практыкаванне 2.

“Трэнінгавае імя”.

Удзельнікі трэнінгу выбіраюць імя, якое хацелі б насіць на гэтых занятках, афармляюць візітоўку і прымацоўваюць яе да адзення.

Практыкаванне 3.

“Групавая дамова”.

Псіхолаг: “Рада з усімі пазнаёміцца. Гэта наша група. Яе поспех або няўдача залежыць ад нас. Мы сабраліся разам у пошуках саміх сябе. Наш удзел павінен быць сумленным. Тое, што мы спадзяёмся набыць, — ісціна. Выказваючы нашы пачуцці, надзеі і мары, мы можам даведацца больш. Сяброўскія адносіны і самасвядомасць з’яўляюцца ўзнагародай. Мы будзем паважаць тайну кожнага ўдзельніка і не выносіць тое, што адбываецца ў групе, за яе межы. Усё, што мы бачым тут, усё, што мы гаворым, і ўсё, што мы чуем тут, давайце тут і пакінем”.

У групы ёсць правілы:

1. Даверлівы стыль зносін.

2. Зносіны па прынцыпе “тут і цяпер”.

3. Персаніфікацыя выказванняў.

4. Шчырасць у зносінах.

5. Канфідэнцыяльнасць усяго, што адбываецца ў групе.

6. Вызначэнне моцных бакоў асобы.

7. Недапушчальнасць непасрэдных ацэнак чалавека.

8. Як мага больш кантактаў і зносін з усімі ўдзельнікамі.

9. Актыўны ўдзел у тым, што адбываецца.

10. Павага да таго, хто гаворыць.

Правілы групы вывешваюцца на сцяну. Застаюцца даступнымі для ўсіх удзельнікаў на працягу ўсёй праграмы трэнінгу.

Практыкаванне 4.

“Сувязная нітка”.

Зараз у нас будзе магчымасць працягнуць знаёмства, даведацца пра кола інтарэсаў, захапленняў, асобасныя якасці кожнага. Удзельнік трэнінгу кідае іншаму ўдзельніку клубок, пры гэтым называе сваё імя і тры факты пра сябе. Хто атрымаў клубок, намотвае нітку на палец і кідае іншаму ўдзельніку. Я пачну з сябе. “Мяне завуць Кацярына, я працую ў сацыяльна-педагагічным цэнтры Навагрудка, змагаюся за маральную і духоўную чысціню ва ўзаемаадносінах, вельмі люблю сваю работу”. Размотваць клубок будзем са словамі “Я хацела б пакінуць гэтаму клубку няўпэўненасць у сабе”.

Практыкаванне 5.

“Малюнак маёй сям’і”.

Малюнкі вывешваюцца на сцяну і абмяркоўваюцца. Задача педагога-псіхолага заключаецца ў раскрыцці праблемнага поля кожнага ўдзельніка. Падлеткі прагаворваюць:

праблемы, страты, канфлікты;

пачуцці і эмоцыі, якія яны адчувалі пры гэтым;

аналізуюць свае рэакцыі на тое, што адбываецца.

Педагог-псіхолаг тлумачыць, што любыя праяўленні агрэсіўных паводзін — гэта нармальная рэакцыя чалавека. Расказвае пра стадыі працэсу гаравання паводле Мілера, асаблівасці іх працякання.

Практыкаванне 6.

“Пісьмо”.

Педагог-псіхолаг просіць удзельнікаў запісаць на лісце паперы ўсё, чаго яны хацелі б дасягнуць на гэтай трэнінгавай праграме. Парадак запісу, даступнасць жаданага не мае значэння. Можна запісваць усё, што прыходзіць у галаву.

Пасля таго як усе закончаць пісаць, трэнер збірае паперкі і складвае ў загадзя падрыхтаваную пустую бутэльку. Закрываючы яе, паведамляе, што ў апошні дзень сустрэчы мы зможам вярнуцца да запісаў.

Практыкаванне 7.

“Рытуал развітання”.

Удзельнікі становяцца ў кола і кладуць рукі адно аднаму на плечы. Ветліва глядзяць адно на аднаго і гавораць: “Дзякуй, да сустрэчы” (можна канкрэтна сказаць: “Дзякуй за тое, што ты сёння шчыра расказаў пра сваю праблему”).

Заняткі № 2

Практыкаванне 1.

“Рытуал прывітання”.

Удзельнікі становяцца ў кола і кладуць рукі адно аднаму на плечы. Ветліва глядзяць адно на аднаго і гавораць: “Добры дзень, рада цябе сёння бачыць на занятках”.

Практыкаванне 2.

“Флэш-трэнінг “Прыпавесць пра цвікі”.

Псіхолаг: “У мітусні штодзённага жыцця мы часта крыўдзім самых блізкіх людзей, не заўважаючы гэтага. У парыве злосці не задумваемся пра свае словы і моцна ранім іх. Прапаноўваю прагледзець усходнюю прыпавесць пра цвікі”.

Удзельнікі праглядаюць флэш-трэнінг. Абмеркаванне вынікаў практыкавання кожным удзельнікам групы.

Практыкаванне 3.

“Я-выказванне” (паводле Гардона).

Псіхолаг: “Існуюць спосабы канструктыўных зносін, выкарыстоўваючы якія канфліктныя сітуацыі вырашаюцца менш балюча. Адным з іх з’яўляецца “Я-выказванне”, якое дазваляе гаварыць пра свае пачуцці ад першай асобы, паведамляць пра сябе, пра сваё перажыванне, не ацэньваючы іншага чалавека, чаго не дазваляюць зрабіць “Ты-выказванні”. Спосаб звароту да каго-небудзь з інфармацыяй пра яго самога, яго паводзіны, рысы характару і г.д., пры якім ствараецца ўражанне вашай слушнасці і няслушнасці іншага чалавека, выклікае злосць.

Вырашэнне канфліктаў без тых, хто прайграў, па ўзаемнай згодзе. Менавіта з дапамогай гэтых прынцыпаў Гардон вучыць пераадольваць бар’еры ў зносінах і вырашаць канфлікты, наладжваючы канструктыўны дыялог паміж абсалютна рознымі ўдзельнікамі: бацькамі, настаўнікамі, падлеткамі.

Давайце падзелімся на пары і паспрабуем “Ты-выказванні” перарабіць на “Я-выказванні”.

Напрыклад:

Замест — Ад тваёй музыкі галава ідзе кругам…

Гаворым — Мяне стамляе гучная музыка…

Вечна ты лезеш са сваімі парадамі…

У цябе пастаянны беспарадак у пакоі, як табе не сорамна…

Ты ніколі не ўлічваеш мае інтарэсы…

Ты надакучваеш мне сваімі пытаннямі…

Ды колькі разоў табе трэба паўтараць, што трэба прыбіраць за сабой свае рэчы…

Ты спецыяльна размаўляеш паралельна са мной, мяне перапыняючы…

Ты ніколі не робіш тое, чаго я хачу…

Ты заўсёды дзейнічаеш паводле свайго меркавання…

Ты заўсёды паводзіш сябе жахліва…”

Практыкаванне 4.

“Чалавек з закрытым тварам”.

Псіхолаг: “Працуем у парах. Будзем трэніраваць уменне перадаваць свой эмацыянальны стан, выкарыстоўваючы “Я-выказванні”. Аднаму ўдзельніку неабходна закрыць твар. Задача другога — прыкласці ўсе намаганні, каб партнёр адкрыў свой твар”.

Абмеркаванне вынікаў практыкавання кожным удзельнікам групы.

Практыкаванне 5.

“Рытуал развітання”.

Заняткі № 3

Практыкаванне 1.

“Рытуал прывітання”.

Практыкаванне 2.

“Флэш-трэнінг “Два ваўкі”.

Удзельнікі праглядаюць флэш-трэнінг, педагог-псіхолаг прагаворвае яго. Абмеркаванне вынікаў практыкавання кожным удзельнікам групы.

Практыкаванне 3. “Споведзь”.

Псіхолаг: “Выслухайце споведзь і падтрымайце равесніка. Дайце яму парады. “У мяне ў класе няма сяброў. Мне вельмі цяжка. Часам я не магу стрымаць слёзы і плачу. Часам я выходжу з сябе і магу ўдарыць. У іх шмат агульных інтарэсаў. Я ім не патрэбны. Я не магу падысці да іх. Раптам падумаюць, што я навязваюся?”
Абмеркаванне вынікаў практыкавання кожным удзельнікам групы.

Практыкаванне 4.

“Ніхто не ведае”.

Псіхолаг: “Зараз мы будзем кідаць адно аднаму мяч, той, у каго апынецца мяч, завяршае фразу “Ніхто з вас не ведае, што я… (у мяне)…”.

Задача педагога-псіхолага ў тым, каб кожны паўдзельнічаў у практыкаванні.

Практыкаванне 5.

“Дрэва”.

Праектыўная методыка “Дрэва” Піпа Уілсана дазваляе вызначыць сучаснае чалавека, жаданы эмацыянальны стан і нават у нейкай ступені ўсвядоміць сваё становішча ў грамадстве.

Псіхолаг: “На нашым дрэве паказаны чалавечкі, у кожнага з якіх — розны настрой, і яны займаюць рознае становішча. Звярніце ўвагу, што кожная галінка дрэва можа быць роўнай вашым дасягненням і поспехам.

Прапаноўваю вам, уважліва разгледзеўшы малюнак, чырвоным фламастарам абвесці чалавечка, які нагадвае вам сябе, падобны на вас, ваш настрой, ваша становішча. А потым, узяўшы зялёны фламастар, абвесці чалавечка, якім вы хацелі б быць і на месцы якога вы хацелі б знаходзіцца”.

Абмеркаванне вынікаў практыкавання.

Інтэрпрэтацыя:

Выбар пазіцыі №№ 1, 3, 6, 7 характарызуе ўстаноўку на пераадоленне перашкод.

Выбар пазіцыі №№ 2, 19, 18, 11, 12 характарызуе таварыскасць, сяброўскую падтрымку.

Выбар пазіцыі № 4 характарызуе ўстойлівасць становішча, жаданне дасягнуць поспехаў, не перадольваючы цяжкасці.

Выбар пазіцыі № 5 характарызуе стамляльнасць, агульную слабасць, невялікі запас сіл, сарамлівасць.

Выбар пазіцыі № 9 характарызуе матывацыю на забавы.

Выбар пазіцыі №№ 13, 21 характарызуе адхіленасць, замкнутасць, трывожнасць.

Выбар пазіцыі № 8 характарызуе адхіленасць ад вучэбнага працэсу, адыход у сябе.

Выбар пазіцыі №№ 10, 15 характарызуе камфортны стан, нармальную адаптацыю.

Выбар пазіцыі № 14 характарызуе крызісны стан, “падзенне ў прорву”.

Выбар пазіцыі № 20 характарызуе навучэнца з завышанай самаацэнкай, устаноўкай на лідарства.

Выбар пазіцыі № 16 не заўсёды разумеюць як пазіцыю “чалавечка, які нясе на сабе чалавечка” № 17, а схільны бачыць у ёй чалавека, якога падтрымлівае і абдымае другі № 17.

Абмеркаванне вынікаў практыкавання кожным удзельнікам групы.

Практыкаванне № 6.

“Дотык”.

Падчас правядзення трэнінгу педагог-псіхолаг звяртае ўвагу на дзяцей, якія замкнуты, перадаюць негатыўныя думкі і выказванні, а таксама па выніках дыягностыкі “Дрэва” займаюць пазіцыі №№ 5, 13, 21, 8, 14. Такія ўдзельнікі запрашаюцца ў кола, педагог-псіхолаг спрабуе зразумець праблему, усім астатнім прапаноўваецца па чарзе падыходзіць да іх дзяліцца часцінкай сваёй цеплыні (абняць, дакрануцца, пагладзіць, паляпаць па плячы, сказаць добрыя словы, выказаць падтрымку).

Практыкаванне 7.

“Рытуал развітання”.

Заняткі № 4

Практыкаванне 1.

“Рытуал прывітання”.

Практыкаванне 2.

“Каменьчык у чаравіку”.

Псіхолаг: “Прапаноўваю вам гульню, у якой мы выкарыстоўваем простую і зразумелую метафару, з дапамогай якой кожны чалавек можа расказаць пра свае цяжкасці, як толькі тыя ўзнікаюць. Можаце расказаць нам, што адбываецца, калі ў ваш чаравік трапляе каменьчык? Магчыма, гэты каменьчык спачатку не вельмі вам замінае, і вы пакідаеце ўсё як ёсць. Можа, нават здараецца так, што вы забываеце пра непрыемны каменьчык і кладзяцеся спаць, а раніцай надзяваеце чаравік, забыўшы выцягнуць з яго каменьчык. Але праз некаторы час вы заўважаеце, што назе становіцца балюча. Нарэшце гэты каменьчык успрымаецца як абломак цэлай скалы. Тады вы знімаеце абутак, вытрасаеце яго адтуль. Аднак на назе ўжо можа быць ранка, і маленькая праблема ўжо становіцца вялікай праблемай.

Калі мы злуёмся, нечым усхваляваны, бываем нечым заклапочаны, то спачатку гэта ўспрымаецца як маленькі каменьчык у чаравіку. Калі мы своечасова паклапоцімся пра тое, каб яго выцягнуць, то нага застанецца цэлай і здаровай. Калі ж не, то могуць узнікнуць праблемы. Таму заўсёды карысна як дарослым, так і дзецям гаварыць пра свае праблемы адразу, як толькі яны іх заўважаць. Калі вы скажаце нам: “У мяне каменьчык у чаравіку”, то ўсе мы будзем ведаць, што вам штосьці перашкаджае, і зможам пагаварыць пра гэта.

Я хачу, каб вы зараз добра падумалі, ці няма ў цяперашні момантч чагосьці такога, што перашкаджае вам, і мы зможам пагаварыць пра гэта. Няхай кожны па чарзе падумае і скажа: “У мяне няма каменьчыка ў чаравіку”, калі цяжкасцей у вас няма, або: “У мяне каменьчык у чаравіку” і растлумачыць, што яго зараз турбуе і трывожыць.

Практыкаванне 3.

“Пісьмо”.

Педагог-псіхолаг адкрывае бутэльку з запісамі, якія зрабілі ўдзельнікі трэнінгу на першых занятках. Абмеркаванне чаканых вынікаў з дасягнутымі кожным удзельнікам.

Практыкаванне 4.

“Малюнкі па крузе”.

Псіхолаг: “Вы добра папрацавалі, настаў час расслабіцца. Я раздам лісткі, на якіх папрашу ўверсе напісаць сваё імя. Па маім сігнале пачынайце маляваць свой партрэт. Як толькі скажу “Стоп!”, перадавайце лісток суседу справа”.

Абмеркаванне вынікаў практыкавання.

Практыкаванне 5.

“Флэш-трэнінг “Прыпавесць пра чатыры свечкі”.

Удзельнікі праглядаюць флэш-трэнінг, педагог-псіхолаг прагаворвае яго. Абмеркаванне вынікаў практыкавання кожным удзельнікам групы.

Практыкаванне 6.

“Рэлаксацыя “Падарожжа на воблачку”.

Псіхолаг: “Паважаныя ўдзельнікі трэнінгу, перад вамі стаяць эфірныя маслы. Нанясіце на запясці, мочкі вушэй той пах, які вам больш за ўсё падыходзіць, займіце зручнае становішча на крэсле і пастарайцеся расслабіцца. Два-тры разы глыбока ўдыхніце і выдыхніце…”

Пад музыку педагог-псіхолаг чытае рэлаксацыйны тэкст: “Я хачу запрасіць вас у падарожжа на воблаку. Скокніце на белае пушыстае воблака, падобнае да мяккай гары з пухнатых падушак. Адчуйце, як вашы ногі, рукі і спіна зручна размясціліся на гэтай вялікай воблачнай падушцы. Цяпер пачынаецца падарожжа. Ваша воблака павольна падымаецца ў сіняе неба. Адчуваеце, як вецер абвявае ваш твар? Тут, высока ў небе, усё спакойна і ціха. Воблачка зрабіла першы прыпынак “Чароўны лес”. Уявіце сабе, што вы ў лесе, дзе шмат дрэў, кустоў і разнастайных кветак. У самым гушчары стаіць белая каменная лаўка, прысядзем на яе… Прыслухайцеся да гукаў… Вы чуеце спевы птушак, шорах траў. Адчуйце пахі: пахне вільготная зямля, вецер даносіць пах хвой. Запомніце свае адчуванні. Гэтыя прыемныя пачуцці захапіце з сабой. Вы зноў садзіцеся на воблачка, і яно вязе вас далей…

Наступны прыпынак — “Ціхае возера”. Вы знаходзіцеся каля ціхага прыгожага возера. Чуваць толькі ваша дыханне і пляск вады. Сонца ярка свеціць, і гэта прымушае вас адчуваць сябе ўсё лепш і лепш. Вы адчуваеце, як сонечныя промні саграваюць вас, вы чуеце шчэбет птушак і стракатанне конікаў. Вы абсалютна спакойныя. Вы адчуваеце ўсім целам цяпло сонца. Вы адчуваеце сябе спакойнымі і шчаслівымі. Кожная клетачка вашага цела атрымлівае асалоду ад спакою. Вы адпачываеце. Вы падышлі да вады. Мяккія хвалі дакочваюцца да вашых ног, і вы адчуваеце прыемны халадок вады. Прыемнае адчуванне свежасці і бадзёрасці ахоплівае вас. Вы адчуваеце, як цела становіцца лёгкім, моцным і паслухмяным. Дыхаецца лёгка і свабодна. Высока ў небе вы бачыце птушку, якая лунае ў паветры. Гэта вялікі арол з гладкім і бліскучым пер’ем. Птушка свабодна лунае ў паветры, час ад часу яна павольна ўзмахвае крыламі. Вы чуеце гук крылаў, якія энергічна рассякаюць паветра. Запомніце гэтыя адчуванні. Воблачка прыляцела за вамі, садзіцеся на яго, вы леціце.

Наступная станцыя — “Сунічная паляна”. Спускайцеся. Уявіце сабе, што вы знаходзіцеся на лузе, побач з вамі яркая і сакавітая сунічная паляна, буйныя чырвоныя ягады, удыхніце гэты пах. Свеціць сонейка. Непасрэдна перад сабой вы бачыце цудоўнага матылька, які лётае з кветкі на кветку. Прасачыце за рухам яго крылаў, яны лёгкія і грацыёзныя. Цяпер няхай кожны ўявіць, што ён — матылёк, што ў яго прыгожыя і вялікія крылы. Адчуйце, як яны павольна і плаўна рухаюцца ўверх і ўніз. Атрымлівайце асалоду ад павольнага і плаўнага лунання ў паветры. А цяпер зірніце на рознакаляровы луг, над якім вы леціце. Паглядзіце, колькі ў ім яркіх кветак. Знайдзіце вачамі самую прыгожую кветку і паступова пачынайце набліжацца да яе, вазьміце з сабой кветку: яна поўная дабра, любові, цеплыні. Удыхніце яшчэ раз пах сваёй кветкі, адчуйце ўсё тое, што вам падарыла кветка: дабрыню, ласку, любоў, цеплыню. Запомніце ўсе гэтыя адчуванні.

Вось і прыляцела ваша воблачка. Вы леціце дадому. Вы прыляцелі, спускайцеся. На лік тры расплюшчвайце вочы і ўсміхніцеся, з добрым прыбыццём!”

Практыкаванне 7.

“Рытуал развітання”.

Кацярына КАРТАСАВА,
намеснік дырэктара па вучэбна-выхаваўчай рабоце
Навагрудскага раённага сацыяльна-педагагічнага цэнтра,
магістр псіхалагічных навук.

Фінансавая дасведчанасць са школьнай парты

З верасня 2016 года ў краіне стартаваў інавацыйны праект “Укараненне мадэлі фарміравання фінансавай дасведчанасці як адной з кампетэнцый навучэнцаў з дапамогай стварэння інфармацыйнага адукацыйнага медыяасяроддзя”.

Кансультант праекта — Алена Радзевіч, начальнік Цэнтра прафесійнага развіцця і інавацыйнай адукацыі Акадэміі паслядыпломнай адукацыі, каардынатар — Юлія Саковіч, начальнік аддзела фінансавай дасведчанасці Упраўлення інфармацыі і грамадскіх сувязей Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь. У рабоце па праекце прымаюць удзел многія гімназіі і школы нашай краіны, зацікаўленыя ў фарміраванні фінансавых кампетэнцый навучэнцаў.

Педагогі пачалі вучыцца яшчэ ў канцы мінулага навучальнага года, калі ўсіх зацікаўленых запрасілі ўдзельнічаць у міжнародным семінары “Мадэлі ўкаранення фінансавай адукацыі ў нацыянальныя школьныя праграмы”, які быў арганізаваны Child & Youth Finance International у партнёрстве з Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь. А пазней адбыўся семінар у АПА “Інавацыйныя тэхналогіі — установам адукацыі: логіка-структурны падыход у кіраванні праектнай дзейнасцю”.

Пачалася работа на месцах. У Рэчыцкім раённым ліцэі адбыўся круглы стол “Разам у будучыню” з удзелам прадстаўнікоў фінансавай сферы раёна. У мерапрыемстве прынялі ўдзел прадстаўнікі Беларусбанка, Прыорбанка, БПС-ашчадбанка, Белаграпрамбанка, Ідэябанка, інспекцыі па падатках і зборах, фінансавага аддзела Рэчыцкага райвыканкама, а таксама члены творчай групы настаўнікаў, якія працуюць па праекце. Адбыўся канструктыўны дыялог, у працэсе якога былі выпрацаваны асноўныя прынцыпы супрацоўніцтва, распрацаваны план мерапрыемстваў на найбліжэйшы час. У планах супрацоўніцтва, акрамя традыцыйных экскурсій, сустрэч, прэзентацый, гасцявыя лекцыі для навучэнцаў, правядзенне практыкумаў, трэнінгаў. Радуе, што пачынанні педагогаў былі падтрыманы і знойдуць свой працяг у сумеснай плённай працы.

Эла КУЧАР,
намеснік дырэктара па вучэбна-метадычнай рабоце Рэчыцкага раённага ліцэя.

Святочнае прывітанне школьнікам

Пачатак новага навучальнага года павінен быць радасным і вясёлым. Так вырашылі ў Мядзеле і зрабілі навучэнцам раёна падарунак — свята “Прывітанне, школьная пара!”. Прывітанне атрымалася яркае і цёплае.

На цэнтральнай плошчы Мядзела сабраліся навучэнцы ўсіх 15 школ раёна, а таксама выхаванцы дзвюх дашкольных устаноў горада. Больш за 500 хлопчыкаў і дзяўчынак акунуліся ў свет забаў і весялосці.

Адкрывала свята канцэртная праграма “Сузор’е талентаў”. На працягу мінулага навучальнага года ў раёне праходзіў аднайменны творчы конкурс для навучэнцаў. Лепшыя конкурсныя нумары сталі ўпрыгажэннем свята ў Мядзеле. Выступоўцаў на сцэне змянілі мадэлі, якія дэманстравалі калекцыі школьнага адзення для заняткаў, спорту і вольнага часу.

На святочнай плошчы размясцілася некалькі выставачных пляцовак. На адной адбывалася выстава дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва “Бенефіс захопленых”, дзе дзеці дэманстравалі шматграннасць сваіх захапленняў. На другой пляцоўцы праходзіла выстава дзіцячых фотаработ, у якіх юныя таленты адлюстравалі яркія моманты свайго летняга адпачынку. На выставе-кірмашы “Junior-майстар” сваімі вырабамі гандлявалі школьныя бізнес-кампаніі. А для тых, хто пакуль не ўмее ствараць такія цудоўныя вырабы, як тыя, што экспанаваліся, але хоча навучыцца, праходзілі майстар-класы “Модны хэнд-мэйд, ці Арыгінальныя рэчы сваімі рукамі”, дзе педагогі вучылі ствараць пацеркі, брошкі, паштоўкі, календары і інш.
На свяце для школьнікаў мноства цікавых заняткаў. Так, для самых актыўных працавалі гульнявая, спартыўная і турыстычная пляцоўкі. На пляцоўцы “Гульнялэнд” дзеці выконвалі заданні квеста. На спартыўнай пляцоўцы прайшлі “Малыя Алімпійскія гульні”, дзе былі разыграны 4 камплекты медалёў, напрыклад, у скачках праз скакалку. Папулярнай стала пляцоўка “Вас запрашае Турландыя”, дзе навучэнцам прапаноўвалі пераадолець міні-паласу перашкод, паставіць палатку, сабраць паходны рукзак. Больш спакойны адпачынак прадугледжваў пленэр юных мастакоў “Феерверк фарбаў”, дзе можна было размясціцца з мальбертам і даць волю фантазіі і творчасці. Пры неабходнасці маляваць дапамагалі выкладчыкі выяўленчага мастацтва.

Самых маленькіх гасцей свята — дашкольнікаў — запрашаў LEGO-горад і чакаў лялечны спектакль у дзіцячай бібліятэцы. Для школьнікаў бібліятэка арганізавала літаратурную віктарыну, яе ўдзельнікі маглі зрабіць сэлфі з любімымі літаратурнымі героямі, якія з’яўляліся ўслед за правільнымі адказамі на пытанні віктарыны. Таксама ўсе жадаючыя маглі наведаць мультсеанс у Доме культуры. А яшчэ бодзі-арт, дабрачынныя акцыі, урокі бяспекі, фітачай, флэш-мобы і многае іншае. Абыякавым да мерапрыемства не застаўся ніхто.

— Гэтае свята — падарунак нашым любімым выхаванцам, па якіх настаўнікі паспелі засумаваць падчас канікул. Так мы віншуем іх з Днём ведаў і выказваем свае цёплыя пачуцці да іх, — расказвае Ларыса Віктараўна Севярын, метадыст раённага метадычнага кабінета. — Нам хочацца, каб у класы і групы дзеці прыйшлі з добрым настроем. Менавіта такі настрой стварыла для іх раённае свята “Прывітанне, школьная пара!”.

Дар’я РЭВА.
Фота Ніны ДАМЕЕНКІ.

Дробязей у першым класе няма!

Ніхто не будзе спрачацца, што пачатак навучання ў школе — адзін з найбольш складаных і адказных момантаў у жыцці дзяцей і ў сацыяльна-псіхалагічным, і ў фізічным плане. Гэта не толькі новыя ўмовы жыцця і дзейнасці дзіцяці — гэта новыя кантакты, новыя адносіны, новыя абавязкі. Кардынальна мяняецца жыццё малога. Школа з першых дзён ставіць перад вучнем цэлы шэраг задач, не звязаных непасрэдна з іх вопытам, патрабуе максімальнай мабілізацыі інтэлектуальных і фізічных сіл.

Дык як жа зрабіць першыя школьныя крокі дзіцяці паспяховымі?

Каб умела выкарыстоўваць рэзервы, якія ёсць у дзіцяці, неабходна прадумаць, як можна хутчэй адаптаваць дзіця да школы, навучыць вучыцца, не трацячы лішніх фізічных намаганняў.

Адаптацыя — гэта працэс прыстасавання дзіцяці да новых умоў школьнага жыцця. І гэта даволі доўгі працэс. Не адзін тыдзень, не адзін месяц патрабуюцца для таго, каб маленькі вучань асвоіўся ў школе па-сапраўднаму. Ад таго, як пройдзе прыстасаванне, прывыканне дзіцяці да школы, залежыць яго эмацыянальны стан, здароўе, працаздольнасць і, безумоўна, паспяховасць навучання. Ад першага года навучання шмат у чым залежаць далейшыя поспехі і вынікі пачаткоўцаў.

Асноўнай мэтай педагагічнага калектыву нашай школы ў напрамку сацыяльнай адаптацыі дзяцей з’яўляецца стварэнне агульнага фону, спрыяльнага для іх развіцця: фізічнага, інтэлектуальнага, эмацыянальнага.

Дзейнасць нашай школы накіравана на максімальнае забеспячэнне рухальнай актыўнасці дзяцей, стварэнне ў школе развіццёвага прадметнага асяроддзя, шырокае прымяненне гульнявых прыёмаў, выкарыстанне стылю даверлівага супрацоўніцтва ва ўзаемаадносінах паміж дарослымі і дзецьмі, увядзенне ў педагагічны працэс разнастайных відаў дзіцячай творчай дзейнасці, стварэнне няжорсткага рэжыму вучэбнай дзейнасці.

Важная роля ў паспяховай адаптацыі дзяцей належыць, безумоўна, класнаму кіраўніку. Адаптавацца прыходзіцца не толькі дзіцяці да класа, да свайго месца ў школе, да настаўніка, але і самім педагогам да новых для іх вучняў. Уважлівыя, клапатлівыя і цярплівыя адносіны да першакласніка з боку настаўніка, разуменне ўнутраных прычын змен, якія адбываюцца з ім, дапамогуць пераадолець усе цяжкасці адаптацыйнага перыяду і ўпэўнена ісці наперад.

Самай жаданай формай дзейнасці для дзіцяці з’яўляецца гульня. Таму ў сваёй рабоце я стараюся выкарыстоўваць гэтую форму арганізацыі дзейнасці для навучання, аб’ядноўваючы гульню і вучэбна-выхаваўчы працэс, г.зн. прымяняючы гульнявую форму для дасягнення адукацыйных мэт.

Пераход ад гульнявой дзейнасці да вучэбнай павінен быць паступовым. У працэсе навучання шырока выкарыстоўваю нагляднасць, дыдактычныя гульні і практыкаванні гульнявога характару. Пры выбары гульні ў першую чаргу ацэньваю яе пазнавальны матэрыял і дыдактычную накіраванасць, а не цікавасць сюжэта.

Для зняцца страху перад школай і настаўнікам, для паскарэння адаптацыі да школы выкарыстоўваю, напрыклад, гульню “Школа для жывёл”. Дзеці выбіраюць сабе ролі жывёл (баязлівага зайчыка, агрэсіўнага тыгра і г.д.). Потым жывёлы рассаджваюцца за парты. Уваходзіць настаўнік, пачынае ўрок. “Добры дзень, звяры! Хто вывучыў дамашняе заданне?” Дзеці паводзяць сябе ў адпаведнасці са сваёй роляй.

Практыкаванні і гульні, якія выкарыстоўваюцца ў перыяд адаптацыі, спрыяюць развіццю згуртаванасці дзяцей, арганізацыі сумесных дзеянняў. Яны таксама развіваюць пачуццё супольнасці і спрыяюць устанаўленню атмасферы даверу і бяспекі, фарміруюць уважлівыя і клапатлівыя адносіны адно да аднаго.

Напрыклад, гульня “Чароўны мяшок”. Перад гульнёй неабходна абмеркаваць з дзіцем, які ў яго зараз настрой, што яно адчувае, можа, яно пакрыўджана на кагосьці. Потым дзіцяці прапаноўваецца скласці ў чароўны мяшок усе адмоўныя эмоцыі: злосць, крыўду, сум і г.д. Гэты мяшок — з усім дрэнным, што ў ім ёсць, выкідаецца. Можна прапанаваць выкінуць яго самому дзіцяці. Можна выкарыстоўваць яшчэ адзін чароўны мяшок, з якога дзіця можа ўзяць сабе тыя станоўчыя эмоцыі, якія яно хоча. Гульня накіравана на ўсведамленне свайго эмацыянальнага стану і вызваленне ад негатыўных эмоцый.

Гульня-гутарка “Спосабы павышэння настрою”. Абмяркоўваю з дзіцем, як можна самому сабе павысіць настрой. Ёсць многа такіх спосабаў. Напрыклад: усміхнуцца сабе ў люстэрку, паспрабаваць засмяяцца, успомніць што-небудзь добрае, зрабіць добрую справу іншаму, намаляваць сабе карцінку і г.д.

“Складзі апавяданне”. Дзіцяці прапаноўваю скласці апавяданне на якую-небудзь тэму або яно выбера яе само. Тэмы могуць быць такімі: “Я люблю, калі…”, “Мяне клапоціць…”, “Калі я злы…”. Важна, каб дзіця давала не кароткі, а поўны, разгорнуты адказ. Потым гэтыя апавяданні можна прайграць.

“Малюем сябе”. Дзіцяці прапаноўваю каляровымі алоўкамі намаляваць сябе зараз і сябе ў мінулым. Абмяркоўваю з ім дэталі малюнка, у чым яны адрозніваюцца. Высвятляю, што яму падабаецца і не падабаецца ў сабе. Гэтае практыкаванне накіравана на ўсведамленне сябе як індывідуальнасці, усведамленне розных сваіх бакоў. Гэта карысна для вызначэння таго, што змянілася ў дзіцяці ў параўнанні з мінулым і што яшчэ хацелася б змяніць.

“Краіна Х”. Гэтае практыкаванне прадугледжвае сумеснае маляванне дзяцей на вялікім аркушы паперы. Дзецям прапаноўваю разам прыдумаць краіну, даць ёй назву і намаляваць. Кожнае дзіця малюе на агульнай карціне тое, што хоча. Гэтае практыкаванне дае магчымасць кожнаму дзіцяці ўдзельнічаць у агульнай дзейнасці, дапамагае ўбачыць, якое месца яно займае сярод равеснікаў.

“Намалюй узор”. Для гэтай гульні патрабуецца некалькі пар выразаных з паперы рукавіц з рознымі ўзорамі на іх. Кожнай пары дзяцей даюцца чатыры рукавіцы. Яны павінны дамовіцца, як іх упрыгожаць. Умова: кожнай пары даецца толькі адзін набор алоўкаў. Гэтая гульня дапамагае ўбачыць, якія адносіны склаліся паміж дзецьмі, якія ёсць канфлікты, а таксама яна трэніруе ўменне ажыццяўляць сумесныя дзеянні.

Прайграванне сітуацый. Для дзяцей будзе цікавым і карысным разыгрываць розныя сітуацыі: з рэальнага жыцця або прапанаваныя настаўнікам, але таксама блізкія да рэальных (“Як я выконваю рэжым дня?”, “Што я буду рабіць, калі бабуля захварэе?”, “Як памірыцца з сябрам?” і г.д.).

Таксама стараюся ствараць такія вучэбныя сітуацыі, якія зацікавяць дзяцей пытаннем, праблемай. Сітуацыі, у якіх вучні змогуць задаваць адно аднаму пытанні, каменціраваць адказы сяброў, весці паміж сабой вучэбны дыялог. Дзіця, аднойчы адчуўшы на ўроку радасць першаадкрывальніка, будзе і ў далейшым праяўляць пазнавальны інтарэс да вучэбных заданняў.

На кожным уроку арганізоўваю практычную дзейнасць дзяцей. Стараюся не дапускаць манатоннага выканання аднатыпных заданняў і практыкаванняў, таму калектыўная работа вучняў і настаўніка змяняецца групавым узаемадзеяннем і індывідуальнай дзейнасцю.

Для шасцігадовага вучня асабліва важна адчуць, перажыць радасць поспеху ад самастойна выкананага задання. Дзіця павінна ведаць, што настаўнік верыць у яго сілы. Тады любое заданне будзе ўспрымацца з радасцю, без страху зрабіць памылку. Настаўнік здольны арганізаваць поспех любога вучня, знайсці магчымасць пахваліць, падтрымаць кожнае, нават самае “слабае” дзіця.

Работа з бацькамі — гэта таксама немалаважны фактар у адаптацыі першакласніка. Бацькам трэба падтрымаць у дзіцяці яго імкненне стаць школьнікам, праяўляць шчырую зацікаўленасць да школьных спраў і клопатаў. Сур’ёзныя адносіны да першых дасягненняў і магчымых цяжкасцей вучняў з іх боку дапамогуць першакласнікам пацвердзіць значнасць іх новага становішча і дзейнасці.

Навучанне — гэта нялёгкая і адказная праца. Паступленне ў школу істотна мяняе жыццё дзіцяці, але не павінна пазбаўляць яго разнастайнасці, радасці, гульні. Толькі добрая дапамога дзецям з боку іх бацькоў і настаўнікаў дасць неабходны вынік.

Таццяна ДЗЕМ’ЯНКОВА,
настаўніца пачатковых класаў сярэдняй школы № 1 Быхава.
Фота Наталлі КАЛЯДЗІЧ.

Перажыць крызіс

Яшчэ раз аб прафілактыцы суіцыдальных паводзін падлеткаў

Кожны чалавек у сваім жыцці перажывае розныя па ступені і цяжкасці крызісныя станы. Непазбежна гэта для дзяцей і падлеткаў. Існуе толькі адна ўмова: дзіця перажывае свой крызісны стан па той мадэлі паводзін, якую бачыць з боку бацькоў. А гэта значыць, што эмацыянальныя рэакцыі, якія ён выдае ў крызісе, — дакладная копія эмоцый яго бацькоў або значных дарослых, якімі цалкам могуць ста ць шукальнікі смерці.

Каб пазбегнуць магчымай тэрміналагічнай блытаніны, растлумачу: крызісны стан часцей за ўсё ўзнікае раптоўна, пад уплывам моцнага афекту, стрэсавых падзей. Самагубствы не ўзнікаюць імпульсіўна, раптоўна, яны з’яўляюцца апошняй кропляй у чары адаптацыі. Гэта крайняя форма крызіснага рэагавання.

Суіцыд — гэта наўмыснае самапашкоджанне са смяротным канцом (пазбаўленне сябе жыцця). Суіцыдальныя паводзіны — гэта праяўленне суіцыдальнай актыўнасці, уключаюць у сябе суіцыдальныя замахі, спробы і праяўленні.

Да суіцыдальных замахаў адносяцца ўсе суіцыдальныя акты, якія не скончыліся смяротна па прычыне, якая не залежыць ад суіцыдэнта (напрыклад, своечасовая рэанімацыя).

Суіцыдальнымі спробамі лічацца дэманстратыўна-ўстановачныя дзеянні, пры якіх суіцыдэнт часцей за ўсё ведае пра бяспеку сродкаў самагубства, якія выкарыстоўвае. Аднак вышэйсказанае не зніжае патэнцыяльнай небяспекі такіх дзеянняў.

Да суіцыдальных праяўленняў адносяцца ўсе суіцыдальныя думкі, намёкі і выказванні, якія не суправаджаюцца якімі-небудзь дзеяннямі, накіраванымі на пазбаўленне сябе жыцця.

На жаль, у цяперашні час існуе шэраг канцэпцый і падыходаў, якія тлумачаць прыроду самагубстваў, але ўсё яшчэ няма адзінай тэорыі, якая б растлумачыла іх прыроду, не вызначаны дакладны тып падлетка, схільнага да суіцыдальных паводзін. Дзеці з добрых сем’яў схільныя да суіцыдальных настрояў не менш, чым падлеткі з нядобранадзейных сем’яў. Суіцыд здзяйсняюць не толькі тыя падлеткі, якія дрэнна вучацца і ні з кім не ладзяць, але і маладыя людзі, у якіх, здаецца, няма праблем ні ў школе, ні дома.

Вельмі важна зразумець, якія ж іменна жыццёвыя сітуацыі з’яўляюцца для падлеткаў цяжкімі, неадольнымі самастойна, а таксама садзейнічаць вырашэнню праблемы дзіцяці, адыходу ад той сітуацыі, у якой ён апынуўся.

Якія ж сітуацыі для нашых дзяцей з’яўляюцца крызіснымі, траўміруючымі, неадольнымі? Іх умоўна можна падзяліць на тры групы.

Першая — гэта сам падлеткавы ўзрост і асобасны крызіс 13 гадоў, які па праве лічыцца самым складаным у жыцці чалавека. Найбольшая колькасць здзейсненых самагубстваў фіксуецца ва ўзросце ад 12 да 17 гадоў. Менавіта ў плоскасці падлеткавай аўдыторыі актуальнай з’яўляецца праблема алкагалізацыі, псіхаактыўных рэчываў, ужыванне якіх аслабляе матывацыйны кантроль над паводзінамі, абвастрае дэпрэсію, псіхозы і часта прыводзіць да крайняй меры рэагавання — суіцыду.

Нярэдка сітуацыяй, якая траўміруе, з’яўляецца боязь крымінальнай адказнасці, іншага пакарання з боку бацькоў або ганьбы. Даволі высокі паказчык суіцыдальных спроб, замахаў, праяўленняў сярод маладых людзей, якія здзейснілі правапарушэнне або злачынства, сярод дзяўчат, якія вядуць ранняе палавое жыццё.

Да другой групы адносяцца няўдачы ў асабістым жыцці, перш за ўсё адносіны з процілеглым полам. Адзінота, нераздзеленае каханне, палавая няздольнасць, знявагі і прыніжэнні з боку равеснікаў. У якасці прыкладу можна прывесці выпадак Аляксея (13 гадоў). Ён вучыцца ў агульнаадукацыйнай і музычнай школе. Бацькі патрабуюць ад яго, каб паступіў у лепшую ВНУ. Паспяховасць у школе сярэдняя, узаемаадносіны з аднакласнікамі дрэнныя. У выніку — суіцыдальны замах.

Бацькам трэба беражліва адносіцца да ўнутранага свету падлетка, паважаць яго асобу, быць патрэбным свайму дзіцяці. Быць патрэбным — гэта значыць не толькі забяспечыць модным адзеннем і сучасным тэлефонам, даць самую лепшую адукацыю, засцерагчы сваімі рукамі ад усіх непрыемнасцей. Быць патрэбным — гэта значыць і раздзяліць з ім яго трывогу, дапамагчы яму самастойна перажыць няўдачы ў каханні, сум, сумненні, быць заўсёды настроеным на яго хвалю, ведаць яго сяброў, цікавасці і захапленні, не пакідаць без увагі зносіны ў інтэрнэце.

Да трэцяй групы адносяцца канфліктныя сямейныя ўзаемаадносіны, сямейнае насілле, матэрыяльна-бытавыя цяжкасці сям’і, вельмі часта развод бацькоў, сыход з сям’і значнага дарослага, хвароба, смерць блізкіх сваякоў (асабліва на працягу 1 года пасля страты).

Гэта жыццё, і мы не можам змяніць яго правілы, але нам па сілах праявіць спагадлівыя адносіны да падлетка, які трапіў у цяжкую жыццёвую сітуацыю, прайсці разам з ім усе этапы гаравання (паводле Мілера). Немагчыма перажыць гора, не перажыўшы боль.

Паколькі гараванне — псіхалагічны працэс, у яго ёсць свае законы, якія працякаюць незалежна ад таго, хочам мы гэтага ці не.

Разгледзім, як можна бацькам дапамагчы падлетку выбрацца з крызіснага стану і не трапіць у тупік суіцыдальных паводзін на прыкладзе, не далёкім для дарослых людзей і вельмі важным для падлеткаў — расставанне з любімым чалавекам.

Першай узнікае стадыя шоку. Яна доўжыцца прыкладна 2—3 дні і праяўляецца ў такіх адмаўленнях, як “Гэтага не можа быць”, “Гэта няпраўда”, “Ён не мог так зрабіць”. На гэтай стадыі неабходна з падлеткам гаварыць адкрыта і дакладна, не пакідаць падманлівых надзей “Ён да цябе вернецца”, “Ён пашкадуе пра свой учынак”.

Важна прад’явіць дакладны алгарытм дзеянняў, таму што ў вопыце падлетка пакуль яшчэ няма такой мадэлі паводзін, ён разгублены і не ведае, як сябе паводзіць.

Калі гэты этап дзіця не пераадольвае, выпрацоўваюцца ахоўныя несапраўдныя паводзіны, маўляў, нічога не адбылося, я нічога не адчуваю. Гэта затрымліванне, і без дапамогі спецыялістаў з ім справіцца не атрымаецца.

Другая стадыя смутку доўжыцца да паўгода. Падлетку неабходна дазволіць плакаць, крычаць, упадаць у істэрыку, адкрыта выказваць негатыўныя пачуцці да крыніцы страты радасці. На гэтай стадыі яшчэ няма дакладнага разумення таго, што адбылося.

Важна быць патрэбным дзіцяці, таму што ў таго, хто сумуе, можа ўзнікнуць страх страціць значных блізкіх, у гэтым выпадку — бацькоў.

Пераходзім да трэцяй стадыі кампенсавання страты. Яна самая складаная. Доўжыцца ад 2 месяцаў да паўгода. Магчыма праяўленне агрэсіі, дэпрэсіі, асабліва ў выхадныя і святочныя дні, вячэрні час. Зноў жа важна растлумачыць, што праяўленне негатыўных пачуццяў у сітуацыі крызісу — гэта нармальна.

Выпадак з практыкі. Мама звярнулася па дапамогу да псіхолага. Дачка, малодшы школьнік, спіць, прачынаецца, крычыць. Раніцай пра тое, што адбывалася, памятае няясна. У выніку псіхалагічнай дапамогі высветлілася, што дзіцяці няма куды дзець сваю агрэсію: дома не прынята крычаць, размаўляць на павышаных тонах, ёй ніколі не чыталі страшных казак, дзіця цалкам ахоўвалася ад рэальнага жыцця бацькамі. Гэта няправільна. Дзіцячыя страхі павінны быць, і яны павінны быць перажыты, у адваротным выпадку будуць праяўляцца на несвядомым узроўні — у начных кашмарах, уяўленні.

На гэтай стадыі магчыма праяўленне ідэалізацыі, пачуцця віны. Ілюстраваць гэтае становішча можна наступнай сітуацыяй. Валерыя — студэнтка, выдатніца. Адзін з яе сяброў паўгода назад выкінуўся з акна. Пачуццё віны не дае ёй спакою, яна лічыць, што магла б яго выратаваць, калі б была больш уважлівай да яго. Пачала выдаваць суіцыдальныя праяўленні як адзіна магчымы спосаб выправіць сітуацыю і пазбавіцца ад пачуцця віны.

Гэтая стадыі самая складаная з усіх, таму што магчымы рэцыдывы панікі, глыбокая дэпрэсія, стрэсавае расстройства, а таксама крайняя форма крызіснага рэагавання — суіцыд. Гінуць базавыя ілюзіі. Падлетак разважае: “Свет несправядлівы. Чаму гэта адбылося менавіта са мной? Я раней думала, што кожны атрымлівае па заслугах. Гэта ўсё міф. Я добра вучуся, здзейсніла мноства дастойных учынкаў. І што ў выніку…”

Бацькам ненадакучліва і асцярожна трэба прагаварыць падлетку, што свет просты, няма чорнага і белага, усё, што мы робім, мы робім перш за ўсё для сябе, каб заставацца людзьмі.

Калі неабходна, акружыце дзіця сябрамі, блізкімі сваякамі, якія выклікаюць у яго пазітыўныя эмоцыі. Псіхолагі сцвярджаюць, што кожнаму з нас для камфортнага стану неабходна шэсць чалавек, з якімі можна адкрыта пагаварыць, выказаць свае пачуцці.

Завяршаецца трэцяя стадыя да канца першага года прыадкрыццём знешняга свету, прыняццем сітуацыі такой, якая яна ёсць. Калі гэта дасягнута дзіцем — вялікая ўдача.

Чацвёртая стадыя ідэнтыфікацыі з аб’ектам характарызуецца неўсвядомленым капіраваннем паводзін любімага чалавека. Калі вы заўважылі, што ваша дачка, якая нядаўна рассталася з хлопцам, які ўмеў іграць на гітары, запісалася на курсы “Навучанне ігры на гітары”, вас гэта не павінна пужаць. Вы ўжо ведаеце, што падлетак упэўнена праходзіць стадыі гаравання. У паводзінах дарослага чалавека — гэта сітуацыя, калі жонка працягвае пачатую справу мужа, дачка высаджвае ўвосень цюльпаны на тым жа месцы, дзе саджала іх маці, і г.д.

Пятая, завяршальная, стадыя замяшчэння аб’екта: кантакт з рэальнасцю аднаўляецца, з’яўляюцца новыя ўзаемасувязі са светам. Паколькі мы разглядалі крызісную сітуацыю расставання, дарэчы будзе сказаць, што новыя сапраўдныя адносіны ўзнікаюць у дарослых праз 1,5—2 гады пасля страты, у падлеткаў — крыху раней.

Кацярына КАРТАСАВА,
намеснік дырэктара па вучэбна-выхаваўчай рабоце
Навагрудскага раённага сацыяльна-педагагічнага цэнтра,
магістр псіхалагічных навук.

Зрабіць сям’ю памочнікам і сябрам

Сям’я і школа — гэта два сацыяльныя інстытуты, ад узгодненасці дзеянняў якіх залежыць эфектыўнасць працэсу выхавання дзіцяці. Ніхто не сумняваецца, што ўплыў сям’і на дзіця мацнейшы, чым уплыў школы, вуліцы, сродкаў масавай інфармацыі. Аднак у той жа час сям’я не заўсёды можа забяспечыць у поўным аб’ёме выхаванне актыўнай і творчай асобы. Таму ні школа без сям’і, ні сям’я без школы не здольны справіцца з найбольш складанымі задачамі станаўлення чалавека.

Мае выхаванцы ўжо скончылі 10 клас. З класным калектывам я працую 6 гадоў. За гэтыя гады мне ўдалося стварыць аптымальныя ўмовы для канструктыўнага ўзаемадзеяння сям’і і школы. Я стараюся стымуляваць бацькоў і вучняў да эфектыўнага ўзаемадзеяння са школай, выкарыстоўваючы розныя кірункі сумеснай дзейнасці. У мяне атрымалася ўцягнуць бацькоў у адукацыйную дзейнасць сваіх дзяцей, арганізаваць творчую дзейнасць, выкарыстоўваючы як інавацыйныя, так і традыцыйныя формы і метады работы з сям’ёй.
У школе існуе інфармацыйная прастора для эфектыўнага ўзаемадзеяння з бацькоўскай грамадскасцю. Пастаянна абнаўляецца інфармацыя на інфармацыйным стэндзе. Функцыянуе бацькоўская пошта. Пры любым інфармаванні аб становішчы спраў у класе імкнуся стварыць у бацькоў уражанне аб класе як аб адзіным цэлым, пераконваю іх у тым, што іх дзіцяці будзе добра толькі ў тым выпадку, калі ў класным калектыве будуць створаны псіхалагічна камфортныя ўмовы, наладжаны добрыя адносіны, цікавая, змястоўная групавая дзейнасць. У шэрагу выпадкаў з гэтай мэтай я запрашаю бацькоў на ўрокі і пазакласныя мерапрыемствы, арганізоўваю індывідуальныя кансультацыі для бацькоў па выхаванні дзяцей, у рамках якіх ім прадастаўляецца інфармацыя аб магчымасцях і здольнасцях дзіцяці.

Адна з самых эфектыўных форм работы з бацькамі, на мой погляд, — правядзенне дзён адкрытых дзвярэй. Гэта свята класа, дзе дэманструюцца толькі станоўчыя дасягненні настаўніка і навучэнцаў, гэта своеасаблівы вынік новай прыступкі дасягненняў дзяцей, бацькоў, настаўніка. Такая форма дазваляе бацькам убачыць, як будуе класны кіраўнік працэс навучання і выхавання, якія поспехі дасягнуты вучнямі. Бацькі заўважаюць, на што трэба звярнуць увагу, каб дапамагчы свайму дзіцяці не адстаць ад аднагодкаў.

Значнае месца ў сістэме работы з бацькамі навучэнцаў адводзіцца псіхолага-педагагічнай асвеце. Самая распаўсюджаная форма работы настаўніка з бацькамі — бацькоўскія сходы. Час і жыццё мяняюцца, мяняецца і само дзіця. Сённяшнія дзеці ўжо не падобныя да тых дзяцей, якія былі дваццаць або трыццаць гадоў назад. Таму бацькі перш за ўсё хочуць даведацца аб праблемах курэння, алкагалізму, наркаманіі, аб узаемаадносінах падлеткаў, аб тым, як яны, бацькі, могуць дапамагчы дзецям адаптавацца да самастойнага дарослага жыцця.

Які вынік работы? У класным калектыве няма навучэнцаў, якія стаяць на ўліку ў інспекцыі па справах непаўналетніх і на ўнутрышкольным кантролі. Няма сем’яў, якія знаходзяцца ў сацыяльна небяспечным становішчы. Клас на працягу ўсіх гадоў навучання лідзіруе па паспяховасці і актыўнасці ўдзелу ў пазакласных мерапрыемствах. Ганна Квартнік неаднаразова з’яўлялася пераможцай раённай алімпіяды па беларускай і нямецкай мовах, пераможцай раённага і лаўрэатам Абласнога конкурсу чытальнікаў польскай паэзіі. Ганна ў 2014/2015 навучальным годзе ўзнагароджана дыпломам I ступені на VII навукова-практычнай канферэнцыі “Пошук. Творчасць. Пазнанне” ў Мастах і дыпломам I ступені на XV Адкрытай раённай навукова-практычнай канферэнцыі “Ступені да навукі” ў Слоніме (секцыя “Руская філалогія”). У мінулым навучальным годзе яна была ўдастоена дыплома III ступені ў Абласным конкурсе (канферэнцыі) даследчых работ “Крыштальная альфа” і дыплома I ступені ў Абласной краязнаўчай навукова-практычнай канферэнцыі вучняў “Край Гарадзенскі”. Выхаванкі класнага калектыву Ганна Квартнік і Ангеліна Макей былі запрошаны на дабрачынную ёлку, арганізаваную ў Мастоўскім раённым цэнтры творчасці дзяцей і моладзі для адораных дзяцей пад знакам рэспубліканскай дабрачыннай акцыі “Нашы дзеці”. Маргарыта Чарніцкая — пераможца раённай алімпіяды па нямецкай мове. Яна на працягу двух гадоў узнагароджвалася дыпломам I ступені ў Абласной краязнаўчай навукова-практычнай канферэнцыі вучняў “Край Гарадзенскі”. Маргарыта была ўдзельніцай раённага этапу агляду-конкурсу “Лідар года — 2016”. Выхаванцы займаюць прызавыя месцы на раённых і абласных спартыўных спаборніцтвах. Навучэнцы класнага калектыву на працягу некалькіх гадоў наведвалі польскі гурток “Крынічка”, неаднаразова выязджалі на Міжнародны фестываль дзіцячых тэатральных калектываў у Польшчу.

Разам з бацькамі нам удалося вырашыць многія пастаўленыя задачы. Мая задача як класнага кіраўніка — зрабіць сям’ю памочнікам і сябрам як для самога дзіцяці, так і для класа і класнага кіраўніка, — здзяйсняльная. Толькі разам з бацькамі агульнымі намаганнямі мы дасягаем станоўчых вынікаў.

З’явіліся агульныя інтарэсы ў дзяцей, бацькоў і настаўнікаў. Больш цеснае супрацоўніцтва ўсіх удзельнікаў адукацыйнага працэсу ўмацавала ўзаемаразуменне паміж сям’ёй і школай, зрабіла іх партнёрамі ў адукацыйным працэсе. Сумесная дзейнасць змяніла адносіны бацькоў не толькі да дасягненняў сваіх дзяцей, але і да школы ў цэлым. Ва ўдзельнікаў адукацыйнага працэсу адна мэта — фарміраванне і развіццё высокамаральнай, духоўнай асобы, грамадзяніна і патрыёта сваёй краіны. Навучыць дзяцей разбірацца ў складаных жыццёвых сітуацыях, самастойна знаходзіць правільныя рашэнні, адстойваць свае перакананні — задача, якую можна вырашыць толькі сумеснымі намаганнямі.

Галіна ГАЛАВЕНКА,
класны кіраўнік 10 класа
Пескаўскага дзіцячага сада — сярэдняй школы Мастоўскага раёна.