Ужо 30 гадоў загадчыца бібліятэкі сярэдняй школы № 1 Ляхавіч Ірына Рымша кожную раніцу спяшаецца на любімую работу, якая прыносіць радасць ад узаемаадносін з дзецьмі і педагогамі, ад дыялогу з кнігай, паведамляе карэспандэнт “Настаўніцкай газеты”.
— У школе кожны дзень не падобны на папярэдні. Я пастаянна вучуся чамусьці новаму і гэтыя веды імкнуся прымяняць на практыцы, — заўважае Ірына Рымша. — Любоў да кнігі, да роднага слова прывіла мне мама, настаўніца рускай мовы і літаратуры. З маленства яна чытала мне казкі К.Чукоўскага, А.Пушкіна, Х.-К.Андэрсена.
Дома ў Ірыны была багатая сямейная бібліятэка, і дзяўчына з дзяцінства марыла стаць бібліятэкарам. Яе мара ажыццявілася: пасля заканчэння Магілёўскага бібліятэчнага каледжа малады спецыяліст прыйшла працаваць у сярэднюю школу № 1, дзе яе прыняў дружны і згуртаваны калектыў. Як прызнаецца Ірына Ільінічна, аб выбранай прафесіі ніколькі не шкадуе. На працягу апошніх 15 гадоў яна яшчэ кіруе аб’яднаннем школьных бібліятэкараў раёна.
— Сёння кніга не з’яўляецца адзінай крыніцай інфармацыі. Чытанне кніг для навучэнцаў, на жаль, перастала быць прыемным адпачынкам. Рэальнасць такая, што сучасныя дзеці перш за ўсё спажыўцы камп’ютарных прадуктаў, асобы, арыентаваныя на ўспрыманне віртуальнай карцінкі. Таму наша задача — у стагоддзе інфармацыйных тэхналогій знайсці правільныя падыходы да раскрыцця каштоўнасці кнігі, яе прыгажосці, — адзначае І.Рымша.
Бібліятэкар згодна з В.Сухамлінскім, што “чытанне — адзін са спосабаў мыслення і разумовага развіцця”, бо вучыць разважаць, думаць, гаварыць.
— Калі навучымся чытаць — навучымся мысліць, навучымся мысліць — станем паспяховымі ў навучанні і ў жыцці, — пераканана Ірына Ільінічна. — Прыярытэтам лічу далучэнне навучэнцаў да чытання і ўсю работу імкнуся падпарадкаваць гэтай мэце: раскрыць каштоўнасць кнігі. Далучаючы дзіця да чытання, бібліятэка не толькі адкрывае шлях да адной з важных крыніц інфармацыі, яна робіць значна больш важную справу: абараняе яго душу, падсілкоўвае розум і сэрца, пабуджае да самаўсведамлення, садзейнічае творчай самарэалізацыі асобы і яе жыццястойкасці, у якіх бы складаных сітуацыях яна ні апынулася.
Каб выхаваць актыўнага чытача, неабходна развіваць у дзіцяці пазнавальную цікавасць. Гэта дасягаецца шляхам правядзення ўрокаў інфармацыйнай культуры, шматлікіх мерапрыемстваў. Увагу да кнігі найперш прыцягвае выстава, яскравая, з прыгожай назвай. Выставы, якія ладзіць І.Рымша, разнастайныя па форме і змесце. У чытальнай зале бібліятэкі ёсць як пастаянна дзеючыя выставы (“Метадычная скарбонка” (для педагогаў), краязнаўчая выстава “Наш ляхавіцкі край”, “Каляндар” (прысвечана паэтам і пісьменнікам-юбілярам), так і зменныя: выстава-крыжаванка “Вясёлая краіна М.Носава”, выстава-знаёмства “У дзівоснай краіне В.Біянкі”, выстава-юбілей “Песняры зямлі беларускай”, прысвечаныя юбілею Якуба Коласа і Янкі Купалы. Ствараюцца кніжныя інсталяцыі “Юны чытач”, “Кніжная елачка”. Выставы кніг Ірына Ільінічна рыхтуе таксама і да прадметных тыдняў, якія праводзяцца ў школе. Звычайна яны размяшчаюцца ў рэкрэацыях школы.
Для стымулявання чытацкай актыўнасці дзяцей афармлялася выстава-памяць “Подзвіг герояў — у сэрцах пакаленняў” (да Дня Перамогі), выстава-заклік “Ведай свае правы, памятай пра абавязкі!” (да Міжнароднага дня абароны правоў дзіцяці), выстава-боль “Злая зорка Чарнобыля”, выстава-віншаванне “Мама — слова дарагое” і інш. Выстава-сюрпрыз “Почитай то, не знаю что…” прыцягнула асаблівую ўвагу школьнікаў тым, што прадстаўленыя на ёй кнігі былі абгорнуты ў паперу і чытач не ведаў, якая гэта кніга.
У бібліятэцы дзейнічае літаратурнае кафэ “Кнігаежка”, дзе чытачам прапаноўваецца меню з кніжных страў. Усе стравы-кнігі вельмі цікавыя, яны размясціліся на разгорнутай кніжнай выставе. У меню прадстаўлены сэндвіч “Прыгодніцкі” (кнігі пра прыгоды), халаднік “Па-беларуску” (кнігі беларускіх аўтараў), чызкейк “Казачны” (казкі), фрэш “Паэтычны” (вершы).
— Нездарма мы адкрылі бібліятэчнае кафэ, — расказвае Ірына Ільінічна. — Бо кніга — гэта таксама ежа для розуму і душы. Кожная кніга можа стаць па-сапраўднаму смачнай, калі, чытаючы яе, вы атрымліваеце асалоду. А вось кніжны джэм — не малінавы, не сунічны і нават не яблычны — выдатная ідэя для тых, хто не ведае, якую кнігу прачытаць наступнай. Джэм — яркая шклянка з колеравымі папяровымі ягадамі, на якіх напісаны аўтар і назва кнігі. Чытач, які не можа вызначыцца з кнігай, дастае падказку і карыстаецца рэкамендацыяй.
Вітаміны росту
Дзякуючы гаспадыні, у бібліятэцы склалася стройная сістэма правядзення мерапрыемстваў, акцый, якія дазваляюць прыцягнуць увагу дзяцей і педагогаў, выклікаць эмацыянальную рэакцыю, жаданне ўзяць кнігу ў рукі. Станоўчы водгук атрымалі акцыі “Размаўляй са мной па-беларуску” (у Дзень роднай мовы размова вялася толькі на беларускай мове, чытачам прапаноўваліся кнігі беларускіх пісьменнікаў і паэтаў), “Вазьмі кнігу і атрымай смайлік” (за ўзятыя ў гэты дзень кнігі прымацоўваўся смайлік). З мэтай павышэння эфектыўнасці патрыятычнага выхавання чытачоў у бібліятэцы прайшла акцыя “Прачытай кнігу пра вайну”.
Пры правядзенні з навучэнцамі мерапрыемстваў рознай тэматыкі па выхаванні патрыятычных пачуццяў, прапагандзе здаровага ладу жыцця, распаўсюджванні краязнаўчых і прававых ведаў выкарыстоўваюцца інавацыйныя формы работы: віртуальныя турнэ (“Незвычайныя бібліятэкі свету”), слайд-падарожжы, інтэрактыўныя гульні (“Аматары прыроды”) і інш. Падабаецца вучням знаёміцца з новымі кнігамі праз буктрэйлеры.
Трымаць у руках кнігу, адчуваць шурпатасць яе старонак, удыхаць водар паперы — гэта тое, што немагчыма замяніць электроннай прыладай… Кніга становіцца не проста тэкстам, а прадметам мастацтва, які хочацца разглядаць, дакранацца і чытаць.
Для папулярызацыі кнігі бібліятэкар разам з навучэнцамі стварае лэпбукі — самаробныя інтэрактыўныя папкі з кішэнямі, дэталямі, схемамі: “Зіма”, “Казачны свет К.Чукоўскага” і інш., бібліятэчныя квілты — інфармацыйныя стэнды, на якіх прымацоўваюцца стыкеры, дзе вучні дзеляцца ўражаннямі пра прачытаныя кнігі, чытаюць рэкамендацыі сваіх равеснікаў, — “Прачытай кнігу — падзяліся з сябрам!”, “Тваё любімае слова па-беларуску”.
Традыцыяй стала ў школе праводзіць у красавіку тыдзень дзіцячай кнігі. Гэта свята ўсіх чытаючых і дапытлівых дзяцей, свята новых літаратурных адкрыццяў. У гэтыя дні праходзіць шмат пазнавальных мерапрыемстваў (конкурсаў, віктарын, літаратурных гульняў), гульнявая праграма “Закадзіраваныя казкі з чароўнага кацялка”, літаратурнае лато па кнігах Э.Успенскага “Дзядзя Фёдар і яго сябры”, гульня-віктарына “Востраў кніжных загадак”, квест-гульня “Літаратурны лабірынт” і інш. Увагу навучэнцаў і педагогаў школы прыцягнуў і бібліятэчны флэшмоб “Чытаю я. Чытаем мы. Чытаюць усе”. Разгарнуўшы кнігу, навучэнцы на працягу некалькіх мінут чыталі радкі з іх, імкнучыся прыцягнуць увагу да кнігі і чытання. Завяршылася мерапрыемства сумесным скандзіраваннем слогана “Гэта запомніць проста: кнігі — вітаміны росту”. Тыдзень кнігі — гэта яшчэ і час падвядзення вынікаў за год, узнагароджанне лепшых чытачоў граматамі.
— На падрыхтоўку да кожнага мерапрыемства затрачваецца шмат часу, але як прыемна потым атрымліваць задавальненне ад зробленага, бачыць радасныя твары навучэнцаў, іх зіхатлівыя вочы, — заўважае бібліятэкар.
Самыя актыўныя — пачаткоўцы
Як адзначае Ірына Рымша, навучэнцы малодшых класаў — самыя актыўныя чытачы бібліятэкі. У бібліятэцы стала добрай традыцыяй для першакласнікаў пасля прачытання буквара праводзіць экскурсіі “У чароўны Чытай-горад”. Дзеці здзяйсняюць падарожжа ў свет кнігі, знаёмяцца з правіламі карыстання бібліятэкай, з задавальненнем адказваюць на пытанні віктарыны “У гасцях у казкі”. Кожнаму чытачу ўручаецца памятка, у якой адлюстраваны асноўныя правілы карыстання кнігай. Навучэнцы сярэдняга звяна аддаюць перавагу прыгодніцкай літаратуры і дзіцячаму дэтэктыву. А вось старшакласнікі ў асноўным чытаюць праграмныя творы. Хаця акцыя “Падары бібліятэцы кнігу” сведчыць пра разнастайнасць інтарэсаў падлеткаў.
Па словах дырэктара школы Надзеі Лапіч, бібліятэка стала месцам прыцяжэння дзяцей. Школьнікі прыходзяць сюды на перапынках і пасля ўрокаў: падрыхтавацца да заняткаў, напісаць рэферат (бібліятэка аснашчана камп’ютарам з выхадам у інтэрнэт), гуляюць у настольныя гульні, якіх тут назапашана шмат. Раз на тыдзень у бібліятэцы праходзяць заняткі аб’яднання па інтарэсах “Юныя сябры кнігі”, дзе навучэнцы пачатковых класаў займаюцца рамонтам кніг, вырабам кніжных закладак, паштовак са святочнымі датамі, кніжак-самаробак.
Бібліятэка цесна супрацоўнічае з педагогамі пачатковага звяна. Настаўнікі прыводзяць сюды сваіх выхаванцаў, каб пазаймацца па праграме навучання хуткасці чытання настаўніка інфарматыкі Малагарадзішчанскай сярэдняй школы А.Касабуцкага chtenie.net. Выкарыстоўваючы праграму, малодшыя школьнікі спрабуюць спачатку вучыцца чытаць праз інтэрнэт, а потым ім прапаноўваюць узяць у рукі кнігу і прачытаць пэўныя сказы ў ёй.
Работа па далучэнні школьнікаў да чытання будзе працягнута і ў новым навучальным годзе. Каб вучні і педагогі адчувалі сябе ў бібліятэцы больш утульна і камфортна, за летнія месяцы яна абнавілася і папрыгажэла: афарбаваны сцены, закуплены і ўстаноўлены новыя стэлажы. Запланавана таксама і абсталяванне новых рабочых месцаў камп’ютарамі з выхадам у інтэрнэт.
У планах Ірыны Ільінічны — укараніць у практыку работы QR-коды, інтэрактыўныя формы падтрымкі чытання, асвоіць новы від творчасці букфолдынг — мастацтва складвання кніжных старонак у разнастайныя фігуры, зрабіць новыя лэпбукі “Наша Радзіма — Беларусь” і “Наш горад — Ляхавічы”. А паколькі 1-я школа з’яўляецца апорнай для навучання дзяцей з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця (з 28 класаў 13 — інтэграванага навучання), то плануецца стварыць алічбаваную бібліятэку для гэтай катэгорыі дзяцей.
Наталля КАЛЯДЗІЧ
Фота аўтара
