Тэатральны педагог — псіхолаг і сябар

Як у чарадзе насычаных тэатральных будняў знайсці час на выкладчыцкую дзейнасць, на што ў першую чаргу варта звяртаць увагу пры рабоце з юнымі тэатраламі, як стварыць паспяховы тэатральны праект — пра ўсё гэта і многае іншае пагаворым з актрысай тэатра і кіно, тэлевядучай, спявачкай, дацэнтам кафедры маўлення, вакалу і пластычных дысцыплін Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў, ідэйнай натхняльніцай і кіраўніком “ТрыТфармаТу” і дзіцячай студыі “Пунцовыя ветразі” Верай ПАЛЯКОВАЙ-МАКЕЙ.

— Вера Аляксандраўна, хто з педагогаў паўплываў на ваша прафесійнае станаўленне і ў каго вы пераймалі педагагічнае майстэрства?

— Да 7 класа я вучылася ў мінскай сярэдняй школе № 66 з музычна-харавым аддзяленнем. І мая першая настаўніца Марына Браніславаўна, на жаль, прозвішча не памятаю, якая была першай настаўніцай і маёй мамы, прывіла моцную любоў да ведаў. Потым мы пераехалі ў Фрунзенскі раён, дзе я вучылася ў сярэдняй школе № 136 з тэатральным ухілам. Памятаю, калі мы з татам ішлі падаваць дакументы, то ў калідоры сустрэлі яго былога класнага кіраўніка і неверагоднага матэматыка Аркадзя Львовіча Ліўшыца, які забраў і мяне да сябе ў клас. Затым былі выдатныя педагогі ў музычнай школе, дзе я вучылася іграць на фартэпіяна.

Усё жыццё мне вельмі шанцуе на педагогаў, і некага вылучыць даволі складана. Так, у Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў кіраўніком нашага курса была прафесар Лідзія Аляксееўна Манакова, а ў аспірантуры — сённяшні першы прарэктар акадэміі Святлана Пятроўна Вінакурава, якая выкладала ў нас філасофію. Я да гэтага часу памятаю, якія гэта былі неверагодныя заняткі, хоць мне заўсёды здавалася, што філасофія — гэта вельмі сумны прадмет, але яна настолькі цікава і з гумарам выкладала яго, што ўсё станавілася зразумелым. Зусім нядаўна я атрымлівала трэцюю вышэйшую адукацыю на эканамічным факультэце Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. Карацей, 89% маіх педагогаў — адметныя людзі, якія шмат чаму мяне навучылі. Наш тэатральны выкладчык Ілья Львовіч Курган заўсёды гаварыў: “Дзетачкі мае, нельга навучыць, можна толькі навучыцца”. Напэўна, таму, што я заўсёды прыходзіла вучыцца не дзеля, як зараз модна гаварыць, “корачак”, а за пэўнымі ведамі, мне заўсёды падабалася і падабаецца вучыцца. І калі я нешта новае спасцігаю, то заўсёды з вялікім хваляваннем стаўлюся да гэтага.

— Вы і самі шмат гадоў выкладаеце ў Акадэміі мастацтваў.

— Так, ужо 20 гадоў, зараз на пасадзе дацэнта кафедры сцэнічнага маўлення, вакалу і пластычных дысцыплін на тэатральным факультэце. Выкладаю сцэнічны рух, сцэнічны бой і фехтаванне. Заўсёды імкнуся перадаць студэнтам усе свае веды і навучыць іх таму, што ўмею. І мне вельмі хочацца, каб яны навучыліся. За гады выкладчыцкай дзейнасці навучылася даходліва, з энергіяй і настроем усё тлумачыць, бо гэта таксама вельмі важна. Я нават заўважаю: калі прыходжу на заняткі стомленай і млявай, то і заняткі праходзяць вяла, а калі ў мяне добры настрой, то мы паспяваем шмат зрабіць.

— Фехтаванне — даволі не­звычайны занятак, як мне падаецца. А з чаго пачалося ваша захапленне ім?

— На самай справе я не збіралася займацца фехтаваннем прафесійна. Яно з’явілася ў маім жыцці, толькі калі прыйшла ў Акадэмію мастацтваў, але ў мяне неяк адразу склаліся выдатныя адносіны з фехтаваннем. Я ўвогуле люблю зброю. Па мамінай лініі цэлая дынастыя фехтавальшчыкаў і стралкоў, нават чэмпіёны свету ёсць.

Увогуле рух, танец, вакал — гэта ўсё мая гісторыя, бо я з 6 гадоў займалася танцамі і музыкай і ўвесь час развівала сябе ў гэтым напрамку. І Лідзія Аляксееўна Манакова, калі я выпускалася, параіла мне пасту­паць у аспірантуру. А на маё ­здзіўленае пытанне, што ж я там буду выкла­даць, яна адказала: “Будзеш выкладаць сцэнічны рух, сцэнічны бой і фехтаванне, і я ўпэўнена, што ў цябе гэта добра атрымаецца”. Вось так яе вера і настойлівая парада маёй мамы Таццяны Дзмітрыеўны — прафесара, доктара педагагічных навук Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры — паспрыялі таму, што я засталася ў Акадэміі. Хоць, канечне, у той час мне хацелася выключна іграць на сцэне, але яны мяне ўгаварылі. І сёння выкладчыцкая дзейнасць — гэта значная частка майго жыцця. Мне вельмі прыемна, калі сустракаюся са сваімі выпускнікамі ўжо дзесьці на здымачнай пляцоўцы і яны па-ранейшаму называюць мяне Верай Аляксандраўнай. З многімі мы іграем на адной сцэне, і калі ў іх атрымліваецца выканаць ролю лепш, чым у мяне, я шчыра радуюся гэтаму. Бо нашы студэнты, як і дзеці, вядома, павінны быць лепшымі за нас.

— А кім ганарыцеся са сваіх выпускнікоў?

— У першую чаргу тымі, хто зараз выступае са мной на сцэне як “ТрыТфармаТу”, так і Тэатра-студыі кінаакцёра, — гэта Арцём Давідовіч, Юрый Баранаў, Алена Гіранок, Яна Хадановіч, Сяргей Лапаніцын, Дзіма Клімовіч, Дзіма Ягораў, Антон Жукаў. У многіх беларускіх тэат­рах служаць мае выпускнікі, а некаторыя ўжо нават у Маскве — Марына Дзянісава, Паліна Сыркіна, Павел Вішнякоў, а Эрык Абрамовіч — ва Украіне. Дарэчы, сярод студэнтаў майго самага першага курса былі Уладзімір Свірскі, Ірына Мядзве­дзева і Наталля Эйсмант.

— Вы пяць гадоў працуеце з тэатральным калектывам “Пунсовыя ветразі”. Чаму вырашылі стварыць свой дзіцячы тэатр і чаму далі яму такую назву?

— Калі мой малодшы сын пайшоў у першы клас 16-й гімназіі, я прапанавала былому дырэктару ўстановы Георгію Уладзіміравічу Кушнярову стварыць тэатральны калектыў, і ён падтрымаў гэтую ідэю. На працягу чатырох гадоў наш клас ставіў казкі і канцэртныя нумары, мы паспяхова выступалі на конкурсах і бралі прызавыя месцы, шмат удзельнічалі ў мерапрыемствах. Але са зменай кіраўніцтва студыя перастала працаваць, пакуль я не знайшла нам іншае памяшканне. Зараз мы базіруемся ў КЗ “Мінск”, дзе ў верасні зноў адкрылася наша тэатральная школа. Сёння тут займаюцца 22 хлопчыкі і дзяўчынкі ва ўзросце ад 6 да 15 гадоў. Нашы выхаванцы-падлеткі літаральна мараць стаць студэнтамі Акадэміі мастацтваў, і мы іх паэтапна і планамерна рыхтуем і да паступлення таксама.

А “Пунсовыя ветразі” таму, што гэта назва азначае мару, а мне здаецца, што любы творчы чалавек ідзе да сваёй запаветнай мары, а тэатрал імкнецца стаць добрым запатрабаваным артыстам, які сыграў бы шмат роляў. А яшчэ “Пунсовыя ветразі” — гэта класіка, і для мяне гэта заўсёды пра каханне і творчасць.

— А вы набіраеце да сябе дзяцей, праводзячы адбор?

— Не, мы даём магчымасць усім дзецям праявіць сябе. Але сёлета так атрымалася, што практычна 90% нашых выхаванцаў ужо гатовы выступаць на сцэне. Хоць часам і прыходзяць да нас, каб вырашыць нейкія маўленчыя пытанні і разняволіцца, бо насамрэч вельмі важна, каб дзіця было свабодным, навучылася даносіць сваю думку, змагло пераадолець сціпласць і скава­насць. Тэатр для дзяцей — гэта ў любым выпадку добрае развіццё, але вельмі важна, хто працуе ў ім. У нашых “Пунсовых ветразях” выдатныя педагогі: Алеся Пухавая выкладае тэхніку сцэнічнага маўлення, Святлана Гусарава і заслужаны артыст Беларусі Аляксандр Цімошкін — акцёрскае майстэрства, Арцём Давідовіч адказвае за музычна-рытмічнае выхаванне, бо ён чалавек-аркестр, які іграе практычна на ўсіх музычных інструментах, і я — за сцэнічны рух. Усяго 5 чалавек, якія працуюць з дзецьмі. Я лічу: чым больш добрых і розных педагогаў, тым лепш для дзяцей, тады яны змогуць атрымаць рознабаковую адукацыю.

— А ці рыхтуеце з юнымі артыстамі новую пастаноўку?

— Так, зараз мы пачалі падрыхтоўку да навагодняга спектакля “Дзед Мароз і люстэрка чараўніц­тва” разам з маскоўскім рэжысёрам Таццянай Самбук — выкладчыцай майстэрні Сяргея Салаўёва Усерасійскага дзяржаўнага інстытута кінематаграфіі імя С.А.Герасімава. Чацвёрты год запар у Палацы Рэспублікі мы ставім казкі, і кожны раз атрымліваецца святочны марафон для нас, які, спадзяюся, і сёлета атрымаецца здзейсніць. Нашы навагоднія пастаноўкі звычайна наведвае больш за 20 тысяч юных беларусаў.

— Вера Аляксандраўна, а ці адрозніваецца работа з дзецьмі ад заняткаў са студэнтамі?

— Канечне, бо на дзяцей затрачваецца куды больш часу і энергіі. Да таго ж, акрамя таго, што ты педагог, які павінен іх нечаму навучыць, ты яшчэ і псіхолаг, і мама ў пэўнай ступені, і сябар, бо ў іх таксама бывае дрэнны настрой, іх трэба пастаянна стымуляваць, прыдумваць нешта новае, прычым у гульнявой форме. Я стараюся дзецям даваць тую ж праграму, што і студэнтам, толькі аблегчаную. Лічу, што не трэба нешта выдумляць, калі ёсць тое, што праверана гадамі і заўсёды працуе. Я даю дзецям тыя ж практыкаванні, толькі ў больш лёгкай і гульнявой форме — з імі мы можам зрабіць 5 прак­тыкаванняў за заняткі, у той час як са студэнтамі толькі адно. Праўда, з дзецьмі мы і на наступны дзень зробім іх зноў, пасля яшчэ раз, даводзячы да ідэалу.

— Што лічыце галоўным у зносінах з юнымі выхаванцамі?

— Калі бачу дзяцей з іншых тэат­ральных ці вакальных дзіцячых студый, то адразу відаць, дзе педагогі кампетэнтныя, бо іх выхаванцы — індывідуальнасці са сваёй харызмай і кожны розны. Аднак бывае, што на сцэну выхо­дзяць 20 дзяцей, падобных на свайго кіраўніка, і рухаюцца яны як робаты, і дакладна ўсё выконваюць, але ў гэтым няма мастацтва. А я за тое, каб у кожным дзіцяці раскрывалі індывідуальнасць, каб кожны быў раскрыты як творчая адзінка. І самае галоўнае ў такой справе — не нашкодзіць, а ўзяць тое, што ёсць, і зрабіць гэта лепшым. Мы, педагогі, як вопытныя людзі бачым, у чым больш моцнае дзіця і што трэба падцягнуць пэўнымі практыкаваннямі. Гэта як работа са студэнтамі ў Акадэміі мастацтваў, мы ж павінны выпусціць студэнтаў, якія потым на сцэне будуць уражваць і захапляць гледачоў.

— Нядаўна адбылася гучная прэм’ера спектакля “Тры сястры”, пастаўленага вашым праектам “ТрыТфармаТ”, які стартаваў у маі 2012 года. За 8 гадоў чаго дасягнуў ваш тэатр?

— Мы паставілі ўжо 12 спектак­ляў, у тым ліку 4 дзіцячыя. Многія з іх мы паказалі ў розных краінах Еўропы. Толькі ў мінулым тэатральным сезоне наведалі Сербію, Грузію, Літву, Латвію і Расію. А гэты сезон пачалі ў верасні камедыяй “Тры плюс кот” і яўрэйскай музычнай камедыяй “Шлюбны дагавор”, з якой пакарылі Венецыянскую біенале. У канцы верасня прадставілі прэм’еру — “Тры сястры” рэжысёра Таццяны Самбук, на яе пастаноўку мы атрымалі грант па падтрымцы маладой таленавітай рэжысуры ад Міністэрства культуры, што дапамагло нам, нягле­дзячы на эпідэмічныя ўмовы, зрабіць вельмі годны спектакль. Да таго ж на сцэне гучыць жывая музыка ў выкананні малога складу Прэзідэнцкага аркестра пад кіраўніцтвам Віталя Кульбакова, што ўзбагачае наш спектакль.

— Ваша пастаноўка “Трох сясцёр” — гэта новае слова пра бессмяротны твор?

— Гэта нетрадыцыйная пастаноўка Чэхава, бо ў нас нават адсутнічае 6 персанажаў і іх на сцэне толькі 9: тры сястры, Андрэй, Наташа, Тузенбах, Салёны, Вяршынін і Кулыгін, а яшчэ ў нас з’явіўся Бобік, пра якога ўвесь час гаворыць сын Наташы. Гэтую ролю выканаў мой сын Арцём. У спектаклі мы паказваем сямейныя ўзаемаадносіны, адносіны паміж мужчынамі і жанчынамі, любоўны трохвугольнік і тое, як вясковая жанчына выйшла замуж за бязвольнага мужчыну і выжыла разумных і інтэлігентных Празоравых, якія ведаюць тры мовы і мараць пра нейкую міфічную Маскву. Лічу, што гэты спектакль вельмі актуальны сёння, таму што трэба будаваць дом там, дзе ты жывеш. Людзі, калі глядзяць нашу пастаноўку, плачуць, а значыць, мы кранаем пэўныя струны іх душы. Вельмі спадзяюся, што адбудзецца чарговы паказ “Трох сясцёр” у дзень майго нараджэння — 22 кастрычніка.

А наогул мая мара — атрымаць тэатральную “Залатую маску” з гэтым спектаклем! Вось такая ў мяне высокая мэта. Мой добры сябар і аўтар многіх маіх песень Сяргей Сухамлін часта паўтараў адзін і той жа выраз: “Хочаш зарабіць мільён, думай аб мільярдзе”. Таму і я лічу, што трэба ставіць вельмі высокія і далёкія мэты, каб на шляху да іх дасягаць малых.

Кожны год я выпускаю новы спектакль з праектам “ТрыТфармаТ” і думаю, ну чым жа далей буду здзіўляць свайго гледача. Але пакуль, дзякуй богу, атрымліваецца.

— Вера Аляксандраўна, вы — актрыса, тэлевядучая, тэат­ральны кіраўнік і прадзюсар, педагог і выкладчык, любая жонка і матуля, і ўсе гэтыя ролі вы цудоўна выконваеце. Як вам гэта ўдаецца?

— Проста я ўмею планаваць свой час і моцна люблю ўсё тое, чым займаюся, таму з задавальненнем трачу на ўсё гэта шмат сіл і энергіі. А калі выходзіш на сцэну ці ў эфір, здымаешся ў кіно або выкладаеш і траціш энергію, то яна абавязкова вернецца назад. Мне здаецца, абмен энергіяй і дае мне сілы з усім спраўляцца, бо я сапраўды падзараджаюся ад людзей, якім аддаю сваю энергію. Я пераканана, што чым больш ты аддаеш, тым больш атрымаеш, таму нельга сябе берагчы, ты павінен аддаваць сябе кожную хвіліну, калі выбраў такую прафесію.

— Калі не сакрэт, пра што вы марыце? Раней вы гаварылі, што пра ўласны тэатр, а зараз?

— Па-ранейшаму мару пра асобны дом для свайго тэатра — невялікі, але каб у ім была душа. Людзі ходзяць не толькі на артыста, але хутчэй у месца, дзе ім хораша, цёпла, утульна, а калі да таго ж на сцэне любімыя артысты — увогуле выдатна. Таму мару, каб у майго калектыву быў свой дом, дзе мы змаг­лі б зрабіць так, як нам падабаецца. І хутчэй за ўсё, гэта быў бы не проста тэатр, а цэнтр беларускай культуры, дзе б не толькі ставілі спектаклі, а і працавала дзіцячая студыя, і праводзіліся канцэрты і фестывалі, каб тэатр мог трансфармавацца ў кіназалу, дзе можна было б паказваць цікавыя фільмы і абмяркоўваць іх, каб было сапраўднае тэатральнае кафэ. Я стараюся зрабіць усё, каб мая мара ажыццявілася!

— Вялікі дзякуй за цікавую размову! Жадаю, каб і далей кожны ваш дзень быў напоўнены творчасцю і натхненнем, новымі праектамі і ролямі, энергіяй, добрым настроем і любоўю да жыцця, а запаветная мара абавязкова здзейснілася!

Вольга АНТОНЕНКАВА.
Фота з архіва Веры ПАЛЯКОВАЙ-МАКЕЙ.