Якасць адукацыі павышаецца, але рэзервы не вычарпаны

Аб рабоце сістэмы адукацыі Брэсцкай вобласці па забеспячэнні якасці адукацыі вялася гутарка на пасяджэнні калегіі галіновага міністэрства, якое прайшло ў Баранавічах. Функцыянаванне ўстаноў адукацыі ўсіх узроўняў Брэстчыны было прадстаўлена ўпраўленнем адукацыі Брэсцкага аблвыканкама і дэпартаментам кантролю якасці адукацыі Міністэрства адукацыі. Вёў пасяджэне міністр адукацыі С.А. Маскевіч.

З грунтоўнай справаздачай аб развіцці рэгіянальнай сістэмы адукацыі перад удзельнікамі калегіі выступіў начальнік абласнога ўпраўлення адукацыі М.А.Ціханчук. Статыстычныя паказчыкі, прадстаўленыя ў дакладзе, пераконваюць у тым, што сістэма адукацыі Брэстчыны развіваецца з улікам тых сучасных патрабаванняў, якія прад’яўляюцца да нацыянальнай сістэмы адукацыі з боку дзяржавы і грамадства. Вобласць імкнецца не толькі развіваць адукацыйныя паслугі, але і значна пашыраць, разнастайваць іх, каб задаволіць запыты дзяцей і бацькоў.
Адукацыйная галіна ў вобласці фінансуецца, як правіла, своечасова і ў поўным аб’ёме. Істотны той факт, што ў параўнанні з папярэднімі гадамі сёлета бюджэтнае фінансаванне ўзрасло і складае амаль 4 трлн рублёў. Вобласць досыць актыўна інвесціруе ў адукацыю. Значныя сродкі з абласнога бюджэту накіраваны на рамонт, рэканструкцыю і мадэрнізацыю ўстаноў адукацыі для стварэння найбольш сучасных умоў для навучання дзяцей. У гэтым годзе на будаўніцтва новых адукацыйных аб’ектаў прадугледжана ў абласным бюджэце 174,2 млрд рублёў.
Фота з сайта www.amurpress.ru.Варта адзначыць, што асноўнымі фінансава ёмістымі ўзроўнямі адукацыі з’яўляюцца дашкольная і агульная сярэдняя адукацыя. Напрыклад, за папярэднія два гады рэканструяваны 4 і пабудаваны 7 школ агульнай умяшчальнасцю амаль 1,5 тысячы месцаў, 9 устаноў дашкольнай адукацыі.
— Асноўнымі напрамкамі работы ў сістэме дашкольнай адукацыі вобласці з’яўляюцца далейшае развіццё здароўезберагальнага асяроддзя, павышэнне якаснага ўзроўню педагагічных кадраў і ўмацаванне матэрыяльна-тэхнічнай базы адпаведных устаноў, — адзначыў Міхаіл Андрэевіч. — У параўнанні з мінулым годам ахоп дзяцей дашкольнай адукацыяй павялічыўся да 94%, у тым ліку на сяле — да 74,8% (рэспубліканскія паказчыкі адпаведна 94,6% і 73,8%).

Начальнік упраўлення адукацыі аблвыканкама канстатаваў, што ў вобласці з кожным годам расце нараджальнасць, што прыводзіць да павелічэння попыту на ўстановы дашкольнай адукацыі. Таму прыкладаюцца ўсе намаганні, каб іх запыты на атрыманне месца ў дзіцячай установе, на якасць дашкольнай адукацыі былі цалкам задаволены. Аднак у раёнах, дзе адбываецца масавае будаўніцтва жылля, а таксама ў сельскай мясцовасці, пакуль захоўваецца чарга ў дзіцячыя сады.
— З мэтай ліквідацыі дэфіцыту месцаў паралельна з будаўніцтвам дашкольных устаноў мы праводзім мэтанакіраваную работу па стварэнні дадатковых месцаў ва ўстановах адукацыі, — заявіў Міхаіл Андрэевіч. — Для ўдасканалення сістэмы ўладкавання дзяцей у дашкольныя ўстановы па месцы пражывання бацькоў толькі ў мінулым годзе з дзіцячых садкоў у школы быў выведзены 41 першы клас. Гэта дазволіла дадаткова прадаставіць дашкольнікам 850 месцаў.
Адначасова вядзецца работа па рэарганізацыі малакамплектных школ у вучэбна-педагагічныя комплексы “дзіцячы сад — школа”. Сёлета ў рэгіёне працуе 112 вучэбна-педагагічных комплексаў. У сельскай мясцовасці, дзе дашкольныя ўстановы адсутнічаюць, арганізаваны падвоз дзяцей у найбліжэйшыя ўстановы дашкольнай адукацыі.
Што датычыцца якасці працы педагагічных работнікаў устаноў дашкольнай адукацыі, то захоўваецца пазітыўная тэндэнцыя павышэння іх прафесійнага ўзроўню. Напрыклад, у мінулым годзе колькасць педагогаў з вышэйшай адукацыяй складала больш за 60%. Для педагогаў, якія не маюць педагагічнай адукацыі па спецыяльнасці “Дашкольная адукацыя”, арганізавана работа пастаянна дзеючага інтэрнэт-семінара. Такая форма навучання з’яўляецца эканамічна мэтазгоднай, бо дазваляе пры найменшых матэрыяльных выдатках спрыяць працэсу самаразвіцця работнікаў.

Гаворачы аб сітуацыі ў агульнай сярэдняй адукацыі, М.А.Ціханчук адзначыў, што асаблівасцю яе развіцця ў апошнія гады з’яўляецца істотнае скарачэнне колькасці дзяцей у школах. У сувязі з чым у вобласці была распачата работа па аптымізацыі сеткі ўстаноў адукацыі.
— Адэкватна рэагаваць на дэмаграфічную сітуацыю — вельмі складаная задача для сістэмы адукацыі, паколькі гэта мае на ўвазе закрыццё навучальных устаноў, што з’яўляецца цяжкім рашэннем у любой краіне, — падкрэсліў Міхаіл Андрэевіч. — Мы вельмі асцярожна паставіліся да гэтага пытання і закрывалі школы пераважна ў тых раёнах вобласці, дзе гэта больш за ўсё было неабходна ў сувязі са скарачэннем колькасці насельніцтва.
Безумоўна, аптымізацыя сеткі цягне за сабой неабходнасць арганізацыі падвозу навучэнцаў. Сёння падвозіць трэба каля 15 тыс. дзяцей і падлеткаў. Для гэтага толькі ў бягучым годзе плануецца набыць 16 аўтобусаў. У мясцовым бюджэце на гэтыя мэты запланавана 8 млрд рублёў.
Сёння неактуальным стала існаванне вячэрніх школ. У сувязі з чым былі закрыты вячэрнія школы ў Брэсце, Пінску і Кобрыне. Тыя грамадзяне, якія ўжо працуюць і жадаюць атрымаць агульную сярэднюю адукацыю, змогуць скарыстацца адукацыйнымі паслугамі звычайных сярэдніх школ у вячэрняй або завочнай форме ці авалодаць неабходнымі ведамі з дапамогай экстэрнату.
Была таксама вывучана работа ўсіх міжшкольных вучэбна-вытворчых камбінатаў працоўнага навучання і прафесійнай арыентацыі вобласці і дадзены рэкамендацыі па іх закрыцці або рэарганізацыі на працягу наступнага навучальнага года.

Што датычыць умацавання матэрыяльна-тэхнічнай базы сістэмы агульнай сярэдняй адукацыі, то сёння актуальнай застаецца праблема якаснага абсталявання кабінетаў фізікі, хіміі, біялогіі, замежнай мовы. Ужо праведзена работа па цэнтралізаванай пастаўцы абсталявання па фізіцы (38 кабінетаў фізікі плануецца абсталяваць за кошт рэспубліканскага бюджэту). За кошт абласнога бюджэту ў гэтым годзе ва ўстановы агульнай сярэдняй адукацыі будзе пастаўлена 70 камп’ютарных класаў.
У выкладанні замежнай мовы актыўна выкарыстоўваюцца мультымедыйныя комплексы, інтэрактыўныя матэрыялы, тэхнічныя сродкі навучання. За кошт сродкаў абласнога бюджэту было ўстаноўлена 16 лінгафонных кабінетаў.
Кіраўнік сістэмы адукацыі вобласці закрануў і пытанне кадравага складу ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі. Як паказвае аналіз, у вобласці адбываецца амаладжэнне педагагічных калектываў. Штогод у рэгіён прыязджае больш за 700 маладых спецыялістаў па розных спецыяльнасцях педагагічнага профілю. Аднак на працягу апошніх трох гадоў установы адукацыі адчуваюць вострую патрэбу ў спецыялістах фізіка-матэматычнага профілю. Не выконваецца заяўка па хіміі, біялогіі, замежных мовах. Разам з тым у вобласці назіраецца перанасычанасць рынку працы спецыялістамі па такіх спецыяльнасцях, як пачатковая адукацыя, беларуская і руская мова і літаратура, гісторыя, геаграфія, выяўленчае мастацтва.

З кожным годам павышаюцца якасныя паказчыкі агульнай сярэдняй адукацыі. Па выніках цэнтралізаванага тэсціравання ў мінулым годзе навучэнцы вобласці палепшылі свае вынікі па фізіцы, хіміі, біялогіі, матэматыцы, гісторыі Беларусі, англійскай, нямецкай мовах, сусветнай гісторыі. Максімальны вынік (100 балаў) атрымалі 14 абітурыентаў вобласці. Каб павысіць выніковасць удзелу школьнікаў вобласці ў рэспубліканскіх алімпіядах па вучэбных прадметах, для ўстаноў адукацыі пашыраны магчымасці па падрыхтоўцы школьнікаў да алімпіяд. Так, напрыклад, створаны рэсурсны цэнтр па падрыхтоўцы алімпіяднікаў на базе Брэсцкага абласнога ліцэя. У найбліжэйшыя гады плануецца арганізаваць якасную падрыхтоўку адораных вучняў да рэспубліканскай алімпіяды па вучэбных прадметах праз факультатыўныя заняткі (у тым ліку міжшкольныя), стымулюючыя заняткі, індывідуальную падрыхтоўку, дзейнасць рэгіянальных профільных лагераў для адораных навучэнцаў, рэсурсных цэнтраў.
У працяг размовы першы намеснік міністра адукацыі А.І.Жук заўважыў, што, згодна з аналізам вынікаў рэспубліканскіх прадметных алімпіяд, цэнтралізаванага тэсціравання папярэдніх гадоў, Брэсцкая вобласць ужо традыцыйна паказвае не самыя лепшыя вынікі, і гэта пры тым, што ўзровень кваліфікацыі, педагагічнае майстэрства работнікаў сістэмы адукацыі вобласці вельмі высокія. Напэўна, у гэтым ёсць істотныя недапрацоўкі, якія трэба прааналізаваць і намеціць шляхі выкаранення праблем.

Дэпартамент кантролю якасці адукацыі галіновага міністэрства правёў праверку стану спраў сістэмы адукацыі Брэсцкай вобласці ў адпаведнасці з зацверджанымі крытэрыямі ацэнкі якасці адукацыі. Быў зроблены аналіз функцыянавання ўстаноў адукацыі ўсіх узроўняў і вызначаны вынікі іх дзейнасці.
Як расказаў дырэктар дэпартамента У.М.Здановіч, праведзеная праверка пацвердзіла, што ў рэгіёне здолелі захаваць агульную колькасць устаноў дашкольнай адукацыі і нават яе павялічылі. Аднак існуе некаторая разбежка ў іх напаўняльнасці. Так, на адну ўстанову ў сельскай мясцовасці прыходзіцца 40 дзяцей, у гарадской — 184. Забяспечанасць месцамі ў дзіцячых садах Брэста склала ўсяго 90%, што значна ніжэй за сярэдні паказчык па вобласці. У той жа час 27 садоў Маскоўскага раёна абласнога цэнтра перапоўненыя, а 7 — не запоўнены, аналагічная сітуацыя склалася і ў Пінску, Баранавічах, Кобрыне, іншых райцэнтрах. Чаму? Адказ відавочны: установы непрывабныя для бацькоў. Акрамя таго, забяспечанасць адукацыйнага працэсу сродкамі выхавання і навучання ў дашкольных установах вобласці, на жаль, недастатковая і яе неабходна павысіць.
Кіраўнік дэпартамента пацвердзіў, што ў вобласці адбылося паляпшэнне якаснага складу педагогаў устаноў дашкольнай адукацыі. За апошнія тры гады вырасла колькасць работнікаў з вышэйшай адукацыяй па спецыяльнасці “Дашкольная адукацыя”. Адметна і тое, што на Брэстчыне ў дашкольных установах працуе найменшая ў краіне колькасць педагогаў з агульнай сярэдняй адукацыяй.
Уладзімір Мацвеевіч адзначыў, што сетка агульнай сярэдняй адукацыі вобласці ў цэлым сфарміравана і задавальняе запыты навучэнцаў і іх бацькоў. Сёння яе аптымізацыя ажыццяўляецца з улікам дэмаграфічнай сітуацыі і патрэб рэгіёна.
Аднак да гэтага часу функцыянуюць установы з нізкай напаўняльнасцю. Напрыклад, з 28 школ Бярозаўскага раёна 20 запоўнены толькі на 20 — 40%. Такая карціна існуе і ў іншых раёнах вобласці.
Адначасова частка навучэнцаў рэгіёна займаецца ў другую змену, і гэты паказчык павялічваецца ў асноўным за кошт буйных гарадоў і райцэнтраў. Уладзімір Мацвеевіч адзначыў, што ўзнятая праблема вырашыцца за кошт павышэння нарматыву напаўняльнасці класаў. Акрамя таго, побач з райцэнтрамі, у школах якіх заняткі праводзяцца ў дзве змены, у радыусе 5—7 кіламетраў знаходзяцца паўпустыя, у добрым стане школы. “Магчыма, мае сэнс арганізаваць зваротны падвоз вучняў з горада ў вёску”, — прапанаваў У.М.Здановіч.

Як бачна па выніках праверкі, у вобласці даволі актыўна праводзіцца аптымізацыя сеткі ўстаноў адукацыі, але патрабуецца больш дэталёвая прапрацоўка некаторых пытанняў, асабліва ў частцы аптымізацыі колькасці навучэнцаў ва ўстановах, класах, групах.
Што тычыцца забеспячэння навучальным абсталяваннем агульнаадукацыйных устаноў вобласці, то ў іх выконваецца адпаведны сацыяльны стандарт па забеспячэнні камп’ютарамі, шырока выкарыстоўваюцца электронныя сродкі навучання, але, як і ў цэлым па краіне, сучаснага абсталявання і наглядных дапаможнікаў не хапае ў кабінетах фізікі, хіміі, біялогіі.
Характэрны і той факт, што кожны год ва ўстановы адукацыі вобласці прыязджае каля 700 маладых спецыялістаў. Варта адзначыць, што яны атрымліваюць сацыяльныя гарантыі (надбаўкі да зарплаты, матэрыяльную дапамогу, месцы ў інтэрнатах іншых арганізацый, кампенсацыю выдаткаў па найме жылля і інш.). У гэтай сувязі расце працэнт замацаванасці педагогаў пасля абавязковай адпрацоўкі. Так, у 2011/2012 навучальным годзе ён, напрыклад, склаў 94,6%. Аднак, як ужо адзначалася, у вобласці не хапае настаўнікаў фізікі, матэматыкі, замежнай мовы, хіміі, біялогіі, дэфектолагаў, лагапедаў. У той жа час у вобласці назіраецца лішак настаўнікаў пачатковай школы, беларускай і рускай моў і літаратуры. Як бачна, неабходна весці падрыхтоўку і размеркаванне кадраў з улікам рэальнай патрэбы. Было прызнана, што Брэсцкая вобласць стабільна займае лідзіруючыя пазіцыі па краіне па выніках экзаменаў за курс сярэдняй і базавай школы. Аднак слабым месцам Брэстчыны пакуль застаюцца вынікі рэспубліканскіх прадметных алімпіяд і ЦТ.
— Першую праблему можна вырашыць, наладзіўшы больш цесную сувязь гімназій з выкладчыкамі УВА, якія маюць вопыт па падрыхтоўцы алімпіяднікаў, — адзначыў Уладзімір Мацвеевіч. — А што тычыцца цэнтралізаванага тэсціравання, то атрымліваецца парадокс: невысокія вынікі па беларускай мове і ў той жа час лішак настаўнікаў па гэтым прадмеце. А па фізіцы, хіміі, матэматыцы выпускнікі школ Брэстчыны палепшылі свае вынікі, а настаўнікаў па гэтых прадметах у рэгіёне не хапае.

Для вызначэння якасці і ўзроўню навучанасці школьнікаў у вобласці дэпартамент правёў свае кантрольныя зрэзы па матэматыцы, рускай мове і фізіцы. У цэлым навучэнцы справіліся з заданнямі. Сярэдні бал па выніках кантрольных зрэзаў у гімназіях склаў 7,6 (па выніках трэцяй чвэрці 2012/2013 навучальнага года — 7,7), у звычайных школах — 5,9 (6,2). Гэта сведчыць аб адпаведнасці зместу і якасці адукацыі сённяшнім патрабаванням.
Аднак у некаторых установах агульнай сярэдняй адукацыі вынікі кантрольных зрэзаў вучняў 9-х, 11-х класаў не карэлююць з адзнакай па прадмеце па выніках трэцяй чвэрці гэтага навучальнага года. У некалькіх гімназіях пры паступленні ў 5 клас адбор праводзіцца выключна сярод сваіх жа вучняў з пачатковай школы. Прахадны бал вышэй за 50 толькі ў трох гімназіях з 25. На думку У.М.Здановіча, неабходна ўсталяваць жорсткую планку і па конкурсе, і па прахадным бале.
Застаецца адкрытым пытанне эфектыўнасці факультатыўных заняткаў. Па выніках анкетавання да 40% выпускнікоў 11-х класаў, у тым ліку ў гімназіях, карыстаюцца паслугамі рэпетытараў, а каля 70% бацькоў падтрымліваюць прапанову вывучэння на 3 ступені асобных прадметаў на павышаным узроўні.
— У цэлым дзейнасць органаў кіравання адукацыяй устаноў адукацыі Брэсцкай вобласці па забеспячэнні якасці дашкольнай, агульнай сярэдняй і прафесійна-тэхнічнай адукацыі можна прызнаць станоўчай, аднак неабходна больш пільна прааналізаваць існуючыя праблемы і своечасова іх вырашыць, — адзначыў У.М.Здановіч.
На пасяджэнні калегіі было разгледжана таксама пытанне аб мерах па павышэнні якасці агульнай сярэдняй адукацыі. Прынятыя прапановы былі ўнесены ў пастанову пасяджэння калегіі і будуць рэалізоўвацца ў найбліжэйшы час.

Ала КЛЮЙКО.