Кніга не ведае меж

Чатыры дні, з 18 па 21 лютага, у Мінску панавала мастацтва кнігі. У славутым “рамонку” праходзіла ХХVIII Мінская міжнародная кніжная выстава-кірмаш. Амаль тры сотні выдавецтваў з 20 краін свету разгарнулі ў выставачным цэнтры своеасаблівыя кнігарні з сотнямі найноўшых выданняў, якія за час працы форуму змаглі паглядзець, пагартаць і набыць амаль 36 тысяч наведвальнікаў. Якім атрымаўся сёлетні беларускі кніжны фестываль, ніжэй у матэрыяле.

Ад “Моста дружбы” да Славянскага кніжнага саюза

У Беларусі ва ўсе часы паважліва ставіліся да кнігі і сёння імкнуцца годна развіваць лепшыя традыцыі нацыянальнага кнігавыдання. Сведчанне высокай кніжнай культуры беларусаў — узнагароды айчынных выданняў, атрыманыя на розных міжнародных конкурсах, у тым ліку на конкурсе “Мастацтва кнігі” краін — удзельніц СНД. Нагадаю, што цэнтральным экспанентам ХХVIII ММКВК была менавіта Садружнасць Незалежных Дзяржаў, якая сёлета святкуе сваё 30-годдзе. І гэты факт прадвызначыў як слоган выставы-кірмашу — “Кніга аб’ядноўвае людзей і краіны”, які да таго ж падтрымлівае канцэпцыю Года народнага адзін­ства ў нашай краіне, так і канцэпцыю забудовы нацыянальнай пляцоўкі. Галоўная экспазіцыя была сімвалічна аформлена ў стылі адзінага агульнага дома.

Як адзначыў у сваім прывітальным слове ўдзельнікам і гасцям выставы-кірмашу Аляксандр
Лукашэнка, за перыяд існавання кніжны форум стаў значнай дыскусійнай пляцоўкай не толькі для аўтараў і кнігавыдаўцоў, але і для шырокага кола інтэлектуалаў, якія любяць і шануюць якаснае друкаванае слова. Першы намеснік кіраўніка Адмі­ністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Максім Рыжанкоў дадаў, што выстава-кірмаш — гэта свята для ўсіх краін: “Наш кніжны фестываль адрознівае тое, што за час свайго існавання мы ні разу не перапыніліся. Выключэннем не стаў і гэты год. Мы не маглі сабе дазволіць застацца без традыцыйнага кніжнага свята, з нецярпеннем чакалі яго, каб пазнаёміцца як са сваімі кніжнымі навінкамі, так і з выданнямі нашых сяброў, а гасцям паказаць, на што здольныя айчынныя выдавецтвы”.

А вось спецпрадстаўнік Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі па міжнародным культурным супрацоўніцтве Міхаіл Швыдкой падкрэсліў, што не толькі COVID не ведае меж, але і кніга: “Думаю, мы даўно так шмат не чыталі, як у 2020, у перыяд лакдаўна і каранціну. Кніга чарговы раз даказала сваю неабходнасць менавіта ў гэты перыяд. Ва ўсе часы мова і слова выступалі аб’яднальнікамі народаў і этнасаў, і гэта вельмі важна для разумення”.

Падчас наведвання XXVIII ММКВК Прэм’ер-міністр Беларусі Раман Галоўчанка выказаў упэўненасць, што цікавасць да кнігі жыве: “Назіраючы за тым, колькі лю­дзей прыйшлі на гэты форум, можна сказаць, што цікавасць людзей да папяровай кнігі вяртаецца пасля эпохі захопленасці электроннымі. На мой погляд, папяровыя кнігі ніколі не знікнуць, гэта мастацтва друкароў і ілюстратараў”.

Міністр адукацыі Ігар Карпенка перакананы, што на кніжным форуме заўсёды можна знайсці кнігі, якія дапамогуць разнастаіць урок: “Кніга — гэта крыніца ведаў, як бы банальна гэта ні гучала. На выставе-кірмашы заўсёды ёсць навінкі, цікавыя кнігі, якія можна выкарыстоўваць у адукацыйным працэсе. Калі настаўнік хоча разнастаіць урок, то, вядома, павінен пастаянна думаць пра тое, як абнавіць змест адукацыі і канкрэтнага ўрока, а ў гэтым якраз і дапамагае кніга. Бясспрэчна, у стагоддзе інфармацыйных тэхналогій існуюць розныя варыянты правядзення заняткаў, але ў той жа час патрымаць у руках добра ілюстраваную надрукаваную кнігу — гэта дарагога варта”.

На пляцоўках выставы-кірмашу адбылося больш за 100 разнастайных мерапрыемстваў. З найбольш значных — круглы стол “Кніга і слова. Погляд у будучыню” і сімпозіум літаратараў “Пісьменнік і час”. Яго ўдзельнікі абмеркавалі творчасць сучасных маладых аўтараў і іх магчымасці ў рэалізацыі свайго творчага патэнцыялу. У гэтым дапамагае і літаратурны конкурс “Мост дружбы”, што праводзіцца з 2012 года. “Гэты праект дазволіў адкрыць каля 400 новых імён Расіі і Беларусі, якія атрымалі магчымасць апублікавацца ў конкурсным альманаху, што выходзіць раз на два гады. У мінулым годзе на конкурс паступіла каля 80 твораў, і 40 з іх пасля папярэдняга адбору былі прадстаўлены на разгляд экспертнага журы. І трэба сказаць, што моладзь па-рознаму ўяўляе будучыню, — патлумачыў дзяржаўны сакратар Саюзнай дзяржавы Рыгор Рапота. — Бо па стылістыцы і па тым, якія думкі там закладзены, гэта ўжо творы сталых пісьменнікаў, якіх цікава чытаць і над чыімі словамі хочацца думаць”.

Конкурсы накшталт “Моста дружбы” становяцца прыступкай у будучую прафесію, пераканана беларускі аўтар Маргарыта Латышкевіч: “Творчае спаборніцтва дае матывацыю для пісьменніцтва і самасцвярджэння і магчымасць для публікацыі. У сувязі з гэтым мне хочацца згадаць пра літаратурныя часопісы. Напрыклад, тая ж “Маладосць” застаецца добрым стартам для многіх маладых пісьменнікаў. Таму будучыня не недзе там, далёка, а тут, побач. Мы працуем на яе і ў сілах стварыць платформу для тых, хто будзе працягваць пісьменніцкую, журналісцкую, рэдактарскую, выдавецкую справу”.

Пра пісьменніцкую місію гаварылі і на VII Міжнародным сімпозіуме літаратараў “Пісьменнік і час”. Па ініцыятыве арганізатара — Міністэрства інфармацыі Беларусі — ён прайшоў у новым фармаце: афлайн і анлайн. У выніку колькасць удзельнікаў значна пашырылася. Сімпозіум сабраў каля 100 літаратараў, выдаўцоў, вядомых грамадскіх дзеячаў з розных краін і даказаў, што высокае мастацкае слова сцірае межы, дазваляе вырашаць любыя праблемы. Падчас дыскусіі ўдзельнікі разглядалі працэсы, што адбываюцца ў свеце, праз прызму высокага слова, якое дапамагае аб’ектыўна і дакладна аналізаваць трансфармацыі ва ўсіх сферах грамад­ства. На гэтай су­стрэчы прагучала ініцыя­тыва стварыць Славянскі кніжны саюз, які б аб’яднаў літаратараў па ўсім свеце. Ідэя была падтрымана прадстаўнікамі Балгарыі, Расіі, Беларусі, Сербіі, Эстоніі і Малдовы.

1-я і 60-я інтрыгі

20 лютага раскрылася адна з галоўных інтрыг XXVIII ММКВК у час падвядзення вынікаў І Рэспубліканскага літаратурнага конкурсу LitUP, аб’яўленага Міністэрствам інфармацыі ў студзені 2021 года. Яго асаблівасць у тым, што канкурсантамі маглі стаць як знакамітыя аўтары, так і пачаткоўцы, да таго ж членамі журы былі не вядомыя літаратары, а прадстаўнікі вядучых айчынных дзяржаўных выдавецтваў. Як расказала дырэктар выдавецтва “Беларуская  Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі” Вольга Ваніна, у шорт-ліст прэтэндэнтаў было адабрана 16 аўтараў з 200. У суботу шматлікія госці выставы-кірмашу маглі не толькі пазнаёміцца з прэзентацыяй праектаў канкурсантаў, але і пачуць абмеркаванне аўтарытэтнага журы.

Пераможцамі конкурсу сталі сем самых цікавых і крэатыўных праектаў. Сярод іх як імёны ўжо вядомых аўтараў (Людміла Адзінцова, Іна Зарэцкая, Бажэна Ганушкіна), так і пакуль яшчэ невядомых. Сярод іх — студэнтка з Мінска Дар’я Нейжмак з праектам “Якога колеру іней”, які расказвае пра страх адзіноты і ўнікальнасць кожнага чалавека, і салдат тэрміновай службы Станіслаў Сабалеўскі з анімацыйнай казкай-коміксам з элементамі дапоўненай рэальнасці. У герояў гэтай гісторыі, па словах аўтара, розныя характары, інтарэсы, але ўсе яны нацэлены на адзіны станоўчы вынік.

Вялізная колькасць маладых таленавітых аўтараў сведчыць пра тое, што беларусы не толькі лю­бяць кнігу, але і самі гатовыя сваёй творчасцю папаўняць фонд беларускай літаратуры. “Мяне ўразіла, што аўтары прынеслі вельмі розныя рукапісы. Усе ведаюць, што Беларусь — гэта край паэтаў. А сёння сярод аўтараў былі і дзіцячыя пісьменнікі, і раманісты, і публіцысты. Наша выдавецтва выбрала сабе аднаго фіналіста, але і пра астатніх будзем памятаць”, — паведаміў член журы дырэктар выдавецтва “Мастацкая літаратура” Алесь Бадак.

Акрамя таго, 20 лютага падвялі вынікі і 60-га нацыянальнага конкурсу “Мастацтва кнігі”. Гран-пры атрымала кніга-альбом “Храм-помнік зямлі беларускай”, падрыхтаваная выдавецтвам “Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі” сумесна з Паліграфкамбінатам імя Якуба Коласа. Віншуючы пераможцаў, міністр інфармацыі Ігар Луцкі сказаў, што “цяжка было вызначыць лепшае выданне, але гэта не выбар міністэрства, а выбар грамадства ў асобе кампетэнтнага журы”. Па словах В.Ванінай, кніга прысвечана храму-помніку ў гонар Усіх Святых у Мінску, які з’яўляецца сімвалам духоўнага адзінства нашай краіны.

“Інжынерыя” чалавечых душ

Сярод менш значных, але не менш цікавых мерапрыемстваў — урокі-прэзентацыі, арганізаваныя і праведзеныя студэнтамі факультэта пачатковай адукацыі БДПУ імя Максіма Танка. На пляцоўцы Дома кнігі “Светач” студэнтка 4 курса Настасся Арцюшкевіч правяла ўрок па новай кнізе В.Кажуры “Слоўца да слоўца. Амонімы для пачатковай школы” для навучэнцаў гімназіі № 29 Мінска. У бібліятэцы імя Янкі Купалы прайшоў адкрыты ўрок студэнткі 3 курса Юліі Махнач па казцы “Тоўстая кніга” А.Стэльмах з удзе­лам другакласнікаў пачатковай школы № 39 Мінска.

А вось на самой кніжнай выставе-кірмашы на дзіцячай пляцоўцы вучні 4 класа сталічнай гімназіі № 16 разам са студэнткай 4 курса Аленай Шырко сталі ўдзель­нікамі займальнага ўрока-прэзентацыі новай кнігі з шахматнымі казкамі К.Хадасевіч-Лісавой “Загадка прынцэсы Агнесы”. “Сучасны настаўнік павінен як валодаць класічнымі асновамі прафесіі, так і пастаянна пашыраць свой кругагляд вось такімі новымі нестандартнымі формамі, — пераканана намеснік дэкана па выхаваўчай рабоце факультэта пачатковай адукацыі Ірына Буторына. — Вельмі прыемна, што на такіх уроках прысутнічаюць і студэнты малодшых курсаў, якім вельмі карысна не толькі назіраць, але і насычацца крупінкамі метадычнай мудрасці. Дарэчы, прэзентацыю мы праводзілі разам з пісьменніцай, таму што ёй таксама важна разумець, як дзеці ўспрымаюць яе твор”.

“Каму, як не настаўнікам, цікавіцца сённяшнім літаратурным жыццём, прывучаць да кнігі дзяцей. Тое, што будзе ўкладзена ў вучняў у дзяцінстве, застанецца з імі на ўсё жыццё. Нездарма настаўніка называюць інжынерам чалавечых душ, і зробленыя ў дзяцінстве інвестыцыі ў будучыні дадуць плён, таму што нацыя наша будзе і развітая, і творчая, і зацікаўленая. Калі дзеці будуць чытаць і любіць кнігі, выхоўвацца на духоўных каштоўнасцях і арыенцірах, то з іх вырастуць адукаваныя грамадзяне”, — сказала Кацярына Хадасевіч-Лісавая.

Увогуле штогод факультэт пачатковай адукацыі актыўна ўдзельнічае ў кніжным форуме. “Сёлетняя выстава-кірмаш атрымалася насычанай і разнастайнай, прыемна, што ў нашых выдавецтвах выходзяць новыя кнігі, з’яўляюцца новыя імёны і жанры, — дадала І.Буторына. — Мінская міжнародная кніжная выстава-кірмаш — гэта магчымасць звычайным чытачам аператыўна даведвацца аб выха­дзе новых кніг за апошні год, пашыраць свой кругагляд і сустракацца з любімымі пісьменнікамі. Я лічу, што, нягледзячы на новыя інфармацыйныя тэхналогіі, папяровая кніга ўсё роўна будзе жыць. І педагогам варта падтрымліваць цікавасць да яе самымі неардынарнымі спосабамі”.


Сотні кнігавыдаўцоў, разна­жанравая літаратура для чытачоў усіх узростаў, круглыя сталы і гарачыя дыскусіі, пісьменнікі-пачаткоўцы і ўжо прызнаныя зоркі друкаванага слова, акцыі, прэзентацыі, майстар-класы, воркшопы, конкурсы — усяго і не пералічыць. І хоць сёлета наш знакаміты кніжны форум не пабіў ніводнага мінулагодняга рэкорду, галоўнае, што ён адбыўся, і, нягледзячы ні на якія абставіны, хатнія паліцы беларускіх чытачоў папоўніліся кніжнымі навінкамі, а душы — пазітывам і ўпэўненасцю ў тым, што, як і раней, людзей і краіны яднае сяброўства і кнігі.

Вольга АНТОНЕНКАВА.
Фота аўтара і Алега ІГНАТОВІЧА.