Прафесар У.В.ГАЛЯНКОЎ: “Інжынер у галіне штучнага інтэлекту павінен быць адначасова і вучоным”

Нядаўна ў Мінску на базе Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі прайшла маштабная міжнародная навукова-тэхнічная канферэнцыя ў галіне штучнага інтэлекту — OSTIS (Open Semantic Technology for Intelligent Systems). У ёй прынялі ўдзел спецыялісты з розных краін, а таксама аспіранты, магістранты і студэнты вядучых універсітэтаў у гэтай галіне. У рамках канферэнцыі прайшоў конкурс студэнцкіх праектаў інтэлектуальных сістэм, а таксама конкурс дакладаў маладых вучоных і конкурс праектаў маладых вучоных.

Згаданая канферэнцыя праходзіла ў БДУІР ужо сёмы раз, і арганізатары адзначаюць, што цікавасць да яе з кожным годам узрастае. Пра тое, як развіваецца штучны інтэлект, якія перспектывы і, магчыма, небяспекі тояць у сабе інтэлектуальныя сістэмы, што прыцягвае моладзь у гэтай навукова-тэхналагічнай сферы, нам расказаў загадчык кафедры інтэлектуальных інфармацыйных тэхналогій БДУІР, доктар тэхнічных навук, прафесар У.В.ГАЛЯНКОЎ.

— Распрацоўка інтэлектуальных сістэм, у адрозненне ад звычайнага праграмавання, — вельмі навукаёмістая сфера. Як вам, Уладзімір Васільевіч, удаецца прыцягваць на канферэнцыю OSTIS, вядомую высокім навуковым узроўнем, так шмат моладзі?

— Мы пастараліся зрабіць канферэнцыю цікавай і карыснай для моладзі. Для аспірантаў яна каштоўная тым, што стварае патрэбнае ім жывое навуковае асяроддзе, а для студэнтаў — гэта матывацыя да навуковай дзейнасці. Справа ў тым, што спецыяліст у галіне распрацоўкі інтэлектуальных сістэм незалежна ад таго, займаецца ён навукай ці інжынерыяй, павінен быць як мінімум кандыдатам навук, інакш складана лічыць сябе прафесіяналам у гэтай сферы. Там выкарыстоўваюцца прынцыпова новыя метады, якія пастаянна развіваюцца і ўдасканальваюцца, і без навукі проста не абысціся.

Спецыяліст у згаданай галіне павінен валодаць высокай матэматычнай культурай, гэта значыць умець дакладна і выразна мысліць. Акрамя таго, патрэбен высокі ўзровень сістэмнай культуры — уменне бачыць недахопы сістэмы, схаваныя глыбока ўнутры і зусім невідавочныя знешне, разумець прычыны гэтых недахопаў і шляхі іх пераадолення, адчуваць стратыфікацыю ўзроўняў сістэмы і г.д. Неабходна і тэхналагічная культура, бо для таго, каб удасканальваць распрацоўку складаных сістэм, трэба назапашваць праектны вопыт і афармляць яго ў выглядзе загатовак, якія могуць быць выкарыстаны ў наступных праектах. І, пэўна, самае складанае — гэта чалавечая культура. Для таго каб ствараць сістэмы высокага ўзроўню, патрэбны творчы калектыў, які з’яўляецца вялікай рэдкасцю. Сабраць інжынерны калектыў, дзе ўсё можна дакладна рэгламентаваць, спрагназаваць, пракантраляваць, — не такая ўжо і праблема. А вось сабраць калектыў творчы, здольны распрацоўваць штосьці прынцыпова новае, у тым ліку магутныя інтэлектуальныя сістэмы, — задача не з лёгкіх. І прычына не ў адсутнасці матэматычнай, сістэмнай ці тэхналагічнай культуры — гэта можна набываць і пашыраць. Менавіта чалавечая культура — высокая матывацыя, уменне працаваць у камандзе, разуменне, дзеля чаго ты працуеш, і імкненне атрымаць вынік — дазваляе пераадольваць цяжкасці і дасягаць плёну. І вельмі важна, каб моладзь адчувала менавіта гэтыя бакі прафесійнага жыцця, бачыла іх з блізкай адлегласці, прымярала на сябе.

— Спецыяльнасць “Штучны інтэлект” існуе ў БДУІР ужо больш як 20 гадоў. Скажыце, Уладзімір Васільевіч, куды размяркоўваюцца вышы выпускнікі? Наколькі запатрабаваны на рынку працы згаданыя вамі высокія кампетэнцыі?

— Як і многія выпускнікі БДУІР, нашы выхаванцы часта ідуць працаваць у кампаніі Парка высокіх тэхналогій. У адрозненне ад звычайных праграмістаў, яны больш творчыя, смелыя, лепш адчуваюць аператыўную прастору ў розных варыянтах тэхнічных рашэнняў.

Зрэшты, мы нярэдка назіраем, што ў многіх маладых людзей пад уплывам знешніх умоў творчы пачатак знікае. Ім унушаецца ўстаноўка на тое, каб зарабляць грошы — маўляў, гэта асноўны крытэрый жыццёвага поспеху. У выніку яны адмаўляюцца ад творчай работы на карысць высокіх заробкаў. Але ж крытэрый каштоўнасці чалавека не ў тым, колькі ён зарабляе, а ў тым, што ён стварыў.

Па вялікім рахунку, справа не ў грашах ці іх адсутнасці: нашы выпускнікі могуць без праблем іх зарабіць, бо сусветная запатрабаванасць у падобных спецыялістах вельмі высокая. Справа менавіта ў тым, ці валодаюць маладыя людзі неабходнай энергіяй і матывацыяй для таго, каб рэаліза ваць свае магчымасці; думаюць яны пра тое, колькі будуць зарабляць, ці пра тое, што новае яны здольны стварыць.

Хачу сказаць, што вельмі дрэнна, калі выпускнікі незапатрабаваныя, аднак дрэнная і завышаная запатрабаванасць, як гэта было ў апошнія гады ў галіне інфармацыйных тэхналогій. Маладыя людзі, якія рана пачынаюць зарабляць вялікія грошы (асабліва калі пры гэтым яшчэ і дрэнна выхаваны), могуць падумаць, што яны стаяць на прыступку вышэй за прафесіяналаў, якія па розных прычынах зарабляюць менш. Гэта заганны сацыяльны вопыт, які вядзе да дэградацыі.

На шчасце, у грамадстве ёсць стабільны працэнт людзей, якія не могуць не ствараць. Напэўна, гэта адзін з фактараў выжывання чалавецтва. Дзеля іх нам і варта праводзіць падобныя канферэнцыі, мы павінны знаходзіць іх і прыцягваць да творчай работы. Жыццё паказвае, што людзі з высокімі даходамі часта зайздросцяць тым, хто, магчыма, менш забяспечаны фінансава, але пры гэтым працуе ў творчым калектыве, займаецца любімай справай, штосьці стварае.

— Уладзімір Васільевіч, давайце вернемся да распрацоўкі інтэлектуальных сістэм, што было асноўнай тэмай абмеркавання на канферэнцыі OSTIS. Як развіваецца гэты напрамак навукі і тэхналогій?

— Распрацоўка інтэлектуальных сістэм — навука тэхнічная, прагматычная, гэта значыць здольная прыносіць рэальную карысць грамадству, і пры гэтым фундаментальная. Яна прапаноўвае прынцыпова новыя мадэлі і метады рашэння інтэлектуальных задач, а галоўнае — даводзіць навуковыя вынікі да такога ўзроўню, каб імі маглі скарыстацца звычайныя інжынеры.

Любая тэхнічная навука павінна параджаць не манаграфіі і справаздачы, а тэхналогіі, што дазваляюць інжынерам, якія не з’яўляюцца глыбокімі тэарэтыкамі, распрацоўваць трактары, аўтамабілі, самалёты і інтэлектуальныя сістэмы.

Сёння ўзровень аўтаматызацыі чалавечай дзейнасці так ці інакш звязаны з выкарыстаннем метадаў і сродкаў штучнага інтэлекту, які адрозніваецца высокай гібкасцю і неабмежаванай здольнасцю да навучання. У свеце ёсць ужо шмат прыкладаў эфектыўнага прымянення сістэм штучнага інтэлекту ў галіне медыцыны, тэхнічнай дыягностыкі, разведкі карысных выкапняў, у тым ліку нафты. Напрыклад, у касмічнай галіне стаіць задача забяспечыць інтэлектуальнае кіраванне касмічнымі апаратамі, каб яны маглі самастойна прымаць пэўныя рашэнні (скажам, не чакаць каманды з Зямлі, калі ёсць небяспека сутыкнення з нейкім целам, а самастойна ўхіліцца ад яго). Ці праект Watson, які ствараецца для таго, каб аглушыць свет магутнасцю кампаніі IBM. Ён будзе разумець любыя пытанні, зададзеныя на побытавай мове, і даваць на іх адказы. Падобныя прыклады сапраўды ўражваюць. На жаль, іх колькасць пакуль невялікая, а запатрабаванасць, наадварот, — высокая.

Праблема інтэлектуальных сістэм заключаецца ў тым, што ствараць іх вельмі складана. Па-першае, не сфарміраваны шырокі інжынерны кантынгент з глыбокім навуковым мысленнем — і гэта сусветная праблема. Акрамя таго, няма даступных і эфектыўных тэхналогій праектавання, якія дазвалялі б спецыялістам хутка і якасна ствараць інтэлектуальныя сістэмы без паглыблення ў тонкасці метадаў і мадэлей штучнага інтэлекту (гэта прыкладна тое ж, як распрацоўшчыку ядзернага рэактара не патрэбна паглыбляцца ў тэарэтычную фізіку).

Небяспека, якой многія апасаюцца, ідзе не ад штучнага інтэлекту, а ад чалавека. Так, мірны атам у чалавечых руках становіцца страшнай сілай, і робаты замест памочнікаў могуць стаць забойцамі. Але навука тут ні пры чым. Трэба выхоўваць чалавека.

Сёння неабходна тэхналогія, якая знізіла б уяўную складанасць штучнага інтэлекту. Яна павінна быць даступнай для інжынераў, каб яны маглі не ўдавацца ў дэталі, і пры гэтым гарантаваць высокую якасць сістэм, якія ствараюцца.

Усё гэта мы і абмяркоўвалі на канферэнцыі OSTIS (Open Semantic Technology for Intelligent Systems). Трэба сказаць, што вучоныя з краін былога СССР зрабілі вялікі ўклад у тэарэтычную распрацоўку штучнага інтэлекту. І ў нас маецца значны патэнцыял для таго, каб рухацца далей. Сёння ёсць шмат нявырашаных задач, але я вам гарантую, што любая задача, якая пастаўлена, будзе вырашана вучонымі. Вядома, хацелася б, каб мы таксама прыклалі да гэтага руку. Ці, прынамсі, нашы вучні.

Гутарыла Галіна СІДАРОВІЧ.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.

Пакінуць каментарый

Ваш электронны адрас не будзе апублікаваны. Абавязковыя палі пазначаны *