Фінансавая дасведчанасць са школьнай парты

З верасня 2016 года ў краіне стартаваў інавацыйны праект “Укараненне мадэлі фарміравання фінансавай дасведчанасці як адной з кампетэнцый навучэнцаў з дапамогай стварэння інфармацыйнага адукацыйнага медыяасяроддзя”.

Кансультант праекта — Алена Радзевіч, начальнік Цэнтра прафесійнага развіцця і інавацыйнай адукацыі Акадэміі паслядыпломнай адукацыі, каардынатар — Юлія Саковіч, начальнік аддзела фінансавай дасведчанасці Упраўлення інфармацыі і грамадскіх сувязей Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь. У рабоце па праекце прымаюць удзел многія гімназіі і школы нашай краіны, зацікаўленыя ў фарміраванні фінансавых кампетэнцый навучэнцаў.

Педагогі пачалі вучыцца яшчэ ў канцы мінулага навучальнага года, калі ўсіх зацікаўленых запрасілі ўдзельнічаць у міжнародным семінары “Мадэлі ўкаранення фінансавай адукацыі ў нацыянальныя школьныя праграмы”, які быў арганізаваны Child & Youth Finance International у партнёрстве з Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь. А пазней адбыўся семінар у АПА “Інавацыйныя тэхналогіі — установам адукацыі: логіка-структурны падыход у кіраванні праектнай дзейнасцю”.

Пачалася работа на месцах. У Рэчыцкім раённым ліцэі адбыўся круглы стол “Разам у будучыню” з удзелам прадстаўнікоў фінансавай сферы раёна. У мерапрыемстве прынялі ўдзел прадстаўнікі Беларусбанка, Прыорбанка, БПС-ашчадбанка, Белаграпрамбанка, Ідэябанка, інспекцыі па падатках і зборах, фінансавага аддзела Рэчыцкага райвыканкама, а таксама члены творчай групы настаўнікаў, якія працуюць па праекце. Адбыўся канструктыўны дыялог, у працэсе якога былі выпрацаваны асноўныя прынцыпы супрацоўніцтва, распрацаваны план мерапрыемстваў на найбліжэйшы час. У планах супрацоўніцтва, акрамя традыцыйных экскурсій, сустрэч, прэзентацый, гасцявыя лекцыі для навучэнцаў, правядзенне практыкумаў, трэнінгаў. Радуе, што пачынанні педагогаў былі падтрыманы і знойдуць свой працяг у сумеснай плённай працы.

Эла КУЧАР,
намеснік дырэктара па вучэбна-метадычнай рабоце Рэчыцкага раённага ліцэя.

Развіваць дзіцячую самастойнасць у гульні

З гэтага навучальнага года яслі-сад № 23 Гродна пачаў працаваць па інавацыйным праекце “Укараненне мадэлі педагагічнага суправаджэння гульнявой дзейнасці дзяцей дашкольнага ўзросту”. Рэалізоўваць праект педагогі будуць пры актыўным удзеле і падтрымцы бацькоў. Супрацоўніцтва з сем’ямі выхаванцаў у гэтым кірунку пачынаецца яшчэ да паступлення дзяцей у сад — падчас работы адаптацыйнай пляцоўкі “Мацярынская школа”.

Навучыцца правільна гуляць

“У чым актуальнасць гэтага інавацыйнага даследавання? — гаворыць загадчык установы Іна Мікалаеўна Сурмач. — Значнасць гульні для развіцця дзіцяці сёння многімі дарослымі недаацэньваецца. Некаторыя педагогі недастаткова добра валодаюць тэхналогіямі арганізацыі сучаснай сюжэтна-ролевай дзіцячай гульнявой дзейнасці. Яны часта аддаюць перавагу не развіццю фантазіі дзяцей у прыдумванні сюжэтаў для гульняў, а ўключэнню выхаванцаў у тыя віды дзейнасці, якія арганізоўваюць яны самі (дашкольныя педагогі), прычым пераважна з вучэбнай мэтай. Выхавальнік у большасці выпадкаў бярэ ініцыятыву на сябе, а дзеці з’яўляюцца толькі выканаўцамі яго ўказанняў. Зразумела, што такія метады не садзейнічаюць развіццю ўяўлення дашкольнікаў, разняволенасці ў міжасабовых адносінах, уменню суадносіць свае дзеянні з дзеяннямі іншых выхаванцаў згодна з нормамі і правіламі ўзаемнай культуры паводзін”.

Самастойным і творчым ініцыятывам дзяцей педагогі ясляў-сада № 23 Гродна ўдзяляюць увагу з самага моманту паступлення малышоў ва ўстанову. Адаптацыйная пляцоўка “Мацярынская школа” функцыянуе тут ужо на працягу 5 гадоў. Традыцыйна яна пачынае працаваць за месяц да пачатку новага навучальнага года. Пра сваё жаданне наведваць яе ў 2016 годзе заявілі ўсе бацькі, якія планавалі прывесці дзяцей у сад. Такі высокі ўзровень попыту на гэтую паслугу сведчыць пра яе заслужаны аўтарытэт сярод магчымых карыстальнікаў. Колькасны склад выхаванцаў адаптацыйнай групы — не больш за 10 чалавек. Вучэбны курс складаюць 8 гульнявых заняткаў, якія праходзяць 2 разы на тыдзень на працягу месяца. Працягласць кожных з іх з перапынкамі — не больш за 10—15 хвілін.

“Перад тым як набраць новых дзяцей у мацярынскую школу, мы праводзім агульны сход бацькоў, вывучаем іх попыт на гэтую паслугу, улічваем індывідуальныя пажаданні, — гаворыць намеснік загадчыка ўстановы Алена Станіславаўна Жэгала. — Прымаючы будучых выхаванцаў на адаптацыйнай пляцоўцы, размаўляем з імі так, нібыта яны самыя важныя для нас, у тым жа духу абыгрываем усе рытуалы ранішняй сустрэчы з імі і падчас абавязковай зарадкі, снедання, прагулкі, адаптацыйных гульняў. Як правіла, з малышамі займаюцца тыя выхавальнікі, якія будуць весці іх і вучыць у садзе, а таксама педагог-псіхолаг, медыцынскі работнік, настаўнік-дэфектолаг, музычны кіраўнік і кіраўнік фізвыхавання. Гульні-заняткі ў мацярынскай школе праводзяцца як у групах, так і ў музычнай і спартыўнай залах. Спецыялісты прапаноўваюць дзецям маляванне нетрадыцыйнымі спосабамі (пальчыкамі, друкаваннем), чытаюць ім казкі, а пасля прайграюць разам казачныя сюжэты, праводзяць пальчыкавую гімнастыку, рухавыя гульні з рознымі атрыбутамі, музычныя гульні, рэлаксацыйныя практыкаванні, гульнявыя комплексы па маўленчым і сенсорным развіцці, па развіцці эмацыянальнай сферы і г.д.

Актыўнымі ўдзельнікамі адаптацыйных заняткаў становяцца і бацькі. Фізкультурны кіраўнік Святлана Канстанцінаўна Ерамеева, напрыклад, умее “запаліць” сваёй энергіяй кожнага наведвальніка мацярынскай школы. І дарослыя, і малышы ўдзельнічаюць у спартландыях, спаборнічаюць побач у хуткасці і спрытнасці. Але так было не заўсёды. Раней бацькі былі ў большасці сваёй пасіўнымі назіральнікамі, не надта імкнуліся выконваць заданні педагогаў і ўзаемадзейнічаць са сваімі дзецьмі падчас адаптацыйных гульняў. Але сёння мамы і таты нароўні з выхавальнікамі даюць дзецям веды, прывіваюць нормы правільных паводзін. І малышы, калі бачаць зацікаўленасць і актыўнасць бацькоў, не хаваюцца за іх спіны, смялеюць на вачах, імкнуцца да дзейнасці, да праяўлення свайго “я”. Заўважу, што гады тры назад у адаптацыйнай групе не было ні аднаго таты. Зараз яны з радасцю прыходзяць да нас. Пра што гэта сведчыць? Перш за ўсё пра разуменне ролі абодвух бацькоў у выхаванні дзіцяці”.

Зваротная сувязь з бацькамі — вельмі важны кампанент для эфектыўнага развіцця і існавання адаптацыйнай пляцоўкі. Яшчэ да пачатку заняткаў у мацярынскай школе бацькам прапаноўваецца анкета з мэтай вывучэння меркаванняў і прагнозаў па адаптацыйных занятках з дзецьмі, якая дапамагае вызначыць тэматыку групавых і індывідуальных кансультацый спецыялістаў па асноўных пытаннях падрыхтоўкі будучых наведвальнікаў установы да паступлення ў яе. Зваротная сувязь арганізавана праз сайт установы, дзе створана група “Адаптацыйная пляцоўка”. Усім удзельнікам пляцоўкі вядомы спецыяльныя коды для ўваходу ў гэтую групу. Пасля заканчэння работы мацярынскай школы праводзіцца бліцапытанне бацькоў малышоў — наведвальнікаў пляцоўкі. Аб высокай выніковасці яе работы сведчыць высокая ацэнка адаптацыі дзяцей (ад 30 да 100% — у розныя гады). Многія з бацькоў адзначалі, што заняткі дапамаглі наладзіць канструктыўныя міжасабовыя адносіны з малышамі, палепшыць іх паводзіны дома.

Гэта звязана ў першую чаргу з тым, што падчас адаптацыйных гульняў бацькі навучыліся новым спосабам узаемадзеяння з дзецьмі, павысілі ўзровень сваёй агульнай псіхолага-педагагічнай культуры, у іх з’явілася ўпэўненасць ва ўласных сілах. Яны ўбачылі, наколькі па-рознаму праяўляюць сябе дзеці ў працэсе зносін з дарослымі і аднагодкамі. Увогуле, сумеснае знаходжанне з дарослымі забяспечвае дзіцяці пачуццё бяспекі, дазваляе свабодна праяўляць сваю індывідуальнасць. Гэта меркаванне большасці бацькоў — удзельнікаў бліцапытання.

Ад гульні рэпрадуктыўнай да творчай

Інавацыйны праект накіраваны не толькі на павышэнне кампетэнтнасці бацькоў пры арганізацыі сумеснай гульнявой дзейнасці з дзецьмі, а перш за ўсё на ўдасканаленне прафесійнага майстэрства выхавальнікаў у гэтым кірунку, а таксама на развіццё гульнявых здольнасцей дзяцей. Важна аказаць малышам неабходную падтрымку і дапамогу, каб іх дзейнасць у гульні прайшла праз пэўныя этапы развіцця — ад рэпрадуктыўнай да рэканструктыўнай, варыятыўнай і самастойна-творчай. Іншымі словамі, ад простага маніпуліравання прадметамі да ўмення самастойна, без дапамогі дарослага, арганізоўваць і кантраляваць працэс гульні. Задача педагога — не толькі ўладкаваць дзіцяці неабходную прастору і прадаставіць магчымасць гуляць, але і акрэсліць перспектыву гульні, прапанаваць найбольш эфектыўны гульнявы маршрут, улічваючы пры гэтым гендарны аспект.

Якія формы ўзаемадзеяння паміж педагогам і дзецьмі магчымы пры гульнявой дзейнасці? Перш за ўсё індывідуальныя зносіны паміж выхавальнікам і малышом, а таксама сумесныя заняткі педагога з падгрупай дзяцей і арганізацыя калектыўнай дзейнасці з імі. Якія метады і прыёмы ўзаемадзеяння выхавальніка і дзяцей у сюжэтна-ролевай гульні можна прапанаваць, на погляд педагогаў ясляў-сада? Найперш стварэнне гульнявых праблемных сітуацый, паказ інсцэніроўкі ў тэатры цацак, у прыватнасці сцэнак-загадак з удзелам лялечных персанажаў, дыдактычныя гульні. Педагог павінен супрацоўнічаць з дзецьмі і пры вырабе атрыбутаў, элементаў касцюмаў для гульняў (заказы могуць прымацца ў спецыяльную “скрыню для заказчыкаў”, якая пастаянна знаходзіцца ў кутку “Умелыя рукі”). Форма заказаў можа быць прадстаўлена ў выглядзе малюнкаў. 1—2 разы на тыдзень педагог разам з дзецьмі разглядае, класіфікуе заказы, стварае групы выхаванцаў па іх вырабе. Арганізоўваюцца і праводзяцца конкурсы касцюмаў і на атрыманне ролі ў тэатральных інсцэніроўках, на выразнасць прамоў, што суправаджаюцца жэстамі, мімікай прамоўцаў, або сумесныя з выхавальнікамі гутаркі, разгляд ілюстрацый і абмеркаванне ўбачанага на іх.

Педагогі прывучаюць дзяцей да самастойнай творчасці, прапаноўваюць, напрыклад, “напісаць” ліст сваім сябрам у іншы дзіцячы сад, паведаміць пра асаблівасці сваіх гульняў або скласці апавяданне пра ўласнага героя — персанажа пэўнай гульні, прааналізаваць драматызм асобных сітуацый з яго ўдзелам. Выхавальнікі груп арганізоўваюць чытанне дзіцячых твораў, праводзяць абагульняючыя гутаркі па іх, параўноўваюць вобраз героя, створанага дзецьмі падчас гульні, з тым, якім яго прадставіў аўтар твора, і г.д. Такім чынам, дзеці вучацца ствараць выразныя вобразы з дапамогай інтанацый, дзеянняў, жэстаў, мімікі, рухаў. Яны адчуваюць сваю значнасць і паспяховасць у працэсе гульні, падчас самарэалізацыі і паказу персанажаў.

Павысіць якасць гульнявой дзейнасці

Павысіць якасць гульнявой дзейнасці дзяцей дапамогуць эфектыўныя метады і прыёмы, якія выкарыстоўваюць педагогі сада, напрыклад, элементы методыкі інтэнсіўнага інтэлектуальнага і фізічнага развіцця дзяцей Глена Дамана. Настаўнікі-дэфектолагі і выхавальнікі спецыяльных груп, якіх у садзе № 23 дзве, выкарыстоўваюць палачкі К’юзінера і блокі Дзьенеша.

Для развіцця даследчыцкіх здольнасцей і навыкаў выхаванцаў падыдзе метад “шасці капелюшоў, якія думаюць” Дэ Бано. Дарэчы, ва ўстанове яго прымяняюць як на занятках з дзецьмі, так і для вырашэння пэўнай задачы ці праблемнай сітуацыі на педагагічных семінарах-практыкумах. Дэ Бано, у прыватнасці, рэкамендуе разглядаць праблемы з розных пунктаў гледжання. Ён падзяляе ўсе разумовыя працэсы, якія адбываюцца ў галаве чалавека, на шэсць тыпаў. Кожнаму тыпу мыслення, па меркаванні аўтара, можа адпавядаць пэўны каляровы капялюш. Дзіця або дарослы выбіраюць у кожны момант свой тып мыслення, нібыта надзяваюць у думках капялюш таго колеру, які больш асацыіруецца з гэтым мысленнем. Напрыклад, капялюш белага колеру больш падыходзіць да правераных высноў і фактаў, капялюш чорнага колеру — да крытычнага погляду на праблему, а вось чалавек у жоўтым капелюшы паведамляе толькі аб станоўчых фактах той ці іншай з’явы. З гэтага пункту гледжання можна ахарактарызаваць абсалютна любую праблему. Напрыклад, паразважаць разам з дзецьмі аб плюсах і мінусах утрымання хамякоў у хатніх умовах.

Для развіцця маўлення дашкольнікаў выхавальніца сада Вольга Уладзіміраўна Бацянкова выкарыстоўвае метад мадэлявання. Ён падыходзіць для завучвання вершаў або невялікіх паведамленняў. Так, словы з адпаведных тэкстаў фіксуюцца з дапамогай піктаграм: мядзведзь — гэта круг, ягады і грыбы — маленькія кружочкі, лес — трохвугольнічкі і г.д.

Музычны кіраўнік установы Таццяна Мікалаеўна Кервяк працуе згодна з методыкай Карла Орфа, прытрымліваецца таго погляду, што малышоў спачатку трэба вучыць іграць не на складаных інструментах, на асваенне якіх звычайна ідуць гады, а на простых (напрыклад, ударных — ксілафоне, металафоне, трохвугольніку, цымбалах, званочках, маракасах або больш меладычных — блокфлейце). Такую музычную адукацыю можна пачынаць з трох гадоў. Гэты падыход садзейнічае збліжэнню бацькоў і дзяцей. Дарослыя майструюць разам з малышамі, выкарыстоўваючы падручныя матэрыялы, музычныя інструменты і атрыбуты да іх. Самаробныя прыстасаванні Таццяна Мікалаеўна абавязкова выкарыстоўвае на занятках, уключае іх у дзіцячы аркестр.

Другі музычны кіраўнік сада Алена Дзяменцьеўна Цвяткова выкладае харэаграфію, а дакладней, рытмапластыку з элементамі лагарытмікі (ва ўстанове ёсць яшчэ харэаграфія класічная і з элементамі спартыўнага танца “Чырлідынг”). Займаецца педагог з дзецьмі з парушэннямі маўлення. Асаблівасць метаду, які яна выкарыстоўвае, — у сумяшчэнні рухальных практыкаванняў, што выконваюцца пад музыку, з маўленчымі заданнямі, якія неабходна асіліць выхаванцам з цяжкімі парушэннямі маўлення. Падчас лагарытмічных заняткаў у дзяцей выпраўляюцца артыкуляцыйныя памылкі, развіваецца фанематычнае ўспрыманне, пашыраецца лексічны запас, развіваецца слыхавая ўважлівасць і памяць, удасканальваецца агульная і дробная маторыка, выпрацоўваюцца дакладныя і скаардынаваныя рухі ва ўзаемасувязі з маўленнем, развіваюцца інтанацыйныя кампаненты, фантазія і ўяўленне. Дарэчы, элементы лагарытмікі ўключаюцца і ў заняткі са звычайнымі дзецьмі.

Распрацоўваюць педагогі сада і свае гульні. Так, выхавальніца Марына Іванаўна Дарашкевіч пазнаёміла калег з серыяй дыдактычных гульняў, звязаных з бяспечнымі паводзінамі дзяцей, за што атрымала дыплом на штогадовым конкурсе “Бяспечнае дзяцінства”.

***

“Яслі-сад ганарыцца сваімі выпускнікамі, — адзначае Іна Мікалаеўна Сурмач. — Некаторыя з іх працягнулі навучанне ў школе спартыўнага рэзерву, у музычнай школе, з якой установа падтрымлівае сувязь. Юныя музыканты часта наведваюць сваю першую альма-матар з канцэртамі: іграюць на флейце, скрыпцы і тым самым паказваюць добры прыклад малышам. Супрацоўнічае сад і з сярэдняй школай № 12 Гродна, што знаходзіцца па суседстве. Кожны год педагогі дзвюх устаноў сустракаюцца падчас сумеснага кансіліуму, на якім абмяркоўваюць пытанні сумеснага ўзаемадзеяння. Выхаванцы — частыя госці ў школе, школьнікі з радасцю робяць візіты ў адказ. Напрыклад, юныя інспектары дарожнага руху неаднаразова праводзілі з малышамі цікавыя, пазнавальныя віктарыны.

Яслі-сад № 23 Гродна падтрымлівае сувязь з гуманітарным каледжам. Яго навучэнцы часта прыходзяць да нас на практыку. Шмат практыкантаў у садзе і з Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы. Нашым педагогам ёсць чым падзяліцца з будучымі маладымі спецыялістамі”.

Надзея ЦЕРАХАВА.

З медыя на “ты”

З мінулага года ў гімназіі Камянца рэалізоўваецца інавацыйны праект, прысвечаны ўкараненню мадэлі фарміравання медыякультуры вучняў ва ўмовах сучаснага інфармацыйна-камунікацыйнага асяроддзя ўстановы адукацыі.

— Эпоха інфармацыйна-камунікацыйных тэхналогій, імклівая медыятызацыя грамадства і актыўнае ўкараненне мультымедыя ва ўсе сферы чалавечай дзейнасці актуалізуюць важнасць медыяадукацыі як педагогаў, так і вучняў, — расказвае намеснік дырэктара па вучэбнай рабоце гімназіі А.П.Сіваконева. — Медыяадукацыя дазваляе людзям зразумець, як масавая камунікацыя выкарыстоўваецца ў соцыуме, навучыцца выкарыстоўваць медыя ў міжасобаснай камунікацыі. Акрамя таго, дзякуючы медыяадукацыі чалавек аналізуе, крытычна асэнсоўвае і стварае медыятэксты, вызначае іх крыніцы, палітычныя, сацыяльныя, камерцыйныя і культурныя інтарэсы, інтэрпрэтуе медыя-тэксты і каштоўнасці, якія распаўсюджваюць медыя, адбірае адпаведныя медыя для стварэння і распаўсюджвання ўласных медыятэкстаў, фарміравання аўдыторыі, зацікаўленай у іх, і інш.

У рамках рэалізацыі праекта напрыканцы мінулага навучальнага года ў гімназіі прайшоў трохдзённы трэнінг па інфармаванні аб гандлі людзьмі, арганізатарамі і партнёрамі якога выступілі культурна-інфармацыйная ўстанова “Майстэрня сацыяльнага кіно” Мінска на чале з А.У.Палупанавым, Міністэрства ўнутраных спраў Беларусі і прадстаўніцтва Міжнароднай арганізацыі па міграцыі ў Беларусі. Педагогі і вучні не толькі грунтоўна вывучалі актуальную праблему, але і стваралі тэматычныя відэаролікі.

А.У.Палупанаў выступіў у ролі рэжысёра (трэнера), які працаваў з творчай групай гімназістаў. У першы дзень падлеткі вывучалі розныя аспекты тэмы, звязанай з гандлем людзьмі, знаёміліся са статыстыкай, глядзелі тэматычныя відэаролікі. Аналізуючы іх, гімназісты вучыліся бачыць у іх сродкі і спосабы перадачы інфармацыі.

— Сёння вельмі важна ўмець адбіраць неабходную інфармацыю, правільна перадаваць яе, бачыць розніцу ў падачы аднолькавай інфармацыі рознымі СМІ, — адзначае А.П.Сіваконева. — Даволі часта людзі неабачліва давяраюць усяму, што чытаюць і бачаць. Дзякуючы трэнінгавым заняткам, дзеці па-рознаму паглядзелі на адну і тую ж тэму, у выніку чаго з’явіліся 3 рэжысёрскія сцэнарыі з падрабязнай раскадроўкай. Вучні з вялікім інтарэсам спасцігалі навуку кінаіндустрыі.

У другі дзень праходзіў здымачны працэс. А.У.Палупанаў азнаёміў гімназістаў з неабходнай апаратурай, расказаў пра асаблівасці асвятлення з дапамогай спецыяльнага абсталявання. Напрыканцы заняткаў вучні былі стомленыя, але задаволеныя. Вынікі работы радавалі.

Трэці дзень быў прысвечаны мантажу відэаролікаў.

У выніку трэнінгу атрымаліся 3 цікавыя сацыяльныя відэаролікі, прысвечаныя гандлю людзьмі. Неўзабаве яны будуць размешчаны на відэахостынгу YouTube.

Сяргей ГРЫШКЕВІЧ.

Перападрыхтоўка са знакам якасці

Педагогу неабходна вучыцца кожны дзень на працягу ўсяго жыцця, таму што кожны дзень ён вымушаны шукаць адказы на самыя розныя, часам нечаканыя пытанні. У гэтым упэўнена Святлана Мікалаеўна Фяклістава, дэкан факультэта перападрыхтоўкі спецыялістаў адукацыі Інстытута павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі БДПУ імя Максіма Танка, кандыдат педагагічных навук, дацэнт. Шмат гадоў яна працавала на факультэце спецыяльнай адукацыі ўніверсітэта. На працягу 11 гадоў была загадчыкам кафедры сурдапедагогікі. Сёння чытае курсы лекцый, якія тычацца методыкі навучання і карэкцыйнай работы з дзецьмі з парушэннем слыху на ўзроўні дашкольнай і школьнай адукацыі і з дзецьмі з кахлеарнымі імплантамі (КІ).

Святлана Мікалаеўна Фяклістава курыруе распрацоўку аднаго з заданняў дзяржаўнай праграмы развіцця спецыяльнай адукацыі, якое мае на ўвазе распрацоўку праграмна-метадычнага забеспячэння псіхакарэкцыйнай, карэкцыйнай і прафарыентацыйнай работы з дзецьмі з АПФР. Яна з’яўляецца навуковым кансультантам інавацыйных праектаў “Укараненне праграмнага забеспячэння карэкцыйна-развіццёвай работы з дзецьмі з парушэннем слыху, кампенсаваным кахлеарным імплантам, ранняга і дашкольнага ўзросту” і “Укараненне мадэлі метадычнага забеспячэння працэсу навучання і выхавання слепаглухіх дзяцей на базе рэсурснага цэнтра “Маладзечанская спецыяльная агульнаадукацыйная школа-інтэрнат № 2 для дзяцей з парушэннямі зроку”. У 2016 годзе атрымала грант Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у сферы адукацыі на распрацоўку і ўкараненне вучэбна-метадычнага комплексу для арганізацыі карэкцыйных заняткаў з дзецьмі з кахлеарным імплантам ранняга і дашкольнага ўзросту па развіцці слыхавога ўспрымання і вуснага маўлення.

— Святлана Мікалаеўна, раскажыце пра спецыяльнасці, па якіх сёння ідзе перападрыхтоўка спецыялістаў і кіраўнікоў сістэмы адукацыі на вашым факультэце?
— Перападрыхтоўка спецыялістаў і кіраўнікоў сістэмы адукацыі ажыццяўляецца ў IПКiП БДПУ па 15 спецыяльнасцях (як за кошт бюджэтных сродкаў, так і на ўмовах аплаты). Навучанне вядзецца па такіх запатрабаваных у цяперашні момант спецыяльнасцях, як “Дашкольная адукацыя”, “Пачатковая адукацыя”, “Практычная псіхалогія”, “Псіхалогія сямейных адносін”, “Псіхалогія кіравання”, “Матэматыка”, “Інфарматыка” і г.д. Вельмі вялікі кірунак перападрыхтоўкі — карэкцыйная педагогіка, якая ажыццяўляецца па спецыяльнасцях “Інтэграванае навучанне і выхаванне ў школьнай адукацыі”, “Інтэграванае навучанне і выхаванне ў дашкольнай адукацыі”, “Лагапедыя”, “Алігафрэнапедагогіка”. Зараз вывучаем запыты па падрыхтоўцы настаўнікаў сусветнай мастацкай культуры, паколькі гэты вучэбны прадмет зноў уведзены на ўзроўні агульнай сярэдняй адукацыі.

— Чым адметная падрыхтоўка па спецыяльнасцях “Інтэграванае навучанне ў школьнай адукацыі” і “Інтэграванае навучанне ў дашкольнай адукацыі”?
— На першай ступені вышэйшай адукацыі ажыццяўляецца падрыхтоўка па вузкіх спецыяльнасцях — “Лагапедыя”, “Сурдапедагогіка”, “Тыфлапедагогіка”, “Алігафрэнапедагогіка”. Аднак на практыцы настаўнік-дэфектолаг працуе з рознымі катэгорыямі дзяцей з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця. Паколькі ў краіне ёсць запатрабаванасць у настаўніках-дэфектолагах шырокага профілю для работы ва ўмовах інтэграванага навучання і выхавання як на ўзроўні дашкольнай, так і агульнай сярэдняй адукацыі, то прыярытэтнай з’яўляецца падрыхтоўка менавіта па гэтых спецыяльнасцях (што важна, на бюджэтнай аснове). У нас рыхтуюць педагогаў для работы практычна з усімі групамі дзяцей з АПФР.

— Зараз у сферы адукацыі на слыху слова “інклюзія”. Але ў пераліку спецыяльнасцей, які вы агучылі, яна не згадваецца.
— Канцэпцыя інклюзіўнай адукацыі была зацверджана толькі ў ліпені 2015 года. Для таго каб увесці на факультэце новую спецыяльнасць, неабходна выканаць пэўныя працэдуры, у тым ліку ўлічыць запыт аб неабходнасці падрыхтоўкі такіх спецыялістаў. Ведаю, што ў ІПКiП праз два гады запланавана адкрыццё спецыяльнасцi “Інклюзіўная адукацыя” для перападрыхтоўкі спецыялістаў як для класаў, так і для груп інклюзіўнай адукацыі.
Сёння ва ўмовах інтэграванага навучання і выхавання дзіця з асаблівымі адукацыйнымі патрэбамі атрымлівае адукацыю па вучэбным плане для адпаведнай назалагічнай групы. Інклюзіўная адукацыя прадугледжвае ўключэнне ўсіх навучэнцаў у адзіную адукацыйную сістэму.
Зразумела, будуць створаны адпаведныя ўмовы, наладжана псіхолага-педагагічнае суправаджэнне кожнага такога дзіцяці. Калі правільна падабраць неабходныя методыкі, то інклюзіўная адукацыя будзе прымальнай для навучэнца з асаблівасцямі ў развіцці. Канечне, многае залежыць і ад жадання бацькоў дапамагаць свайму дзіцяці.

— Наколькі хутка выкладчыкі вашага факультэта рэагуюць на змены, якія адбываюцца ў сістэме? Ці прымяняюць новыя формы работы са слухачамі? Як рэалізоўваецца індывідуальны падыход пры рабоце са слухачамі?
— У IПКіП БДПУ вядзецца не толькі перападрыхтоўка кадраў, але і павышэнне кваліфікацыі спецыялістаў адукацыі. Асаблівасцю дзейнасці нашага інстытута з’яўляецца тое, што мы працуем з улікам адукацыйных запытаў спажыўцоў, гэта азначае, што могуць быць арганізаваны курсы павышэння кваліфікацыі па любой тэме, па выніках праходжання якіх педагогам выдаецца адпаведнае пасведчанне ўстаноўленага ўзору. У якасці спажыўца ведаў можа выступіць як асобная ўстанова адукацыі, так і ўпраўленне адукацыі, спорту і турызму. У нас праводзіцца таксама кваліфікацыйны экзамен для педагогаў на прысваенне ці пацвярджэнне вышэйшай катэгорыі.
Арганізоўваюцца ў інстытуце і вучэбныя курсы, якія ў адрозненне ад курсаў павышэння кваліфікацыі могуць доўжыцца ад 4 гадзін і больш. Тэматыка такіх курсаў можа быць як шырокай, так і вузкай. Напрыклад, у 2016 годзе ў нас ужо былі рэалізаваны вучэбныя курсы па сямейна-цэнтраваным падыходзе да карэкцыйна-развіццёвай работы з дзецьмі з КІ ранняга і дашкольнага ўзросту. Яны прызначаліся для бацькоў такіх дзяцей. Бацькі даведваліся аб тым, якія намаганні прыкладаць, каб узровень слыхамаўленчага і пазнавальнага развіцця іх дзіцяці дазволіў яму вучыцца ў масавай школе і не адчуваць вялікіх цяжкасцей пры асваенні адукацыйнай праграмы. Адметная рыса гэтых курсаў — практычная накіраванасць. На базе Рэспубліканскага цэнтра для дзяцей дашкольнага ўзросту з парушэннем слыху нашы выкладчыкі працуюць з баць-камі, прычым бінарна: разам з настаўнікамі-дэфектолагамі цэнтра арганізоўваюць майстар-класы па развіцці слыхавога ўспрымання немаўленчых гучанняў, па развіцці слыхавога ўспрымання з дапамогай маўлення, па развіцці маўлення ўвогуле, па выкарыстанні музычнай стымуляцыі ў працэсе навучання дзяцей з КІ. Пасля кожнага майстар-класа разам са спецыялістамі ІПКіП праходзіць яго абмеркаванне, выкладчыкі і настаўнікі-дэфектолагі адказваюць на пытанні бацькоў.
У гэтым жа годзе ў нас быў праведзены вучэбны курс для настаўнікаў-дэфектолагаў па рабоце з дзецьмі, якія маюць парушэнні аўтычнага спектра. Па запыце нашых слухачоў праведзены курсы псіхалагічнай тэматыкі: “Псіхалогія стрэсу” і “Навучанне матыматыцы: зместавы і практычны аспекты”. Праведзены таксама выязныя курсы на базе ўстановы для педагагічнага калектыву сярэдняй школы № 14 Мінска для дзяцей з парушэннем слыху. Ініцыятарам паслугі выступіла дырэктар установы, паколькі на базе гэтай школы працуе і рэсурсны цэнтр для дзяцей з КІ. У Бабруйскай спецыяльнай школе для дзяцей з парушэннем слыху (па запыце дырэктара) таксама пройдзе вучэбны курс для педагогаў, які тычыцца сучасных тэндэнцый адукацыі дзяцей са слыхавой дэпрывацыяй.
Ёсць у інстытуце і такая форма работы, як стажыроўка педагогаў. Яна таксама ажыццяўляецца па заяўцы ўстановы адукацыі на бюджэтнай або платнай аснове. Стажыроўка можа быць па любой праблематыцы. Яна, дарэчы, можа стаць прыступкай для падрыхтоўкі да кваліфікацыйнага экзамену. У мяне, напрыклад, быў стажор, якога цікавіла вельмі вузкая тэма — рэалізацыя рэжымных момантаў пры рабоце з дзецьмі з парушэннем слыху на ўзроўні дашкольнай адукацыі. Выхавальнік у працэсе стажыроўкі згодна з маімі парадамі і самастойна распрацаваў варыянты магчымых алгарытмаў па рэалізацыі рэжымных момантаў, наглядныя схемы іх паслядоўнасці, метадычныя рэкамендацыі да кожнага алгарытму.
ІПКiП у гэтым годзе ўдзельнічаў у праекце, які тычыўся суправаджэння татамі сваіх дзяцей з АПФР. Праект праводзіўся пры падтрымцы Германіі. Доўжыўся ён год і быў вельмі выніковым, паколькі даў стымул для развіцця іншых праектаў. Ёсць такая арганізацыя — “Крылы анёлаў”. Яе кіраўнік — Дзмітрый Цімашкоў — самы матываваны ўдзельнік праекта. Праект, дарэчы, зацікавіў многіх татаў, асабліва тых, хто выхоўвае сваіх дзяцей у адзіночку і вымушаны падстройваць свой працоўны графік пад патрэбы дзіцяці.

— Святлана Мікалаеўна, якія праблемныя пытанні задаюць педагогі вашым выкладчыкам на лекцыях?
— Асноўныя пытанні і запыты настаўнікаў-дэфектолагаў тычацца планавання карэкцыйнай работы і адукацыйнага працэсу з дзецьмі з АПФР, а таксама магчымасцей рэалізацыі адукацыйных праграм ва ўмовах інтэграванага навучання і выхавання. Задаюць пытанні і псіхалагічнага плана: як працаваць з бацькамі звычайных дзяцей, каб тыя адэкватна прымалі дзяцей “асаблівых”; як зрабіць так, каб бацькі зразумелі плюсы таго, што дзіця з АПФР прыйшло ў агульнаадукацыйную ўстанову, і інш.
Часта спецыялісты чакаюць універсальнага рэцэпта. Атрымаць, напрыклад, дакладны план карэкцыйнай работы, загатоўку, якую можна выкарыстаць у любы момант. На жаль, гэта немагчыма. Ні адзін выпуск класа (групы) дзяцей ва ўстанове не паўтарае папярэдні, нягледзячы на тое, што дзяцей можа аб’ядноўваць аднолькавае парушэнне. Нельга ўзяць адну і тую ж схему ці шаблон і прымяніць для любога вучня (выхаванца). Напрыклад, размова ідзе пра падбор тэкставага матэрыялу па тэме заняткаў. Педагог будзе яе выкладаць не аднолькава дзецям з розным узроўнем маўленчага і пазнавальнага развіцця. Важна, каб настаўнік-дэфектолаг ведаў шляхі рэалізацыі індывідуальнага падыходу і мог рэалізоўваць іх на практыцы. Менавіта на гэтым мы акцэнтуем увагу ў працэсе перападрыхтоўкі спецыялістаў.

— Ад якіх слухачоў падчас курсавой падрыхтоўкі вы адчуваеце большую эмацыянальную аддачу, зацікаўленасць у атрыманні новай інфармацыі — ад больш вопытных ці ад маладых пачынаючых педагогаў?
— Часам вопыт — гэта добры падмурак і стартавая пляцоўка для руху наперад, а іншы раз ён перашкаджае ўспрыманню новага. Не кожны можа прыняць новае лёгка і хутка. Не залежыць гэта і ад узросту. Галоўнае — гатоўнасць успрыняць нешта іншае, нестандартнае, жаданне рухацца наперад. Большасць слухачоў, якія да нас прыходзяць, матываваныя, яны адчуваюць патрэбу ў ведах. Хтосьці з іх хоча атрымаць новую спецыяльнасць, таму што разумее, што можа пазбавіцца пасады, якая стане незапатрабаванай. Іншыя ж прыходзяць, таму што хочуць набыць новую цікавую спецыяльнасць. Некаторыя нашы слухачы імкнуцца ўдасканаліцца ў сваіх навуковых даследаваннях: хтосьці з іх вядзе міні-даследаванне на базе сваёй установы, хтосьці ўдзельнічае ў праектах розных маштабаў, і яму патрэбна новая інфармацыя.
З верасня 2015 года на факультэце праходзяць заняткі па дысцыпліне “Увядзенне ў спецыяльнасць”. Адна з асноўных яе задач — вывучэнне запытаў, адукацыйных патрэб, матываў слухачоў, таго, з чым яны прыйшлі ў інстытут, да чаго імкнуцца. Большасць педагогаў вельмі патрабавальныя да прафесарска-выкладчыкага складу, і гэта для нас добры стымул, бо разам са сваімі слухачамі расцём і мы.

— Якія цікавыя формы заняткаў выкарыстоўваюць вашы выкладчыкі? Ці часта яны выступаюць з класічнымі лекцыямі?
— Нікога ўжо не цікавяць звычайныя лекцыі, мы імкнёмся да такіх варыянтаў заняткаў, якія можна назваць “перавернуты клас”. Асноўны блок матэрыялаў даецца слухачам у электронным выглядзе, а на занятках ажыццяўляецца абмеркаванне тэм у форме дыялогаў. Практыкуюцца бінарныя заняткі, калі два спецыялісты інстытута адначасова займаюцца са слухачамі. Мы вучым сваіх слухачоў згуртаванасці, фарміруем уменне працаваць у камандзе. З гэтай мэтай выкарыстоўваюцца інтэрактыўныя метады навучання. Што тычыцца методык, то яны могуць быць рознымі. Напрыклад, методыка “Павадыр”: калі ў пары працуюць “сляпы” і “павадыр”, які водзіць яго па памяшканні. “Сляпому” пасля задаюць пытанні: “Ці запытаў у вас “павадыр”, куды вы хочаце ісці?”; “Ці зручна ён вас трымаў?”; “Ці папярэджваў аб перашкодах?”. Гэта фарміруе ў спецыялістаў меркаванне аб тым, як важна прыслухоўвацца да рэальных патрэб дзіцяці, якога вучыш.
Іншы раз слухачы і выкладчык мяняюцца ролямі на занятках. Выкладчык выступае ў ролі кансультанта або адміністратара, а слухачы займаюць актыўную пазіцыю, прадстаўляюць новы матэрыял для калег па групе, а пасля ідзе абмеркаванне тэмы, дзе кожны развівае сваю думку.

— Як павышаюць кваліфікацыю выкладчыкі вашага факультэта?
— Яны могуць навучацца, напрыклад, ў РІВШ, а таксама ў нас на факультэце перападрыхтоўкі і павышэння кваліфікацыі, актыўна ўдзельнічаюць у міжнародных праектах, у тым ліку ў праграмах прафесійнай мабільнасці. У гэтым годзе было пададзена пяць заявак ад факультэта на ўдзел у праграме прафесійнай мабільнасці “Мост” пры падтрымцы Еўрасаюза. У выніку дзве заяўкі ад нашых выкладчыкаў выйгралі праграму ўдзелу. Павышэнне кваліфікацыі ажыццяўляецца таксама праз удзел у міжнародных канферэнцыях. Нашы выкладчыкі ездзяць па ўсім свеце і гатовы дзяліцца набытымі ведамі з педагогамі ўсёй краіны.
Запрашаем усіх жадаючых, неабыякавых да жыцця і да сваёй прафесіі педагогаў, праходзіць перападрыхтоўку і павышэнне кваліфікацыі ў БДПУ імя Максіма Танка — вядучым універсітэце нашай краіны. Перападрыхтоўка ў IПКiП БДПУ — гэта запатрабаваныя спецыяльнасці, канкурэнтаздольнасць на рынку працы, новыя магчымасці для кар’ернага росту, для таго, каб змяніць сваё жыццё ў лепшым напрамку.

Гутарыла Надзея ЦЕРАХАВА.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Ты, я, мы — у адной сетцы

“Мы павінны быць там, дзе нашы дзеці” — вырашылі класныя кіраўнікі і разам са сваімі выхаванцамі “адправіліся” ў інтэрнэт і сацыяльныя сеткі. Інавацыйны праект “Укараненне мадэлі суправаджэння працэсаў сацыялізацыі падлеткаў у інтэрнэт-прасторы “Класны кіраўнік у сацыяльнай сетцы” рэалізоўваецца ў краіне з 2014 года. Некаторыя вынікі і вопыт класных кіраўнікоў Гродзеншчыны быў прадстаўлены на рэспубліканскім семінары-практыкуме, які адбыўся ў гімназіі № 1 Зэльвы.

— Месца правядзення семінара выбрана невыпадкова, — гаворыць начальнік аддзела ідэалагічнай і выхаваўчай работы Гродзенскага абласнога інстытута развіцця адукацыі каардынатар інавацыйнай дзейнасці па праекце Людміла Кіўлюк. — У Зэльвенскай гімназіі назапашаны вялікі вопыт па рабоце ў гэтым кірунку, у рэалізацыю інавацыйнага праекта ўключаны не толькі вучні і настаўнікі, але і іх бацькі.
Пра тое, што без удзелу бацькоў і нават бабуль і дзядуляў нельга вырашыць пытанні бяспечнага інтэрнэту і сацыяльных сетак, якія займаюць вялікае месца ў жыцці дзяцей і з’яўляюцца для іх статуснай рэччу, гаварыла на семінары дырэктар гімназіі № 1 Наталля Булак. Увага была звернута на тое, што для дзяцей з сельскай мясцовасці і невялікіх населеных пунктаў кантакты ў сацыяльных сетках маюць велізарнае значэнне, таму што кантакты ўжывую часам не такія шматлікія, як у гарадскіх дзяцей. У гімназіі актыўная работа вядзецца і з навучэнцамі праз ІТ-фан-клуб, анлайн-факультатыў “Культура віртуальных зносін”, навіны “Дзясятачка”, буктрэйлеры, SCI-супольнасці, і з бацькамі — праз супольнасць “Імпульс”, праекты “Бацькі “ў трэндзе”, PROFI-бабулі, летнюю школу для бабуль і дзядуляў і інш.— Выцягнуць падлетка з віртуальнага свету не пад сілу ні аднаму даросламу, ды гэта і не патрэбна, — працягнула думку намеснік дырэктара Таццяна Чэчат. — Больш важна навучыць яго арыентавацца ў шматлікай інфармацыі, фільтраваць яе, супрацьстаяць негатыву і ўмець абараніць сябе ад агрэсіі.
Інтэрнэт — гэта такое ж звычайнае жыццё для нашых дзяцей, якім раней для іх бацькоў былі тэлевізар, газеты і кнігі. У інтэрнэце ёсць усё, але няма кантролю, таму асноўнай задачай школы і сям’і павінна стаць навучанне бяспечным паводзінам у віртуальным свеце, дапамога ў набыцці ўменняў выбіральна і ўсвядомлена падыходзіць да выбару інфармацыі і суразмоўцаў. Настаўнік інфарматыкі Наталля Юшчык разам з навучэнцамі гімназіі, членамі валанцёрскага атрада “ІТ-унукі”, лічыць, што найлепш праблемы бяспечных паводзін падлеткаў у інтэрнэце вырашаюцца з удзелам саміх падлеткаў.
Новыя падыходы, формы і метады дзейнасці класнага кіраўніка ў сацыяльных сетках прадставіла класны кіраўнік
9 класа гімназіі № 1 Зэльвы Наталля Гарчычка. Разам са сваімі навучэнцамі Наталля Віктараўна не проста кантактуе ў сацыяльных сетках, праводзіць гадзіны інфармавання ў анлайн-рэжыме, але і рэалізоўвае некалькі цікавых сацыяльных праектаў. Адзін з іх — дабрачынная акцыя “Ганненскі кірмаш “УКантакце” для жыхароў Зэльвы і Зэльвенскага раёна па абмене незапатрабаванымі рэчамі, у якой навучэнцы выступаюць у ролі валанцёраў і дастаўляюць адзенне, абутак, цацкі і іншыя рэчы тым, каму яны больш патрэбны. Удзельнікам семінара Наталля Віктараўна прапанавала таксама вынікі інавацыйнай работы па тэме “Стварэнне сістэмы эфектыўнага педагагічнага суправаджэння працэсаў фарміравання ў падлеткаў навыкаў выбіральнага падыходу да выбару інфармацыі і кола зносін у інтэрнэт-прасторы праз адкрытую групу ў сацыяльнай сетцы “УКантакце”.
На практычных занятках, арганізаваных педагогамі і навучэнцамі гімназіі, удзельнікі семінара азнаёміліся з тым, як абараніцца ад фішынгу ў інтэрнэце, пабывалі на “кіберлікбезе” для бацькоў “Бацькі “ў трэндзе”, на які прыйшлі і бабулі гімназістаў, даведаліся аб пазітыўнай сацыялізацыі пяцікласнікаў у інтэрнэт-прасторы праз стварэнне аніміраваных ролікаў ZooBurst, далучыліся да SCI-супольнасці “Свет шкла”.Цікавы вопыт прадставілі і настаўнікі яшчэ шасці навучальных устаноў Гродзеншчыны, якія рэалізоўваюць вышэйназваны інавацыйны праект. Класны кіраўнік 10 “А” класа сярэдняй школы № 12 Гродна Вольга Калодка і педагог-псіхолаг Таццяна Руднік арганізавалі інфармацыйную анлайн-гадзіну ў сеткавай супольнасці “Мы, беларусы.gs12by” сацыяльнай сеткі “УКантакце” для навучэнцаў 6 і 10 класаў. Да віртуальнай размовы аб Зэльвеншчыне далучыліся 20 чалавек — школьнікі з Гродна і Зэльвы.
Майстар-клас “Сістэма падрыхтоўкі класных кіраўнікоў да ажыццяўлення працэсаў суправаджэння сацыялізацыі падлеткаў у інтэрнэт-прасторы” правяла намеснік дырэктара сярэдняй школы № 1 Ліды Алена Белік. Класны кіраўнік 8 класа гэтай жа школы Святлана Ражкова прэзентавала мадэлі педагагічнага суправаджэння гэтых працэсаў.
Шырока быў прадстаўлены вопыт інаватараў са Свіслачы. Мадэль “перавернутага класа” дапамагае настаўніцы 3 класа гімназіі № 1 імя Кастуся Каліноўскага Свіслачы Людміле Пабудзей ажыццяўляць працэс сацыялізацыі ў інтэрнэце малодшых школьнікаў. Іна Савасцьян з гэтай жа ўстановы расказала, як дзелавыя анлайн-гульні спрыяюць прафарыентацыі падлеткаў. Педагог сярэдняй школы № 3 Свіслачы Тамара Кротава паведаміла аб фарміраванні культуры зносін, арганізацыі супрацоўніцтва навучэнцаў, іх бацькоў і педагогаў у сацыяльнай сетцы “УКантакце” праз дзейнасць віртуальнага класнага клуба, а настаўнік замежнай мовы Вячаслаў Караткевіч — аб уключэнні навучэнцаў у міжкультурныя іншамоўныя зносіны праз інтэрнэт-тэхналогіі.
Не абышлі ўвагай на семінары і пытанні электронных журнала і дзённіка, блога класа, сеткавага клуба. Сваім вопытам падзялілася класны кіраўнік і настаўнік 4 “Б” класа сярэдняй школы № 2 Ашмян Ірына Дакурна. Яе аповед дапоўнілі намеснік дырэктара школы Алена Апанель, якая гаварыла пра арганізацыйна-метадычны рэсурс “Сеткавы клуб педагогаў-цьютараў”. Вольга Турноўская з ашмянскай сярэдняй школы № 1 паведаміла аб фарміраванні ўмоў для ўзаемадзеяння ў трыядзе “вучань — настаўнік — бацькі”.
Падводзячы вынікі Рэспубліканскага семінара-практыкуму, кансультант інавацыйнага праекта “Укараненне мадэлі суправаджэння працэсаў сацыялізацыі падлеткаў у інтэрнэт-прасторы “Класны кіраўнік у сацыяльнай сетцы”, кандыдат сацыялагічных навук, дацэнт Галіна Бядуліна падкрэсліла, што сацыяльнае выхаванне патрабуе камунікатыўных навыкаў і тут інтэрнэт дае новыя магчымасці і выступае сёння як новы аб’ект соцыуму. З гэтым трэба лічыцца і школе, і сям’і. Калі падлеткі запатрабаваны, калі іх час напоўнены карыснымі справамі, то яны не “сыходзяць” у віртуальнасць. Таму вельмі важна ведаць інтарэсы дзяцей і быць з імі разам у сацыяльных сетках.
Галіна Фёдараўна адзначыла таксама, што інавацыйныя пляцоўкі працуюць вынікова тады, калі ёсць падтрымка і зацікаўленасць не толькі з боку ўстаноў, якія ажыццяўляюць іх навукова-метадычнае суправаджэнне, але і органаў кіравання адукацыяй і мясцовых улад. Аб такой падтрымцы інавацыйнай дзейнасці гімназіі № 1 Зэльвы і ў цэлым праекта сведчыць прысутнасць на семінары-практыкуме начальніка ўпраўлення сацыяльнай і выхаваўчай работы Акадэміі паслядыпломнай адукацыі Сяргея Малочнікава, намесніка старшыні Зэльвенскага райвыканкама Валянціна Семянякі, начальніка аддзела адукацыі, спорту і турызму Зэльвенскага райвыканкама Сяргея Лойкі.
Удзельнікі семінара абмеркавалі выданне дапаможніка з практычнымі матэрыяламі па рабоце класных кіраўнікоў у сацыяльных сетках, прагучала прапанова аб уключэнні тэм па бяспецы ў інтэрнэце ў школьны курс АБЖ, прайшла дыскусія па пытаннях кантролю і ўліку правядзення інфармацыйных анлайн-гадзін.
Абагульняльнымі для ўдзельнікаў мерапрыемства можна лічыць словы, якімі завяршыла сваё выступленне Н.В.Гарчычка: “Калі на вашай уласнай старонцы ў сацыяльных сетках будзе ўсё тое, чаго вы не прымаеце на старонках вашых вучняў, — лічыце працэс выхавання дарэмным”.
Размова на гэтую важную тэму прадоўжыцца. У сярэдняй школе № 3 Свіслачы ў маі гэтага года адбудзецца Міжнародная маладзёжная навукова-практычная інтэрнэт-канферэнцыя (маладзёжны форум) “Этыкетная культура як інструмент для стварэння этычных зносін у сацыяльных сетках”.

Надзея ВАШКЕЛЕВІЧ.
Фота Ірыны МІКЛАШЭВІЧ.

Для актыўных у эксперыментальнай дзейнасці

У 2014 годзе наша гімназія пачала працаваць у інавацыйным праекце прыродазнаўчанавуковых дысцыплін “Тэхналогія вучэбнага даследавання ў навучанні”.

Мэтай гэтага праекта з’яўляецца стварэнне і апрабацыя дыдактычнага забеспячэння фарміравання ў навучэнцаў сярэдняй школы даследчай кампетэнцыі (бачыць праблемы, выказваць гіпотэзы, даваць азначэнні паняццям, класіфікаваць, назіраць, праводзіць доследы, абагульняць, рабіць высновы, тлумачыць, даказваць і абараняць свае ідэі), развіццё ў іх цікавасці і пошукавай актыўнасці пры вывучэнні прадметаў прыродазнаўчанавуковага цыкла.
Арганізацыя даследчай дзейнасці навучэнцаў спрыяе фарміраванню самастойнага мыслення навучэнцаў, развіццю разумовых аперацый (аналіз, сінтэз і г.д.), пошуку аптымальных рашэнняў праблемных сітуацый. Акцэнтуецца ўвага на асобасна арыентаваным навучанні, выкарыстоўваецца спалучэнне групавой, парнай і індывідуальнай работы навучэнцаў.Тэмы ўрокаў разбіваюцца на модулі, склад якіх мае пэўную схему: спачатку ўступная лекцыя, потым выкананне эксперыментальных заданняў, падчас якіх навучэнцы самастойна здабываюць неабходную інфармацыю, даследуючы і эксперыментуючы. Стварэнне эксперыментальных заданняў — адзін са складаных і найважнейшых відаў дзейнасці настаўніка ў падрыхтоўцы модуля. Наступны этап модуля — сацыялізацыя, калі ідзе абмен атрыманымі ведамі і вынікамі эксперыментаў. Навучэнцы даносяць атрыманыя звесткі і веды сваім аднакласнікам. Наступныя элементы модуля накіраваны на практычную адпрацоўку атрыманых ведаў. У канцы модуля — праверачныя, самастойныя, кантрольныя работы.
Нягледзячы на тое, што мы яшчэ знаходзімся на стадыі эксперымента, можна падзяліцца першымі значнымі вынікамі. Такую даследчую тэхналогію рэкамендуем прымяняць у старшых класах на ўроках прыродазнаўчанавуковага цыкла. Сама тэхналогія аб’ёмная і складаная, але некаторыя элементы можа прымяняць кожны педагог, які шукае спосаб адысці ад руцінных урокаў і актыўны ў эксперыментальнай дзейнасці.Навучэнцы дакладна разумеюць пастаўленыя перад імі задачы, для падрыхтоўкі і даследавання ёсць усе неабходныя матэрыялы, уключаючы інтэрнэт-рэсурсы. Нават у слабых навучэнцаў павышаецца самаацэнка, калі яны самі штосьці даследавалі і навучылі гэтаму аднакласнікаў. А часта на цяжкіх для іх прадметах (хімія, фізіка) такія навучэнцы застаюцца ў цяні.
Тэхналогію вучэбнага даследавання ў большай ступені магчыма прымяняць у вышэйшай школе, таму што базавыя веды ў навучэнцаў ужо ёсць, такім чынам, выкананне аналізу і сінтэзу ў эксперыментальнай частцы будзе праходзіць лягчэй.
Больш падрабязна з эксперыментальнымі модулямі настаўнікаў хіміі, біялогіі, фізікі можна азнаёміцца на сайце гімназіі № 4 Магілёва.

Ірына ЯЎСЕЕВА,
настаўніца хіміі і біялогіі гімназіі № 4 Магілёва.

Дыдактыка вучэбнага даследавання

Звычайна, звяртаючыся да інавацыйнай дзейнасці, мы гаворым пра яе вынікі або анансуем пачатак інавацыйнага праекта. На “кухню” практычна ніхто не пускае, бо прамежкавыя вынікі могуць не ўражваць. Але гэта цалкам нармальна: не можа новае адразу падысці ўсім. Тут як з абноўкай: яна табе патрэбна, падабаецца і падыходзіць, але пачуццё няўпэўненасці ўсё роўна ўзнікае. Інавацыйны праект прымервае на сябе калектыў педагогаў і вучняў, але з сумненнямі даводзіцца змагацца разам. Перамагае калектыўны розум.

У сярэдняй школе № 2 Чавусаў Магілёўскай вобласці стадыю прыняцця інавацыйнага праекта ўжо прайшлі. У прынцыпе, яе і не было. Некаторую няўпэўненасць усяляла пачуццё педагагічнай адказнасці: трэба адразу рабіць як трэба, а пажадана, каб увогуле ўсё было ідэальна. Насамрэч, выдатна, калі ўдзельнікі інавацыйнага праекта прыходзяць да неабходнасці імі стаць пэўным эвалюцыйным шляхам.
Інавацыйны праект “Укараненне мадэлі арганізацыі навучання як вучэбнага даследавання навучэнцаў (прадметы прыродазнаўчанавуковага цыкла)” пачаў рэалізоўвацца ў другой школе Чавусаў не проста так. Напярэдадні гэтая навучальная ўстанова не адзін год дэманстравала добрыя вынікі сваіх вучняў на навукова-практычных канферэнцыях. Цяпер, у рамках існавання інавацыйнага праекта, юныя даследчыкі ўзняліся яшчэ на прыступку вышэй.
Як заўважыла кіраўнік інавацыйнага праекта дырэктар школы Наталля Сцяпанаўна Кірпічова, зараз даследчыцкая дзейнасць іх школьнікаў арганізавана больш сістэмна. Акрамя таго, кансультантамі інавацыйнага праекта з’яўляюцца кандыдат педагагічных навук загадчык кафедры фізікі і тэхнічных дысцыплін Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А.А.Куляшова Віктар Міхайлавіч Кротаў і старшы выкладчык кафедры фізікі і тэхнічных дысцыплін гэтага ўніверсітэта Сяргей Уладзіміравіч Дарасевіч.
Праект стартаваў у 2014 годзе і працягнецца да 2017-га. У ім удзельнічаюць дырэктар установы, намеснік дырэктара па вучэбнай рабоце, чатыры педагогі-прадметнікі, педагог-псіхолаг. Інавацыйнай дзейнасцю ахоплены 87 навучэнцаў цяпер ужо 8—10 класаў.
Для якаснай рэалізацыі праекта ў школе маецца дастатковы кадравы патэнцыял. Створаны матэрыяльна-тэхнічныя, навукова-метадычныя, інфармацыйныя і псіхолага-педагагічныя ўмовы, але недастаткова ўкамплектаваны кабінеты біялогіі, хіміі. Работа з педагагічнымі кадрамі будавалася на аснове асобасна арыентаванага падыходу з дапамогай арганізацыйна-метадычнага суправаджэння. Створаны ўмовы для ўдасканалення прафесійных кампетэнцый педагогаў праз удзел у семінарах, канферэнцыях, конкурсах.
— Навізна праекта ў тым, што ў яго рамках арганізавана самастойная пазнавальная вучэбная дзейнасць кожнага вучня праз актыўнае планаванне, выкананне і аналіз сістэмы вучэбных даследаванняў, накіраваных на адкрыццё прадметных ведаў праз дзейнасць у групе, парах, і ўзаеманавучанне пры сацыялізацыі атрыманых вынікаў.
Мэтай інавацыйнага праекта з’яўляецца стварэнне і апрабацыя дыдактычнага забеспячэння фарміравання ў вучняў сярэдняй школы даследчай кампетэнцыі (бачыць праблемы, вылучаць гіпотэзы, даваць вызначэнні паняццяў, класіфікаваць, назіраць, праводзіць доследы, абагульняць, рабіць высновы, тлумачыць, даказваць і абараняць свае ідэі), развіццё ў іх цікаўнасці і пошукавай актыўнасці пры вывучэнні прадметаў прыродазнаўчанавуковага цыкла.
Для таго каб сфарміраваць усвядомленыя і трывалыя веды, уменні і навыкі, неабходна зрабіць так, каб у вучняў да вучэбнай дзейнасці было актыўнае стаўленне. Для фарміравання такога стаўлення ў адукацыйным працэсе мэтазгодна выкарыстоўваць камунікатыўныя адукацыйныя тэхналогіі, у тым ліку такія, што прадугледжваюць розныя віды і тыпы дыферэнцыяцыі вучэбнага працэсу (парныя і групавыя формы заняткаў, спаборніцтвы, конкурсы і г.д.).
Канцэпцыямі вучэбных прадметаў “Фізіка”, “Хімія”, “Біялогія” былі вызначаны найбольш дзейсныя педагагічныя тэхналогіі, якія ўключаюць практычна значную для навучэнцаў дзейнасць, звязаную з выбарам дзеянняў, самостойным выкананнем розных відаў работ на аснове як зададзеных алгарытмаў, так і ўласна праектаваных спосабаў вырашэння вучэбных і практычных задач, — адзначыла кіраўнік інавацыйнага праекта Наталля Сцяпанаўна Кірпічова.
У ходзе рэалізацыі любога праекта ўзнікаюць цяжкасці. Былі яны і ў сярэдняй школе № 2 Чавусаў, дзе педагогі — удзельнікі інавацыйнага праекта — адзначалі свае праблемы. У некаторых узнікалі сумненні пры ўключэнні ў інавацыйную дзейнасць у адукацыйным працэсе, адзначалася наяўнасць прафесійных цяжкасцей і недахоп педагагічнай кампетэнтнасці асобных педагогаў, гаварылася пра верагоднасць пераацэнкі адукацыйных вынікаў праекта, неабходнасць пераарыентацыі дзейнасці навучэнцаў у рамках прадметнага навучання на індывідуальныя, парныя, групавыя віды дзейнасці даследчага, пошукавага, творчага плана, няпоўнасць матэрыяльна-тэхнічнай базы па біялогіі, хіміі.
Шляхамі вырашэння праблем і страхаў, якія ўзнікаюць, сталі выразныя кіруючыя, паэтапныя дзеянні, прафесійны дыялог, уключэнне сістэмы стымулаў для педагогаў. Была створана творчая група з ліку педагогаў, матываваных на інавацыйную дзейнасць, з пазітыўным стаўленнем да праектнай дзейнасці. Акрамя таго, вялікая ўвага была ўдзелена арганізацыі павышэння кваліфікацыі для той часткі калектыву, якая была гатова да пераходу на інавацыйную дзейнасць, былі наладжаны кансультацыі, прафесійны дыялог, адбывалася сістэматычнае выкарыстанне праектнай, даследчай, пошукавай дзейнасці на ўроках і ў пазакласнай рабоце. Праводзіліся псіхалагічныя трэнінгі, навучанне школьнікаў уменню працаваць у камандзе.
У рамках рэалізацыі інавацыйнага праекта арганізавана даследчая дзейнасць педагогаў, вызначаны тэмы даследаванняў. Напрыклад, сярод тэм для даследаванняў па біялогіі прапанаваліся такія, як “Уплыў нікаціну і алкаголю на сардэчна-сасудзістую сістэму”, “Чаму арыстакратаў у мінулым стагоддзі называлі “блакітнай крывёй”, “Першая дапамога пры крывацёках. Донарства, яго значэнне для выратавання жыцця людзей, захоўвання іх здароўя”.
Настаўніца біялогіі Наталля Міхайлаўна Тужыкава адзначае павышэнне пазнавальнай актыўнасці ў вучняў, якія займаюцца на сярэднім узроўні, падчас урока, але самастойная падрыхтоўка да ўрока не дае пакуль патрэбнага выніку. А вось настаўніца фізікі Вольга Віктараўна Сярогіна адзначыла, што мэты, пастаўленыя перад навучэнцамі ў эксперыментальных даследаваннях, дасягнуты, пра што сведчаць выступленні навучэнцаў з дакладамі і прэзентацыямі на ўроках сацыялізацыі. Важнае значэнне мае кабінет фізікі, які ў школе з’явіўся ў кастрычніку 2015 года. Да недахопаў яна аднесла тое, што адзнака навучэнцам не выстаўляецца паўрочна і рэйтынгавая сістэма ацэнкі ў поўнай меры не замяняе звыклы бягучы кантроль.
У рамках псіхолага-педагагічнага суправаджэння інавацыйнай дзейнасці педагогам-псіхолагам праводзілася вывучэнне матывацыі навучэнцаў. Калі параўнаць вынікі вывучэння матывацыі на пачатку рэалізацыі праекта, даныя прамежкавага даследавання і даныя на цяперашнім этапе рэалізацыі праекта, можна зрабіць выснову аб тым, што ў ходзе рэалізацыі праекта ў вучняў павышаецца ўзровень матывацыі дасягнення поспеху. На пачатку праекта 72 працэнты навучэнцаў былі матываваныя на поспех, імкнуліся да яго, шмат працавалі для дасягнення поспеху. 28 працэнтаў апытаных былі матываваныя на няўдачу, праяўлялі няўпэўненасць у сабе. Цяпер практычна 90 працэнтаў навучэнцаў матываваныя на поспех.
— У выніку ўкаранення мадэлі арганізацыі навучання як вучэбнага даследавання ў адукацыйным працэсе сталі сістэматычна выкарыстоўвацца: метад праектаў (як на ўроках, так і ва пазаўрочнай дзейнасці), арганізацыя вучнёўскіх даследаванняў пры вывучэнні новага матэрыялу на ўроках прыродазнаўчанавуковага цыкла, тэхналогія крытычнага мыслення, “мазгавы штурм”, інфармацыйна-камунікацыйныя тэхналогіі для арганізацыі і інфармацыйна-метадычнага суправаджэння праектнай дзейнасці, тэхналогіі Web 2.0 для арганізацыі дыстанцыйнага ўзаемадзеяння “настаўнік-вучань” у праектнай і вучэбнай дзейнасці.
Дынаміка паспяховасці па фізіцы і біялогіі станоўчая. Па хіміі было некаторае зніжэнне паспяховасці, але гэта можна растлумачыць тым, што вучэбны прадмет мае сваю спецыфіку і пачынаецца ў 7 класе, не заўсёды навучэнцы з нізкай паспяховасцю гатовы да выступлення на ўроках сацыялізацыі, не могуць яны працаваць і самастойна. Усё гэта патрабуе і больш зладжанай дзейнасці настаўніка.
У мінулым навучальным годзе былі адкрыты факультатыўныя заняткі па фізіцы і біялогіі ў класах, дзе ажыццяўляецца рэалізацыя інавацыйнага праекта. Педагогі на занятках супастаўляюць вядомыя заканамернасці і вынікі практычных даследаванняў, вылучаюць гіпотэзы для тлумачэння цяжкасцей у працэсе эксперымента, што спрыяе развіццю вучэбна-кіраўнічых уменняў.
Нашы навучэнцы працягваюць навучанне ў завочнай шматпрадметнай школе па біялогіі і фізіцы Магілёва. Ёсць школьнікі, якіх залічылі ў Рэспубліканскі цэнтр экалогіі і краязнаўства, дзе яны займаюцца дыстанцыйна. Такія формы работы якраз і спрыяюць арганізацыі самастойнай пазнавальнай вучэбнай дзейнасці кожнага навучэнца з дапамогай актыўнага выканання і аналізу сістэмы вучэбных даследаванняў, накіраваных на адкрыццё прадметных ведаў праз работу ў групе, парах, і ўзаеманавучання.
З мэтай фарміравання даследчых кампетэнцый педагогаў і навучэнцаў працягнута работа па ўключэнні вучняў у даследчую і праектную дзейнасць. У школе працуе навуковае таварыства “Алімпія”, у якое ўвайшлі навучэнцы 3—11 класаў. Настаўнікі біялогіі арганізавалі пазакласную работу па біялогіі. Навучэнцы 8-х класаў з’яўляюцца ўдзельнікамі клуба “Крылаты дазор” пры прыродаахоўнай арганізацыі “Ахова птушак Бацькаўшчыны”. Такі від дзейнасці дазваляе выконваць і ацэньваць вынікі эксперыментаў, вылучаць гіпотэзы і будаваць мадэлі, прымяняць атрыманыя веды для тлумачэння разнастайных з’яў і ўласцівасцей; ацэньваць дакладнасць прыродазнаўчай інфармацыі; выкарыстоўваць прадметныя веды ў праектнай дзейнасці, што з’яўляецца адной з асноўных мэт і задач вучэбных прадметаў прыродазнаўчага цыкла, — адзначыла Наталля Сцяпанаўна Кірпічова.
Усе ўдзельнікі інавацыйнага праекта адзначаюць эфектыўнасць гэтай мадэлі. Фарміруецца даследчая кампетэнцыя вучняў, развіваецца цікавасць і пошукавая актыўнасць пры вывучэнні прадметаў прыродазнаўчага цыкла. Павышаецца функцыянальная пісьменнасць педагогаў, узровень навукова-метадычнай падрыхтоўкі, яны ўсё часцей выкарыстоўваюць тэхналогію вучэбнага даследавання.
Разам з тым узнікаюць праблемы, цяжкасці пры дасягненні меркаванага канчатковага выніку. У прыватнасці, недастаткова сфарміравана самастойнасць навучэнцаў, больш камфортна навучэнцы адчуваюць сябе пад знешнім кантролем педагога. Выяўляецца недахоп ведаў школьнікаў у галіне фізікі, біялогіі, недастаткова сфарміравана патрэба і ўменне практычнага мадэлявання, узнікаюць цяжкасці і ў арганізацыі практычнай дзейнасці навучэнцаў. Тым не менш інавацыйны праект працягваецца і развіваецца. І цяпер ён не толькі прывабны. Яго ўдзельнікі сталі больш матываванымі на поспех і ўпэўненымі ў неабходнасці далейшага росту. Новая “сукенка” не толькі падышла, але і натхніла.

Вольга ДУБОЎСКАЯ.

На конкурс праектаў пададзена больш за 160 заявак

У 2015 годзе на Рэспубліканскі конкурс інавацыйных праектаў пададзена 161 заяўка, з іх у намінацыі “Лепшы інавацыйны праект” — 70 праектаў, у намінацыі “Лепшы маладзёжны інавацыйны праект” — 91 праект.

Аб гэтым паведаміў старшыня Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях Беларусі Аляксандр Шумілін на пасяджэнні савета конкурсу, паведамілі ў прэс-службе ДКНТ.
Да разгляду экспертаў прапануецца пералік праектаў — пераможцаў конкурсу БРСМ “100 ідэй для Беларусі” з мэтай прадастаўлення ім сродкаў для распрацоўкі бізнес-планаў і далейшага ўдзелу ў конкурсе. Імі сталі 10 праектаў, заяўкі на ўдзел у Рэспубліканскім конкурсе інавацыйных праектаў падалі 6 удзельнікаў. Для далейшага праходжання экспертызы ў намінацыі “Лепшы інавацыйны праект” прапануецца разгледзець 53 праекты, у намінацыі “Лепшы маладзёжны інавацыйны праект” — 46 праектаў. Агульная колькасць праектаў, прапанаваных у бягучым годзе на экспертызу, складае 99 (у 2014 годзе было 79 праектаў).
У час падрыхтоўкі ўдзельнікаў конкурсу да абароны інавацыйных праектаў плануецца правесці ў лістападзе семінар-трэнінг з прыцягненнем вядучых беларускіх спецыялістаў па інавацыйнай і венчурнай дзейнасці ў бізнес-планаванні і стартап-школу. Арганізатарамі мерапрыемстваў выступяць Беларускі інавацыйны фонд і Беларускі фонд фінансавай падтрымкі прадпрымальнікаў.

Па фактах мясцовай гісторыі

Апошнія гады ва ўстановах агульнай сярэдняй адукацыі ўзрасла цікавасць да вывучэння роднага краю. Гэта абумоўлена шэрагам прычын: жаданнем пазнаць свет, у якім жывеш, новымі падыходамі да працэсу навучання, гуманізацыяй адукацыі, арыентацыяй на развіццё асобы, усведамленнем эфектыўнасці краязнаўчага прынцыпу навучання.

Бярозаўская базавая школа Слаўгарадскага раёна Магілёўскай вобласці другі год рэалізоўвае інавацыйны праект “Укараненне мадэлі грамадзянска-патрыятычнага выхавання дзяцей і падлеткаў на этнакультурнай аснове ў кантэксце рэгіянальнага кампанента”. Мэта праекта — фарміраванне інтэлектуальна і духоўна развітой асобы з гуманістычнай сістэмай каштоўнасцей і актыўнай грамадзянскай пазіцыяй праз далучэнне навучэнцаў да традыцый і каштоўнасцей беларускага народа рэгіянальнага кампанента.
Выхаваўчы патэнцыял праекта заложаны ў самім матэрыяле — фактах мясцовай гісторыі. Яны дапамагаюць данесці да свядомасці школьнікаў карціны мінулага, захаваць памяць народа, ажыццявіць пераемнасць пакаленняў. Пры гэтым галоўнай крыніцай і механізмам выхаваўчага ўздзеяння выступаюць традыцыі.
Абрады і звычаі беларускага каляндарнага года — гэта шмат у чым яшчэ жывая і каштоўная спадчына, якая сёння з’яўляецца арганічнай часткай сучаснай нацыянальнай культуры, якую мы павінны захаваць у нашых дзецях. У рамках праекта настаўнікамі школы Ж.Я.Ляўковай, С.Я.Афанасьевай і І.А.Афанасьевай праведзены мерапрыемствы “Масленіца”, “Ад Каляд да Вадохрышча”. Школьнікі пазнаёміліся з гісторыяй свят, правялі абрады.
Выхаваць у дзяцей любоў да Радзімы, згуртаваць іх на аснове высокіх ідэалаў, сфарміраваць такія маральныя якасці, як сумленнасць і дабрыня, павага і клопат у адносінах да людзей старэйшага пакалення, гатоўнасць абараніць слабага, уменне пераадольваць цяжкасці — вось галоўныя задачы, якія вырашаюцца ў працэсе выхаваўчай работы школы.
Традыцыйна ў нашай установе праходзяць паходы па месцах баявой славы. Дзеці аказваюць цімураўскую дапамогу ветэранам, добраўпарадкоўваюць тэрыторыі брацкіх магіл. Мы не забываем, што асаблівую ролю ў высакароднай справе выхавання ў моладзі грамадзянскасці і патрыятызму адыгрываюць нашы ветэраны, удзельнікі вайны і проста людзі, якія ў час вайны былі дзецьмі і перажылі ўвесь жах тых гадоў. Яны — носьбіты памяці, традыцый, вопыту.
Напярэдадні 70-годдзя Вялікай Перамогі прайшло мерапрыемства “Вайна ў гісторыі маёй вёскі. Лёс. Лёсам. Пра лёс…”, на якім было цёпла ад сяброўскай атмасферы і цесна ад блізкасці эпох і пакаленняў. Гасцямі мерапрыемства сталі нашы землякі — дзеці вайны. Дзеці, чые бацькі не вярнуліся з вайны, тыя, чыё дзяцінства “забівалі” голадам, страхам, безбацькоўствам. Яны на сваіх плячах вынеслі ўвесь цяжар страшнай вайны, прайшлі велізарны жыццёвы шлях са стратамі і нягодамі, радасцямі і ўдачамі.
Краналі за душу, дазвалялі ўбачыць гісторыю ваеннага часу выступленні ўдзельнікаў сустрэчы, якія не хавалі сваіх слёз. Дзеці пачулі выступленні ветэрана педагагічнай працы сведкі вайны М.В.Кавалёва, братоў Івана Іванавіча і Мікалая Іванавіча Афанасьевых, У.М.Анішчанка, Н.А.Прохаравай, Е.Е.Карнеевай, Е.І.Калеснік, бацькі якіх не вярнуліся з вайны. Вайна не прымусіла гэтых людзей апусціць рукі, страціць сэнс жыцця або бясконца скардзіцца на лёс. Наадварот, яны змагаліся, знемагаючы целам, але заўсёды заставаліся бадзёрыя духам.
Калектыў настаўнікаў і навучэнцаў школы пад кіраўніцтвам А.Ф.Карнеевай і Т.Д.Сазонавай падрыхтаваў тэматычную канцэртную праграму. Выконваліся не толькі ваенна-патрыятычныя, але і фальклорныя песні. Мерапрыемства праходзіла на фоне прэзентацыі, на слайдах былі адлюстраваны моманты вайны, гісторыі вёскі і мясцовых жыхароў.
Завяршылася мерапрыемства чаяпіццем, на якім госці мелі магчымасць паразмаўляць і выканаць пад баян свае любімыя песні. З хваляваннем і цікавасцю наведалі музей баявой славы.

Школьны музей працоўнай і баявой славы з’яўляецца цэнтрам грамадзянска-патрыятычнага і ідэйна-маральнага выхавання, важным фактарам ідэалагічнай работы з навучэнцамі. Наш школьны музей — сапраўдная гордасць установы. Ён быў адкрыты 8 кастрычніка 1977 года настаўнікам пачатковых класаў П.Е.Кавальковым. У музеі 142 экспанаты, з іх 99 складаюць асноўны фонд. Сярод экспанатаў — гістарычныя матэрыялы, фатаграфіі нашых землякоў, якія змагаліся на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Баявы шлях 324-й стралковай дывізіі, воіны якой вызвалялі Слаўгарадчыну ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, а таксама схема рэйду партызанскага палка “13” аформлены ў выглядзе альбома. Ёсць шмат экспанатаў, звязаных з баявымі дзеяннямі ў раёне вёскі Бярозаўкі. Дзякуючы карпатлівай рабоце следапытаў, адноўлены імёны невядомых салдат, спіс якіх знаходзіцца на стэндзе “Іх імёны сталі вядомы”.
На прыметным месцы, пад шклом, — надмагільная дошчачка радавога Дадаша Шалімава, азербайджанская зямля, прывезеная роднымі Дадаша. Побач надмагільная дошчачка лейтэнанта Петрашэнкі, яго прастрэлены камсамольскі білет.
У нашым музеі ёсць стэнды “Бітва за Маскву”, “Вызваленне Мінска”, “У блакадным Ленінградзе” — гэтыя матэрыялы пастаянна выкарыстоўваюцца на ўроках. Ёсць тут і ўспаміны ўдзельнікаў лютых баёў на рацэ Проні ўвосень 1943 года.
У музеі асаблівае месца адведзена паведамленням пра капітана А.І.Скосырава, які загінуў, вызваляючы вёску Узгорск. Пахаваны ён у вёсцы Закрупец Гіжэнскага сельскага савета. Доўгі час лічылася, што ён знік без вестак. Але дзякуючы следапытам, жыхарам Закрупца, аднапалчанам, стала вядома месца яго пахавання.
На асобным месцы — узнагароды нашага земляка, гвардыі сяржанта Адама Міхайлавіча Нікіціна, які жыў у вёсцы Загліннае і перадаў свае ўзнагароды музею.
На стэндзе “Следапыты вядуць пошук” размешчаны матэрыял пра работу, якая вядзецца зараз. Тут увекавечаны імёны нашых аднавяскоўцаў, якія не вярнуліся з вайны.
Усяго ў музеі 9 экспазіцый: “Радзіма-маці кліча”, “Брэсцкая крэпасць”, “Пано”, “Партызанскі рэйд палка “13”, “Баявы шлях 324-й стралковай дывізіі”, “Спіс аднавяскоўцаў, якія загінулі падчас вайны”, “Следапыты вядуць пошук”, “Памятныя адрасы”, “На вахце Айчыны”.
У цяперашні час музеем кіруе выпускніца Бярозаўскай базавай школы, а цяпер настаўніца Т.Д.Сазонава.
Любы музей, а школьны асабліва, — адзін з самых значных фактараў, які ўплывае на фарміраванне асобы дзіцяці. Тут выхаваўчае ўздзеянне пачынаецца з першых крокаў. Менавіта ў музеі дзеці даведваюцца пра невядомыя старонкі гісторыі роднага краю, пра людзей, якіх добра ведаюць, але не сэнсоўвалі іх значнасць і ролю ў жыцці вёскі. Музей — гэта магутная рака жыцця, якая абуджае лепшыя думкі і пачуцці сваіх наведвальнікаў праз урокі, экскурсіі, сустрэчы і святы.
Любоў да Радзімы выхоўваецца не толькі словамі, але і ўдзелам у справах. Шырокае поле дзейнасці адкрывае работа ў школьным музеі. Удзельнічаючы ў пошукавай рабоце, у конкурсах, мерапрыемствах, дзеці даведваюцца аб гісторыі краіны, аб працоўнай і баявой славе роднай вёскі, жыцці вядомых людзей, удумваюцца ў назвы. Пашыраецца кругагляд дзяцей, фарміруюцца іх пазнавальныя патрэбы. Правядзенне штогадовых традыцыйных спраў і акцый развівае ўменне працаваць, супрацоўнічаць, калектыўна вырашаць творчыя задачы, жаданне здзяйсняць грамадзянскія ўчынкі, бо справы, у якіх яны ўдзельнічаюць, нясуць у сабе патрыятычны сэнс, а значыць, усё гэта — грамадзянскія ўчынкі.

Наш школьны музей з яго рознабаковай краязнаўчай і ідэйна-маральнай работай — добры памочнік у справе выхавання падрастаючага пакалення, гэта майстэрня для фарміравання дзіцячай душы, добрая, разумная і змястоўная. Без музея ў школе сёння не абысціся. Па-першае, сваім афармленнем і зместам ён выклікае цікавасць наведвальнікаў. Тут ёсць рэчы, кнігі, дакументы, рэліквіі, якія для дзяцей з-за іх дапытлівасці заўсёды цікавыя. Па-другое, матэрыял для музея збіраюць усе: дзеці цяперашняга пакалення і тыя, хто быў да іх, і настаўнікі, і бацькі, і жыхары вёскі. Па-трэцяе, тут, у музеі, як нідзе, вельмі добра пераплятаюцца інтарэсы розных узростаў. Тут усім цікава. Адным — фотаздымкі на стэндзе дарагіх і блізкіх людзей, другім — гісторыя ВАВ, трэцім — куток этнаграфіі. Менавіта тут абуджаецца грамадская актыўнасць і грамадзянскасць. Па-чацвёртае, музей — гэта школа пошуку, школа творчасці і чалавечага пераўтварэння.
Тут кожная рэч нагадвае пра мінулае, мае сваю гісторыю. Маляўнічыя стэнды, буклеты, альбомы расказваюць пра тую ці іншую старонку гісторыі нашай Радзімы, вёскі, школы. Праз музей вядзецца даследчая работа з навучэнцамі, распрацоўваюцца новыя тэмы, а таксама ён з’яўляецца неад’емнай часткай інавацыйнай дзейнасці па праекце.
Без памяці пра гераічнае мінулае ў нас няма права на дастойную будучыню. Напярэдадні памятнай даты — Дня памяці воінаў-інтэрнацыяналістаў — з мэтай патрыятычнага выхавання і грамадзянскага станаўлення ў школе прайшла агульнашкольная інфармацыйная гадзіна “Афганістан баліць у маёй душы” з удзелам нашага земляка воіна-афганца Мікалая Мікалаевіча Афанасьева.
Калі слухалі аповед ветэрана-інтэрнацыяналіста, уяўленне малявала жудасныя карціны з жыцця маладых не абстраляных тады яшчэ хлопцаў. Мікалай Мікалаевіч расказаў дзецям пра мужнасць і трываласць нашых салдат, якія, нягледзячы на раненні, не дапускалі нават думкі пра тое, каб адседзецца, а ваявалі нароўні са сваімі аднапалчанамі. Узнагароджаны Мікалай Мікалаевіч медалём “Воіну-інтэрнацыяналісту — ад удзячнага афганскага народа”, медалём “Воін-інтэрнацыяналіст”.
Навучэнцы з цікавасцю прымаюць удзел ва ўсіх прапанаваных імі і для іх мерапрыемствах. Дзякуючы гэтаму, да лепшага мяняюцца паводзіны дзяцей у адносінах да старэйшага пакалення, да сваёй спадчыны, а таксама назіраецца рост іх нацыянальнай актыўнасці. Узмацняюцца партнёрскія адносіны з бацькамі, педагогамі, соцыумам.
Такім чынам, мэтанакіраваная сістэмная работа па інавацыйным праекце як на ўроках, так і ў пазаўрочны час па фарміраванні патрыятычных, маральных якасцей навучэнцаў як складніка асновы грамадзянскасці і патрыятызму дазваляе дзецям развіваць у сабе самастойнасць, упэўненасць, лідарскія навыкі, здольнасць кантраляваць многія аспекты свайго жыцця, фарміраваць асобасныя якасці, якія неабходны як для ўласнага жыццёвага поспеху, так і для росквіту нашай Беларусі. Самы галоўны вынік нашай дзейнасці — гэта тое, што на працягу шэрага гадоў наша школа працуе без правапарушэнняў, нашы выхаванцы растуць патрыётамі свайго краю, паважлівымі, ветлівымі і добразычлівымі людзьмі.

Сяргей СЦЯПАНАЎ,
дырэктар Бярозаўскай базавай школы Слаўгарадскага раёна.

Ініцыятыва вітаецца і падтрымліваецца!

Школа — не ўтрыманец, яна таксама можа шмат чаго карыснага прапанаваць грамадству. І ўваравіцкія школьнікі Буда-Кашалёўскага раёна вырашылі гэта даказаць. Якім чынам? Праз рэалізацыю сацыяльных праектаў, якія адбываюцца ў межах рэспубліканскага інавацыйнага праекта “Укараненне мадэлі “Прадпрымальніцкая школа” ў дзейнасць устаноў агульнай сярэдняй адукацыі”.

Уклад у агульную справу

Для калектыву Уваравіцкай сярэдняй школы гэта першы інавацыйны праект. Педагогі ўключыліся ў новую для сябе дзейнасць, каб вырашыць важныя для ўстановы задачы.
— Школе неабходна было знайсці сваё канкурэнтнае месца сярод такіх знакамітых і паважаных суседзяў, як Дом культуры і Дом дзіцячай творчасці, — патлумачыў дырэктар установы Аляксандр Анатольевіч Канцавенка. — А з імі цяжка канкурыраваць, бо сваімі калектывамі яны вядомыя не толькі ў раёне, вобласці, але і ў рэспубліцы і нават за мяжой. Таксама мы хацелі стаць паўнацэннымі членамі нашага ўваравіцкага грамадства. Як зараз успрымаюць візіт дырэктара школы ў якую-небудзь арганізацыю? Вось прыйшоў нешта прасіць… Але ж мы — не ўтрыманцы, мы жывём на ўваравіцкай зямлі і можам ужо сёння зрабіць свой уклад у яе развіццё, а не чакаць, пакуль вучні вырастуць, стануць спецыялістамі… Навуковы кансультант праекта дацэнт кафедры педагогікі і менеджменту адукацыі АПА Софія Барысаўна Савелава дапамагла нам вызначыцца з кірункам дзейнасці. Мы асэнсавалі, што сёння школа павінна ствараць сістэму дзейнасці, якая б садзейнічала станаўленню індывідуальнай прадпрымальнасці кожнага ўдзельніка адукацыйнага працэсу і яго здольнасці ўступаць у кааперацыю з іншымі. Менавіта таму адной з умоў укаранення мадэлі “Прадпрымальніцкая школа” становіцца стварэнне рэгіянальнай сістэмы падтрымкі маладзёжнага прадпрымальніцтва.
Хоць праект афіцыйна стартаваў восенню 2014 года, свае задумы ва Уваравіцкай школе сталі ажыццяўляць ужо ўлетку — праз арганізацыю працоўнага лагера. На тэрыторыі пасёлка знаходзіцца вядомае ў краіне ААТ “УваравічыЭліт”, якое займаецца падрыхтоўкай і рэалізацыяй насення розных культур. Вядома, што працоўныя рукі заўсёды патрэбны ў разгар уборкі ўраджаю. Ёсць работа, якая не патрабуе асаблівых навыкаў і ведаў, напрыклад, відавая праполка. У працоўны атрад запісаліся ў асноўным вучні старшых класаў і выключна члены БРСМ. Іх працоўны дзень невялікі — чатыры гадзіны, а астатні час яны цікава адпачываюць, ладзяць мерапрыемствы. За такі невялікі рабочы дзень старшакласнікі былі добра заахвочаны заробкам, таму некаторыя з іх пасля заканчэння лагера заключылі з гаспадаркай пагадненне на працяг работы да канца летняга адпачынку. Адметна, што працоўны лагер Уваравіцкай сярэдняй школы стаў адным з лепшых сельскагаспадарчых атрадаў у Гомельскай вобласці па выніках абласнога конкурсу “Працоўнае лета” ў намінацыі “Лепшы працоўны атрад”. Кіраўніцтва ўстановы пераканана, што працоўныя лагеры стануць добрай традыцыяй школы, бо цікавасць да іх з боку моладзі вялікая. І яна нават не ў тым, каб зарабіць грошы на свае асабістыя выдаткі, хаця, канечне, і гэта немалаважна.
— У нашым праекце атрыманне матэрыяльных даброт — не самае галоўнае, — падкрэслівае Аляксандр Анатольевіч Канцавенка. — Наша мэта — навучыць дзяцей дзейнічаць на карысць сябе, свайго роднага пасёлка, вялікай радзімы, свету ўвогуле. Каб яны заканчвалі школу кампетэнтнымі людзьмі, разумелі, як яны будуць выкарыстоўваць веды, атрыманыя ў школе, на практыцы, з устаноўкамі на павышэнне якасці жыцця — і не толькі свайго, але і ўсіх людзей, з якімі яны зараз знаходзяцца ва ўзаемадзеянні.
Аўкцыён ідэй
У пачатку навучальнага года ў школе быў праведзены аўкцыён ініцыятыў, на якім вучні прапаноўвалі праекты, якімі б яны хацелі займацца. У выніку былі абраны праекты “Спорт + … = здароўе”, “Спадчына”, “Уваравіцкі кірмаш” і многія іншыя. Асобныя дзеці пажадалі займацца даследчай дзейнасцю. Так, навучэнка 11 класа Вікторыя Гаўрушчанка пад кіраўніцтвам настаўніцы біялогіі І.М.Нікіцінай распрацоўвала праект “Нітраты ў прадуктах харчавання”, а група чацвёртакласнікаў са сваімі настаўніцамі К.А.Клімавай і Л.А.Карпінскай даведваліся, як ва Уваравічах з’явілася брацкая магіла.
Юныя футбалісты прапанавалі праводзіць у школе штогадовае спаборніцтва па міні-футболе “Калядны турнір”. І першы турнір ужо адбыўся. На яго з’ехаліся аматары футбола з суседніх школ. Спартыўнае свята было запамінальным, і яно абавязкова стане традыцыйным — такое пажаданне выказалі яго ўдзельнікі.
За год было рэалізавана некалькі праектаў, напрыклад, сустрэча дэлегацыі школьнікаў з настаўнікамі з гімназіі імя Гумбальта горада Радэберга (Германія). Прымаючы гасцей, уваравіцкія школьнікі імкнуліся паказаць нямецкім аднагодкам, што іх можа аб’ядноўваць. Акцэнт нашы школьнікі зрабілі на дэкларацыі асноватворных прынцыпаў і каштоўнасцей для стварэння справядлівага, устойлівага і мірнага глабальнага грамадства ў XXI стагоддзі — Хартыі Зямлі. Прырода — гэта тое, што аб’ядноўвае людзей усяго свету. Як аказалася, не ўсе нямецкія школьнікі ведалі пра існаванне Хартыі. У канцы сустрэчы дзеці дзвюх краін пасадзілі каля цэнтральных варот школы дрэва.
Яшчэ адзін праект быў рэалізаваны ў школе па ініцыятыве мясцовых жыхароў Уваравіч. Аднойчы яны падзяліліся з дырэктарам школы сваёй марай аб трэнажорнай зале, дзе б маглі займацца як дарослыя, так і старшакласнікі, вядома, пад наглядам настаўніка фізічнага выхавання. Сёння ўсе прызнаюцца, што мала хто верыў у ажыццяўленне мары без значных фінансавых укладанняў. Як толькі было абвешчана, што ёсць памяшканне для залы, спартыўныя снарады хутка знайшліся — людзі з дому прынеслі. А праз некаторы час трэнажорная зала з падвальнага памяшкання была перанесена на першы паверх школы ў больш прасторны кабінет, бо жадаючых прывесці сваё цела ў добрую фізічную форму аказалася ва Уваравічах нямала.
Для рэалізацыі сумесных ініцыятыў у школе нават быў заключаны “траісты саюз”, у які ўвайшлі, акрамя школы, аматарскае аб’яднанне клуба ветэранаў “Насустрач душы” (старшыня Л.М.Родава), якому, дарэчы, у 2010 годзе прысвоена званне “народны”, і Дом культуры (дырэктар Г.В.Барысенка). Менавіта клуб ветэранаў паставіў перад школай задачу: у пасёлку няма музея, а ён вельмі патрэбны. Неабходна было знайсці для яго памяшканне, прыдумаць канцэпцыю, арганізаваць збор экспанатаў. Уваравіцкая школа трохпавярховая, і ў ёй адшукаліся два свабодныя кабінеты пад новы музей. Зараз там ужо вядзецца рамонт, пастаўлена задача адкрыць экспазіцыю да 70-годдзя Вялікай Перамогі. Дзеці пры падтрымцы бацькоў, мясцовых жыхароў Уваравіч ужо назбіралі цэлы пакой цікавых прадметаў, рэчаў, якія могуць стаць экспанатамі музея. Ёсць там і кросны, на якіх нават плануюць вучыць школьнікаў ткаць. Увогуле, ідэй па выкарыстанні музея шмат, і многія з іх зыходзілі ад дзяцей. Яны не жадаюць, каб іх музей стаў месцам “пахавання” экспанатаў за шклом, а хочуць бачыць яго інтэрактыўным, каб рэчы можна было трымаць у руках, нешта рабіць з імі.
Сёння ты дублёр, заўтра — першы выканаўца
Для фарміравання ў вучняў прадпрымальнасці ў школе была арганізавана гульня “Дублёры”, якая праходзіць у некалькі этапаў. Спачатку школьнікі знаёмяцца з работай арганізацый і прадпрыемстваў Уваравіч, затым выбіраюць дублёраў і афармляюць свае прапановы для кіраўнікоў прадпрыемстваў і арганізацый, пасля чаго разам з кіраўнікамі распрацоўваюць план рэалізацыі прапаноў. Кожны клас самастойна выбірае для сябе ўстанову або арганізацыю для супрацоўніцтва, самастойна аб усім дамаўляецца. Вядома, што да першых званкоў школьнікаў кіраўнікам прадпрыемстваў і арганізацый дырэктар школы Аляксандр Анатольевіч Канцавенка папярэдзіў іх аб тым, што ў школе рэалізоўваецца інавацыйны праект, а ў рамках яго — гульня “Дублёры”, мэта якой — зрабіць у школе савет прадпрымальнасці. І кіраўнікі арганізацый падтрымалі пачынанне моладзі.
Старшыня сельскага савета Арцём Сяргеевіч Грышай да сустрэчы са школьнікамі падышоў з усёй адказнасцю: запрасіў іх на пасяджэнне выканкама, прадставіў вучняў удзельнікам пасяджэння, у канцы работы нарады пацікавіўся іх меркаваннем. Вядома, што ад такога прыёму дзеці былі натхнёныя на вялікія справы. Цяпер яны рыхтуюцца да ўдзелу ў назіральных камісіях. У такія камісіі ўваходзяць прадстаўнікі розных арганізацый — міліцыі, аддзела аховы здароўя, МНС, аддзела адукацыі, спорту і турызму. Яны праходзяць па дамах тых сямей, якія знаходзяцца ў сацыяльна небяспечным становішчы, а таксама дзе выхоўваецца шмат дзяцей і пражываюць адзінокія людзі. Зразумела, што школьнікаў не паклічуць пайсці ў нядобранадзейныя сем’і, каб не траўміраваць іх псіхіку, але яны павінны ведаць, якія праблемы перажываюць мнагадзетныя сем’і, як нялёгка вырашаць бытавыя сталаму адзінокаму чалавеку, што робяць з людзьмі такія згубныя звычкі, як алкаголь. Па выніках такіх візітаў ад вучняў чакаюць канкрэтных прапаноў.
Гульня “Дублёры” — гэта зусім не прафарыентацыя, як можа здацца каму-небудзь на першы погляд, хаця ў ёй закладзены і момант знаёмства з прафесіямі. Яе прызначэнне — фарміраванне сацыяльна актыўнай асобы, выхаванне лідарскіх якасцей, навучанне навыкам прыняцця самастойных рашэнняў.
Пасля таго як вучні пазнаёмяцца з работай розных арганізацый, прадпрыемстваў, якія працуюць ва Уваравічах, у школе збяруцца кіраўнікі гэтых арганізацый разам з дублёрамі, і па выніках сустрэчы будзе абраны савет прадпрымальнасці. Плануецца, што ў яго ўвойдуць вучні, педагогі, прадстаўнікі соцыуму і бацькі, і савет будзе наладжваць узаемадзеянне школы з соцыумам.
— Мы паказалі нашаму ўваравіцкаму грамадству, што мы адкрытыя да ініцыятыў, кантактаў і можам быць яму карысныя. Гэта добрыя вынікі першага года работы па інавацыі, — адзначыў А.А.Канцавенка.
Якая роля адведзена настаўніку ў гэтай інавацыі? Ён, па меркаванні дырэктара школы, павінен стаць для вучняў каардынатарам, старшым партнёрам, яго місія — не навязваць вучням сваю волю, а карэкціраваць іх рух па правільным шляху. У школе праходзіць шэраг семінараў, сустрэч па тэме інавацыі, падчас якіх педагогі самі адкрываюць для сябе новае ў выхаванні ў дзяцей прадпрымальнасці. Яны часта выязджаюць на сустрэчу з навуковым кіраўніком праекта, калектывамі іншых устаноў — удзельніц праекта, дзе ідзе абмен думкамі, напрацоўкамі. У інавацыйным праекце ў гэтым годзе ўдзельнічацаюць 8 настаўнікаў, два намеснікі дырэктара В.Л.Валодзіна і А.П.Прымачова і сам дырэктар.
Дзверы дырэктара школы заўсёды адчынены. І вучні ведаюць, што могуць прыйсці ў любы час да Аляксандра Анатольевіча са сваімі ідэямі, прапановамі. Але пры гэтым Аляксандр Анатольевіч папярэджвае іх, што ініцыятыва каральная: ты павінен не толькі выказаць ідэю, але і ўзяць на сябе адказнасць па яе ажыццяўленні.

Святлана КІРСАНАВА.