Чаму экспедыцыю палярнікаў загубіла ежа?

Кейс-метад на ўроках біялогіі

У школьным і звычайным жыцці дзеці сустракаюцца са многімі праблемамі і не заўсёды гатовы да іх. Па сутнасці, праблема — гэта сітуацыя, якая патрабуе аналізу і вырашэння. Хочаце навучыць школьнікаў вырашаць розныя сітуацыі? Тады настаў час азнаёміцца з кейс-метадам і ўзяць яго на ўзбраенне.

На сваіх уроках навучэнцам прапаную асэнсаваць і знайсці вырашэнне для сітуацыі, якая мае дачыненне да рэальных жыццёвых праблем, апісанне якой адлюстроўвае якую-небудзь практычную задачу. Мэта кейс-метаду — сумеснымі намаганнямі групы навучэнцаў і настаўніка разабраць сітуацыю (кейс), якая ўзнікла пры пэўных падзеях, і выпрацаваць яе практычнае вырашэнне. Адметнай асаблівасцю гэтага метаду з’яўляецца стварэнне праблемнай сітуацыі на аснове фактаў з рэальнага жыцця. Пры гэтым сама праблема не мае адназначных рашэнняў.

Такі від навучання грунтуецца на прымяненні тэорыі свядомасці і мыслення. ­
З іх дапамогай выбудоўваецца такая мадэль педагагічнага працэсу, якая развівае не толькі інтэлектуальныя навыкі, але і спосабы пазнання праз эмацыянальную сферу і інтуіцыю, асацыятыўныя механізмы. Навучэнцам дэманструецца тэорыя на прыкладзе рэальнай сітуацыі. Такім чынам можна падтрымаць у іх ціка­васць, а таксама разабраць інфармацыю, якая цяжка ўспрымаецца.

Дзеці ўсведамляюць, што сітуацыю (праблему) можна вырашыць, асноўваючыся на тых ведах, якія ў іх ёсць зараз, таму што яны вучацца думаць крытычна. Аднак галоўнае — гэта тое, што кейс-метад вучыць, як атрымаць (здабыць) неабходную інфармацыю, каб выра­шыць праблему. А такі навык дапаможа навучэнцам вырашаць і свае жыццёвыя сітуацыі.

Галоўная місія кейс-метаду — навучэнцы ўсвядомлена атрымліваюць веды і рэалізоўваюць іх у рэальнасці, гэта значыць, прымяняюць тыпалогію гэтай сітуацыі ў сваім штодзённым жыцці.

У кейсе разглядаецца канкрэтная сітуацыя, у апісанне якой уключаюцца выпадкі, факты, рашэнні, якія мелі месца на працягу пэўнага часу. Гэтыя сітуацыі могуць адлюстроўваць як комплексную праблему, так і прыватную задачу. Згаданы метад могуць выкарыстоўваць і настаўнікі літаратуры і гісторыі. Гэта можа быць любая інфармацыя: біяграфічныя звесткі пра пісьменніка, гістарычныя па­дзеі, крытычныя артыкулы пра твор, дакументы, тэзісныя планы сачыненняў і матэрыял да іх (урокі развіцця маўлення), урыўкі з таго ці іншага мастацкага тэксту (урокі аналізу тэксту) і іншыя.

Тэма ўрока: “Ліпіды”.

Тып урока: урок вывучэння новага матэрыялу.

Месца ўрока ў тэме, якая вывучаецца: 8/10 (восьмы ўрок з дзесяці).

Мэты на мове настаўніка:

  1. Навучальная: садзейнічаць фарміраванню ўяўлення пра будову, уласцівасці і функцыі ліпідаў.
  2. Развіццёвая: спрыяць развіццю ўменняў працаваць у групе, працаваць з тэкстам (выбіраць галоўнае, структураваць), спрыяць развіццю разумовых аперацый (сінтэз, аналіз, параўнанне, лагічныя высновы).
  3. Выхаваўчая: садзейнічаць фарміраванню ўмення слухаць і чуць партнёра па вучэбнай дзейнасці, самаацэнкі, самакантролю; садзейнічаць выхаванню клапатлівых адносін да свайго здароўя.

Абсталяванне: ноўтбук, рэкламны відэаролік, раздатачны матэрыял з сітуацыямі; хімічны посуд, тлустазмяшчальныя прадукты; шарастрыжнёвыя мадэлі, магнітная дошка.

Дыдактычнае забеспячэнне ўрока:

l для настаўніка — відэа, дыягнастычны інструментарый;

l для навучэнцаў — падручнік, сігнальныя карткі для зваротнай сувязі, бланк са схемай для індывідуальнай работы, тэкст кейсаў для работы ў групах, бланк тэставых заданняў для індывідуальнай работы, эталонныя адказы, крытэрыі і паказчыкі ацэнкі вынікаў вучэбнай дзейнасці.

Вынік урока, які прагназуецца

Плануецца, што да канца вучэбных заняткаў навучэнцы:

  • будуць ведаць азначэнне паняццяў “ліпіды”, “гідрафілы”, “гідрафобы”; класіфікацыю, уласцівасці і функцыі ліпідаў; змогуць прывесці прыклады функцый і груп ліпідаў;
  • будуць умець адрозніваць групы ліпідаў па мадэлі; знаходзіць падабен­ства функцый бялкоў, вугляводаў і тлу­шчаў; аналізаваць прапанаваныя кейсы і рабіць высновы; мадэляваць будову малекул тлушчаў, фосфаліпідаў, стэроідаў, воскаў;
  • змогуць суаднесці функцыі і прыклады ліпідаў; параўнаць тлушчы і фосфаліпіды; растлумачыць біялагічную ролю тлушчаў для птушак і млекакормячых.

Мэты на мове навучэнца:

  1. Буду ведаць склад, класіфікацыю, уласцівасці і функцыі ліпідаў.
  2. Буду разумець узаемасувязь будовы, уласцівасцей і функцый ліпідаў.
  3. Змагу прыводзіць прыклады ліпідаў і тлумачыць іх біялагічную ролю.


Дадатак 1

 

Дадатак 2

Кейс 1

Рэклама

  1. Што з’яўляецца асноўным кампанентам лекавага прэпарату “Эсэнцыяле”?
  2. Якія пашкоджанні печані дапамагае аднавіць прэпарат?
  3. Якія функцыі печані падтрымлівае прэпарат “Эсэнцыяле”?

Кейс 2

Сітуацыя з жыцця

Зінаіда, рыхтуючыся да выпускнога балю, 3 месяцы сядзела на знясільваючай дыеце. У яе рацыёне была ежа толькі расліннага паходжання, а 2 разы на тыдзень дзяўчына свайму арганізму аб’яўляла галадоўку. У яе пачаліся праблемы з мен­струальным цыклам, з’явіліся галаўныя болі, галавакружэнне, слабасць і інш.

  1. Чаму парушыўся менструальны цыкл?
  2. Да якіх наступстваў можа прывесці працяг знясільваючай дыеты?

Прапануйце паслядоўнасць выкарыстання запасаў арганічных рэчываў арганізмам (БТВ).

Вывучыце дадатковую інфармацыю.

Кейс 3

Экспедыцыю палярнікаў загубіла ежа

Гісторыя асваення Арктыкі да 1890 года мае нямала прыкладаў экспедыцый, якія загінулі не ад холаду, а ад голаду і цынгі. Выбар палярнага харчавання адбываўся метадам проб і памылак.

  1. Якія прадукты вы парэкамендавалі б уключыць у рацыён палярнікаў? Чаму?
  2. З прапанаваных прадуктаў выберыце найбольш энергаёмістыя.

Адказ ­пацвердзіце разлікамі.

Дадатак 3

Тэст па тэме “Ліпіды”

  1. Са спіса выберыце рэчывы, якія адносяцца да ліпідаў (абвядзіце лічбы правільных адказаў):

1) глюкоза;

2) тлушч;

3) крухмал;

4) воск;

5) гемаглабін.

  1. Скончыце сказ “Ліпіды — складаныя рэчывы, якія складаюцца з… і…”, выбраўшы неабходныя словы (абвядзіце лічбы правільных адказаў):

1) глюкоза;

2) спірт;

3) воск;

4) карбонавая кіслата.

  1. Суаднясіце функцыі і прыклады (запішыце адпаведныя літары побач з лічбамі ў табліцы):
ФункцыіПрыклады
1цеплаізаляцыйнаяатэстастэрон
2будаўнічаябхалестэрын
3рэгулятарнаявпадскурны тлушч
123
  1. Размяркуйце прыметы, характэрныя для тлушчаў (І) і фосфаліпідаў (ІІ) ­(запішыце адпаведныя літары побач з лічбамі ў табліцы):

а) наяўнасць астатку гліцэрыну;

б) нерастваральнасць у вадзе;

в) наяўнасць астатку фосфарнай кіслаты;

г) уваходзіць у склад клетачнай мембраны;

д) выконвае запасальную функцыю;

е) выконвае будаўнічую функцыю.

III
  1. У некаторых млекакормячых (буры мядзведзь, сурок) і пералётных птушак да восені запасы тлушчу значна павялічваюцца. З якімі функцыямі гэта звязана? ­Адказ запішыце.

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Дадатак 4

Адказы:

  1. 2 б.: 2 (1 б.); 4 (1 б.).
  2. 4 б.: 2 (2 б.); 4 (2 б.).
  3. 6 б.: 1 — в (2 б.); 2 — б (2 б.); 3 — а (2 б.).
  4. 8 б.: I — а (1 б.), в (1 б.), д (1 б.); II — а (1 б.), б (1 б.), в (1 б.), г (1 б.), е (1 б.).
  5. 10 б.: Млекакормячыя і пералётныя птушкі доўгі час у перыяд спячкі (1 б.) і ў перыяд пералёту (1 б.) не харчуюцца (2 б.). Назапашаны тлушч выконвае запасальную (2 б.), энергетычную (2 б.), метабалічную функцыі (2 б.).
Сума балаўАдзнакаАцэнка
11Амаль здавальняюча
22
3—53Здавальняюча
6—84Вельмі здавальняюча
9—115Амаль добра
12—146Добра
15—187Вельмі добра
19—238Амаль выдатна
24—289Выдатна
29—3010Цудоўна

Дадатак 5

Дамашняе заданне:

калі ў вас былі дапушчаны памылкі ў 1—2 заданнях — §6, стар. 33, глядзі схему;

калі ў вас былі дапушчаны памылкі ў 3 заданні — §6, стар. 36—37; пыт. 3,
стар. 37;

калі ў вас былі дапушчаны памылкі ў 4 заданні — §6, пыт. 5, стар. 37;

калі ў вас былі дапушчаны памылкі ў 5 заданні — §6, пыт. 37, пыт. 8, стар. 37 (функ­цыі ліпідаў).

Заданні павышанай цяжкасці:

  1. Якая хімічная рэакцыя ляжыць у аснове атрымання маргарыну?
  2. Прывядзіце прыклады гармонаў, якія па хімічнай прыродзе з’яўляюцца глікаліпідамі і ліпапратэінамі.

Творчае дамашняе заданне:

  • для дзяўчынак:

Часта ў гаспадынь на кухні ручнік забруджаны тлустымі плямамі. Прапануйце практычныя рэкамендацыі па іх выдаленні (можна прыкласці відэаролік).

  • для хлопчыкаў:

Як у дажджлівую пару года засцерагчы свой абутак ад прамакання? (Можна прыкласці відэаролік.)

Ірына СЯРКО,
настаўніца біялогіі Астрашыцка-Гарадоцкай сярэдняй школы
Мінскага раёна,
член клуба “Крыштальны журавель”.