Экскурсія па беларускай хатцы

Маральна-патрыятычнае выхаванне дзяцей з’яўляецца адной з асноўных задач дашкольнага цэнтра развіцця дзіцяці Мастоў. Мы спрабуем аднаўляць страчаныя ў выхаванцах пачуцці патрыятызму і грамадзянскасці.

Для больш плённай працы па патрыятычным выхаванні дзяцей дашкольнага ўзросту ў нашым цэнтры створаны музейны пакой “Беларуская хатка”, які дапамагае нам выхоўваць беражлівыя адносіны да гістарычнага мінулага Беларусі. Весела, цікава, забаўляльна і ў той жа час пазнавальна праходзяць у музейным пакоі розныя мерапрыемствы, абрадавыя святы, ранішнікі на беларускай мове (“Калядкі”, “Масленіца”, “Гуканне вясны”, “Купалле”).

Дашкольны цэнтр цесна супрацоўнічае з установамі адукацыі Мастоў. Вучні пачатковых класаў прыходзяць да нас на экскурсіі. Выхаванцы старшых груп на беларускай мове расказваюць сваім гасцям аб музейным пакоі, знаёмяць школьнікаў з сялянскім побытам, асноўнымі рэчамі, іх выкарыстаннем у сялянскай хаце.

Знаёмства з беларускай хаткай пачынаецца пад песню “Спадчына” (муз. І.Лучанка, сл. Я.Купалы). “Усё ў хаце беларусаў мела сімвалічнае значэнне. Нават парог — месца незвычайнае, з ім звязана мноства народных звычаяў, абрадаў і прыкмет. Можа, хто-небудзь з вас ведае прыкметы пра парог? — пачынаюць нашы выхаванцы гутарку з гасцямі хаткі. — Парог лічыўся ў народзе месцам, дзе жывуць душы продкаў, якія могуць уплываць на людзей, на іх здароўе, багацце, узаемаадносіны з іншымі людзьмі. З гэтым звязаны розныя звычаі, якія дайшлі да нас з даўніх часоў. Найбольш вядомыя з іх — сядзенне перад парогам напярэдадні паездкі, падарожжа. Кажуць: “Прысядзем на дарожку”. Гэта сімвалізавала далучэнне да свету продкаў, якія быццам дапамагалі ў дарозе”.

Пасля юныя экскурсаводы загадваюць гасцям загадкі і дэманструюць печ, якая ў любой сялянскай хаце заўсёды займала пачэснае месца: “Яна абагравала хату, у ёй варылі ежу, на ёй спалі, адпачывалі, лячыліся. Да печы адносіліся, як да жывой істоты. Забаранялася ўжываць “у яе прысутнасці” грубыя або непрыстойныя словы. Печ і падпечак — месца знаходжання добрага духа, дамавіка, галоўны абавязак і клопат якога — сачыць за тым, каб сям’я добра жыла. А вось які цікавы звычай, звязаны з печчу, дайшоў да нашага часу. У народнай медыцыне беларусаў быў вядомы прыём сімвалічнага “запякання” ў печы слабых, вельмі хворых дзяцей. Дзіця закутвалі ў коўдру і трымалі некалькі хвілін у печы адразу пасля таго, як скончаць паліць. Лічылася, што пасля такога “запякання” дзіця набывае здароўе і сілу”.

Насупраць печы, каля ўвахода, размяшчаецца гаспадарчы кут (“бабін кут”). Там стаіць кадушка для вады, драўляныя вёдры, даёнкі, апялушкі, сальніца, маслабойка — адным словам, усё тое, што трэба было жанчыне ў гаспадарцы. Самае пачэснае месца ў беларускай хатцы займае чырвоны кут, або покуць.

“Покуць спрадвеку ачышчала і ўзвышала чалавека, рабіла яго лепшым, — дэманструюць інсталяцыю печы ў музейным пакоі дзеці. — Калі прыходзіла свята — Каляды ці Вялікдзень, на покуці першы сядзеў гаспадар хаты, а злева ад яго — астатнія сямейныя. І не абы як, уперамешку, а па старшынстве. Маліліся, успаміналі добрым словам дзядоў і прадзедаў, частаваліся”.

На покуці ў беларускай хатцы — засланы абрусам стол. Маленькія экскурсаводы расказваюць, што ён лічыўся амаль свяшчэнным, бо думалі, што праз стол у чырвоным куце наладжваецца сувязь з Богам, з небам. Святасць вызначалася яшчэ і тым, што на яго клалі і ставілі самае дарагое — хлеб, свянцоныя свечкі, святую ваду. “На стол нельга было класці шапку, грэбень, ключы ці сумку, не трымалі на стале нож, — заўважаюць экскурсаводы. — На стол не пускалі кошку”.

Пасля выхаванцы-экскурсаводы знаёмяць школьнікаў з ганчарным кругам і прадуктамі працы ганчара. І, нарэшце, дэманструюць самае цікавае — беларускія цацкі.

“Беларускія цацкі вырабляліся з самых простых і даступных матэрыялаў — гліны, дрэва, саломы, тканіны, а таксама выпякаліся з цеста. З гліны вырабляліся цацкі-свістулькі ў выглядзе коней, птушак, лялек. Драўляныя цацкі былі вельмі разнастайныя. Над калыскай падвешвалі фігурку птушкі. Для хлопчыкаў рабілі прылады працы. Вельмі распаўсюджаны былі каталкі. Вялікай папулярнасцю карысталіся цацкі з рухам (зайцы б’юць у барабан, кураняты дзяўбуць зерне і інш.). Старадаўнімі з’яўляюцца саламяныя цацкі. З саломы пераважна рабілі лялек, птушачак, павукоў. З абрэзкаў тканіны маці шыла для дзяўчынкі лялек”.

Пабываць на віртуальнай экскурсіі і даведацца пра музейны пакой “Беларуская хатка” можна таксама на сайце дашкольнага цэнтра развіцця дзіцяці Мастоў.

Ларыса ЖЫЛІНСКАЯ,
сацыяльны педагог дашкольнага цэнтра развіцця дзіцяці Мастоў.
Фота аўтара.

Пакінуць каментарый

Ваш электронны адрас не будзе апублікаваны. Абавязковыя палі пазначаны *