Шматаблічны аўтызм

“Наш сын Аляксей рос і развіваўся ў шчаслівай здаровай сям’і. Калі яму споўнілася два гады, я заўважыла ў яго развіцці пэўныя адметнасці, якія пачалі мяне непакоіць. Пасля двух гадоў Лёша перастаў гаварыць (да гэтага ўсё ішло добра), і я забіла трывогу, — расказала мама хлопчыка Алена Леанідаўна Ананьева. — У 2014 годзе, калі сыну было 4 гады, спецыялісты паставілі яму дыягназ — расстройства аўтыстычнага спектра”. 

Галоўная праблема, з якой сутыкнулася Алена Леанідаўна, — гэта абсалютнае няведанне, неразуменне, што такое аўтызм. Іх сям’я мела вострую патрэбу ў псіхалагічнай дапамозе ў перыяд прыняцця дыягназу, бо перажывала вялікі боль. Своечасовай была падтрымка блізкіх і сваякоў і дапамога розных спецыялістаў: прадстаўнікоў аховы здароўя, адукацыі, грамадскіх арганізацый, царквы і г.д. Сям’я хлопчыка пражывае ў Гомелі, і, вядома ж, бацькі звярнуліся ў мясцовыя рэабілітацыйныя ўстановы да лагапедаў і псіхолагаў. Лёшы назначылі і дадатковыя віды развіццёвых заняткаў, і масаж. Агульнымі намаганнямі праблема ў сям’і была прынята, і з’явілася матывацыя да ўсебаковага развіцця хлопчыка. Усё ішло павольнымі тэмпамі, бо рэабілітацыя — гэта не панацэя, нельга чакаць ад спецыялістаў цуду. Усе іх практыкаванні, заданні неабходна абавязкова выконваць з дзіцем дома. Калі не займацца, то ўсе ўменні і навыкі, якія дзеці атрымліваюць з дапамогай спецыялістаў, паступова губляюцца.

“Лёша доўга не ўмеў выказ­ваць жаданні, у яго адсутнічалі просьбы, ён не мог патрабаваць. Браў маю руку і накіроўваў на жаданы прадмет ці проста плакаў, крычаў і істэрыў, — прыгадвае Алена. — Толькі дзякуючы вытрымцы, цярпенню, стрыманасці наша сям’я пераадолела гэты этап, пакуль, нарэшце, у Аляксея не сфарміраваўся патрэбны навык. У нашай сям’і з’явілася правіла адной-дзвюх хвілін: не важна, спяшаемся мы ці спазняемся, трэба заўсёды даць дзіцяці час для таго, каб яно магло выказаць сваё жаданне ў зручнай форме, а мы павінны імкнуцца зразумець і падтрымаць яго. Лёша не мог узаемадзейнічаць з іншымі людзьмі, і мы сталі развіваць у яго камунікатыўныя навыкі. Ён наведваў разнастайныя мерапрыемствы, якія праходзілі ў нашым горадзе з удзелам дзяцей. Кожную нядзелю мы ездзілі ў гомельскі лялечны тэатр. Падчас спектакляў на працягу паўгода Лёша глядзеў выключна ў гаджэт, яго не цікавілі яркія вобразы артыстаў і падзеі на сцэне. Ён штурхаў дзяцей, якія ся­дзелі побач, быў раздражнёны і ўвогуле не хацеў хадзіць у тэатр. Але, дзякуючы настойлівасці і ўпэўненасці лю­дзей, якія працавалі на пачатковым этапе з маім сынам, у тым, што ўсё павінна атрымацца, мы працягвалі хадзіць у тэатр, і праз паўгода Лёша ўжо стаў гля­дзець на сцэну, унікаць у тое, што адбываецца на ёй, пачаў смяяцца і, нарэшце, адклаў гаджэт убок. Гэта быў сапраўдны поспех!”

У працэсе развіцця ў Лёшы камунікатыўных навыкаў бацькі выкарыстоўваюць розныя спосабы, метады і прыёмы. Спачатку было вельмі шмат невербальных зносін. Сёння ж у працэсе навучання робяцца тлумачэнні ў выглядзе схем, графічных малюнкаў. Бацькі меркавалі, што Лёша пойдзе вучыцца ў ЦКРНіР, аднак спецыялісты разгледзелі ў ім пэўны патэнцыял для таго, каб займацца ў звычайным дзіцячым са­дзе і агульнаадукацыйнай школе, дзе Аляксей быў забяспечаны выхавальнікам персанальнага суправаджэння. Хвалявала сацыялізацыя хлопчыка, камунікацыя з іншымі дзецьмі. Спачатку ўсё давалася вельмі цяжка, ішло моцнае супраціўленне з боку хлопчыка: нежаданне нічога рабіць, адсутнасць увагі, разумення, у тым ліку, калі да яго звярталіся, самыя простыя інструкцыі даваліся яму з вялікай цяжкасцю. На той час вельмі важнай была падтрымка спецыялістаў у перакананні сям’і, што вынік абавязкова будзе. Часта ў дзяцей з РАС адсутнічае ўнутраная матывацыя, і толькі любоўю, гульнёй можна яе стварыць. Усё павінна быць натуральна. Не дастаткова заняткаў ва ўстановах, усе веды і вопыт, атрыманыя ў спецыялістаў, неабходна пераносіць у штодзённае жыццё, займацца дома (Алена расказала пра прыём “100 разоў замацаваць”). 

“Выкарыстоўваем штодзённыя сітуацыі. Напрыклад, у магазіне я заўсёды ўручаю сыну кошык, і ён можа выбраць тыя ці іншыя тавары сам. Мы абавязкова стаім, як і ўсе людзі, у чарзе, напрыклад, у парку на атракцыёны, і Лёша сам набывае сабе білеты, — расказвае Алена. — Усё гэта — важныя моманты сацыялізацыі. У нас комплексны падыход да гэтага пытання, мы за сістэмнасць і дакладны расклад. У нашай сям’і высокі тэмп жыцця, на дзень ставіцца шмат задач. Мы настолькі прывыклі працаваць, быць у руху, што часам не заўважаем сваёй стомленасці. Лёшу спатрэбіўся час, каб уцягнуцца ў такі рытм. І сёння ён ужо не цікавіцца, навошта мы робім штосьці і куды выпраўляемся, а проста разумее, што гэта неабходна. Усе сваякі, педагогі і іншыя спецыялісты матываваныя на заняткі з Аляксеем, бо бачаць станоўчую дынаміку ў яго развіцці, усе імкнуцца знайсці рэсурс і раскрыць патэнцыял дзіцяці.

У Гомелі добра арганізавана дадатковая адукацыя для дзяцей з РАС. Заняткі праходзяць у розных гуртках, студыях і секцыях, на базе летняй творчай пляцоўкі ў цэнтрах інклюзійнай культуры, дадатковай адукацыі. Навучанне ў школе сацыяльнага прадпрымальніцтва (кіраўнік школы Аксана Шаўчэнка) дапамагло і мне выявіць раннія праблемы ў развіцці дзіцяці і структураваць комплексную псіхолага-педагагічную дапамогу”.

Лёша закончыў курсы ў камп’ютарнай акадэміі, займаўся ў тэатральным гуртку, мадэльнай школе, захапляўся дзюдо. Цудоўна гуляе ў шашкі і шахматы, з’яўляецца членам клуба “Чамучкі” Гомельскай абласной універсальнай бібліятэкі імя У.І.Леніна і прымае актыўны ўдзел у мерапрыемствах бібліятэкі. Зараз заняты ў дзіцячым мадэльным бізнесе, удзельнічае ў паказах, нават знаходзіцца ў міжнароднай базе дзяцей-мадэляў.

“Самае галоўнае пытанне, якое сёння мяне хвалюе: “А што далей?”, — гаворыць мама хлопчыка. — Я не хачу, каб у будучыні сястра Лёшы, мая дачка, несла расходы на ўтрыманне свайго брата з аўтызмам. У яго ж ёсць рукі і ногі, разнастайныя здольнасці. Напрыклад, у свае 11 гадоў ён удзельнічае ў алімпіядзе па інфарматыцы. У мяне самае звычайнае жаданне, як у любой мамы, каб сын меў магчымасць асвоіць прафесію, працаваць і быць фінансава незалежным”.

Алена Леанідаўна ўпэўнена, што навучанне ў агульнаадукацыйных школах, сацыялізацыя, складанне індывідуальных маршрутаў рэабілітацыі, максімальна ранняе карэкцыйнае ўздзеянне дапамогуць знізіць паказчыкі ўзроўню інваліднасці па псіхіятрычных паказчыках у Беларусі і павялічыць уключанасць дзяцей з РАС у звычайнае жыццё грамадства. У той жа час важна інфарміра­ваць грамадства аб праблеме аўтызму і змагацца са стыгмай у стаўленні да лю­дзей з такім парушэннем. Неабходна часцей праводзіць акцыі, спартыўныя мерапрыемствы, святы, дэманстраваць мастацкія фільмы пра жыццё такіх людзей, распаўсю­джваць адпаведную літаратуру. Рабіць усё, што дапаможа звычайным людзям прыняць асаблівасці іншых.

Надзея ЦЕРАХАВА.