Вучымся хутка лічыць пры дапамозе вусных практыкаванняў

Лікі акружаюць нас паўсюль. Выкананне розных арыфметычных дзеянняў над імі прыводзіць да выніку, на падставе якога мы прымаем пэўныя рашэнні. Вылічальныя навыкі неабходны ў жыцці кожнаму чалавеку. Яны дапамагаюць развіваць асноўныя псіхічныя функцыі вучняў, маўленне, увагу і памяць, а таксама паўнацэнна засвойваць прадметы прыродазнаўчанавуковага цыкла. Нягледзячы на шырокае выкарыстанне сучасных інфармацыйна-тэхналагічных сродкаў, трывалыя вылічальныя навыкі па-ранейшаму застаюцца актуальнымі.

Фота да матэрыялу: Вучымся хутка лічыць пры дапамозе вусных практыкаванняў.Працуючы з вучнямі 5—11 класаў, заўважыла, што ў іх існуе праблема развіцця вусных вылічальных навыкаў. Настаўнікі і дзеці адчуваюць дэфіцыт вучэбнага часу, імкнуцца разгледзець як мага больш аб’ёмных прыкладаў і задач, раскласці па паліцах парадак дзеянняў. У такой сітуацыі не ўсе вучні свабодна валодаюць навыкамі вуснага лічэння. Я вырашыла змяніць сітуацыю, павысіўшы якасць ведаў па матэматыцы ў вучняў 5—6 класаў шляхам фарміравання вылічальных уменняў і навыкаў праз выкарыстанне вусных практыкаванняў на ўроках матэматыкі.

Вылічальная культура — надзейны падмурак для вывучэння матэматыкі і іншых дысцыплін. Вылічэнні актывізуюць памяць вучняў, іх увагу і назіральнасць, фарміруюць рацыянальную арганізацыю дзейнасці і іншыя якасці. На жаль, многія дзеці не валодаюць навыкамі вылічальнай культуры, дапускаюць розныя памылкі ў вылічэннях. Сярод прычын — недастатковая падрыхтоўка па матэматыцы ў пачатковых класах, нізкі ўзровень мысліцельнай дзейнасці, неразвітыя ўвага і памяць, адсутнасць адпаведнай падрыхтоўкі з боку сям’і і дашкольных устаноў, належнага кантролю пры падрыхтоўцы дамашніх заданняў з боку бацькоў, выкарыстанне калькулятараў і інш.

Пра наяўнасць у вучняў вылічальнай культуры можна меркаваць па іх уменні выконваць вусныя і пісьмовыя вылічэнні, рацыянальна арганізоўваць іх ход, пераконвацца ў правільнасці атрыманых вынікаў. Якасць вылічальных уменняў вызначаецца веданнем правіл і алгарытмаў вылічэнняў.

Правілы і прыёмы вылічэнняў не залежаць ад таго, выконваюцца яны пісьмова ці вусна. Але валоданне навыкамі вусных вылічэнняў уяўляе вялікую каштоўнасць не толькі таму, што ў побыце імі карыстаюцца часцей, чым пісьмовымі выкладкамі, але і таму, што яны паскараюць пісьмовыя вылічэнні, удасканальваюць іх.

Для пачатку работы з вучнямі трэба ведаць узровень іх уменняў і навыкаў, сфарміраваных раней. Для гэтага правяраю веданне табліц складання, множання, вылічэння і дзялення. Форма праверкі — вусны лік па картках і табліцах. Прааналізаваўшы пісьмовую і вусную работу вучняў, высвятляю, як засвоены вывучаны матэрыял, якія памылкі дапушчаны пры выкананні вылічэнняў, хто з вучняў і што менавіта не засвоіў, як ліквідаваць прабелы. Пасля выяўлення сістэматычных памылак праводжу карэкцыйную работу з вучнямі.

Вусныя практыкаванні выкарыстоўваю для тлумачэння новага матэрыялу, ілюстравання правіл, пераключэння вучняў з аднаго віду дзейнасці на іншы, праверкі дамашніх заданняў, падрыхтоўкі да чарговай кантрольнай работы, замацавання і паўтарэння вывучанага. Пры падрыхтоўцы да ўрока адбіраю матэрыял, сістэматызую яго і прадумваю пераход ад аднаго практыкавання да наступнага. Пры абдумванні сістэмы заданняў і форм арганізацыі вуснага лічэння ўлічваю індывідуальную падрыхтоўку вучняў, іх схільнасці і здольнасці да вусных вылічэнняў.

Вуснае лічэнне праводжу амаль на кожных вучэбных занятках. У залежнасці ад тэмы і матэрыялу лічэнне можа прымяняцца ў пачатку ці ў канцы ўрока. У пачатку заняткаў вуснае лічэнне мэтазгодна выкарыстоўваць тады, калі неабходна актуалізаваць веды дзяцей, неабходныя для вывучэння новага матэрыялу ці замацавання пройдзенага.

Вусныя практыкаванні, што даюцца ў пачатку ўрока, дысцыплінуюць вучняў, дапамагаюць ім хутка ўключацца ў работу. У сярэдзіне заняткаў вуснае лічэнне лепш праводзіць, калі яно звязана з матэрыялам, пройдзеным на ўроку. У канцы заняткаў яно прымяняецца незалежна ад тэмы ўрока ў спецыяльна адведзены для гэтага час у якасці практыкаванняў, накіраваных на ўдасканаленне розных прыёмаў хуткіх вылічэнняў, якімі вучні ўжо валодаюць, і для ілюстравання і фарміравання новых прыёмаў. У канцы ўрока звяртаюся да вусных практыкаванняў радзей з-за стомленасці вучняў.

Выкарыстоўваю розныя формы арганізацыі вуснай работы. Сярод іх — матэматычная дыктоўка, якая ўяўляе сабой вусныя практыкаванні, вынік выканання якіх запісваецца. Гэтая форма работы дазваляе даволі хутка атрымаць пэўнае ўяўленне пра ўзровень засваення матэрыялу кожным вучнем і класам у цэлым. Самаправерка ці ўзаемаправерка, што праводзіцца пасля кожнай дыктоўкі, выхоўвае важныя маральныя якасці: добрасумленнасць, крытычныя адносіны да сваёй працы і інш. Акрамя таго, выстаўленне вучнямі адзнак самім сабе развівае цікавасць да прадмета.

Матэматычныя трэнажоры ўяўляюць сабой табліцы і прызначаны для адпрацоўкі асобнага навыку па пэўнай тэме ці некалькіх навыкаў пры абагульняльным паўтарэнні. Прапаноўваю вучням прачытаць прыклад услых, а затым назваць ці запісаць адказ. Заданні трэнажора дазваляюць выканаць шмат вылічэнняў за невялікі час.

Вучням падабаецца прыём “Знайдзіце памылку”. Перад урокам запісваю прыклады на дошцы ці загадзя ствараю прэзентацыю. Вучні шукаюць памылку і фармулююць правіла, на якое яна дапушчана.

Не менш цікавым з’яўляецца прыём “Лесвіца”. На дошцы малюецца лесвіца прыкладаў. За пэўны час вучням трэба ўзняцца на верхнюю прыступку гэтай лесвіцы.

Выкарыстоўваю таксама прыёмы “Рамонак” і “Аднаві прыклад”. Так, прапаноўваю вучням прыклады, дзе прапушчаны дзеянні ці адзін з кампанентаў. Дзецям трэба аднавіць прапушчаны запіс.

Добра ўплывае на развіццё школьнікаў уключэнне ў сістэму вусных практыкаванняў задач правакацыйнага характару (іх умовы змяшчаюць згадкі ці намёкі, якія падштурхоўваюць вучняў да выбару памылковага шляху рашэння), камбінаторных задач і задач з выкарыстаннем праектыўных выяў, разгортак і мадэлей фігур.

Дзякуючы вусным практыкаванням, павышаецца паспяховасць і актыўнасць вучняў на ўроках, значна павялічваецца іх тэмп, паляпшаюцца вынікі кантрольных і праверачных работ з-за змяншэння колькасці вылічальных памылак і павелічэння хуткасці выканання работ.

Наталля ЛЯШКО,
настаўніца матэматыкі
сярэдняй школы № 20 імя Героя Савецкага Саюза Д.М.Карбышава Брэста.