У рамках рэалізацыі праекта па прафесійным самавызначэнні асоб з АПФР дырэктар Мінскага дзяржаўнага каледжа рамесніцтва і дызайну імя М.А.Кедышкі Ганна Бойка атрымала грант Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь на 2025 год. Падрабязнасці — у матэрыяле карэспандэнта “Настаўніцкай газеты”.
– У апошнія тры гады ў нашым каледжы была адноўлена падрыхтоўка навучэнцаў з АПФР, — расказала Ганна Уладзіміраўна. — У 90-х гадах тут існавала такая практыка. Сёння зноў узнікла неабходнасць рэалізоўваць падобныя праграмы. На 1 верасня 2024 года ў спецыяльных групах нашага каледжа займалася 50 навучэнцаў з АПФР. Пераважна гэта дзеці з інтэлектуальнай недастатковасцю. У нас яны праходзяць двухгадовую падрыхтоўку па прафесіях тынкоўшчык, маляр. Вучацца і па новых прафесіях — фларыст і выканаўца мастацка-афарміцельскіх работ. З будучага навучальнага года мы набіраем дзве групы дзяцей з АПФР па прафесіях маляр, цясляр, а таксама толькі маляр.
Для тых, хто не можа паўнацэнна асвоіць рабочую прафесію, мы ўкаранілі (сумесна з РІПА і SOS-Дзіцячая вёска Бараўляны) практыку навучання на курсах з прысваеннем частковай кваліфікацыі, напрыклад, “штэмпелеўшчык этыкетак. Упакоўшчык прадукцыі ў тару”. Выпускнікам курсаў выдаём не дыпломы, а сертыфікаты аб засваенні канкрэтных аперацый.
У каледж таксама прыходзяць вучні 10—11 класаў (у рамках працоўнага навучання), у тым ліку дзеці з АПФР, якім дапамагаюць атрымаць пасведчанне аб прафесійнай падрыхтоўцы. Маладыя людзі асвойваюць прафесіі кладаўшчыка, сталяра, укладчыка-ўпакоўшчыка, прадаўца, швачкі і малодшай сястры (брата) міласэрнасці.
Для юнакоў і дзяўчат з асаблівасцямі ў каледжы забяспечваюцца неабходныя меры падтрымкі. Перш за ўсё малая напаўняльнасць спецгруп, дзе яны вучацца (ад 6 да 12 чалавек). Немалаважны аспект — праяўленне ўвагі і разумення да іх з боку педагогаў, цярплівае тлумачэнне, шматразовае паўтарэнне, каб кожны мог засвоіць вучэбны матэрыял.
– Чаму ўвогуле ўзнікла ідэя праекта прафесійнага самавызначэння асоб з АПФР? — разважае Ганна Бойка. — На практыцы мы сутыкнуліся з праблемай, што не ўсе нашы навучэнцы гатовы займацца прафесійнай дзейнасцю, якую яны выбралі. Паколькі іх выбар быў дзесьці выпадковым, прадыктаваны бацькамі, якія не заўсёды разумеюць, якія працоўныя аперацыі іх дзіця здольна выконваць і якія прафесіі даступныя для яго. Бацькам у большай ступені патрэбна сацыялізацыя сына ці дачкі. Яны недаацэньваюць цяжкасці, у тым ліку псіхалагічныя, што дзіця адчувае падчас заняткаў, да якіх у яго няма схільнасцей і цікавасці, а выкладчыкі — пры рабоце з такім вучнем.
Выпускаць з каледжа непадрыхтаванага маладога чалавека, які без дапамогі іншых не можа выконваць практычныя заданні і ўвогуле не мае цікавасці да іх, не адчувае адказнасці за ўскладзеныя на яго абавязкі, мы не маем права. Наша задача — дапамагчы кожнаму выбраць прафесію ў залежнасці ад цікавасці, схільнасцей і псіхафізічных асаблівасцей.
У рамках гранта ў каледжы рэалізуюцца прафесійныя пробы для школьнікаў з АПФР па 10 прафесіях: тынкоўшчык, маляр, цясляр, сталяр, вытворца мастацкіх вырабаў з керамікі, выканаўца мастацка-афарміцельскіх работ, фларыст, швачка, абліцоўшчык-плітачнік і кветкавод. На працягу года прадугледжана фінансаванне гэтых мерапрыемстваў (41 базавая велічыня ў месяц). За атрыманыя сродкі закупляюцца неабходныя матэрыялы, расходнікі, інструменты і іншыя прыстасаванні. Плануецца запрасіць на прафпробы 80 сталічных старшакласнікаў. У выніку кожны ўдзельнік атрымае партфоліа з рэкамендацыямі і фотаздымкамі прафесійных проб.
— Бывае, дзіця само цягнецца да рабочых інструментаў і з лёгкасцю пачынае фарбаваць, пілаваць, шпакляваць так, што здзіўляе дарослых. А бывае, ніяк не можа вызначыцца, што яго больш прываблівае, не ўмее правільна трымаць інструмент, як бы педагог ні стараўся яго навучыць і зацікавіць. Для такіх вучняў можна прапанаваць курс па прысваенні адзінкавай кваліфікацыі, — гаворыць намеснік дырэктара каледжа па вучэбна-вытворчай рабоце Алена Вашкевіч. — Чым у большай колькасці прафесій юнакі і дзяўчаты паспрабуюць сябе, тым лепш. Гэта дазволіць ім зразумець, чым насамрэч яны хочуць займацца, і сарыентуе іх бацькоў у пытаннях паступлення.
Не абавязкова ў наш каледж рамесніцтва і дызайну, бо не ўсе з прадстаўленых падчас прафпроб спецыяльнасцей тут можна атрымаць. Галоўнае, каб дзеці мэтанакіравана ішлі туды, дзе змогуць вучыцца, а затым маглі працаваць па выбранай спецыяльнасці.
Выпускнікоў каледжа з АПФР працаўладкоўваюць, размяркоўваюць, напрыклад, у будаўнічыя і камунальныя прадпрыемствы, у арганізацыі, якія займаюцца вытворчасцю і продажам кветак, у мастацкія студыі і ганчарныя майстэрні і г.д. Установа супрацоўнічае па гэтых пытаннях са службамі занятасці.
Ганарацца педагогі і дасягненнямі сваіх вучняў. Напрыклад, фларыст Кацярына Ачапоўская ў мінулым годзе заняла 3-е месца ў нацыянальным чэмпіянаце па прафесійным майстэрстве сярод інвалідаў і асоб з абмежаванымі магчымасцямі здароўя “Абілімпікс” у Маскве. Дзяўчына сёння працуе ў кветкавым магазіне. Навучэнка Ксенія Мацвіенка заняла 1-е месца на гарадскім этапе рэспубліканскага конкурсу прафесійнага майстэрства ProfSkills Belarus — 2025 па кампетэнцыі “Рабочы зялёнага будаўніцтва”.
***
У адзін з чэрвеньскіх дзён каледж наведалі навучэнцы сярэдняй школы № 91 Мінска імя Хасэ Марці, у якой створаны ўмовы для навучання дзяцей з парушэннем слыху.
Юных гасцей сустрэла выкладчык каледжа загадчыца аддзялення прафесійнай падрыхтоўкі навучэнцаў устаноў агульнай сярэдняй адукацыі Кацярына Студэнт.
— Прафесійныя пробы ладзяцца ў форме групавых заняткаў працягласцю 2—3 гадзіны, — адзначае педагог. — Спачатку дзеці праходзяць псіхалагічнае тэсціраванне і гуляюць у спецыяльную камп’ютарную гульню, распрацаваную ў РІПА, на вызначэнне сваіх схільнасцей.
Кацярына Валер’еўна нагадала вучням пра тыпы прафесіі ў залежнасці ад характару ўзаемадзеяння чалавека з навакольным светам. Гэта можа быць узаемадзеянне чалавека і прыроды (садоўнік, фермер), чалавека і тэхнікі (механік, цясляр) і чалавека з мастацкім вобразам (мастак, дызайнер, ганчар).
— Псіхалагічна кожнаму з нас падыходзіць адзін ці два з гэтых тыпаў прафесіі, — працягвае Кацярына Студэнт. — Прапаную вам прайсці тэст “Мае інтарэсы, мой выбар”: чытаеце пытанні і выбіраеце адзін з трох варыянтаў адказу: “так”, “не”, “не ведаю”. Там, дзе будзе больш за ўсё адказаў “так”, і ёсць тып прафесіі, які найбольш вам падыходзіць.
Маладыя людзі адправіліся ў майстэрні — сталярную, малярную, фларыстычную, швейную, абліцавальную і г.д., дзе выканалі заданні педагогаў.
Майстар вытворчага навучання Арцём Грыгарук вядзе спецгрупы па сталярнай справе. Хлопчыкі вучыліся пілаваць уручную і на станку, стваралі падстаўкі пад гарачае. Наступны прыпынак — малярная майстэрня, дзе пад кіраўніцтвам майстра вытворчага навучання Дзяніса Альгісавіча Арбачаўскаса юнакі наносілі на сцены пры дапамозе шпаталя шпаклёўку. Праца даволі цяжкая, бо шпаталь разам з растворам важыць амаль кілаграм. Майстар вытворчага навучання па прафесіі выканаўца мастацка-афарміцельскіх работ Ксенія Абакунчык правяла невялікі майстар-клас па стварэнні паштоўкі з дэкаратыўнымі дэталямі. Школьнікі пабывалі ў керамічнай майстэрні, дзе майстар вытворчага навучання Паліна Ліцвін дапамагла ім зрабіць гліняныя талерачкі з выявай раслін. Гэта работа адна з самых далікатных, тактыльных.
Надзея ЦЕРАХАВА
Фота аўтара і з архіва ўстановы
