Мы — космас

Калі б вам сказалі, што да Зямлі ляціць гіганцкае воблака зараджаных часціц, што б вы рабілі? Панікавалі? Хаваліся ў бамбасховішча? У навучэнцаў 10-х класаў ліцэя БНТУ ёсць лепшае рашэнне — пабудаваць караблі і паляцець. Што гэта за караблі, чаму падлеткі наогул пра такое думаюць, а галоўнае — што іменна думаюць, чытайце ў нашым матэрыяле.

Дзмітрый Балаш і Канстанцін Страусаў.

Арганізатарам і натхняльнікам хакатона, які право­дзіўся да 60-годдзя па­лёту Ю.А.Гагарына ў космас, з’яўляецца IT-спецыяліст і выдавец, стваральнік серыі “КНІГА-ЧАТ” Канстанцін Страусаў. Творчымі саўдзельнікамі, лектарамі і ментарамі выступілі намеснік генеральнага дырэктара групы кампаній “БелХард” Дзмітрый Балаш, прамысловы дызайнер Ксенія Картэль, дырэктар выдавецтва Алена Карабанава, распрацоўшчык камп’ютарных гульняў Усевалад Архіцкі і эканаміст-выкладчык Кацярына Страусава. Актыўную падтрымку аказала кіраўніцтва ліцэя БНТУ і перш за ўсё дырэктар Вольга Паўлаўна Ачэрэтняя.

Ліцэй БНТУ прадаставіў для правядзення хакатона ўсё неабходнае. У распараджэнні каманд былі актавая зала і вучэбная аўдыторыя, аснашчаная камп’ютарамі, друкаванай тэхнікай і вялікім сэнсарным экранам, зручным для правядзення лекцый і работы ліцэістаў.

Канстанцін Страусаў:

“Сучасныя IT плюс педагогіка дазваляюць стварыць унікальнае адукацыйнае шматпрофільнае асяроддзе, знаходзячыся ў якім, удзельнікі ў кароткія тэрміны ў рабочых групах вырашаюць мноства задач з розных галін: фізікі, матэматыкі, праграмавання, архітэктуры і г.д. Як паказаў наш эксперымент, гэта захоплівае, матывуе і развівае ўдзельнікаў, дазваляе далучыцца да вывучэння новых дысцыплін і сувязей паміж імі. І ўсё гэта ў любімай для сучасных дзяцей форме ролевай гульні”.

У склад журы ўвайшлі Аляксей Белацаркоўскі, загадчык аддзела інтэлектуальных інфармацыйных сістэм АІПІ НАН Беларусі, прадстаўнік Беларусі ў Камітэце па выкарыстанні касмічнай прасторы ў мірных мэтах ААН; Аляксандр Фядотаў, дацэнт кафедры камп’ютарнага мадэлявання фізічнага факультэта БДУ, намеснік старшыні Савета маладых вучоных БДУ; Сяргей Трухан, мастак, арт-дырэктар студыі па распрацоўцы камп’ютарных гульняў, і інш. З поўным спісам журы і праграмай хакатона можна азнаёміцца па спасылцы: https://lab.bookaas.com/hackathon.html.

Адыходзячы ад класікі

Лепшага месца для правя­дзення адукацыйнага астранамічнага квіз-хакатона “Мы — космас”, чым ліцэй БНТУ, не прыдумаеш. Тут прадстаўлена ідэальная камбінацыя будучых спецыялістаў — мастакі-архітэктары і фізікі-матэматыкі. Яны на працягу 4 дзён “ратавалі” чалавецтва ад магчымай катастрофы.

— У нас пазаштатная сітуацыя: выяўлены даныя са знешніх спадарожнікаў, якія кажуць, што на Зямлю ляціць гіганцкае воблака зараджаных часціц. Іх некалькі відаў, ёсць небяспечныя, ёсць бяспечныя, — расказвае Канстанцін Страусаў. — Праграмісты павінны разабрацца, ці трэба ляцець з Зямлі, ці небяспечнае гэтае воблака для жыхароў. Як яны гэта зразумеюць? Узламаюць серверы, каб сабраць даныя са спадарожнікаў: інфармацыю аб ма­дэлі і забру­джваннях на наступныя 100 гадоў ва ўсёй Сонечнай сістэме. Сервер пабудаваны такім чынам, каб удзельнікі, узломваючы яго, адначасова вучыліся працаваць з рэальнымі сайтамі ў інтэрнэце. Фізікі збяруць даныя, візуалізуюць іх, вызначаць размеркаванне шчыльнасці гэтага рэчыва, разлічаць, калі яно даляціць да Зямлі, а калі раптам даляціць — дзе можна схавацца. Таксама на аснове сваіх вывадаў яны складуц­ь спіс патрабаванняў да карабля, якія ўлічаць мастакі-архітэктары. Заданне для ўдзельнікаў размешчана тут: https://lab.bookaas.com/.

Гэты квіз-хакатон адрозніваецца ад класічных хакатонаў. Па-першае, Канстанцін Страусаў ужо праводзіў розныя квізы на астра­намічную тэматыку, прычым выбудоўваў іх так, каб удзельнікі атрымлівалі інфармацыю, якая можа ім спа­трэбіцца для работы. Па-другое, на класічным хакатоне неабходна праз 48 гадзін прадэманстраваць свой праект. Падлеткаў прымушаць працаваць ноччу нельга, таму мера­прыемства разбілі на 4 дні. Па-трэцяе, кожны дзень ліцэістаў чакалі лекцыі. Удзельнікі квіз-хакатона даведаліся, як генерыраваць ідэі ў абмежаваных умовах, як зрабіць разлік становішча планет у Сонечнай сістэме ў любы момант часу, якія мастакі ўжо два стагоддзі назад малявалі карціны, падобныя на касмічныя здымкі, хто павінен трапіць на карабель і інш.

— У класічным хакатоне каманды — канкурэнты. У нас жа атмасфера была сяброўская, таму мерапрыемства прай­шло больш прадукцыйна, весела і спакойна. Мы хацелі, каб удзельнікі праграмавалі, разлічвалі, малявалі і самае галоўнае — прыдумлялі і аналізавалі, — дзеліцца Канстанцін Страусаў.

Калі трэба — адкінем

Усяго ў квіз-хакатоне ў­дзель­нічалі каля 25 чалавек. Каманды прадстаўлялі свае караблі, расказвалі, дзе яны збіраюцца, апісвалі знешні і ўнутраны выгляд, што для чаго неабходна, якія матэрыялы выкарыстоўваюцца і г.д. Можна было карыстацца інтэрнэтам, натхняцца іншымі работамі і рабіць рэферансы.

— Наш карабель складаецца з трох жылых ярусаў, у кожным ёсць два кольцы, — гаворыц­ь навучэнка 10 “Е” класа Алена Булойчык. — Калі мы пагля­дзім зверху, то ўбачым унутранае кольца, дзе будзе спальная зона. Вакол — знешняе кольца, дзе са спальнай зоны можна перайсці ў зону вольнага часу, лабараторый, плантацый і гаспадаркі і перамяшчацца па ўнутраных кольцах. Гэтак жа зроблены іншыя ярусы. Уверсе знаходзіцца цэнтр кіравання. Мы можам ездзіць з аднаго яруса ў іншы на ліфце, да ўнутранага эліпса можам прымацаваць шатлы, на якіх дабяромся да карабля.

Выніковыя работы.

Палёт — справа складаная, асабліва калі ён доўгі, таму каманда разгледзела магчымыя в­арыянты развіцця падзей і ўлічыла іх пры праектаванні. Напрыклад, распрацавала абарону ад метэарытаў і касмічнага смецця. Навучэнцы падзялілі жылыя і прамысловыя карпусы на модулі. У выпадку пашко­джання нейкай часткі карабель зможа яе адкінуць.

— Таксама мы спрабавалі прадугледзець, дзе зможам запасіць энергію і як рабіць гэта максімальна кампактна. З Зямлі ўзяць дастатковую колькасц­ь энергіі для доўгага палёту немагчыма, таму мы прыдумалі спосаб, як атрымліваць і выпрацоўваць яе ў дарозе. Гэта сонечная ядзерная батарэя, якая нават цяпер выкарыстоўваецца ў спадарожніках, — тлумачыць навучэнка 10 “Б” класа Мілана Мілейша.

Верхам на астэроідзе

Карабель другой каманды атрымаўся зусім іншым. Ён складаецца з мноства модуляў, якія ляцяць, шукаюць астэроід з лёду і металаў. Калі знаходзяц­ь, выстройваюцца вакол, далучаюцца і бяруць з яго па­трэбныя матэрыялы. Гэта дазваляе караблю доўга праіснаваць па-за Зямлёй.

— На астэроідзе прыкладна ў 10 разоў менш неабходных нам рэчываў, чым на Зямлі, таму трэба ўзяць з сабой рэдказямельныя металы, — кажа навучэнец 10 “В” класа Ан­дрэй Страусаў. — Другая праблема — на караблі змесціцца толькі 60 тысяч чалавек. Трэба будзе рабіць складаны выбар, хто паляціць. Таксама мы актыўна абмяркоўвалі пытанне, як размяшчаць людзей. Калі б не Насця, якая задавала каверзныя пытанні, мы б і не падумалі, што на караблі не можа быць утопіі, калі ўсе мірна жывуць і не спрачаюцца.

Настасся Нарбутоўскіх з 10 “В” (тая самая Насця) жыццё ў замкнёнай прасторы ацаніла па-даросламу. Паколькі на караблі звычайныя людзі будуць знаходзіцца круглыя суткі на працягу многіх гадоў у адной капсуле, яны могуць канфліктаваць. Рашэнне праблемы знайшлі ў забавах: капсула павінна змяшчац­ь бібліятэкі, кінатэатры, цэрквы і г.д.

Дзмітрый Балаш:

“Крытэрыі, якімі мы карысталіся для ацэнкі работ:

1. Унікальнасць. 2. Прыгажосць. 3. Даўгавечнасць. 4. Карыснасць. 5. Мера. 6. Дасягальнасць. 7. Разнастайнасць”.

Аб выжыванні карабля ў космасе расказаў навучэнец 10 “В” класа Сцяпан Субоцін. Ён з калегамі думаў над тым, як і дзе павінны размяшчацца рухавікі, каб яны не білі па частках карабля і каб уся канструкцыя працавала, адкуль браць энергію, як здабываць ваду з астэроіда і потым яе перапрацоўваць.

— Мы вырашылі, што спачатку на астэроід прылятаюць частка будаўнікоў, робаты і рэсурсы, неабходныя базе для пабудовы карабля, потым ужо даляцяць астатнія людзі на модулях, і ўсе састыкуюцца, — дзеліцца ідэяй Сцяпан.

Каланізацыя планеты

Ужо ашаломлены планамі ў­дзельнікаў? Гэта не ўсё. У Юліі Накарнеевай і Аляксандра Сот­нікава з 10 “А” класа быў асобны праект. Яны на платформе Unity з падтрымкай мовы праграмавання С# рабілі казуальную гульню SpaceZ.

— Ідэя такая: ёсць ракета, вы на ёй некуды леціце і выбіраеце планету для каланізацыі. На аснове вылічэнняў нашых калег з іншых каманд будзе вызначана, ці правільна чалавек выбраў планету. Гульня падыходзіць для платформы Android, — расказвае Юлія.

Каб зрабіць праект лепшым і прасоўваць яго, распрацоўшчыкам патрэбен дызайнер. Усё ж такі бясплатныя ўзоры з інтэрнэту не заменяць па якасці работы нават нявопытнага спецыяліста.

— Нам пашанцавала, у нас быў ментар — Усевалад Архіцкі. Ён накіроўваў, падказваў. Нават калі ёсць доступ да інтэрнэту, дасведчаны чалавек побач — гэта заўсёды лепш, — лічыць Аляксандр.


Звычайна на хакатоне ёсць пераможцы і тыя, хто да гэтага п’едэстала недацягнуў. На квіз-хакатоне ад такога падыходу адмовіліся. Тут перамаглі ўсе. Прычым хтосьці як генератар ідэй, хтосьці як выдатны мастак, а хтосьці як добры спікер. “Мы — космас” — гэта ўжо не проста назва хакатона, гэта жыццёвы дэвіз ліцэістаў. Цалкам апраўданы дэвіз.

Настасся ХРЫШЧАНОВІЧ.
Фота аўтара і з архіва ліцэя БНТУ