Прафесія для “сонейка”

Фотапраект “Сонечная прафесія” ўпершыню быў рэалізаваны ў Беларускім дзяржаўным універсітэце ў рамках валанцёрскай праграмы Студэнцкага Саюза БДУ “Мая школа”. Мэта акцыі — падтрымка дзяцей з сіндромам Даўна, іх адаптацыя ў грамадстве. Аўтарам фотапраекта стала пяцікурсніца факультэта міжнародных адносін БДУ Ксенія Воўк, а арганізатарам — аддзел маладзёжных праграм і праектаў упраўлення выхаваўчай работы з моладдзю БДУ. Прэзентацыя здымкаў “сонечных дзяцей” адбудзецца сёння ў Міжнародны дзень чалавека з сіндромам Даўна, які адзначаецца па ініцыятыве Сусветнай асацыяцыі “Даўн-сіндром” 21 сакавіка.

“Ва ўніверсітэце я пастаянна займаюся валанцёрскай дзейнасцю, з’яўляюся кіраўніком праекта “Мая школа”, — паведаміла Ксенія. — Разам з аднакурснікамі і іншымі студэнтамі-валанцёрамі мы наведваем дзіцячыя дамы-інтэрнаты, цесна супрацоўнічаем з Івянецкім домам-інтэрнатам для дзяцей-інвалідаў з асаблівасцямі фізічнага развіцця і з мінскай дапаможнай школай-інтэрнатам № 10, праводзім мерапрыемствы па падтрымцы такіх дзяцей у звычайных агульнаадукацыйных установах. Што тычыцца фотапраекта, то гэтую ідэю выношвала з мінулага года. Дзень чалавека з сіндромам Даўна для мяне асаблівы, бо мой брат мае гэтую паталогію і я шмат ведаю аб праблемах сацыялізацыі такіх людзей. Я агучыла гэтую праблему сярод студэнцтва, стараюся давесці яе да патэнцыяльных работадаўцаў. Сутнасць праекта — азнаямленне ўсіх зацікаўленых асоб праз фатаграфіі з прафесіямі, у якіх могуць рэалізаваць сябе “сонечныя людзі”. Мы задавалі пытанні бацькам, самім дзецям: “Кім вы хочаце стаць? У якой прафесіі бачаць вас бацькі?” Разам з імі падбіралі для кожнага прафесію, абмяркоўвалі, якіх якасцей яна ад чалавека патрабуе. У праекце прынялі ўдзел і дзеці з псіханеўралагічнага інтэрната ў Навінках”.
Удзельнікамі праекта сталі 17 людзей з сіндромам Даўна — у асноўным хлопчыкі і дзяўчынкі ад 5 да 18 гадоў. Сярод іх і двое дарослых маладых людзей — Арцём, якому 23 гады, і Барыс, якому 32 гады. Усіх разам з сем’ямі запрасілі ў фотастудыю White Star Studio, гаспадаром якой з’яўляецца Яўген Мельнікаў. На працягу трох дзён прафесійныя фатографы імкнуліся ўвасобіць у фотаздымках мары дзяцей аб будучых прафесіях. Антон Сцяшко здымаў дзяцей, якія выхоўваюцца ў сям’і. Ён прыватным чынам займаецца фота- і відэаздымкамі. Юлія Ішмуратава — супрацоўніца медыя-цэнтра БДУ — фатаграфавала дзяцей з інтэрната. Каардынатарам праекта з’яўляецца начальнік аддзела маладзёжных праграм і праектаў БДУ Рыгор Пасрэднік.
Падчас фотасесіі кожны з удзельнікаў праекта расказваў, якім чынам будзе рэалізоўваць сябе ў прафесіі. Дзеці пераўвасабляліся ў вобразы футбаліста, пчаляра, паштальёна, садоўніка, мастака, фатографа і інш.
— Узнікненне нашага праекта невыпадковае, гэта павевы часу: у Еўропе і Амерыцы людзі з сіндромам Даўна працуюць, іх колькасць вымяраецца сотнямі. Калі ўзяць Расію, то там афіцыйна працаўладкаваны толькі тры чалавекі з сіндромам Даўна. З чаго пачынаць далучэнне такіх людзей да прафесіі? Існуе практыка “падтрымліваючага працаўладкавання”. Гэта значыць, што побач з чалавекам з асаблівасцямі знаходзіцца той, хто суправаджае і навучае яго азам прафесіі. Пачынаць навучанне можна з самага простага: мыцця посуду, прыгатавання кавы, выканання іншых нескладаных абавязкаў. У залежнасці ад здольнасцей, якія праяўляе чалавек, яго прафесійныя задачы паступова ўскладняюцца.
У Беларусі, як мне вядома, фактаў афіцыйнага працаўладкавання такіх людзей увогуле няма. Хаця адзін малады чалавек, удзельнік нашага праекта, працуе. 23-гадовы Арцём Мкртчан, мінчанін, прадае каву на адным з канцавых аўтобусных прыпынкаў. Сярод яго пакупнікоў пераважна вадзіцелі. Яны добра адносяцца да хлопца і заўсёды яму рады. Арцём жыве побач са станцыяй. Аднак яго гісторыя — выключэнне. У асноўным маладыя людзі з сіндромам Даўна пасля заканчэння школы працуюць у майстэрнях пры манастырах.
Майму брату Мікалаю 17 гадоў, і хутка перад ім паўстане праблема жыццеўладкавання. Зараз ён заканчвае дапаможную школу. Усе карані праблем такіх людзей знаходзяцца, на мой погляд, у дзяцінстве. Мікалай наведваў звычайны дзіцячы сад, пасля мы паспрабавалі ўладкаваць яго ў звычайную школу на інтэграванае навучанне, якое, на жаль, не стала паспяховым. Калі дзеці падрастаюць, пачынае адчувацца розніца паміж імі, і яны не прымаюць непадобнага на сябе, слабейшага, і імкнуцца пакрыўдзіць яго. Простае ўключэнне дзіцяці з АПФР у асяроддзе равеснікаў праблемы не вырашае, таму што яму будзе некамфортна ў ім. Патрэбны пэўныя намаганні з боку педагогаў, бацькоў, здаровых дзяцей, аднакласнікаў, а таксама кіраўнікоў. Рэдка які дырэктар агульнаадукацыйнай школы лёгка і адразу прымае дзяцей з сіндромам Даўна на навучанне — усімі спосабамі адмаўляецца, шукае адгаворкі.
Інтарэсаў у Колі шмат — ён хоча быць і футбалістам, і кухарам, і ваенным, і маляром. У школе яго хваліць настаўнік працоўнага навучання: ён умела апрацоўвае дрэва і, значыць, можа асвоіць прафесію сталяра. Але на дадзены момант нашы з Колем бацькі жадаюць, каб ён працаваў у майстэрні пры манастыры. Яны зыходзяць з пункту погляду бяспекі, так усім у сям’і будзе спакайней. Калі Мікалая ўладкаваць, напрыклад, у кавярню ці рэстаран, не факт, што яго прымуць там як належыць, не будуць крыўдзіць. Для некаторых людзей сам тэрмін “сіндрома Даўна” — сінонім абразы, яны гатовы назваць “даўнам” любога, каго хочуць пакрыўдзіць.
З такой сітуацыяй мірыцца нельга. Не трэба людзей з сіндромам Даўна хаваць за сценамі. Яны павінны быць побач з намі. Я спрабавала выказваць такую думку ў арганізацыях сферы паслуг. У лепшым выпадку работадаўцы пагаджаліся, што ў прынцыпе такія людзі павінны працаваць. Але прымаць у свой калектыў адмаўляліся. Навідавоку стэрэатып: усе ведаюць, што ў грамадстве ёсць асаблівыя людзі, але прасцей не заўважаць іх і не клапаціцца пра іх, няхай жывуць самі па сабе. Многія нават не задумваюцца, што ў гэтых людзей такія ж патрэбы, як і ў любога здаровага чалавека.
Вельмі важна, каб прабіліся першыя парасткі — з’явіліся, нарэшце, прыклады паспяховага працаўладкавання людзей з сіндромам Даўна. Каб знайшліся тыя энтузіясты, якія б не пабаяліся прыняць іх у свае калектывы.
…Аднойчы наведвальнік ЦКРНіР, убачыўшы “сонечных дзяцей”, задаў пытанне: яны ўсе браты і сёстры? Анекдатычна. Але гаворыць аб тым, што аб’ектыўнай інфармацыі аб “сонечных людзях” не хапае.
— Яны падобны адно да аднаго, але толькі разрэзам вачэй, — гаворыць Ксенія. — Ва ўсім жа астатнім — вельмі розныя, у кожнага свой характар і тэмперамент, свой непаўторны ўнутраны свет. Падчас фотасесіі яны таксама паводзілі сябе па-рознаму: адны былі самастойнымі, дзелавымі і незалежнымі, другія праяўлялі сябе як натуры вельмі пяшчотныя і рамантычныя. Безумоўна, іх паводзіны і здольнасці залежаць у многім ад выхавання, якое яны атрымалі ў сям’і, абумоўлены тым асяроддзем, у якім дзеці пастаянна знаходзяцца. Калі яны растуць у атмасферы любові і павагі, гэта абавязкова адлюструецца і на іх характары, і на ўзроўні развіцця. У інтэрнаце дзеці пазбаўлены бацькоўскай любові і клопату.
Ёсць адметны выраз: за кожным маленькім дзіцем, якое верыць у сябе, стаіць дарослы, які паверыў у яго першым. Сваім фотапраектам я заклікаю дарослых: паверце ў здольнасці сваіх дзяцей. Але ім патрэбна не толькі наша спагада, але і канкрэтная дзейсная дапамога.
У будучыні планую зрабіць фотапраект аб дзецях з інваліднасцю з самымі рознымі асаблівасцямі і аб іх сем’ях, а дакладней, аб іх родных братах і сёстрах. Побач з фотаздымкамі хачу змясціць невялікія гісторыі з іх жыцця — тыя, што з’ядноўваюць дзяцей, расказаць аб тым, як жыццё побач з асаблівым братам ці сястрой аказвае станоўчы ўплыў на фарміраванне асобы звычайнага дзіцяці. Свайго брата я называю “фільтрам” усёй нашай сям’і, ён канцэнтруе тое добрае, што ў нас ёсць, ён аб’ядноўвае нас. У Мікалая моцная сіла волі, ён упарты, але ў той жа час ён вельмі добры, шмат адчувае. Калі ўзнікаюць нейкія складанасці — а ў якой сям’і іх няма, — ён ведае, да каго трэба падысці і супакоіць, і… усё наладжваецца! Ён сапраўдная аддушына для нашай сям’і.

***

Калі вы зацікавіліся праектам Ксеніі Воўк, зазірніце на сацыяльныя старонкі Студэнцкага Саюза БДУ. У красавіку дзяўчына плануе арганізаваць выставу фотаработ у рэктараце БДУ. Акрамя таго, запланавана выданне друкаванай прадукцыі з фотаздымкамі ўдзельнікаў праекта.
А 21 сакавіка Мікалай Воўк, брат Ксеніі, выступіць на канцэрце, прысвечаным Міжнароднаму дню чалавека з сіндромам Даўна, у Мінскім палацы дзяцей і моладзі. Роўна год назад на такім жа канцэрце Ксенія і Мікалай разам танцавалі танга.

Надзея ЦЕРАХАВА.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.