Гонар афіцэра

- 13:50Імя школы як гордасць Бацькаўшчыны

“Я сумленнем і Радзімай не гандлюю!” — гэтыя словы, сказаныя генералам Дзмітрыем Міхайлавічам Карбышавым больш як 75 гадоў назад, актуальныя і ў наш час. Таму нашы сучаснікі пакланяюцца перад сілай духу і мужнасцю легендарнага чалавека, які быў па-зверску закатаваны фашыстамі ў канцлагеры Маўтхаўзен 18 лютага 1945 года.

Нараджэнне музея

У верасні 2013 года ў школе № 20 Брэста, што размешчана на вуліцы Карбышава, у кабінеце гісторыі аднавіў работу музей Героя Савецкага Саюза генерал-лейтэнанта інжынерных войск Дзмітрыя Міхайлавіча Карбышава, які быў заснаваны ў пачатку 80-х гадоў у сярэднім прафесійна-тэхнічным вучылішчы № 26 Брэста таленавітым, захопленым чалавекам, выхавальнікам інтэрната Галінай Паўлаўнай Соўпель. Пасля расфарміравання СПТВ менавіта Галіна Паўлаўна садзейнічала таму, што фонды музея былі перададзены школе № 20 Брэста. На працягу 8 гадоў, з 1980 па 1988 год, у гэтай школе працаваў музей імя Карбышава. Кіравала музеем Яўгенія Захараўна Сягоднік, настаўніца гісторыі.

Піянерская дружына школы насіла імя Д.М.Карбышава. Яна напаўняла школьнае жыццё цікавымі мерапрыем­ствамі: піянеры вялі актыўную перапіску з карбышаўцамі гарадоў усяго Савецкага Саюза, прымалі ўдзел у карбышаўскіх злётах, праводзілі сустрэчы з ветэранамі Вялікай Айчыннай вайны. У піянерскай дружыне працавалі пошукавыя і лектарскія групы. Узначальвала гэты рух Людміла Рыгораўна Лычук, настаўніца беларускай мовы і літаратуры, якая працуе ў нашай школе больш за 40 гадоў. 12 лістапада 2015 года, у год 50-годдзя нашай установы адукацыі, рашэннем Брэсцкага гарадскога выканаўчага камітэта школе прысвоена імя Героя Савецкага Саюза Д.М.Карбышава. У гэтым заслуга былога дырэктара школы выдатніка адукацыі Рэспублікі Беларусь Ірыны Фёдараўны Нікіфаравец.

Сімвал адданасці Айчыне

Імя Дзмітрыя Міхайлавіча Карбышава для савецкіх людзей стала сімвалам самаадданай вернасці Айчыне і свайму народу. Сёння ў музеі экскурсаводы расказваюць пра гэтага дзіўнага чалавека. Музей мае ваенна-гістарычны профіль. У музеі зарэгістраваны 144 экспанаты. Матэрыялы былі абноўлены, і на іх аснове аформлена пяць экспазіцыйных стэндаў: “Дзяцінства — горад Омск. Вучоба — горад Санкт-Пецярбург”, “Брэст-Літоўск. Першая сусветная вайна (1914—1918 гг.)”,  “Сям’я. Ваенна-навуковая дзейнасць”, “Вялікая Айчынная вайна” (1941—1945 гг.)”, “Памяці Карбышава”.

Экскурсаводамі музея з’яўляюцца навучэнцы школы, задача якіх — расказаць пра жыццёвы шлях Героя Савецкага Саюза. Асаблівае месца ў нашым музеі займае раз­дзел “Брэст-Літоўск”, дзе разам з аповедам пра жыццё Д.М.Карбышава ў нашым горадзе экскурсаводы закранаюць і гісторыю самога горада. Дзеці прапану­юць матэрыял не толькі ў традыцыйнай форме — экскурсіі, сустрэчы, вечары, ­насценгазеты, але і ў новым фармаце — мульты­медыйныя прэзентацыі, інтэрактыўныя і гульнявыя мерапрыемствы.

Пры музеі працуе гурток “Брэс­тазнаўства”. Дзеці распрацоўваюць і праводзяць віртуальныя экскурсіі, тэматычныя мерапрыемствы:

  • “Ад Бярэсця да ­Брэста” — тэматычны экскурс па найважнейшых вехах гісторыі роднага горада;
  • “Гісторыя горада ў паштоўках і фатаграфіях”;
  • “Брэсцкае падполле ў гады Вялікай Айчыннай вайны” — раскрыццё малавядомых фактаў пра жыццё Брэста падчас акупацыі;
  • “Гісторыя Брэсцкай крэпасці”;
  • “Абаронцы Брэсцкай крэпасці”.

Генерал-лейтэнант інжынерных войск, прафесар Ваеннай акадэміі Генеральнага штаба, доктар ваенных навук, Герой Савецкага Саюза Д.М.Карбышаў. Яго імя носяць школы ў Маскве, Цверы, Першамайску, Чэлябінску, Омску, а ў Рэспубліцы Беларусь — школы № 15 Гродна і № 20 Брэста.

Падчас экскурсій выкарыстоўваюцца вершы, песні і відэафільмы. У музеі нараўне з навучэнцамі школы і іх баць­камі, дзецьмі з іншых навучальных устаноў Рэспуб­лікі Беларусь і ветэранамі мы прымалі гасцей з Масквы, Санкт-Пецярбурга, Цверы, Равенсбурга. Музей наведала Ганна Афанасьеўна Грабёнкіна — кандыдат гістарычных навук, аўтар кніг “Брэст непакорны”, “Жывы боль: жанчыны і дзеці Брэсцкага гарнізона”. Экскурсаводы музея наведвалі сярэднюю школу № 15 Гродна імя Д.М.Карбышава і прымалі педагогаў і навучэнцаў гэтай школы ў нас. Таксама музей супрацоўнічае з музеем “Абаронцаў Брэсцкай крэпасці” маскоўскай школы № 384, з Брэсцкім гарадскім Саветам ветэранаў. У 2015 го­дзе педагогі і навучэнцы школы наведвалі канцэнтрацыйны лагер Маўтхаўзен, ускладалі кветкі да помніка Д.М.Карбышаву.

Не пакораны і не забыты

Навучэнцы школы займаюцца даследчай дзейнасцю, рыхтуюць даследаванні аб жыцці і дзейнасці Д.М.Карбышава ў ­Брэсце. Экскурсаводы музея супрацоўнічаюць з міжрэгіянальным дзіцяча-юнацкім рухам “Юныя карбышаўцы” Масквы. З 2015 года пасля наведвання школы генералам старшынёй руху Юрыем Аляксандравічам Дзьякавым узаема­дзеянне школы і дзі­цяча-юнацкага карбышаўскага руху Масквы выйшла на чарговы этап развіцця.

Штогод у лютым у школе праводзіцца месячнік па грамадзянска-патрыятычным выхаванні. Напярэдадні Дня вываду войск з Афганістана і Дня абаронцаў Айчыны праводзяцца класныя гадзіны, урокі мужнасці, сустрэчы з ветэранамі. Актыў піянерскай дружыны “Карбышаўцы” для навучэнцаў сярэдняга звяна праводзіць мерапрыемствы “Мы памятаем подзвіг твой неўміручы”. У школьным музеі традыцыйна праходзіць мітынг, прысвечаны Дню памяці Д.М.Карбышава.

18 лютага — асаблівая дата для нашага школьнага музея. Гэта Дзень памяці легендарнага генерала Дзмітрыя Міхайлавіча Карбышава. У гэтым годзе споўнілася 77 гадоў з той страшнай ночы, калі пажылога генерала і сотні іншых ваеннапалонных па-зверску закатавалі, абліваючы халоднай вадой у мароз у лагеры Маўтхаўзен. У гэты дзень у музеі асабліва шмат гасцей. На кожным уроку першай і другой змены экскурсаводы музея расказваюць наведвальнікам аб непахіснай волі, стойкасці, мужнасці і самаадданай веры ў перамогу змучанага голадам, цяжкай работай і збіваннем генерала. Увага, з якой навучэнцы слухаюць экскурсаводаў і гасцей музея, а пазней дзеляцца гісторыямі сваіх сем’яў аб Вялікай Айчыннай вайне, пера­конвае ў неабходнасці такіх мерапрыемстваў.

Вобраз героя

Імя Д.М.Карбышава непарыўна звязана з гісторыяй і будаўніц­твам Брэсцкай крэпасці. Многія брэстаўчане ведаюць аб жыцці і подз­вігу Дзмітрыя Міхайлавіча, бо ў Брэсце яго імем названа вуліца, устаноўлены памятныя мемарыяльныя дошкі. Кожную раніцу, праходзячы каля мемарыяльнай дошкі, устаноўленай на фаса­дзе школы, дзеці запавольваюць крок, становяцца больш сур’ёзнымі, бо вобраз героя дапамагае выхоў­ваць у школьніках лепшыя чалавечыя якасці. Навучэнцы школы, члены савета школьнага музея Д.М.Карбышава захоўваюць не толькі па­мяць аб подзвігу героя, але і вядуць актыўную пошукавую работу аб сямейным жыцці, нашчадках, асабістых якасцях Дзмітрыя Міхайлавіча. Бо нямногія брэстаўчане ведаюць, што на Трышынскіх могілках Брэста пахавана першая жонка Д.М.Карбышава — Аліса Карлаўна, якая пайшла з жыцця ў 1913 го­дзе. Экскурсаводы музея Д.М.Карбышава напярэдадні Дня памяці бываюць на магіле Алісы Карлаўны. Актыў школы пастаянна наведвае магілу і прыводзіць яе ў парадак у памяць аб жыцці і по­дзвігу генерала.

Усё жыццё Дзмітрыя Міхайлавіча Карбышава з’яўляецца прыкладам для пераймання, а подзвіг, здзейснены ім, з’яўляецца вышэйшай ступенню праяўлення патрыя­тызму. Вядомы педагог В.А.Сухамлінскі пісаў свайму сыну: “Ведай, што сапраўднага патрыёта нашай Радзімы можна забіць, спаліць, закапаць жывым у зямлю, як рабілі гэта каты-фашысты, але пакарыць нельга”. Дакладнасць гэтых радкоў пацвярджаецца жыццём і смерцю Д.М.Карбышава. 

Наталля ЛУКАШЭВІЧ, 
намеснік дырэктара па выхаваўчай рабоце сярэдняй школы № 20 Брэста імя Героя Савецкага Саюза Д.М.Карбышава;
Святлана ШЛОМА, намеснік дырэктара па вучэбнай рабоце школы.