8 лепшых, або 12 лістоў уражанняў, эмоцый і рэфлексіі

Інтрыга з пераможцам конкурсу прафесійнага майстэрства “Настаўнік года — 2020” раскрыта. Але тут мне хочацца ўспомніць і яшчэ раз адчуць палітру тых эмоцый, якія перажывалі балельшчыкі, члены журы і самі канкурсанты падчас суперфіналу, што 30 верасня праходзіў у Акадэміі паслядыпломнай адукацыі.

Нагадаю, што пасля абласных конкурсаў для ўдзелу ў фінале ў сталіцу прыехалі 54 педагогі (пераможцы абласных тураў). Фінальныя конкурсныя мерапрыемствы стартавалі 21 верасня і ўключалі самапрадстаўленне ўдзельнікаў, урок-загатоўку, майстар-класы, псіхалагічнае і педагагічнае тэсціраванне, урокі ў незнаёмых класах. Урокі праходзілі ва ўстановах адукацыі Мінска, майстар-класы — у Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя Максіма Танка, Мінскім дзяржаўным лінгвістычным універсітэце і філіяле Індустрыяльна-педагагічнага каледжа РІПА.

29 верасня позна ўвечары былі вызначаны 8 суперфіналістаў, якія на наступны дзень з раніцы змагаліся за званне “Настаўнік года — 2020”. Усё дзейства суперфіналу адбывалася на сцэне, і, шчыра кажучы, 5 гадзін не прайшлі, а прабеглі. З акадэміі я выходзіла ўражаная і са спісаным школьным сшыткам. 12 лістоў уражанняў, эмоцый і рэфлексіі.

Пачну з імёнаў васьмёркі суперфіналістаў. За званне лепшага ў прафесіі змагаліся:

настаўніца матэматыкі сярэдняй школы № 31 Віцебска Наталля Уладзіміраўна ШЧАГЛОВА;

настаўніца нямецкай мовы сярэдняй школы № 3 Оршы Вольга Аляксандраўна ТРУХАН;

настаўнік рускай мовы і літаратуры маладзечанскай сярэдняй школы № 1 імя Янкі Купалы Васіль Уладзіміравіч МАЛІНОЎСКІ;

настаўніца пачатковых класаў гімназіі № 1 Свіслачы Людміла Анатольеўна ПАБУДЗЕЙ;

настаўнік геаграфіі сярэдняй школы № 19 Гомеля Вадзім Алегавіч ЛОСЕЎ;

настаўніца біялогіі сярэдняй школы № 8 Гомеля Марына Віктараўна КАПЦЭВІЧ;

настаўніца музыкі Гродзенскай гарадской гімназіі Святлана Міхайлаўна АДАМЧУК;

выхавальніца дашкольнага цэнтра развіцця дзіцяці “Сонейка” Слуцка Вікторыя Пятроўна ГЯЧ.

Дэманстрацыя педагагічных талентаў пачалася з прэс-канферэнцыі, дзе суперфіналісты адказвалі на пытанні журы, дэманструючы эрудыцыю, рэакцыю, кемлівасць і вынаходніцтва. Карацей, усё тое, з чым настаўнікі сутыкаюцца штодзень у сваім школьным жыцці. Адзінае, там іх ацэньваюць вучніі бацькі, а тут за кожным словам сачылі прадстаўнікі журы. Дарэчы, журы складалася з 19 чалавек — прафесары, дактары, кандыдаты навук, настаўнікі-метадысты. У ролі старшыні выступаў рэктар Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка, доктар педагагічных навук, прафесар Аляксандр Іванавіч Жук.

Пытанні і сцвярджэнні для каменціравання былі самыя розныя — актуальныя, традыцыйныя і нечаканыя. Напрыклад:

назавіце плюсы і мінусы дыстанцыйнага навучання;

сучаснае адукацыйнае асяроддзе — гэта…;

як і чаму трэба вучыць сучасных педагогаў;

прафесіяналізм педагогаў вымяраецца колькасцю алімпіяднікаў;

не ствары сабе куміра з методыкі;

чым вы здзіўляеце сваіх дзяцей;

як вырашыць праблему пераемнасці паміж узроўнямі адукацыі;

што рабіць, каб дзеці чыталі больш кніг.

Адказы былі ў прынцыпе такія ж, як і пытанні, — нечаканыя, традыцыйныя і эмацыянальныя. “Дыстанцыйнае навучанне многаму нас навучыла, але дзіцячыя галасы, якія мы чулі па Skype, у Zoom, былі такімі ж непараўнальнымі і матывуючымі”, — адзначыла Вольга Трухан.

“Прафесія настаўніка настолькі складаная і шматгранная, што ніякай колькасцю алімпіяднікаў яе не вымераеш. Самае галоўнае — эмпатыя, пачуцці, з якімі дзіця ідзе ў школу. Калі яно ідзе з жаданнем, то гэта самая галоўная ўзнагарода для педагога”, — лічыць Вадзім Лосеў.

“Трэба вучыцца ў дзяцей, якія бачаць свет па-іншаму”, — заўважыў Васіль Маліноўскі.


Відовішчным, эмацыянальным і метадычна насычаным быў міні-ўрок, які на сцэне паказаў кожны суперфіналіст. Яго тэма стала вядома позна вечарам 29 верасня і гучала так: “Для чаго трэба вывучаць?”. Раскрыць яе патрабавалася сродкамі свайго прадмета. І менавіта за міні-ўрок можна было атрымаць найбольшую колькасць балаў. У ролi “вучняў” выступалі калегi па фiнале.

Вольга Трухан.

Першай на сцэну выйшла настаўніца нямецкай мовы з сярэдняй школы № 3 Оршы Вольга Трухан. У метадычна-арганізацыйным арсенале Вольгі Аляксандраўны былі фармулёўка ключавога пытання, работа з карткамі, у групах, нагляднасць (макеты сцягаў Францыі, Германіі, Англіі). Настаўніца добра трымалася сама і ўвагу сваіх вучняў-калег таксама ўвесь час канцэнтравала пытаннямі і актыўнымі дзеяннямі. Ды і да залы не забывалася звяртацца.

“Вучні” ж адказвалі на пытанні сваёй настаўніцы, паўтаралі за ёй нямецкія словы, паказвалі значэнні слоў мімікай і жэстамі, пісалі 4 словы-аргументы на карысць ведання кожнай мовы. У выніку абагульнення былі вызначаны словы, якія найбольш ёмка перадаюць матывацыю вывучэння замежнай мовы. Гэта культура, падарожжы, зносіны, праца.Сапраўды, чалавек столькі разоў чалавек, колькі моў ведае.

Вадзім Лосеў.

Настаўнік геаграфіі сярэдняй школы № 19 Гомеля Вадзім Лосеў уразіў сваім урокам-падарожжам, які пачаўся з відэаўрыўка з гульні вышэйшай лігі КВЗ. “Я так моцна згубілася, што згубіла тое месца, дзе згубілася”, — прагучала з экрана. “Вывучаць геаграфію лепш за ўсё ў падарожжах”, — працягнуў Вадзім Алегавіч і прапанаваў паляцець у Расію. Пакуль ён са сваімі вучнямі “ляцеў”, расказваў ім пра краіну, яе геаграфічныя адметнасці і знакамітыя аб’екты. Затым даў заданне: размясціць на картах, якія хуценька раздаў сваім “вучням”, месцы асяроддзя пражывання жывёл. А пакуль вучні працавалі, пагуляў у геаграфічнае “Што? Дзе? Калі?” з залай.

Затым са сваім класам педагог на цягніку паехаў ва Украіну. На першай станцыі яны пагулялі ў гарады. Напрыклад, усе ўспомнілі, што брэндамі Львова з’яўляюцца кава і шакалад, а таксама даведаліся, што гэты горад з’яўляецца месцам вялікай канцэнтрацыі студэнтаў. У Львове 26 універсітэтаў. А пры брукаванні знакамітай Дэрыбасаўскай у Адэсе выкарыстоўвалі граніт з Неапаля.

Вярнуцца ў Беларусь настаўнік прапанаваў пешшу праз палескія балоты — лёгкія Еўропы. Урок атрымаўся вельмі пазнавальным і дынамічным.

Вікторыя Гяч.

Выхавальніца дашкольнага цэнтра развіцця дзіцяці “Сонейка” Слуцка Вікторыя Гяч свае заняткі ператварыла ў майстар-клас па журналістыцы. Яе “выхаванцы” рыхтавалі рэпартаж з конкурсу “Настаўнік года — 2020”. А пачалі яны з прэс-канферэнцыі, бо кожны журналіст павінен умець задаваць цікавыя пытанні. У выніку “выхаванцы” былі падзелены на дзве групы, якія задавалі адна адной пытанні. Затым яны атрымалі заданне: першая група павінна скласці гісторыю пра конкурс, а другая — прыдумаць да яе загаловак (з дапамогай фотаздымкаў, якія рабіліся падчас конкурсу).

Атрымалася весела, бо “выхаванцы” — людзі кемлівыя і вынаходлівыя. Гісторыю паказалі і расказалі з дапамогай малюнкаў, загалоўкі да фотаздымкаў таксама прыдумалі натхнёныя. Увогуле, Вікторыя Пятроўна прадэманстравала добрыя веды па журналістыцы. І майстар-клас свой арганізавала па-майстэрску.

Васіль Маліноўскі.

 Цікавы ўрок атрымаўся і ў настаўніка рускай мовы і літаратуры маладзечанскай сярэдняй школы № 1 імя Янкі Купалы Васіля Маліноўскага. Васіль Уладзіміравіч звярнуўся да кантрасту паміж сучаснай лексікай і стараславянскай. Разам са сваімі вучнямі-калегамі яны стварылі медыяхолдынг, удзельнікі якога былі падзелены на групы. Кожная група атрымала сваё заданне: адна павінна была прыдумаць літаратурнае падарожжа, другая — зрабіць маркетынг падручніка ў выглядзе рамана, трэцяя — рэкламу анлайн-курсаў з дапамогай  старой лексікі. І “вучні” не падкачалі.

Маркетынг падручніка хіміі ўразіў. “Добрая кніга, як шакалад”, “Чытаць — значыць, каштаваць кнігу на смак”, — сыпалі, прадстаўляючы свой падручнік, “вучні”. А вось урывак з рэкламы анлайн-курсаў: “Ленность, конечно, всему мать. Каждый должен это знать. Дети мои или иной кто. Что умеете хорошего, то не забывайте. А хотите больше — к нам заглядывайте”.

“Слова — ёсць, было і будзе”, — падсумаваў настаўнік і прапанаваў візуалізаваць яго з дапамогай песні.

Людміла Пабудзей.

 Настаўніца пачатковых класаў гімназіі № 1 Свіслачы Людміла Пабудзей на суд журы і гледачоў прапанавала інтэграваны ўрок абагульнення ведаў. Абагульненне, паўтарэнне, высновы сталі вызначальнымі элементамі ўрока. Пачала Людміла Анатольеўна з праверкі матэматычнага лічэння. Затым было заданне, якое патрабавала гібкасці розуму і цела. “Вучні” павінны былі сваімі целамі “напісаць” слова “любоў”. У кожнага была свая літара, некаму давялося яе паказваць у пары. Але ў выніку ўсё атрымалася.

Творчым стала заданне, дзе прапаноўвалася па картках-загатоўках скласці гісторыю пра работу настаўніка (накшталт “Адзін дзень з жыцця педагога”). Крытэрыямі былі цэласнасць сюжэту і арыгінальнасць. Зразумела, што ўсе гісторыі аказаліся менавіта такімі. Своеасаблівай квінтэсенцыяй (вынікам) урока стала фраза адной “вучаніцы”: “Я раскажу дома, што не дарма яны мяне адправілі на конкурс”.

Марына Капцэвіч.

Свой міні-ўрок настаўніца біялогіі сярэдняй школы № 8 Гомеля Марына Капцэвіч пачала з асацыяцый, а пасля звярнулася да такога біялагічнага віду, як пчолы, прычым як у прамым, так і ў пераносным сэнсе. Настаўнікі, нібы пчолы, працавітыя, камунікабельныя, здольныя да супрацоўніцтва. “З аднаго вулея за год можна сабраць 150 кілаграмаў мёду. І настаўнік за год прыносіць дадому на праверку 150 кілаграмаў сшыткаў. Прадукт працавітасці пчол — мёд, а прадукт працавітасці настаўнікаў — веды вучняў”, — праводзіла паралелі Марына Віктараўна.

Аўстрыец Карл Рытэр фон Фрыш атрымаў Нобелеўскую прэмію за адкрыццё мовы танцаў пчол. Калі нектар блізка, пчолы кружаць па коле, а калі далёка, то васьмёркай. Настаўніца прапанавала сваім “вучням” паўтарыць танцы пчол, каб яны яшчэ раз пераканаліся, што работа ў камандзе як паміж калегамі-аднадумцамі, так і паміж настаўнікам і вучнямі заўсёды прыводзіць да высокага выніку. SI SAPIS SIS APIS (Калі ты мудры, стань пчалой) — так філасофію пчол Марына Віктараўна наблізіла да філасофіі педагогаў.

Святланы Адамчук.

Спеўным і танцавальным быў урок настаўніцы музыкі Гродзенскай гарадской гімназіі Святланы Адамчук. Святлана Міхайлаўна ўвесь час звярталася да дзеянняў. Вось яе клас іграе на званочках, вось глядзіць відэа, дзе дзеці ў такт шамацяць паперай, а вось музыка іграе на піле. На яе думку, любы гук можна ператварыць у музыку. І ў пацвярджэнне сваіх слоў за лічаныя хвіліны стварае аркестр, музыканты якога іграюць на шклянках, званочках, ксілафоне, маракасах, музычным трохвугольніку і абгортках ад цукерак!

Музыка развівае ўвагу, уседлівасць, музычны слых, сілу волі. Аркестр — саюз аднадумцаў, вялікая ці маленькая каманда, намаганні якой накіраваны на адзін вынік — сыграць мелодыю. Паралелі з педагагічнай або вучнёўскай камандай напрошваюцца самі сабой. “Музыка — мова душы, выказанае ў гуках жыццё”, — рэзюмавала настаўніца.

Наталля Шчаглова.

Матэматычна грунтоўны быў урок у настаўніка-метадыста настаўніцы матэматыкі сярэдняй школы № 31 Віцебска Наталлі Шчагловай. Разам са сваімі “вучнямі” яна складала матэматычную формулу поспеху ўдзельніка конкурсу “Настаўнік года — 2020”. Для рэалізацыі задумы настаўніца прапанавала вызначыць патрэбныя для поспеху якасці, каштоўнасці і ўласцівасці асобы.

Шлях да канчатковага варыянта формулы быў няпросты. Давялося рашыць не адно заданне: супаставіць дзеянне і адказ, пагадзіцца з адказам ці не, падзяліць, памножыць, скласці і адняць. Выбраць цотныя і няцотныя лічбы, выбраць лішняе з групы лічбаў. У выніку прыйшлі да высновы, што складнікамі поспеху з’яўляюцца аптымізм, крэатыўнасць, мэтанакіраванасць, прадметныя веды, прафесійна-асобасны вопыт, сіла волі плюс сума намаганняў тых людзей, якія ўвесь час побач.

Калі абагульніць, то ўрокі ў суперфіналістаў былі сучасныя і метадычна збалансаваныя. Усе звярталіся да работы ў групах, чаргавалі дзеянні сваіх “вучняў”, каб тыя не засумавалі, падводзілі іх да патрэбных высноў, падключалі іх уяўленне, звярталіся да наяўных ведаў. Усе змаглі ўтрымаць увагу класа, смела карысталіся актыўнымі метадамі і формамі навучання, інфармацыйнымі тэхналогіямі, гаджэтамі, звярталіся да  інтэрактыву.


Апошнім конкурсным іспытам у суперфінале стала публічнае выступленне на тэму “Настаўнік (выхавальнік) учора, сёння, заўтра”. Тут вітаўся асабісты погляд на прафесію. У выніку кожнае выступленне стала пераасэнсаваннем сябе ў педагогіцы.

Гаварылі пра лёсавызначальную ролю настаўніка ў жыцці кожнага чалавека, пра пошукі шляхоў да дзіцячых душ, пра чалавечыя і прафесійныя якасці сучаснага настаўніка.

“Толькі шчаслівы настаўнік здольны выхаваць шчаслівых дзяцей”.

“Галоўнае — не тэхналогіі развіцця, а эмоцыі дзіцяці”.

“Вучу думкам і думаць. Той, хто не ідзе наперад, рушыць назад”.

“Навука мяняецца, а дзеці растуць”.

“Чалавек вучыцца ў таго, каго любіць”.

“Шляхі не трэба шукаць, іх трэба будаваць”.

“Хто, спасцігаючы новае, песціць старое, той не можа быць настаўнікам”.

“У настаўніка не можа быць ніякага ўчора, сёння і заўтра, бо ён па-за часам”.

“Паспяховасць настаўніка вызначаецца ім самім”.

“Паверыўшы аднойчы, дзеці вераць нам усё жыццё”.

Вось такія простыя і складаныя думкі выказвалі суперфіналісты. Усе яны хваляваліся, але прамаўлялі рашуча. Упэўненасць — таксама адзін са складнікаў формулы поспеху.

У завяршэнне суперфінальнага дня адбылася ўрачыстая цырымонія ўзнагароджання канкурсантаў, падчас якой з віншавальнымі словамі да фіналістаў конкурсу “Настаўнік года — 2020” звярнуўся намеснік міністра адукацыі Аляксандр Кадлубай. “Нягледзячы на рашэнне журы, вы — лепшыя. Дайсці да фіналу конкурсу, а затым стаць удзельнікам суперфіналу могуць толькі сапраўдныя прафесіяналы, а таксама смелыя і мужныя педагогі”, — адзначыў Аляксандр Уладзіміравіч.

Вольга ДУБОЎСКАЯ.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.